■'••'■". •.!!:''! IvO •■':'!' ■..;.''!"■;■
1$
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of Toronto
http://www.archive.org/details/patrologiaecur104mign
PATROLOGI^
CURSUS COMPLETUS,
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIII SS. PATRll, nOGTORUM SCRIPTORtlQlE ECCLESIASTICORH,
SIVE LVTINORUM, SIVK GR.ECOIilM,
QUI Ali EVO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCILII TRIDENTINI (ANNO 1545) PRO LATINIS
ET CONCILU FLORENTINl t.l.V.V. U39) PRO GRMCIS FLORUERUNT :
RECUSIO GHRONOLOGICA
OMNICM QU E EXSTITBRB MONUMENTORUM CATHOLIC E TRVDITIOMS PKR QUINDBCIM PRIMA
ECCLESLE S/ECULA ET AMPLIUS,
JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE Cl MQl I XONNI I.I.IS CODICIBUS MANUSCBIPTIS COLLATAS, PEBQUAM DILIGENTFB
CASTIGATA ; DISSEBTATIONIBUS, COMMENTARLIS, VARIISQUE LECTIONIBI s CONTINl \ i I l: II I USTBATA ; OMNIBUS OPEBIBUS
POST AMPLISSIMAS EDITIONES Q< .E TBIBUS NOVISSIMIS SJEC\ I IS DEBENTUR ABSOLl TAS DETECTIS, AUCTA ; INDll I-
nus PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGUI.OS SIVE IOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS UOMENTI SUBSEQUEN-
TIBLS, DONATAj CAPITI II- INTRA IPSUM TEXTUM RITE UISPOSIIIS, NF.CNON ET TITILIS SINGULARUM
PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUf MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,
ADORNATA ; OPERIBUS CUM DLBIIS, TUM A-PQORYPHIS, ALIQUA VERO A.UCTORITATB l\ ORDINE AD
TRADITIONEM LCCLkVi AS Tlif \ M POLLENTIBLS, AMPLIFICATA ;
HLCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS IUI ! \l SlCUl n OPERUM, ILPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATISTICIS
SYNTHETICIS. ANAL1 HCIS, INAl OGIGIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTl M DOGMATII UM. MORALE, LITUBGICUM, CANONICUM,
DISCIPLINABE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PR^ESERTIM BUS INDICIBUS IMMENSIS
ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET liKlil M. C ISI 1 TO, Ql IDQI 10 NoN SOLl M T\LIS TALISVE PATER,
VERUM ETIAM UNUSQl ISQUE PATRUM, M I SO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSEBIT, UNO
INTUITl CONSPICIATUR ', \L TERO SCH I PTU I i. K SAC.H.E, IX i.ilii [,n;i'iil;i OOMPKRIRE SIT 0BVIUM
QUINAM PATKES ET IN QUIBUS OPEBUM Sl OBUM LOCIS SINGl LOS SINGUl ORl M LIBRORUM SCRIPTI i: l
VEBSUS, \ PRIMO GENESEOS USQUE \l' iOVISSIMUM IPOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.
KDITIO ACCURATISSIMA, - : i: I 1 I: I ■—■_►( I OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, .-I PERPENDANTUB CHARACTERUM NITIDITAS,
!\I:I'.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO COIIH ECTIONIS, OPERUM BECUSORUM 11. M VARIETAS,
II M NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.E DKCURSi: CONSTAN l I i
SIMILIS, PRETIl EXIGUITAS, PR.-ESERTIMQLE ISTA COLLECTIO I NA. METIIODICA ET CHBONOLOGICA,
SEXCENTORUM PRAGMENTORUM OPUSCULOBUMQUE IIACTENIS HIC II.LIC SPARSORUM,
PRIMUM IUTEM 1N NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ETATES
LOCOS, LINGI AS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORl M.
SERIES LATINA PRIOR,
IN QUA PRODKUNT PATRKS, DOCTORES SCRIPTORESQUE KCCl.KSI K I.VTINK
A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
Kiiiii.>i ii. .•;<• cleri uaiversae,
3IVE CIIIM I M COMPLETORUM IN SINGULOS M.ILNTLE Li OI.KSI \s |'|c I. RAMOS KIHTlillE.
ATROLOGIA, AD INSTAB IPSIUS ECCLESLE, IN Dl \- PARTES DIVIDITUR, \I.IA NEMPE LATINA, ALIA GR.-ECO-L AI INA. LATINA.
IAH PENITUS EXABATA, QUOAD PRIMAM SERIEM VIGINTI-QLINQUI M DUCENTIS VOLIMLM 111 S MOLE SL'A STAT, MOXVI.
POST PERACTOS INDICES STABIT, AC QUINQUE-VIGINTI l ENTl M l l MILLE FRANCIS VENIT. illl.Ec \ Ol 1'l.lcl EDITIONE TYPIS
MANDATA EST. PRIOR i.RLOLM TKXTUM I\A CIM VERSIONl I \IIN, I VTERaLIS iUPLECTITl I:. I 1 \1> NOVEM II CENTUM
\nll ill\.\ PERVENIT, -1 Ii SINE INDICIBUS J POSTERIOR AUTEM IIANC VERSIONEM TANTUM EXHIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE
ET QUINQUAGINTA VoLIMIW 1:1 ll\, II I.. LTRAQl I VIGESIMA QI \l:l\ DIB IEMBRIS 1860 oMM.NIj APPARUERAT. UNLM-
QUODQUE V0LLMEN GK.EcO-LATINLM OCTO, UNUMQUODQUE MEBE LATTNUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITLR : LTRO-
BIQUE VERO, UT PBETIl HUJUS BENEFICIO FRI \M l: EMPTOR, COLLECTTONEM [NTEGRAM, SIVE OR.EOAM SIVE LATLNAM,
326 VOLUMINIBUS PHO IMPLIORl EDITIONE ET 272 PRO MINOOI IHvlli; INDICIRLS CONSTANTEM, COMPARET NECESSE ERITJ
SECUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VABIA PRETIA «QUABUNT. ATTAMEN, SI QLIS
EMAT INTEGRE ET SEORSIM COLI.ECTH INEM OR.ECO-LATI \ \ \l , VII EAMDEM EX C.II.ECO LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VQLU-
HEN PBO MOVEM VEL PRO SEX FRANCIS OBTINEBIT, IST E CONDITIONES SERIEBUS PA LOGl E NONDI M CXCISIS APPI.ICANTUR.
PATROLOGIAl LATINJE TOMUS CIV.
S. UioBARDUS, EGIXHARDUS ABBAS, CLAUDIUS TAURINENSIS,
LUDOVICUS I COGNOMENTO PIUS.
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,
IN VIA DICTA VAMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER
NOMINATAM, SKU PETIT-MONTIiOUGE, NUNG VERO INTRA MOENIA PARISINA.
1864
THE INSTITUTE CF MEDIAFVAL STUDIES
10 ELMSLEV PL
TORONTO 5, CANADA.
2101-
TRADITIO CATHOLICA.
SMCULUM IX. AMUS 840.
S. AGOBARDI
LUGDUNENSIS EPISCOPI,
EGINHARDI ABBATIS
OPERA OMNIA
JUXTA EDITIONES GALLANDI, BALLZII, BOUQUETI, PEBTZII, ETC, NOVISSIME
Alt PBELUM BEVOCATA.
VCCEDUNT
CLAUDII TAURINENSIS
OPUSCULA Ql.E SUPERSUNT, AD COLLECTIONES ANTONII, TROMBELLI, MAU
MABILLOMI. BICH. SIMONIS, LABBEI, RECOGNITA.
TOMDM CLAUDUNT
LUDOVICI I C0GN0MENT0 Pll
XEC NON FILIORUM EJUS
SCRIPTA, DIPLOMATA SCILICET ECCLESIASTICA ET EPISTOLJl,
EX VARIIS COLLECTIONIRUS HAUSTA, DIGESTA SECUNDUM ORDINEM CHRONOLOGICUM, ET MM'. 1>RIMUM l\
unum COADUNATA.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
it i it i i n i n e < i ( i i u i i \ i v e K s .»:.
SIVE
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIKYII.K ECCLESIASTIC* RAMOS EDITORK.
TOMUS UNICUS.
VEMT 10 FRANCIS GALLIClS.
EXCLlbEBATLB ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOBEM,
IN Vl.4 DICTA D'AMU01SE, OLIM PROPK PORTAM I.ITKTI.K PARISIORUM VULGO ffSNfER
NOMINATAM, SEU PETtT-MONTROVGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.
1864
TRADITIO CATHOLICA.
SJECULU IX. ANNUS 840.
ELENCHUS
«irTOHlll II OPKRIIll VI I l\ IMM 1'IMIO < IV « ON I l\l \ I I K.
S. AGOBABDUS EPISCOPUS LUGDUNENSIS
Liber adversus Felicem UrgeUensem. — Liber de Insolentia Judaeorum. — Sancti Col.
Agobardi, Bernardi et Eaof, episcoporum, epistola de Judaicis Superstitionibus. —
Consultatio de baptismo Judaicorum mancipiorum. — Epistola De cavenda so-
cietate Judaica. — Liber adVersus legem Gundobadi. — Liber de Privilegio et Jure
sacerdotii. — Liber de Grandine el Tonitruis. — Liber adversus Fredegisum. —
Epistdla ad proceres palatii conira praeceptum impium de baptismo Judaicorum
mancipiorum. — Epistola ad Bartholomaeum episcopum de quorumdam illusione
signorum. — Epistola ad Matfredum procerem palatii, deploratoria de injustiis. —
Epistola ad clericos et monachos Lugaunenses ae modo regiminis ecclesiastici. —
Liber de imaginibus sanctorum. — Liber de Dispensatione ecclesiasticarum rerum.
— Liber de divinis Sententiis. — Sermo exhortatorius ad plebem. — Flebilis epi-
stola de divisione imperii Francorum inter filios imperatons. — Liber de Compa-
ratione regiminis ecclesiastici et politici. — Liber apologeticus pro filiis Ludovici
Pii imp. adversus patrem. — Chartula ad Lotharium A.ug. — Epistola ad Ebbonem
episcopum Rhemehsem, de spe et timore. — Liber de divina Psalmodia. — Liber de
Gorrectione Antiphonarii. — Liber adversus Amalarium. — Carmina. 29-:i.'>l
EGINHARDUS ABBAS
Vita et conversatio gloriosissimi imp. Caroli regis Magni. -
ses et Eginhardi. — Epistolae. — Historia translalionis BB.
— Chartse. — Appendix.
CLAUDIUS TAUBINENSIS EPISCOPUS.
Annales Laurissen-
iMarcellini el Petri.
331-609
Praefatio iu libros Informationum litterse et spiritus; liber primus Intormationum.
- XXX. Qusestiones super libros Regum. — Praefatio in Catenem super S. Mat-
llueum. — Proefalio in Commentarios suos ad Epislolas B. Pauli aposloli. — Prasfa-
tio Expositioms in Epist. ad Ephesios — Enarratio in Epist. ad Galatas. — Expo-
sitio Epist. ad Philemonem. — Brevis Chronica. — Excerpta quaedam ex Commen-
lariis in Epistolas B. Pauli apostoli ; Elogium S. Augustini.
609-921
LUDOVICUS I COGNOMENTO PIUS.
Diplomata ecclesiastica. — Epistola?.
lndex in sanctum Agobardum.
Ordo rerum.
979-1331
1331-1345
1345-13S2
F»niii«. — Ei Typis J.-p. MIGNK.
ANNO DOVIIM DCCCXI.
S. AGOBARDUS,
EU'ISCOPUS LUCDUNENSIS.
NOTITIA IIISTORICA IN SANCTUM AGOBARDUM.
[Galland. Bibliolb. vet. Pairmi |
Saiis multa de Agob.Trdo scriplores ad nos. Fuil \
ille natione Gallus, ct ortus est auno 779, ut a Ma-
biilonio doeemur (a). Mox Hispaniam pcliit , unde
(ligrcssus anno 783 , iu Narbonensem Galliain dcla-
lus est. Anno 813 cuin Leidradus sese in monaste-
lium Suessioncnsc contnlisset, sedi Lugdunensi ad-
ininisirandse pr&fectus est, quam aimo insequenti
814 tanquuni propriam Leidrado vita funcio obti-
nuit ad amium usquc 810 vel 841, quo vni Llns Jn-
nias (4) apud Sanctonas vilam eum morte commu-
tavit. Annn 818 edito ad iiiipcrulorcm Ludovicum
libro, Felicis Uigellitani errores confutavil. In Ju-
dxorum petulanliam acrins desasviit, daiis eliam ex
Lugdiinensi synoilo an. 829 liiteiis supplicilius ad
ipsuni impcratorem.
Lothario el Pippino filiis adversus Ludovicum pa-
trem aperte arma moventilius (c) , ab anno 833 ac
deinceps varia fortuna nsus est. < Agoburdus enim a
jide principis avulsus , accendit consilio juvemlem
iMharii animum. Convocalur concilium, ubi de eri-
picndn patri diadcmate audaeissime quisque conten- B
dii (d). i Anno 831 excluso a Galliis Lothario a Lu-
dovieo palie, Agobardns sesc illi erroris romiteni
junxit. Ncque facti apologia omnibus rhclorica: pig-
menlis ornala, neqnc prohitas viii caetera virlulibus
clari efficcre potuerunt quin doponeretnr (/•) in
convcntu ad Tbeonis Villam anno 835, cui t.uiien
iiullus alius snffcctus est Anno 837, rcliclo Lo-
tbario, in Galtiam reversus Ludovico itcrum re-
concilialos cst, qucm anno 840 vcl 841, ad Rlie-
niiin prosecuius, apud Sanctonas dieni obiit su-
prcmain.
Ncnio cst qni scientiam ac doctrinam Agobardi
non comiuciulei . Massontis, Fabricius, Raluzius,
Cavaeus, alii. lllius opera forle fortuna invenit
Massomis apud qiiemdani Lugdunensem bibliopegiim,
mox dilaceranda, nisi vir eruditus e manibus ejns
arripuisset, qna^ pnstca vuSg.rvil Parisiis anno 1005.
Iluiie subindc imitatus Stephanus Raluzius anno
1060, novam corumdcm Operuin edilioiiem notis p
(a) Ilin. Ilal., scct. xiv, pag. 68.
(fi) Ado in Chron. ad an. 815; Hugo Floriac. in
Chion. ad an. 841, ct Chron. S. Remigii Divion.
(c) Uspcrgens. in Cinon.
(rf) Papyrius Massonus in Yita Agobardi.
adornatam diligentissime procuravit. Nos Baluzianam
editionem iterum excudendam decrevimus.
Scripta Agnbardi recensent Rupinius et Cavxus :
qui lamen iniquior esi aliquanlo in eum propter
lihcllum dc Pictuiis et Imaginibus. Cum cnim c;v-
teri oinncs, Massontun puta , Balu/.iuiu, Raynau-
dum , Mabilloniiuii , Coinlium aliosque emunctac
profeclo naris liomiues, Agobardi dicta cmolliri
ac in bomim sensum aecipi possc conlendant, Ca-
vaeus solus in alia omnia abiisse maluit. Niliil lamen
vcl Hercules coutra duos. Nam illud satis conslat :
1. Gallos per ea lcnipora divisos in hac.parle fuissc
divcrsis stwliis (/'). 2- Caiionem secundum conc.
Francofurt. an. 794, in quo Patres illi videntur Ni-
ctenam synnduni secundam damnasse, nuspiapn re-
pcriri nisi in cod. S. Remigii, in quo el intrusus
videatur aliena manu (g). 3. Verilos maxime Fran-
cos, ne iiiiperium quod ad illos pervcneral, e\ eo
quod imaginuni cultuin maximc tuiti c,t palrocinati
fuerant, ut apud bistoricos est in confessn, ad Grac-
cos ilcrum relaberelur, si apud illos cullu.s caiiint
restitueretur. Non igitnr Francorum meiis erat lco-
noduliam impugnare scnsu a calholicis Occidentali-
bus intelleclo; sed rem suam agebanl qno modo
ciinque potcrant, etiam tradiiceiuto cultum illarum
tanquam a Graeca synodo ad veram lalriam revoca-
imu. Erant igilur qui politica ralionc Nicaenum con-
cilioin adniillcndum non esse vcllcnt, erant qui et
rcligiosa, lamctsi a verilate aberrante. Quid mirum
ergo si Agobar.lus, in religiosa animi sentcntia c:c-
teioquin vebemens, ralus fortasse rcvera lalriac cul-
liun imaginibus decretura fuisse a synodo Nieana,
el ut Fraiu orum ioipcrii utilitali serviret, lougius
aliquanto quam par erat in verbis abreptus fuerit?
Plura videsis apud lauilalum Bcraidum. Nibil ergo
iiiiiiini si Agobardns sancti uoininc censeatur in ve-
icium Mai lyrologiis, cum et revcra pius essct admo-
dnui , nec coulra vcriim imaginum culluni scntirct,
in principem vero hiimanilus peccaverit.
(e) Aventia. Ann. Rojar., lib. IV.
(/) Videsis Bcrardum in Can. Gratian., part. i,
cap. 43, et part. n, cap. 71, ad can. 6, dist. 57.
(g) Raluz., ad Capit. tom. II, pag. 753.
BALUZII PRiEFATIO
EDITIONI SVJE OPEULM SANCTI AGOIIAIIDI rn«FIXA.
Proximo anno , cum Lupi abbatis Ferrariensis D velcrum scriptorum luciibr.itionibus. Nunc vero in
opera ederentur, conquestus suu, abqiianlulnm de
indiligeiilia incuriaque Papirii Massoui in cdcndis
Patbol. CIV
pnncipio bujns praefationis lubet deplorare meara
sorlem, quod iterum de viro clarissimo conqucri
3\o
II
S. AGORUUHS EPISC0P13S LUGDUNENSIS.
VI
cogor, et id qiiidem acrius ac veheroeutius quam fa
clum csl iu Prxfalione ad Lupum. Nam si quis un-
quain scriplor habilus est imiiligenler,' id profecto
contigil Agobardo; cum eeraun sii uullam ferme
liiieam csse in editione Massoni, qui |>rimus illum
cdidit, qu:c non aliquid divcrsum babeat a veieri co-
dicequo Massoous utebatur; adeo ui Lupus, alioi|tii
conspurcatissimus , eraendalissimus fuisse videaiur
in comparalione Agobardi. Itaque euiu magna viri
fama sii , plurimumque se illi debere quotidie proii-
teantur homines eruditi; plenum alcse opus ae plane
pcriculosum milii suseepisse videor, qui negfigen-
tiam ejus incuriamque proderc deslinaverim. Sed
tamen illa spes me solatur, quod lu ac lui similes,
lector erudiie, dabilis lubenler veniam luiie uie.e au-
daciae, liunequc laborcm meiiui a:qui bonique consu-
letis, cinn ihtellexeritis necessariaiti prorsus fuisse
lianc cnram nieam; i<l quod faeile tibi persuadebis,
leetor, pnstquam ex collalione bujiis noslra: editio-
nis cuiii Massoniana agnoveris quam deformatus
antea dccoloratusque fuerit Agobardus, innumeris-
quc propeiuodum loeis videris emendal.uni.
Damus igitur tibi novam Agobardi cdilionem ,
emendatam ad fidemcodicis quo Massonusest nsus,
quem nobis ex bibliollieca Hegia subministravit
vir illustnssimus Nicolaus Coiberlus episcopus Lu-
cionensis. Ae ne quis dubitet qnin is sit siremps
Massoni liber, haec in fronte codicis scripla snul
manu illtisir. viri ,lae. Augusti Thuani : Ex libns
Papirii Maszoni. Tum mann Joannis Baplisbe Mas-
soni, qui lilirum illum bibliothecae Hegi.e ilono dedit,
ista totidem litteris adjeeta stmt : Hwc Agobardi
opera ms. a Papirio Massono in lucem cdila, ad ma-
jorem illius edilionis Sdem btbliotliecm Regice dodo
de.di ego Joan. Bapt. Massonus,regis eleemosynarius,
Papirii fntter, xvi Julii, anno salutis miilesimo sex-
cenlesimo decimo octavo. Le Masson. Quod iiteo
visum est adnotare, ut omnibus eonsiei hanc nostram
editionem essc procuratam ad tidcm cjusdcmmet co-
dii is quo Massonus utebatur. Magnam porro gratiam
debemus omnes Massono, ob servatum Agobardnm.
Nam euin is, ut ipse scribit in epislola ad Ecclesiam
Lugdunensem, Lugduni invico Slcrcium libros qua>
reret, cl apud compaclorem librorum versarctur cjns
rei eausa, compactorque ilie Agobardi codicem in
membranis perscriptum veieiibiis nolis diianiare pa-
ratus essct, cnllritinque ad eam carnificinam manu
teneret, vitam illi redemit Massomis. numerato vi-
delicei pretio libri.
Pr.eterea admoncndns es, leetor, non adeo scru-
puiosmn fuisse me in hac editione, ut non inlerdum
auctorem bunc noslrum emendaverim ex ingenio, ubi
occasio tulit, id est, ubi turbata videbalur Agobardi
senlentia in veteri codice , cmendaiioque facilis et
obvia crat. Quos errorcs cum librarii csse viderem,
non vero Agobardi , optimum faclti putavi si lolle-
rein : ncc puto qiicmquam , cui mens sana sit, aegre
lalurum. Quanquam si emendatio qtuepiam sic len-
tata vidcretur alicujus momenti , non dissimulavi
eraendalioncm esse meam , ne quem hic deciperet
velusli cotlicis auctoritas. Prxcipue verobanc regu-
lain constaiiler ac smmna lide servavi in libris editis
in causa discidii inter Ludovieum Piuni iinperatorem
(iliosque ejus, quos libros emendavi ad fidein codicis
manuscripti ; aui si quid ex recepia leciione mutavi
proprio marte, non taeui inter noias. Kes enim vide-
Latur esse magni raomenti.
Exhibet autera h.ec editio, prseter vulgatas jam
olim Agobardi lucubrationes, librura ejus adversus
A qualuor libros Amalarii dcdivinis Ofliciis, hactenus
ineditum : qui qiionam inodo ad ine pervenerit, pau-
e.is expediim. borle vir elarissimus Antonius V-ioo
Heroi allius, ui csi prono crga haec sludia animo, me-
cum communicavil schedam quamdam, in qna con-
linebaiur elemlins noiiiiiili.iiiiin lucubraiionum quo-
rumdam veterum scriplornm, quse nondum edilae
fueranl, et cxstare dicebanlur penes clarissimum
"irum Pclrum Eranciscum ChifDetiuni presbyterum
c soeietate Jesu, qui nunc Divione commoratiir. Et
erat scriptus elenchus manu Cbiffletii. Turn ego plu-
liinmn confidens de humanitate viri , epistolam ad
emn scripsi, cumque rogavi ut excinplum Agobar-
dicse illius lucubrationis ad me miitercl, ut cuni
caeteris clarissimi scriptoris Opcribus edi posset.
Feeit lubens, ac slaliin misit. Inieriin ea de re seri-
psi ad clarissimum virum, quo ego amico gloriabar,
Eranciscum Solleiseium Clapierium patricium Lng-
dunensem, qui nuper e vita excessit apud Lugdu-
r> 1111 iii. Isergo rum inteliexisset veterem cotlieem unde
Cliiiflelius hune librum descripserat, exslare itt bi-
bliotheea Petri Marnaesii senatoris Gralianopolitani
canonicique Viennensis, viri clarissimi ac nobilis-
simi, ac diviui huinanique jtn is, ul seribebal Glapie-
rius, callenlissimi, cum ad se deferri curavil Ltigtln-
num , el bine Luleiiam ad nie statira pro sua erga
ine amicilia transmisit, ut mox dicam.
Enimvero pntabam hanc edilionem pnsse incipi
stalim post Pascha, ae perliei demum niense Junio
Sed spes babendi codicis Marnxsiaui, quara certam
faciebat Clapierins. moram hiiie nogotio atlulil. Ac-
cessil huic iucommodo malura niultn gravius, ingeus
oculorum morbus, adeoque gravis, ut etiam Limer.-
dum mihi fiietii ne oculos perderem, aut saliem al-
terutnira amitterem. Sed l)ei providentia factnm esi
u! huic quoque malo finis nptatus daretur. Itaque
postquain ex iiae ;egritiiili:ie emersi, neque enim au-
deo dieere convaluissc me, delatus cst ad me Iiber
_ Marnaesii, is ipse nimirum quem ChiQlelius viderat.
*-* Nam in eo scriptum eral iibruin fuisse ex biblio-
tbeca monasterii Bonevallcnsis iu iliceccsi Vicu-
nensi. Prinia ergo mihi cura fuit ut librum Agobardi
adversus Amalarium conferrem eum anographo Chif-
lleiii; lum, ul librum de privilegio et jure saccrdotii,
qui in eo quoque cotlice scripttis eral, eum cililione
Massoni simililer conferrem. Coniuli eiiam, ut hoc
quoque obiter moneain, epistolas Aviti episcopi
Viennensis cuin edilioue Sirmondi , meliori forlean
luce aliquando donandas. Vx noo ila ruulto post re-
missus est liber ad Clapieriura, domino suo bona
lide reddendus.
Addidi autem huic editioni , ne qtiid bic t'cesse
conqueri posses", lector, epislolam Papirii Massoni
ad Ecclesiam Lugdunensein, itemque prsefationem
ejus ad Agobardum, et synopsim Operum Agobardi.
Verum illud le monere velira , permulta esse in bis
Massoni lucubrationilms, qu;e neque eonveiiiunl nio-
ribus sseculi Agobardici, ncque rongruunl historue
D illorum temporum. Sed h.-ee ad vivum cxeiitere no-
luimus. Si quitl tamen illic repereris tjuod noiis
nostris conlrarium sit, existimarc omiiino debes id
totura esse conliarium veritati.
H;ec suot, lector, de quibus le monendum esse
putavi. Vides autem dare me sedulo operani ne fal-
iam exspecialionem tuam. Nam qui proximo anno
promiseram novas editiones nonnulloruin veterum
scriptorum, et in his Agobardi, fidem meam, quani
tibi obstrictam seiebam, vel hac cditione liberare
volui.
13
PROLEGOMENA.
14
ELOGIA DE AGOBARDO.
Ex evistola Ludovki et Lotharii AA. prcefixa cnncilio A Bernardns autem Vienncnsis adfuerit quidcin, sed
Paris. anni 829. rursus fugam inierit. Sed hsrc qiiiilem res imperfe-
cta remansit, propter abscntiani, m prxdicluin esi,
episcoporum.
Terlio vero apud Lugdtinum ; ubi Agorardus, Ber-
nardus, Andreas, Benedictus, Agericus, cum suffra-
ganeis suis, similiter conveniant.
Ex prcecepto Ludovici et Lotharii impp. pro monasle-
rio Besuensi, quod edilum est a ctariss. viro domno
Luca Dacherio in tomo l Spicilegii, pag. 507.
Sed et constilutionis charlnlain, quam ipse (id est
Albericus episcopus Lingonensis) una per consensum
inelropolilani sui Agobardi anhiepiscopi et suffra-
ganeorum suorum, necnon ct cleri sibi subjecli, ct
quorumdam laicorum nobilium confirmaverat, nobis
ostendit, etc. . . . Actum anno ab incarnatione Uo-
mini octingentesimo trigesimo, indictione 8, epa-
cta 13.
Ex charta Alberici episcopi Lingonensis prn endeni
monaslerio, edita ab eodem Dacherio, pag. 509.
Watfridi Strabi versus ad Agobaidum episcopum
Lvgdunensem.
Dum vix ter senos habuissem temporis annos,
Ad vos nomen iit, o Paler alme, meum.
Pervenisse scio, quando rcscripla rccepi,
Quac magni nobis inslar amoris erant.
Si meministis enim quia nam meininisse poteslis,
Gaudeo, et ut memorcs sitis ubique rogo.
Ipse anior ardel adhuc animis, vigel ipsa voluntas
Visendi temet, alque tuo ore lrui.
/Elliiopuin si regna calens [F. colensj, si rura Sa-
[bsea
Liquit regina, ut Salomona pelat ;
Cur nos non polius, quibus altera rcgna parantur,
In solo auctoris scmper amore sumus ?
Ideoque per consilium archiepiscopi nosiri Aco- B Nam, faleor, si cerla mihi nunc optio detur
bardi, et coiisenlientibus coepiscopis noslris, necnon et
piissimis nostris principibus, scu omni clero, nccnon
et omnibus fidelihus Eeclesiae nostrse , addidiinus de
episcopalu nostro villas his nominibus, etc... Infra:
Actum Lingonis civitale publica. In Christi noininc
Agobardus Lugdunensis Ecclesire archiepiscopus
snbscripsi.
Ex pra?ceplo Ludovici l'ii imperaloris pro monastciio
Anianensi, quod ab eodem Dacherio editum est in
nous ad Cuibertum abbatem B. Maria: de Novi-
gento, pag. 625-
Proxime aecidit Agobabduh arcbiepiscopum ad
nostram devenisse prxsentiaiu, iudicaus nobis quo-
inodo eo praesente et Nibridio archiepiscopo, sine
mora onines pari consensu Tructesindum super vos
elegissetis abbatem.
Vetus auclor Viue Ludovici Pii imperatoris, o.d an-
num 855. i
Transcgit ergo imperator maximam parlem Iii-
berni leiuporis Aquisgrani, indeque profeclus cstad
Theodonisvillam ante Natalem Domini ; ubi etiam
populus, cui prscceptum fuerat, adveuit. llhi consi-
sleus, contra quosdam episcopos de sui dejectione
conqtierebalur. Sed cum quidam in Italiam confu-
gissenl, quidam vocati obcdire noliiisseiit, solus Ebo
corum qui impctebanlur adfuit. Qui cum rationis
reddendx causa super talibus urgeretur, causabalur
se solum relictis omnibus, in quorum prasenti.a h:ec
facta fuerant, urgeri. At vero cacicri episcopi, cum
obtenderent necessitatem praesenliae , excusarcnt
autem voluntalem innocentire , idem Ebo tandem
nioleste fercns talibus exlaediari, consilio petito ali-
quorum episcoponun, ipse in se quamdam confessio-
nem praedicavil ; conlinuavilque se et indignum sa-
cerdotio ; et irrevocabiliter eo abstinere judicavit,
quod el episcopis et per eos imperatori contradidit.
Quo facto, Agobardus Lugdunensis arebiepiscopus, D pos non esse, nec vi\ente episcopo successorem sibi
Lt capiam niundi dona vcl ingenii ;
Otia liberius verum secura scicndi
Aurea quam saecla, sed peritura, sequar.
At de flore novo, qui vos penes orlus odorem
Prodit ubique sui, haec Ioca rumor alit.
Flora venit quondam, dum singula quacqwe deorum
Sunt affata jugis prala tliymumque gercns.
Huic Floro melius senleiilia Chrisiieolarum
Attribuit quidquid dogmate et ore viret.
Nam hic Florus florem sequilur de germine Jesse,
Et tradit quo 1 amans atlulit ille homini.
Qua; tam segnis erit, donis ingrala supernis,
Qusc se hoc non sponte nectare pascat apcs ?
Florcat baud flaccens hic flos, et florea flagrans
Spiramenta ferat seniper ubique Dco,
Donec in aslriferas porrecta cacuuiiiia sedes
Erigat, et fruclum jam sine fine habeat.
Cedant ambrosiae, rosa, lilia, spica, crocusquc,
Suavia cuneia simul. Hujus amor placeat.
Hoc fruar, lioc utar, fovear, delecter, ulum iem ;
Auditu et visu hujus alar, docear.
Det quandoque Deus nos muiua dona vicissim
Impertiii. Aliquid pars utriusque metct.
Munere divino precor o sine linc valete,
Mittentes vestraj dulcia scripta vicis.
Ado Viennensis in Chronico, ad an. 810.
Bernardus Viennensis episcopus erat, el Leidra-
dus Lugdunensis, qui initio iiuperii Ludovici impe-
ratoris Suessionis monaslerii locum peliil; et in
loco ejus Agobardcs cjnsdem Ecclesia? coepiscopus,
consentiente imperatore el universa Gailorum epi-
scoporum synodo, episcopus substitutiis esl. Quod
quidam defendere volentes, dixerunt eumdcm vene-
rabilcm Agobardum a tribus episcopis in sede Lug-
dunensi , jubente Leidrado, fuisse ordinalum. Sed
canonica auctoritas cst in una civitatc duos episc»-
qui evocatus ad satisfaclionem venire distuiit, cuin
ter esset evocatns, ab Ecclesiae prxsulatu scmolus
est, caeteris, ut diximus, iu Italiain fugientibus.
Idem auctor ad annum 836.
Proximum huic placilo convcntum imperator in
pago Lugdunensi liabuit tempore ;rstivo , in loco qui
vocatur Strainiacus, cuin Pippino et Ludovico filiis.
Nam quod Lolharius non adfuit, invalenlia .rgritu-
dinis supradiclae obfuit. ln quo causam Ecclesiarum
Lugdunensis atque Viennensis vac.inlium ventilari
fccit ; co quod episcopi dudum illarum, Agobardus
qtiidem jussus ad rationcm non venerit rcddendam,
debere eligere ; ac idcirco ulla quacuuque causa re-
gulae Eeclesiae praeieriri in tanlo ordine fixae non de-
bcnt.
ldem auclor ad an. 815.
Bernardus adhuc et Agobardus Viennrdsem Ec-
clesiam rcgebant. Qui amho apud iniperatorem de-
lati, deserlis Ecclesiis in Italiam ad liliuni impera-
toris Lolhaiium se conluleiiiiil ; ct postmoduin, piis
impcralnribiis agenlibus, Agobaidus Ltigdunensem,
Bernardus Vicnnensem sedem recipit. Posl pauculos
annos Agobardus apud Sanclonas in expedilione re-
gia posilus defungitur.
I.'
Flodoardus, lib. n llisi. Rhem., eap. 20
Anno [ncarnationis Dominicai octingcnlcsimo tii-
ccsimo quarlo Lotharius i«li i itu-- converitn fratrum
siiorum ac plurimorum liilolimii patris impcratoris,
fnga lapsus, patrcin suum aillmc ab ingressu ecclc-
m.i- sequcstratum ilimisit Cum (|iu> intcr alios otiani
quidani episcopi, fautorcs ipsius in adversitate pa-
tns sni, relictis contra sacras regitlas sedihus suis,
perrcxcrunt, Jesse videlicet Amhiancnsis ct Ilerc-
noldus ^nlissiodorensiSj Agobirdus Lugduiicusis, et
Bartliolomseus Narboncnsis cpiscopus.
Ex Chromco llugonis Ftavmiaccnsis.
Leidradus vero in initio impcrii Ludovici impera-
loiis Suessiouense monastenuhi petiil ; et in loeo
ejus Agobardus subslituHur ejusdem Ecclesiae chore-
piscopus, coiisentienle imperalore et omni Gallicano-
iiini episcoporltm syhodo. Quod quidam deJendere
voleriles, drxcrunt eum a trihus episcopis in sede
Lugduncnsi jubentc Leidrado fuisse orilinalum. Hic ft
igilur Agobardus et Bemardus Vienncnsis :it>ud Lu- " ne
VGOBAttDUS EPISCOPUS LUGDUNENSIS 16
A dovicum accnsali, desertis Ec.Hcsiis m italiam ati
Lotharium se contulerunt. Scd agenlibus piis impe-
rutoribus uterque sedem suam rueepit. Kt post pau-
cos annos Agobardus apnd Sauctonas in expcditione
rcgia defungitur,
Ex eodcm Chronico, ad iinnuni SH.
Eoilcm ;inno Agobakdus Lngdunensis episcnpus
obiit.
Ex Chronico S. IU nigni Divionensis, ediio a li. P.
Pliil. Labbeo, ad an. 840.
Hnc anno, sonctsc memoriae Acomftuus Lugdunen-
sis cpiscopus obiit vin Idns .liinii.
Ex Mnrtyrotugiu Eeclesiai Lugdnncnsis.
viii Idus jlinias. Lugduni, Acubarpi episeopi et
cbiifessoris, vuigo S. Agubo.
Ex Marlyrologio ms monasterii sancti Ctuuilii
vin Mus Junii. Dcposilio lienii Agobarpi Lugdu-
nsis episcopi.
PAPIRII MASSONl PR.EFATIO AD AGOBARDUM ,
EDITA ANNO MDCV.
Sancix; et illustri Lucdunensi Ecclesise Papirius
Massonus jurisconsultus salulem.
Sub Antonino Vero Cxsarc, Galli.e urbcs facile
principcs, cl quaj prajler casleras pr.cslare diceban-
lur, c.iant Luedunum ci Vienna, ail conlluciilcs ttho-
dani et Araris notissimorum fluminum sit:e; ubi
Claudiuin Cjesarcm Suetonius, ei ante euni Seneca,
natuni prsedicani. El Liicduni qnidcm nundinse eele-
brabautur, qucc propler frcqtieiitiani hoininuin ex
omuihus eo gcntibus comiueanliiun, magnx ubique-
fam.e, laudari pncdicarique consueverant. Enseliiiis ^
Ccsariensis libro quinto ecclesiaslic* Historia; supc-
riora commemorat ; simul ait 1'liotinum heatissimum
virum, illius urbis episcopum, aunn :ciaiis nonagesi-
ino ci amplins, pro Chrisio multa passum, in carce-
rc in quem :i mililibus coujectus esset, execssisse e
vita. Nec multo posl Deus illi prieclarum successo-
rem de lit Irenwum, vifcc sanctitate ct scientia admi-
rahdnra, ut Opcra ejus ostendunt, iilipic idem scri
pior mulla dc eo el illustria rcferens narral
quem magni nominis fuit Verissimi
synodo intcrfuit solusex epis«r:~
caeterosei subscripsit. Jam vi
1'ost
,isi|iii Sardiccnsi
Galliarum, el intcr
i ad Eiicherium, eu-
ius monimenia adhuc snpersunl, celebrcm Joanm
Cassiauo, qui Lconis Magni ttonianai Ecclesia! ponti-
ticis leinporihus vixit. ls eiiim duobiis locis dc eo
hoiiorilicentissimc loquitur, ut et llilarius Arclatcn-
sis iu Vita Honorati dcccssoris sui, ct multo post Flo-
i-iis Liieihmeiisis, vir cgregic doctus, cnjus epislola et
Agobardi exstai ad Bartholomxum Narbonensem '
cpiscopum. Sei|iiin\r Viventiolus , praestantissimus
sanctissimnsqiic vir. lli( Lucdoncnsis episcopus, cu-
ius doeliinie fueril non solum ipsa, sed ct aliormn
ile eo scripta teslantur , inqnil AgoUardus : qu:e cum
pericrint, autadlwc alicubi lateant, dc successoribus
cjus milii dicendum est. Ilaque Agobardus, patria
Gallus, Leidradi "Noriei doctique \iri successor luii in
episcopatu Lucdunensi, lemporibus Ludovici PiiCae-
s.nis regisquc Francornm, cjusquc exauclorationi
apnd Sncssioncs Bclgicae secunda>. populos in moua-
steiio sancti Medardi prxfuit anno, ut ipse scribit,
octingenlcsimo tricesimo tcrtio. De qua et Theganes
coepiscopus Trcviroram cadem aetate scripsit. Et
curiosi lecmes utramqne confeire poleiunl. De
Cliililcberto aiWein rege, de Pipino, agit Agobardus,
«lc Carolo M.igno, ut qni iu ejus funeie epigramma
scripserit, de^UKoiibus Ludovici, Erniingarde, et Ju-
ditba pulcherrima illius tcmporis leniina, ctsi eas
nominalim non atlingii; de liliis ejusricin Ca?sans
Lolhario, Lulovico, pt Carolo puero ; de regibus
Durgundionum Gondebado, et Sigismundo, illiusque
iniquissimam legem m perniciem morlaliiim exeogi-
latam ralionibus et argunieiitis lirmissimis lestimo-
iiiisi|iic velcruin planc convcllit. Exstant Burgundio-
imiii leges, undc illam funeslissiinara possis eruere.
Vixit vero siib Gregorio quarto Bomano pontiflce,
cujus partes el Lotliarii Caesaris designati nimium
forlassc aut acrius quam vel oportuit, \el (tehuit,
iiieiui, prseaertiiu advcrsus patrera benignissimura
regem, ct quo ncmo unquam melior aut juslior fuit.
Caterum qui partes ejus adversus parcnlem sccuti
crant, in graliam landem restiluli sunt, et inler &c-
teros Agobardus; eoque usus.est in magnis regui nc-
gcins. quibus illi ircupatus m S'.ni3iiibua juxt.i
Oceanum deccssit. Judicio qui lem magno pracdiuis,
et divina scieiitia inslruclissiinus graviler et acerri-
mc scripsit, ut operj ejus fidem facinnt; relicla,
proplcr sanciimoniiim ct cnnlilionem . immortali
nominissui gloria, prsescnim npu I Ecclcsise fllios, ct
alumnos suos, quorum morcs et discipliuam penc ja-
centem atque intcrmortuam excitavit. Conira ICli-
eem Urgellttannm episcopum scripsit, ut e.t Paulinus
Aquileiensis , cl allcr iucerti noniiuis, sed vir dnctis-
siimis, qui scpicm contra eumdem libros conscripsit,
quos manu scriplos iiuper legi et a Imiratus siim.
Kpiscopis prxterea Bernardo Vicnnensi , Nibridio
Narbonensi, et successori cjus ttartliolomaco, de quo
supra diximus, Ebboni quoque tthemorum epistolam
scripsit magniflcentissimum et desidcrantissimum
Dominum Paircm ct iiliuni appellans, etEaori, cujus
scdem propler penuriam auclornm uondtim scirc po-
tui, Hililuino qnoque sacri palatii antistiti, et Waluc
abbatibus sanclissimis ct beatissimis \iris, e( Ada-
lardo alqne Helisichari reverendissiinis seiiiii, ab-
bates illos vocans, quorum ille in agro Parisioruni
insigui monasterio Dionysii pi-.cfuit, ct qualis quan-
tusque cssel editioue librorum uolum Ocri clianicu-
ravit. Judaicx genli sibi omnino molcste infestseque
scripsit.perstringenseos, multasque inauditas eorom
lictiones adversus Christum Jcsum egrcgic refellit.
Matfrcdo prsestantissimo aujuc illustrissimo viro
etiam rcscribit ; Gerricum , el Fredericum, atque
Evrardum perstiingcns et aceusans , quod illi se
ostemlissent Cbristianis formidabiles , Jetdadsautem
mitcs. Et Malfredi quidem tempns mortis traditnr in Vi-
ta Ludovici. Synodos alupiotiuGallia habitas refcrt.
J-
PROLEGOMENA.
18
ei qucritur duobus locis clc Romanis clcricis ci aliis A pi. qucm doclorem, orlliodoxum et facundum dicit
qnibusdam, i|iii cannnes Gallicanos ut inulilos et su
perftuos aflercbant, lcgatisque Koman;e sedis absen-
liuus ct injussti Casuiis convocalas easdem synodos
jaclahaiU. Graicorum errorcs dc imagkiibus et pi-
cturis manifeslissime detegens , uegat eas adorari >!e-
liere : i|u:un sentcntiam oinncs catholici probamus,
Grcgoriiquc Magni leslimenium de illis sexuinmr.
Divisionem quoque imperii a Ludovico factam per-
seribit; qua: apwl Walafridum Strabum, Ctsi non eis-
dem verbis, exponitur. De tonitru ct tempcslalibas,
falsaque insanientis populi opinione agit, ut anie enni
Maxiinus Tauiinensi.s in sernione et lnunilia fccerat,
Theodosii Joujoris lemporibus. ln dispulando aulem
uiitur divinoruni librorum teslimoniis, e\ vcleri sa-
crorum translatione, intcrdnm cl Hieronymi, qnod
idcirco moncre voiuiums, nc quis iulempe&tive tm-
bctur, neve cxislimcl aliquid :i uie vel adiJilum vol
mutatum ; quod ncfas semper exislimavi, bonam li
fuisse ; postremo Beda;, hunc gcnlis Anglorum homi-
iiem snn lcmpore non mcdiocriter doetum pradii u.
F.\ Giu'cis, Ailiauasii, Cynlli, Thcodoreli, Proculi,
JoannisChrysoslomi, Eusebii Cxsariensis, atque alio-
rnm. Clemenlem Roraanum ponlificcm et Silveslrum,
quos cilat, prauerire noluinus, clsi arihibita hujus-
inmli praefalione, licet iidcm libri judicenlur apocry-
pbi, pleraque lamen e\ liis lestimonia iuveniuntur a
iloi tiuiliiis usurpata. Ex profanis antcm scriplori-
bus inillius lcsiimonio nlilur, prxlcrqiiain Prisciani
grammalici. Ilabetoergo, sancia el illnstris Lucdu-
nensis Ecclesia (quando ita Eusebius le vocal, inio
illnsliissiiuaiiiappell.il), milii graliam, el civica co-
rona ob servatum civem mc donato. Nani cum apud
mjs iu vieo Mcrcium libros quajierem, unaquc n ccuni
csset SiepJianus Verdicrus, nuuc morluus, el apud
compactorem libronim veisarmmir ejits rci causa,
illeque Agohardi codiccm in mcmbranis pcrsrriplum
dein aucloribus deberi acquissimum pulans. Tcsti- n veteribus nolis dilaniare paratus essct,
moiiia Palrum ubi npiis esl adducit alque exhilict,
divi Cypriaui, Hilaiii, Hieronymi, Ainbrosii. ut ipse
ait, doclrina etsaiiclilatcpraiciptii, Auguslini, Leonis,
Symmachi, Vigilii, Pelagii seeunili, Grcgorii Magni,
e: Gregorii seeuudi, Mebinii Aviti Viennensis episco-
iimquc
ad eani carnificinain manii teneret, vitam illi rcde-
iuiruus, quod felix faustmnquc fuit.
ISeiie vale. Luletix Parisiormn, Kal. Jaimariis
IG05.
PAPIIUI MASSONI
DE VITA AGORARDI EJUSQUE DOGTRINA ISUEVISSIM.E SVNOPSEIS.
Obscura luit islius Cpiscopi miillis s.xculis vila ;
obseura, inquam, non iugenii et acuiniiiis penuria,
nequc muneris ignoliilitate, sed leinporum iiebulis.
Ilabct Amandus suos lesles; habcnt Engilbertus,
lonas, Walafridus c.etcriqiie contemporanci sua lu-
mina ; hic vero pauca, iino ferc nnlla, nisi ea qu:e
vel necessitas hisloiix interserit, vel ipsius volu-
niiua furtim et quasi perperam rctegunt. liabemtis
tamcn ev Adone primis incremcnlis initialum fuisse
presbytcrio; etpropler ipsins viiie et doctrimu in-
tegritatem ad chorepiscopalus dignitatcm evectum ;
niox Ledrado in Suessonieum nionaslciium con-
cedente, ad lasligia primatise Lugdunex sublatiini,
consentienle imperalore, ct universa Gallorum cpi-
scoporum synodo, ubi in vestc et sarcina tantx sub-
limitalis mullos annos sinc criminc transngil, pcr-
petuis sebol.e et linguae certaminibus aggressus Ju-
d;cas syuagogas. Sed labes unica fulgciilem uiiilta
gloria sencclam obs uravit. « Cuni cnim Clotarius
odioet liniis novcrca:, nominc Judith, lili.e Welpbi
comitis, a clavo imperii uuivcrsi rcmovcretur, ma-
cbinalnr clain et apertc contra palnui, animosqiie
utriusquc gcnlis, laicc el ccclcsiaslicse, in cxcidium
sceptri paierni abripit : inter quos Agobardus a fide
principis avulsus, accendil consilio juvenilem Clo-
t.uti aiiunuiii. Ganvocalnr conc.luun ula ds cn
piendo patri dladeinate audacissime qnisque con-
lentlii. ilac speeicinvadit Cacsarem,et ereptacoroua,
cumdera in monaslicam solitudincm conjicit. Calii
furinnt, nec patiuntur tantam ficri patri injuriam ,
movent arma, rcstituunt imperalorem ; voeani fiiios,
Pippinum ct Bernarduin, quorum opc Clotarins ad
8 Conrad., abb. lisperg . in Chroii.
'■ Avcniinus, 1. i\ Aniial, Boiorum
orandaui cl exosaiidam vcniam cogilur. Auctorcs
cousiidi qiuciuntur puiiieinli. Eeclesiastici ejns turbic
fumites dcprehendunlur ; aufiigium iulialiam. « Ebo-
nem ad Saxonios compuljl impcralor. Agol'crluiu
" Lugdunciisera nihilo sccius cuiia ponlificum movei :
dcponilur; ctcteros quoque in llaliani clnpsos per
omaiuiu sacerdotuni religioncs dcvovet, Posl li.ee
piiuio solis die Quadragesima: velut noiidum ab
injusla sacrificulorum exsecratione solutus, inrsus
a sepicm Archimystis solcmni ritu bene precanti-
bus, leclis dc libro supplicamcnlis fauslis bonisquu
omnibus, cum maxima omuiiim qui adcrant uctitia,
populo acclamante, feliciter expiatur. Ouasi vero in
polestatc hoiniuis sit, iu arcaquc sivc vitro, sicuti
genitis alcr magico susurro clausa tenealur ateina
illa maji slas, ut nutu nostro vcl claudat vel apeiiat
coelos b. I
Turba» ejusmodi ct vita; pacatas discrimina avcr-
mnt aiiiiuum a scribendo, ui dcinceps liunini Evan-
" selii, eccleshe reparanda:, rauneri obeundo inlcntus
sit. Quo anoo naliis, nescilur. Scitur ipsuni na-
tuinauiea Caroli Magni ;ctatc, illustrium el doclis-
simorum Apollinum alumna ; Ooruissc ajtalc ar-
gentca I.iidoviei ; cxstinctum vero intcr ferrca Blio-
runi Ludovici ccrtami.ua, apud Sanclonas c, incx-
[iftilitione Fegia, inter quai onme genus e.xcidii impe-
rii labentis iiiiuas convcllebat. Prxfulsil oratorio
dicendi gcncre, et imprimis Scripturai mcmoria
llalmit illuslresconteinp >raneos,pbiloso[i!iia et lliou-
logia claros, quorum volumina lerimus, Ilincina-
viim archicpiscopum Rhcincnscni, Lkiimonem epi
scnpum Ilalherslali, Kabauum, Walafridum Str.i-
c Ado Viennens. , ?ub an.>. 8l.*i.
10 S. AGOHARDUS EPISCOPUS LUGDUNENSIS. 20
buin, Claiidiuin Taurinenscm de Adoralione imagi- A sed origine. Nec adoptione, quia secus exstilisset
liiim, Jdiiain Aureliancnsem Halitgarium et Amala-
rinm Heliprandiiin episcopuni Toletanum, Engillier-
lum, etc, ct plcrosque alios, quos relicemus. Gra-
ves tractavit materias, quarum synopseis suliji-
ciraus.
Sijnopsis primi votuminis adoersus dogma Feticis.
Imperio Caroli Magni et Ludovici Ciesarum, e
sumniis Pyrenxi apicitius emersit quidam episcopus
Origclls ab Aragonia, vir alioquin circumspeclus,
et sublilitatis Hispanic-e nou indigus : qui Nestoriaj
secUe jam diu fulgore Evangelii cxstinclx semina
ab inferis excitavit. Objurgatur primo et convinci-
tur ab Heliprando Toletano episcopo. Inde ad Rali-
sbonx compescenda cjus insolenlia concilium trahi-
aliquando alienus a Deo. Nec assumptione, quia as-
sumens et a«sumplus sunt idem. Sed unicus nalu-
ralis Filius Dci. Kt quemadmodum quilibel bomo,
anima et caro, cst una persona ; sic Christus una
persona, Verbuni et homo.
II. Ex lali unione fieri. ut ea quae sunt carnis,
fiant divinitalis. Nam si caro est propria Verbi,
cur nomina carnis non erunt propria ei. Ideoque
cura carnera sumpsit, omnia carnis propria sibi
fecit ; ila ut secundum ulramque naturam sit et
vivificalor, el pontifex, etc., sicut secundum ulram-
que animse et corporis, lolus homo dicitur rationa-
lis, dicitur puer, philosophus.
III. El per consequens, Virginem fuissc matrem
tnr ah imperatore. Tcrtio Roinam ; ubi prostratus B utriusque natur.e, diviiue ctiam, sine qua caro
ad limina D. Pclri , kcrcsim agnoscil coram Adria-
no ponlifiec. Postrenio r.um ileriun sua figmenta
chartis exarassct, convcniturab Agobardo, vinci-
tur, profiietur errorem. Posl cjus obitum , fun-
damenia doginatis diruit, Palruni et Scriptura: au-
clorilale. Ilxc siiut Fclicis fiindamenta.
I. Est e Neslorio : Dn:e in Chrislo scparake per-
sona?, qu:o dupliccm filium sive Cbristum consti-
tuunt ; alieruin in carne, altcrum in verba. Istum
non fuisse crucifixum , sed esscFilium Dei, nalura,
veritatc, proprictale, genere, nalivitate, substanlia ;
illuni, nempe incarnatum, fuisse passum, et esse
Filium Dci gratia, clectione, voluntate, placito,
prxdeslinalione, assumptionc, adoplione.
II. Ut filium Dei naluralem, csse omnia essen-
lialiler, solernitatem, sapientiam, etc. Ul hominem,
oinnia quac illi insunt, esse accidentia, puerum, pro-
pbetam, clc., qua; sunt accidentia illi secundum
dispensationera carnis, non propria secundum po-
teslatem divinilatis : in bumanilate esse solum sa-
cerdolem, in divinitatc vivificatorem.
III. Unde sequitur Virgincm csse alio modo ge-
iiilricem divin:e, alio modo humame naturae. Pro-
prie, biimanilatis; gralia vero, divinitalis.
IV. Et quemadmodiim Christus et Ecclesia vo-
cantur unum, nec sunt una persona, unumque sup-
positum ; sic quamvis dicatur Verbum carnem fa-
etuni esse, el esse "jriuin, non sunt tamen unica hy-
postasis.
El liic snnt fceJa: voccs quibus Hispanus ille te-
nebrio Cbristi Iiimina ausus obvolvere ; qnas noster
Cnllus egre.giis cnervat argumenlis.
I. In Cliristo duas qiiidem naturas, sed in unara
bypostasim unamque personam substantialiter uni-
las : el inde non soluin hnmanitatem, sed totum Chri-
stum fuisse passum, divinitaiem clavis confixam
mio modo impassibili, sine sensu, sine passione.
Ideoquc non duos lilios, scd unicuni in duabus
naluris, sine confusione hyposlalieum, filium Dei
natura, proprielale, snbslanlia ; non auiem gratia,
cum sit coaeternus Patri. Neque pr;edestinalionc,
quia Paler non est prior ipso tempore, nec natura,
» Hoc capile lege Eben, non Eaor.
nunquam fuit incarnata, totumquc Christum incar-
natnm gcnuisse.
IV. Quoad unionem Christi cum Ecclesia, impa-
rem esse cum incarnatione. Nam illacura fiat.saltein
spirilu, non corpore, fide non carnc, voce non
aciu, amore non copulatione, ex inlinito persona-
rum nuinero cum aliquo capite mystico, non po-
test dici vera unio, unio inquam incarnalionis, quae,
fit cx duabus naturis ct subslantiis in unam perso-
nam-
Et \vxc sunt argumenta, quibus Agobardus vim et
ncrvum dogmatis Feliciani confregit.
// volum. De insolentia Judworum.
q In adversis nulla gens abjectior, in prosperis in-
solcntior Judseorum. Bencficio Cscsarese majestatis
locus pacis et mora; datus ipsis in Callia fuerat,
Lugduni polissimum. Sed ubi dulcedo pacis paulu-
lum eos laxat ab incomraodis fuga* , struunt artes ,
adiilanlur aulicis nobilissimis , eosque pecuniis de-
vincunt. Et sic obliquis fraudibus indicula a clemen-
lissirao subripiunt advcrsus Ecclesia; Lugdunensis
episccpum, qui averlebat populum ab.his.
Ne divendercnt mancipia Christiana Jiul.ris.
Ne mulieres Cbristianx cum eis sabbaiizarent.
Ne diebus Doininitis operarentur.
Ne Quadragesima cum eis pranderent el easdcm
carnes ederent.
Ne carnes imniolatas ab ipsis emercnt, vinumque
D eorum biberent.
lnsectantur eum, singulosque Christianos ad suas
synagogas blanditiis et ampullatis palriarchica! di-
gnilaiis elogiis rapiunt; iusolescunt. el conlra morem
Christianos servos emunt. Agobardus queritur apud
Cacsarem.artes retegit, auctores consilii aperit, petit-
que medelam tant.e rainae; pollicilus se Scriptune
tcstimoniis corum vitam , mores et supersliiiosum
vit.e genus depiclurum.
/// rot. Pe Judaicis superslitionibus.
« Abominanda; genlis ludaicx pervicaciam ritus-
que a verilatis semita alienos effecisse apud Patres
aniiquos 'it cauones de cavcndo contubcrnio, con-
21
PROLEGOMENA.
23
victu, copulalione ipsorum componerenlui, fusissime A serpenlem in dies labein JuJaicaj communionis ex-
liic disseiit Agobardus , imo lanto odio habuisse ut
illustrissimus ille Amhrosius morlem citius optarit,
qnam maceriam templi Judaici reaediflcare.
I. Seniores clerici, qui convivio Judaico inlcrfue-
rint, cxcomrounicantor per annum. Juniores si prae-
sumpserint, vapulanto.
II. A coena usque prima Pascha per platcas ne
ambiilnnto. Secus, a judicibus distringuutor.
III. Nulius Cbrislianus Judico servus esto, sed
dato xn solidorum prctio liberalor.
IV. Si quis ad Judaicum dogma servum Christia-
riinn illexeril. plcctalor mancipio. ct legali damna-
tione ptmiator.
V. Ne quis Judxus sub tempus Paschatis Christia-
nos ccnvenito.
Causa istiusmodi severitalis est ab eorum rabie,
pcrvicacia atquc corruplione doclrinae, quam tot
ncbulis Pharisaicse illae Deulcroscis oblendet unl , ul
nil pcne lominis apud ipsos reliquum sil.
Deum esse corporeum, audirc et videre.
Corpus hominis ad imaginem Dei faclum.
Ex vanis Dei cogilationibus dieiuones creari.
Litleras alphabeti esse scmpitornas.
Lcgem Mosis ante mundum fuissc scriptam.
Plurcs csse ccelos, plures terras, plura inferna.
Deuni habere septeni tubas.
1'elrum apostolum propter hebetudinem sensus
Ccpham, id est, Petram fuisse vocatum.
Jesum Christum Tiberii judicio furca fuisse sus-
pensum, scpultum juxta aqux ductuui, el ab inun-
datione aquarum sublatum , a Pilato per xu lunas
qu;esitum.
Christianos idololatras vocant, quia sanctos iuvo-
cant.
Habent praepositos synagogis, qui sanguinem vir-
ginis menstruatae disccrnunt oeulis et guslu, mun-
dum vel immunduni.
Possunl ambulare duo millia pedum in sabbato.
Unde concluditur quod si separalio ab haerelicis
scbismaticis fuerit prxcepta , tanto magis a Itidseis,
a concisione, a qua lux evangeiiea fuit oninino ex-
stineta ; more apostolorum, qui in liininibtis excu-
tiebant pulvcrem pedtim, el diro anatbemate ipsos
devovcbant.
Ad Adalardum,Wa(am, etc.
Ad frequcnles querelas de mania turbae Judaicae
Ludovicus impcralor cocgit ca>tum episcoporum ,
ubi causam Christianx Ecclesi;» egit Agobardus, scd
perpcram, etc., timore pnepedilus. Scribit jam ad
nobiles Patres, causam iuopias menlis rejicil in li-
morem. Deinde carptim consulit istos episcopos quid
agere debeat de mancipiis Judacis qui ad Cbrislianum
baptisma amore Cbrisli iliiciuntur, utrum eos susci-
pere an rejiccre debeat.
Epistolee nd Nibridium.
Connectit superiori querelam, et commovet istum
palrem omnesque episcopos, ut unanimi r.onseusu
a Vidc llist. Burgtind.
stmguanl, ne eoruin Ecelesia exstinguaiur.
Ad imperalorem.
Quia isle tractalus cst ay.jyaXo? , affigendum puia\ i
llUIIC lilullllll.
Dc impiclaie duelli contra f.undrbadiram Icgem, i/h<e
vult eiisibus non jndicio cautas dirimi.
» Cum omnes ununi siuius in Christo, unitalc
fidei, affectus, religionis, impium est pacem unani-
mcm pnclio diriniere, et in lilibus, gladiis vitain
impelere, ubi sequitas judiciorum, lestium oculi ct
integrilas, possunt supplere. Adde quod lex illa non
est nec Mosaica, nec evangelica, imo a foeiiissiino et
infensissiino Christi bofte invcnta , ut non testibus,
aut vcracium testimonio , scd ferro et igne litcs
disculianttir. Agobardus crgo compellat btnignissi-
muin imperatorem , ut e regno lain sceleslam con-
suetudinem abolendam curet.
VII volum. De Jure sacerdotii.
Confabulatur cum coepiscopo Ucrnardo discrte
adniodum, c Patrihus niulta, scd plura e Scriptura.
I. Sacerdolium esse omnium qui lide roenibra suni
summi sacerdotis.
II. Et quamvis iila vox latissiine patcat, tainen ut
esl vox ministerii, proprie pertinere ad sacerdoles
designatos, cujns inilium fuit in Abele, Caino, iNoe,
Abrahamo, cajterisquc Lcvilicx tribus Nazarais, sine
ullo discriiuine bonorum et malorum.
III. Quia non respiciiur in sacerdote merilum, scd
n vis ministerii ; non persona, sed dignitas persome ;
non lnlegntas, sed ollicium.
IV. Ita ut bonus laieus nou possit exseqin quae
nialus episcopus, neinpe sacramenta et rem ecclesia-
sticam, sine pernicie aniuix, ut Oza.
V. Qikc sunt baplisma, el confeclio corporis ct
sanguinis Cbrisii, ctc. ; qu:e cum nec bonorum me-
rilis, ncc malorum fraude possint nec mcliorari, uce
deteriorari, sed Spiritus virlute perficiantur, dcbcnt
ab omnibus xqualitcr honorari, sive a bonis, sivc a
malis percipiant saceidotibus.
Quortim quatuor sunt genera. Prinmm, amandum,
qui benc el vivunt et doccnt. Secundum, tolcran-
dum, qui benc doccnt, el non admodum bcne vivunt.
Et isti sunt audieudi, r.ou iinilandi. Tertium, con
q temnendum, nialc viventium ei ignorantium. Quar-
tuni, anatliemalizandum, bene vel uiale vivenliuui,
sed male doccntium. Et itli omnino rclinqueiidi.
De grandine el tcnilruis.
Invaiuerat in vulgus tetra opinio et stipcislitiosa
de grandine et procellis, quas magtirn incanlamentis
cicri putabaut. Hoc vocabant Aurum levaliliam; quod
multiplici infirmal ralione argumeiitisqtie, quibus
circumvolvit cjusmodi tenebriones et veneficos. 1. A
lurpissimo horainum mcudaeio, qui tribuunt honiiui
quod solius Dei cst. 2. A mendacii nalura iiitrinseca,
qito ilii iunitebanlur. 5. A teslimoniis Scriptura.
Loci Scripturse tiiottis lcmpcstalum Deo tribuunt,
non Mosi, non Samueli, elc, uon Jamiii Mambriquc
43
S. AGOBAB.DUS EPISCOPOS LUGDUNENSIS
<H
venelkls. Ergo falso isti atlrihuunt varVbus tempc- A Evangellum, non in pompa cloqneuttx, sed in virtu-
stalum niolus i. Ah eXpncatione cjusdcm Scriptunc te Spiritus.
Nam licel Deus elfurrdat proeellas, sivc per angelos,
sive pef Mosem Eliseurrtquc, non sequilur eos a se,
sed pcr ininisiei iiiui, concitasse. (i. Ab Iiarmonia et
testiiuonio lotiirs universi. Onine universum agnoscit
atictnrem et motorcm Demn soluni, non ergo crea
firras. 7. Si boni Israelita; potueriinl evibrasse gian-
dines snper malos, mali quoqtie potuisscnt supcr
bonos, quoil Rcgcs Chanariaei nunquam effeeerunl
8. Si hoc possent niali . possent infensos quosque
Suhitis procellis obrnere. 9. A natura flagellorum
corporumque coeleslium, qiiorum proprium est ob-
lempcrare non homini , scd auctori natnra1. 40. A
naitira hominis, qui ignorat secreta relhens. II. A
Ad IV. Quartum infirmat locis Scripturai et philT-
sophiae.
Ad V. Qmnium a natura Dei, qtiao nil habet divi-
sum, sed totum est id quod est.
Ad Vi. Ghristura non liiissc manifestum, scd sub
Levitica veste a patriarchis cognitum per lideni,
Scriptnra, Patrihus, ralione, att iinrtate Ecclesix, ab
orlu Adaini, usque ad Chrislum.
Unde factura esl ut quamvis essent diversa sa-
craraenta, taroen eadem fuerit sacrameutorum sub-
stanlia.
Et Itcet dicatur Vetus et Novum Teslamentum,
non id propterea quod sit nuper inverilum, sed ma-
pemhila vciieficorum fide, qui propterea nil cxorant B nifestatum omni inuiulo, quod delituerat sub cortice
a Dco. Et alia multa con.itur e corde populi delerc
ligmenta, jamdiu consuctudine imprcssa, pra;sertim
illud quod circiimferebatin' de Grimoaldo Bencven-
torum duce (qui trahsmissis pcr pulverem hoininibus
cffccil ut bovcs omnes morerentur) , ut genuinura
Evangclii characterem insculpat
Ad Fredetjisum abbatcm.
Fredegisus abbas isla contra Agobardum asserebat
dogmala.
I. Gbrislum vere fuisse hnmilehi', et quatenns hu-
milera, sese crrabundum coghosse.
U.Omnem Scriplurarn cum omnihus mtcrpretibus
canonicam, neque eos unqu.im errasse in grammatica.
IH.Sanclum Spiritum inspirasse prophelis et apo-
Leviliea; nubis ab origine legis.
Ad Hilduimtm Walam antislilem, dc baplismo manct-
piorum Judmcorum.
a Judxi, tum dolis, turu peeuniis, a Caesire exlor-
serant niult.i paci Ecclesia? infensa ; inter c;rlera, ul
nullus Jud.eoriini servns absquc placilo Judaei doinini
baptizarctur. Inde dirx proceHae inter utraraque gcn-
tein. Agobardus rein hacepistola depingit apud nohi-
lem auiicum, antislitera, Caesari gralissimum.Queri-
lurdenovitalecdicti. Nonperiiiiitendum hisargumcn-
lis. 1. Propler insolenliam Jtida^oruin, qui ipioslibet
servos a lavacro absterrebunr. c2. Propter Dei jussuin,
qui vull emnes salvos, iino mancipia, quihus conv-
raune est cum oinuihus natnrae cloriginis vinculuni,
slolis tum conceptus internos, et exlrinsecus voces C ct quauivis corpore mundo serviant, vult ipsos sibi
obstrictos latria menlis contra omnem eogentem
violentiam. 5. Quia Christus est ouiuia in omnihus,
et pcr haptismum ab omni scrvitutis jugo liberdnlur.
4. Locis Scripturae exprcssissimis. Tandcm rogat
cum iil clliciat apud imperatorem, aut ut edictuni
infringatur, aut sailcm sinc violeirtia veniendi ad h-
dcm lihertas servis coiicedalur.
De ttltisione signorttm.
Ingravesccbat quredam t'iri).r,^i«, ita ut homines
quasi daemoniaci caderenl. Imo cxustio quacdam pu-
stulacea et stigraata in corporibus apparebaul. Unde
fiehat ut plebs territa ejusmodi plagis, more gcntilitio
in propitialionem ejusmodi ulcerum olTerrent. Bar-
D tholonueus ejus irae ccelitus demissae causara petii.
Agobardus respondet haec lieri Deo volcntcet angelo
ministrante, erudiendis fidelibus, cruciandisque re-
probis , u t olim per vesieas turgentes et haeraorrhoides
^Egyptios et Philisthaeos profligavit : multaque alia
subjicit, quae otio lectoris relinquimus-
\d ilatfredum.
Epistola ha;c nil aliud depingit quam miserias sui
saeculi a Judaeis commolas, qui fundilus integritatem
iniirtiiii et religionis et harmoniae publicae convulse-
rant ; el rogat ut qoi apud imperatorcm plurinium
posset, ejiisittodi turhis mederctur.
Conrad. abb.
ipsas in orc formasse, ut asinae Balaami
IV. Alicubl certo loco animas esse crcatas, inde-
que ad coipora demigrare.
V.AIiud csse Deum, aliud Veritalcin.
VI. Omnes antiquos patriarchas non fiiissc Chri-
slianos , nec Christum fuiase in Veteri Teslamcnlo.
Responsiones Agobardi hac sunt.
Ad I. Christufn habere quidem naturam corporum
noslrorum, non originem, ct indc haberc impecca-
bilitatem; ita ullicel scse humilem reddideril, id
inclinalione raiserationis, non evacuatione poteslatis
fecerit, abolcndo peccala aliCna, non conliteinlo pro-
pria.
Ad II. Auclorilalera Scriplune iiiduhilabilem, ejus
neinpe quae canonica est. Ex interpretibus, lxxii
primum, dein Hieronymum. Aliqiios explodendos de
judacis : Aquilam, Theodotion, Symmaeuum, Didy-
mum. Exposiloresiialeganiiir, utprxeant Scriptura?,
non cum judicandi libertate, sed cum crcdendi necessi-
tate, expositorcs vero, non cum credendi necessitatc,
sed cum jiidicandi liberlate. Ipsos errasse in grain-
matica, non malitia, nec impcrilia, sed rationc con-
descehsionis.
Ad III. Exemplo Mosis ct Aaron, quorum alter
prophcta vocem habuit impeditiorem quam Aaron
qui non erat prdphcta : aposlolorum qui promulgaiit
• Hilduinus abbas raonasterii S. Dionysn apud Parisium, saci ique palalii archicape
Usperjjens.
85
PROLECOMENA.
26
Ad clerum Lugdunensem, de modu regiminii eccle- A Con^rcgatur Franoofiinti, ubi Nienja apcrtis senten-
siastia.
Exorta? inter clericos Lugduna?os rix.c de admini-
strawla Eeclesia, moveni Agobnnlum de scribendo
lioc themabe. Et primttm ab unitaic Ecclesr», linn
membrorum, lum capitis, bortatur singulos ail invi-
cem ineunilam pacem. Ejus ha>.c sunVa>xtomata.
I. Unic;c sponsx unicum esse sponsum : qni cum
sit essentinliler veritas, pnx, juslilia, etomnobimuiii,
dcbet propter se, non proptcr aliml, diligi.
II. Cujus Ecelesiie membra non surii illi qui vicis-
sim dissident, scd qui muluo convcuiunt, et in auio-
rem cullumque ipsius aedificant.
III. Unde Dt ut ex illo mutuo amoris ct vinculi
nexu, Christus et Ecclesia voeenlur agmis uuus,
sponsa una.
IV. Adde qnod ex illo iuterno et aelerno connubio
agni ct agna» gcncrentur agni cloves. qui elficiunt
iini. uni , inscparabilem , et xtcrno iiutissolubilein
vinculo agnum, id est, Eeclesiam.
V. Ex illa generalionc flt ut qtn* sponsa Christi vo-
calur, Christi vocelor filia ; quiaquos simul et semel ab
xterno pro sponsa duxit, eosricm siiigulaiiui et in ti'm-
porc pcr Verbnm gcnerat. Vocatur fralcr propCer
commune nalurie et carnis consoi liiim cum boinine.
Vinca, proptcr mullitudincin IHiorum. Ilortus,
propler variclstem el venttstatem. Fons, propter
exuberanlcm undiqnc lvmpharunicoerestium copiam.
Fons signatus, propter admiranda et occulta myste-
ria. Uegina, propter iinperhtm in Synagogam, dae-
raoncs sectasque universas. Ancilla, pTopler obcdicn-
tiam. Maler, propter generationem filiorum. Qu*
diversilas nominum, nihil divisum, scd unum spon-
sum sponsainque unam eflieit,
kta unitas affectus dcbet avocare ab omni dissidio
cli-riim, ut stato inuncri navel : quod est essc adju-
tor Dei, non Anlichrisli.
Eorum qui dissorvunt unitatein, nvclliplires siint.
Corrupti , qui aperlo 9candaIo unilaiein Ecclesisc
conturbant. Uypecrite, siinulata justilia, Adullerr
aperlc et simuiate veritalem corrumpendo. Ambitiosi,
honoris causa. Mercenarii,lueclli ilnlcediiie. *t'Aav/Toc.
corda non in sponsi, sed in sui amorein laudcmque
alliciendo, uniiatcm Ecclesiae abscindunt At verus
liis daninatiir.
I. Uiius Doire adorandus sine iuiaginc, etc.
II. Nullum exemplum alicubi toiis lcstamcnlis Pa-
tribusqiiu adoranda: imaginis.
III. Essc denere ornarocnto, delectandis ocutis>
non mstrueudis popuiis, etc.
Illa xtate scnlttt Claudius Taurinensis de adora-
tione imaginnm. Contra ipsum Jonas Aurelranensis.
Plerique concurrunt in eadem materia agUanda.
Regcs ipsi. Agebflnlos apertissime , cujus h«c pnc-
cipua sum capita e D, Augustino c&ierisque Patri-
bus.
I. Nulla cst alia Dei imagoqitain hoe qttod est ipse
et secundtim quod est ipse, non potest pingi, ideo
8 neqire adorari iu imagine, n;si in ifta qtuani ip*e no-
bis praesci ipsit, nempe Cbristo.
II. Duplici quidcm adorationc, cxtcrna ct intcrna.
Utraque vocatnr rctigio ; qira mierne et e;iii'me ob-
slringunur xtemum et soli De». .m quain pertinent
oo-j/.ciK, \azpeia, cteterique cultus, quatenua suni no-
miua religionis.
Ili. Ubi vero sunt nomina officii et sevvitnlis huma
nre, Sovteia polest dici de scrvis el subdHis : rOseCica,
de omnibus. Honor de sanclis ei oiarlyrihus. Pielas
de parenlibus. Al sola religio de Deo, quia soii oiu-
nino Dco debettir.
IV. Undc patct oeque angclos. nequc sauctos ulle
rcligionis adoramioscuitit, prxlcr .■ctuniain Doi ima-
ginem, qtise se mediam inler iiomines Dcomque con-
stituit.
V. Angeios : I. qoia beali suut beoiitudiiic aiicna;
2. qttia nolunt offern sibi ejusmodi cuitus; 3. quia
per hoc a d.vmonibus diseernuiilirr.
VI. Sanctos : quia non sunl saucti nisi sanctitate
Spiritns, lumina nisi :> sumoio Inniinc, dii nisi a Deo;
aguntqne inirabilia, non at caus:s , sed u! media et
insti umenta , ideoquc reliclis illis, loiigius ad lurocn
setcrnum devolandum.
VII. Ouoruiu nihiloininus mcmorias, vestigia, si
(pia Miut, sive in scriptis, sive iucorporc, imo eonim
sepulcia proptcr resnrrectionem, vitam, iuiitationcm
iionoramus. Non tamen ipsis tcnipia aut alwria con-
sliuimiis, scd soli Deo.
pastor, vencque paeis custos, abjiiit a ministerio r, MU. Adoiationis enim hjee lcx «»t ul nulb crca-
ejiismodi portenta, invigilat gregi, sine ignavia. sine
iinpcrio, sinc simulatione, sine scandalo, pascitque
cum 9ecundum omuos formulas sibi a Caesare coclcsii
praescriplas. Ut sint lales, hortatnr omnes paslores,
prcsbytcros, abbates, si velint esse membra unici
capitis, el adminislrare Ecclesiam sccundura man-
data divina.
De inutginibus.
Assumpto Decalogi secundo mandato, trictat hic
ex pvofesso AgobardnE de cultu iraaginum, Stnpenda
suo sajculo imagimim erat s«perstiiio, ••' Circa cu!-
iiim simulacvorum horraida dissidia. Prima Nieoea
pryscripsit adorandas, SCcunda confirmai. Oriur^tiir
rivc tolo Oiiente, qu* sese diffundunt m GalHam.
tura, nulluni phantasma a mente <Ie Deo cfdctuiji,
nullum o}>us iiuniamiia, nec moI esoriens, uec occi-
dcns, nec nubcs, nec igsis, nec arbon^s, nec opcra
hominum, ut sunt imagines. Nam si opera Dei non
sunl ailoranda, quantr, minos hotiiinuin, id est. iiua-
gincs Dei, angclorant, sanctnrum !
IX. Neque ocjicias, non tc iitKigincin, scd rcm
imagine effictam. Nani objectum tenninat adoratio-
ncm. Adde quod fraus est Sat3n», qui specie htMoria
sanctorum, ad Hola mentem traducit, ct a vero
seterno ad carnalia bos dcmergit.
X. Pielurae aspecSaiida?, ceu res itiHnironta;, octilo
externo. Dcub intcrne adoraudus. llke, eausa bisto-
ria;, ct memerise, non rclig-ionis . Dcus latriic, deu-
47
lix ct sempiternx roligioni:
houore, quia noc male ncc benc possunt f.icere. Deus
cmn spe, cum amorc, oum honore cl gaudio sine
line.
XI. Adde quo.l ul abjicialur oinnis snperstilio,
nulla imago in parietibus ecclesix depingenda, nul-
lum gtmulacrum crigenduin; nec illae imagines vo-
candx sanctas, qtiia nil est sanctuiu nisi l>ei templum
(/ Cor.), ut adorelur umis et vcrus Deus in sxcula
sxcutorum. Amen.
De dispensatione toliui rei ecclesiasticee.
(Prtrfixus a nobis cst hic titulus, ct menlc auctoris.)
Convocaverat Ludovicus imperator coetum amplis-
simum pontificix ct laica;, rie reformanda Eeclesia.
Inter c.;eleros prxluxere ceu faees lucidissirase, Ada-
lardus ct Elizaccharus ; ille integritate \itue el fulgore
muncris, bic doctrinx lumiuc. Unaniroi anima repa-
randum Ecclesix decus conclamanl omnes. Agobar-
dus cxcipit eorum alaeres vultus : orat, et pro Eeele-
sia agit, convertit singulorum animos ad labantcm
pene Ecclesix gloriam ; ajdificent, erigant, macerias
jam subruentis Jerosolymx. Indc insilit in Iaicx
frauiiis sacrilegium, qui de peculalu ecolcsiastico
convivunt, et rem Dci rem sacrilegi efficiunl. Prob.it
a primis nascentis Ecclesix exordiis, incrementis,
accrementis, quibns cxpit ditari, duce Spiritu, sia-
tutos canones, qui dircplioncm rei ecclesiasticae
vetarent, nullique citra conscieutix perniciem con-
cedcrent ab illis canonibus discedere. Rogat Cxsa-
rem ut raedeatur, ccetum ut deprecelur contra sacri-
lcgos Gallos. Excipitur ab llelizaccharo et Adalardo
senibus alacriter oratio Agobardi. Mouont de hac re
imperatorem : qui convocalo conoiiio politica; et
leviticx familix, mutuas exslinxit discordias qux de
possidenda re ecclesiaslica laicos et episcopos con-
lurbaverant. Quia vero quidam crant dctractores qui
passim de audacia et ignorantia Agobardi runiores
eircumlercbant ejusque dissidii auctorem ipsum pro-
niulgabant, Agobardus ejusmoJi labem diluit; rei
veritate efligicm exprcssit apml quemdam amicum
qui eum dc bac re interpellarat. Et inde re nata
captal locum scribendi dc rcbus ecclosiasticis eorum-
que ministerio, sumplis ex utroque Teslaiueiito lesli-
moniis. Ejus summa capila b;cc sunl. De sacerdoli
S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDtiNENSlS 28
IIIx sine cura, sine A tcsles, vulgaris purgaiio, nempe aquae frigidx, vcl
candenlis ferri, adbibcbalur. Agobardus tanquam
nofandas impugnal, ostcndcns ros occultas nunquam
patclieri ejusmodi eeriaminibus. Hortatur ad paccni,
cl lolam fore etliicam Cbristianam complectitur.
Sermo Ayobardi.
Hccc conciocst lepidissima, varia et divinis figuris
circumlueida. llal>et pro mateiia Christum. Sed ab
illo capile iu varias scse diffundil el exspaliatur are-
n;is : De Ecclcsia, de ejns mcrilis, de Antichiisto.
Qua; quia sunl paulo apzQo$t.xi, relinquo.
De divisione imperii.
Imperii pacis sediilus, memorque nneipitis vitx
exitus, convocato totius Gallix conventu Ludovicus
iinpcralor in tria regna discerpsil imperium, snm-
** mamqoc Lotbario contulii ; adhibitis omninm jura-
mcntis, ut moris esl, lidelilatis et obedientix. Desci-
scit Lotliarius, patrem invadit. Favent ecclesiastici
buic imperatori, cujus obsequiis juramenlo solcmni
fuerant constricti. Quibus cum pater vellct ptxnas
infiigere, Agobardus audacter respondet eum fuisse
illius tumullus et dissidii publici causam, eo quod
divisisset imperium ; et quod est audaoius, profi-
tetur aperte se obsecuturum Lothario, proptcr vin-
culum juramenti, etc.
De compuratione utriusque regiminis.
Dux hic continentur epislolx ejusdem argumenti.
Prima ad Cxsarem Ludovicum, qua nosler episcopus
oblendit causas fugx et morx. Propter publioos tu-
mullus. Inde insilit in fastigium splendoris iiupcrialis,
quod probat subesse pontificix majestali, tum cx
auctoritate canonum, tum quibusriam Latinorum
Patrum teslimoniis. El idco monet ut venicntem in
Galliam Gregorium pontiflocm, mediatorem pacis
domesticx, bcnignc excipiat, eique huraillime scse
subjiciat.
Secund.T. sensus est ojiismodi. Defectio Lotharii
abripuerat omnem pene Italiam, pontificeni, raul-
tosque eliam episcopos Gallos, quonim ope palri
eiiperet imperium. Veri Galli recalcitrant, cilunt
Agobardum, recusat. Habcut conventum ; cujus hxc
fuerunt capita adversum ip^ius contumaciara, pro
confirinunda Gallicana libertate.
1. Episcopmn Romanum, vocandmn papani, fra-
bus. De decimis persolvendis. De poena saorilegii. De D trem. "0il antem Patrem, neque ponlificem.
honore omni ;evo episoonis impenso. De non alienau-
dis ecclesiis, et pcrpetuas inserit calumnias contra
Simonianos. !l > •>■ omoia, quia niluntur locis, uou
rationibus, lectovi do.
Libcr de dicims sententii» digestus,
De divinis scntentiis contra eos qui putant judicium
Dei aqua vel igne ve.i armis patefieri.
Titulus bujusoe voluminis non iiiibi videtur satis
congruus. Quia hio est sensus. a Duplices modi pur-
gandx fraudis occulta: et sccleris, ferri ol iguis. Pri-
mus erat Gundebadi, qui controversias, ubi non
eraut lcsstes, ferro et anuis dirimendas prxcepil.
Sccundus, inveteratx consuetudinis. L'l>i defiebant
2. Imperialcm majestalem plus posse in adsuiui-
stranda Ecclesia quam pontificiam.
5. Cxsarem non dehonestandura prxsumpluosa
excommunioatione.
■i. Posse iinunt aliquem pontificera abjici sine in-
juria sedis aposlolicx.
5. Episcopos in causa tidei jusjurandura prxsiare
soblos imperalori.
r>. Agobardura priraatem Aquitani;e nultam deiu-
eeps habiturum potestatein in excommunicando,
nullarnque jurisdictionem in cseteras paroehias, si
oberiiroi potius pontifki quam Cxsari.
7. Privaudum episcopum consorlio « t bonore, qui
Instilut. juris canon., I. iv, lit. 2. lo Historia Burgundix.
20 LIB. APV. FELICEM URGELL. 30
polius pontifici quain Ecclesioc Gallicauae concilio A 2. Antiquos Patres iu carminc solitos moJulari.
ubedierit. 5. Nullam essc rationem cur noclurme liant vi-
Agobardus ex professo respondet singulis. Con-
fringit quanium polesl ista privilegia, propter coin-
mune faclionis cum pontifice el Lothario consor-
tium. Nititur probare Cxsarem ct Ecclesias Gailicas
pendere a calhedra. Deindc conjicit omnes turhas
et aestus flagrantcs imperii, tum in inertiam I.udo-
vici, tum in occiiltas fraudes reginarum quibiis ipse
nupserat. Aiulacissime favet consilio Lotharii, quo
erga noverras usus fuerat. Tandem concitat ejus
aniinum ad pneniteniiam et humiliialein, ut deinceps
resipisccn lo res impcrii sitsecurior.
Publica Ludovici impcraloris ptxnitenlta.
Rebus pacatis, publico convcutu compellilur Lu-
giiue.
4. Multa csse alia cantica quae non habentur Scri-
pturis.
Quibus quoqve in suo Antiphonario el Responsorio
kusce ndjecit blasphemias et portenla.
5. Christin» decirlo advexisse humanam naturam.
(i. Duas naturas commisceri in unam.
7. Homines suscepisse Christum, quein antea na-
turali motu cognoverant et desiderarant.
8. Christum per aurem Virginis in locum partus
stibrepsisse.
Agobardus singula confutat,
Ad 1. Ecciesiam Lngdunensem firmiler inhxsissc
dovicus imperator, propter vifce anteactae luxnriam, B statutis Leviticc et apostolicx legis, ideoque DOn
inertiam, ignaviam, ad publicam poenitentiam. Agno- posse oberrare.
scit, oiat veniam, ad altare prosternitur ; terque
quaterque confessus, fiucns laerymis, depositis ar-
mis sceptroque, suscepil poenitentiam per manuum
episcopalium iniposilioiiem, etc.
De vete.i rilu cantandi psaimos in ccclesia, et de cor-
rcclione Anliphonarii.
(//<cc duo capita non crnnt disjurgenda, se.d in nnntn
componenda, quia eamdem prorsus mnteriam ira-
ctant.)
Erupit Lugduni sectarius quidam, qui miias in
ritus ecclesiasticos ealumnias invexit, naevis asper-
sit, cl haec sunt.
i. Ecclesiam Lugdunensem a germano canlandi
ritu deviasse.
Ad 2. Ecclesiam veterem magnopere rcspuisse
modum canendi poeticum.
Ad 3. Diurn.is et nnciurnas vigilias in choro Lc-
vitico a Davide constilulas.
Ad 4. Seiipltiram adeo perfeclam, ut nil illi ad-
jiciendum, neque detrahcndum, sed in eis quaecun-
quc rcperiuntur canenda, reliqua veronon.
Cjeteracjiie ejusmodi portenta facili via disccipit,
restiluto omnimodo et Anliphonario ct Responsorio
in prislinaiu lucem.
Et bajc sunt capila doclrinae Agoberticae, clara
sane, abstrusa, ct cmni venustate fulgida. Quibus
fruatur iector.
3 SJLNCTI AGOBARDI
EPISCOPI LUGDUNENSIS
LIBER ' ADVERSM D9GMA FELICIS ERGELLENSIS
AD LUDOVICUM PIUM IMrERATOREM.
Chrislianoriim religiosissimo, bcnignorum beni- Auguslo, domno gloriosissimo Ludovico imperalori,
gnissimo, mansuetorum tranquillissimo, Chrisli Agobardus quidam ex ultimis fidelibus servulis vc-
amalori, idcoque victori ac triumphatori piissimo D slris, subleranncxum opusculum sinccrissimo ac
MLUZH NOTjE.
a Sancli Aqobardi. Sancli iiunetipationem Agobar-
do tribuimus post editioncm Massoni, et quia ccele-
st^sei honores persolvunlur in Ecclesia Lugdunensi,
nhi ^ulgo vocatur Saint Agobo. Tmn et in Martyro-
logiis qnoque illarum parlium sanctus dicitur. Ac
de Agobardo quidem pauea noliis dicenda incum-
buut, praetcr ea quae leguntur inter elogia. Pro
noslro tamen more liic vitam cjus delibabimus.
Pairia Gallum fuisse aiunl, quanquam id non satis
constat. Coepiscopus primum Leidradi Lugdunensis
arcbiepiscopi, qnem r.imc coadjnlorem vocamus,
sed iion cuiu titulo fulurae successionis, ut ego
quidem arbitror. Nam iil privala auetoritale fncerc
non poluit Lcidradus . nequc «'xtra conscienliam
priucipis, ncque alibi luin quam in synodo, sive
provinciali, si*e generali. Dein iilo cedente, ac in
inonaslerio Suessionensi sese abdicante, Agobardus
ad cara cathcdram conscendii an. 8!3, < conscn-
ticnte, ut ait Ado, imperatore et ubiversa Gallorum
cpiscoporiiin
b Adv. Doqma Felicis. Tituluin hnnc fecimus ex
elencho librorum Agobardi, qui praefixus cst codici
ms. Pap. Massoni, in quo sic kabcliir : Adversum
doqma Felicis t>ber i Ajobardi episcopi ad Ludovi-
cnm imperaiorem. Nullum enim alinqui tilulum ha-
bebat hic liber in vetcri codice. Et mirari iubet au-
daciam Massoni qui non contentus iiiscriptione veteri
opistolLC ad Ludovicuni Piura, aliam de suo adje-
cit , lanquam c vcteri codice. Sic enim in inso
operum Agobardicorum initio edidit : Agobardus
episcopns Lugdunensis Ludovico imperalori S. D.
(jtiis r.on creuerel ita scriptum vidisse Hassonum
in veieri codice? Ct tamen r.ihil illic leyiiur bujus-
cemodi.
51
S AGOBARDI EPISCOPl LUGDUNENSIS
59
subtilissimo sacroque acumini prudenliae vestra: A aut improbelur, Quia si probatur, illis, qmbus
dijudicaiiduni direxi . quod cdidi vcl potius collcgi
adverstisnovam, iinocv vclcri " redivivam haercsim,
proplcr quosdam, quibus illud expedire puiavi, sic-
ui ibi luiius continetur. Pie igilur rector et domine,
capnl orbis, derus mundi, catholicorum oninimn.
insignis gloriatio. qui illuslratis Qdem, propagatis
et paccm; b obsecro mansiieludiucm vestram, ut
in contempLlionem Filii Dei, qui veslrum juval
imperium , prsefalmti opnsculum peiiustrare non
dedignemini, ul vesiro acerrimo ingeuio probetnr
profuturum est, ad tegendum commcndatur; si
tem iiuprohatur, auclor ejus pei vos emeudalur.
Aposlolica namqua doctrina omnes horlaiui cre-
scere in cogniUone Domiai nostri Insu Chrisli, om-
nesjubet paralos esse ad satisfacicudura eis qui ra-
lionera poscunt de ea qua; in nobis est spe. Sacer-
dolem quoque csse vult amplectentem eum qui se-
cundutn doctrinam est, fidclem sermonem, ut potcns
tit exhortari in doctrina snua, el eos qui contradi-
cunt arguere. Quod siseniperseclamhim fuit ; quanto
BALUZII NOTjG.
episcoporura synodo, i seu, ut apertius loquilur Hu- tuque imaginum exercuit industriam hominum eru-
go Flaviniacensis, « consentiente imperatore et omm ditorum ; adeoque etiam Agobardns sentcntiam suam
Gallicanorum episcoporum synodo. > lit animus iu boc prompsil, ul acrein ac vebementem adver-
erat eani synodum inlerpreiari <le ea qu:c co.lcm ]i sus adorationem imaginum, ita piam ac religiosam
anno celebrata est apud CabilJonem ab episcopis et erga sanclos, ad quorum iraitationem hortatur
abbalibus totius Galliae Lugdunensis. Verum Adu et omnes Cbrislianos. Superstkionum igittir inimicus
Hugo Flaviniacensis satis indicaut banc Agobardi
subslitutiouem praesente imperatore factam fuisse
in universa siv omni Gallicanoiurn episcoporum
syiiodo, id esl, in generali ac plenafia synodo epi-
scoporum rcgni Francici : quod lniic Cabillonensi
conipeteie non potest, qnac provincialis tanlum fuit.
Itaque non de alia syiiodo inielligi potest, quam <le
Mogunlina, qua- eodcm airno habita cst, cui vero
inteifuisse Liidovieuin imperalurein docet Ivo Cir-
nutensis parte ix, cap. 82. Praebuit ista Agobardi
substiiutio materiam sermonibus, <>!> violatos, ut
videbalur, vetnstos canones; quos illibalos servari
debere conlendcbant, ne<[ue violari posse quacunquo
ex causa. Dupliciter autem peccatuin videbalur in
canoues. Primum, qnia constabat duos unam ca-
tbedram capere non posse. Deinde, quod prohibi
capitalis, etiam eorum stullitiam vchemenler exa-
gitavit qui grandinem el lonitrua cicterasque cceli
tempeslaUis escilari posse putahanl ope magornin
«■t uicantatorum, qiujs ob hoc ipsura aaas illa v<>-
cabat tempestarios. Plane magnum vintm fuisse
persuasum habco. Sed uno pessimo facinore, quid-
quid nonnulli contra senliant, illtistti.i sna facino-
ra ingentcsque virtutcs commacuktvit. Nam trans-
gressus in parles Lotharii Augusii, qui Ludovicum
patrem anno 853 eo usquc d< primerc ausus est, ui
etiam in carcerc concluderet, posniicntiaeqne pu-
blicx addici procuraret , Iraiisgressus, inquam, Ago-
bar<Ju& iii partes Lolharii, tanta animi contenlionc
ac pertinacia eas luiius est, ut vel ol> hoc ipsum
aiiiiunieraiiis sii iuler pr.ecipuos Lolharianse faclio-
auclorcs. Ea <lc causa :il> Ecclcsi<e praesnlatu
tum sit ne quis episcopus succcssorem sibi eligat. ct semotus esi anctorilate synwii quas anno 855 habita
Cessissc lamen contradiclores constat. Quam vero
obcaiisam cesserint, non constat. Ego facile credi-
dcrim, Agobarihim propriis virtutibus el principis
optimi simiiis adjutum, pratvaluisse adversus invi-
dos; luni eliam quia Leidradns iu <'um inclirjaverat,
vir in aula celuberrimus, et qui novissimo facinore
luagnani sibi auctoritatem coiu-iliii^se videbatur, Et
exslabant plurima cxempla ex antiquitate , qu;e
substilulioncm illaui peragi suicrent. biciilit autem
Agobardus in pessiinn e< esnlccralissima tenipora,
quemailinoilum ipse non semcl conqueritur Keti-
nuit tanien iuter baec teniporuiu mala constantiam
episcopo ilignam, vir cxtcra tiniidus. et qni vix
coram magnatibus auderct loqui. Nam suum illuui
pudorcm ac limiditalem ip^e frequcnter inculcat.
Prx-eipue vero incanduil atfverstim Judmos, qnorum
impios ritus profauasque rx-reuioatas et detastaba-
tur el aboleri cupiebat. Hinc gravos adversus Ago-
bardum lempcstates et prorcllas. Strinvit etiam «*
styliiin, et quidem acriter, el non uno loco, in legem
Gundohadatti, quam pietati ac smipliciiati Christia-
nas valde conlrariam csse existunabat. Robuste
etiani ac erudile uervos suos iulendil adversus er-
rorera Felicis episeopi llrgellensis, q<ii pauU» antc
uiortmis ciat apud urbem Lugdiineiisein. Canonuiu
iu primis perj>ctuiis :«.• constans ileleusor, ul gna-
rns; adeo ut etiam Romanos sui temporis ^raviter
pei-slring.it, quod Galiicanoss caiioues ob eara, si
Stiperis placet, causam contemnerpnt, quod eos
ncoteriri Roinani non commendaverint, v<l quod
legali Romani non interfueriut iu eorum constitutio-
ne. Miruiu, si vir ita composiliis non iiicurrisset
invidiam hcminum ;eU>tis su;e Ilaqne opus babuit
apologiam pro se scribere adversus calumaias et
owreclationes abbalis Fredegisi, viri alkxpu celo-
berriiui, itemque adversus quosdam Provinciales
<-t Septimanos Agobardico uoinini valde iniquos,
liiici' haec, liicalcscens quseslio de adorationc cul-
est ad Thcodonis villam. Rursuni ca causa agitat»
est aiino scqucnti apud Slraniiacum, haud procul
Liigiliun»; setl nullo eventu, propter aliseniiaiu Ago-
bardi. Taudem cum rcvocata concordia luisset inier
Lnilovieitm ac Lotharium , Agobardus a<l sedem
sii.iin redfre permissus est. Demnm abiil <• \ iv is
apml Saniones Aquiianise secundae populos, in c\-
pedilionc regia, anno, ut ego quiilem arbilror, 840.
Nani eo amio Ludovicus inipcrator, ut scriptum cst
ii; ^nnalibils Ceitiuianis, in Aquilania fuil, niolus
Aquitanicos componere satagens. Qtio etiam .umo
Agobardum obiisse vm lilus Julii Iratlil auctor bre-
vioris Ciironii'i S. Benigni Divionensis. Ex scriplis
ejiis qii.i i vslanl apparcl notum iuisse ac familia-
rem < larissimis ajlatis illius viris, Ebboni niiniriiin
Rhemensi archiepiscopo, Bernardo Viennensi, Ni-
bridio et Bartholoiuseo Narbouensibus, Adalhardo,
Wala:, Helisocharo, et Hilduino, abbatibus. Mal-
ftedo coniiti Aurelianeusi , qui principem Uim lo-
ctiin obtincbat apud Ltidovicum Pium, Walfrido
Str.irytni abbati Augiensi An vero per irtenninni
fiieril abbas inonaslerii sancti Hednrdi Suessioneu-
sis, ut placuit quibu6dam, ab aitno nimirum S50 quo
IliidoinMs abbas in exstliura missusest a Ludovico
Pin, .ibis discutiendum rctinqno. \tque hajc de vila
Vg<ibaixli <lixisse sulfieiat. Nunc ad institiituui uo-
struui nevertaimir.
» fttdiaimm lurresim. Qulppe Fiiiriaua baercsis
propagata esl ex haeresi Nustoriana : »t ostcndel
infra Agobardus, el seribil etiam Adrianus l gapa
ad lli ipanos episeopos in Codice Carolino tit. l>7.
' Obsocro mansuetudivem. Imitatnm baud dubie
ex libcllo Precum MarcellHii el Fatisiini prosbyte-
rorum. qui sic incipil Deprscamur munsomtudincm
teslram, pitssii.ii hnperatorei, Valentiniane, Vheodo
tti, et Areudi, ut ktrc in conlemptatione Lhrisli filii
Dei, qui vestrum jnvttt imperiim, iHfntifiitbiittcr Itqc-
ic rfj tnemh i
55 LIB ADV. FELiOEM URCEI.L. 74
wagis minr, quando jaui propitiquum csse ccrni- A nis glorire cui>i»Ji, idcirco bonis dclreclant, ul se illis
siipcrponere nilantnr; ct si dctractionibns obtinue-
rint ne illi adiniicntiir, isii admiralionis gloriam
consequaolur. El quoniam non desunt inler nos la-
hs quibus necessc sit et iniegrilatem fidei cogno-
scerc, pe.r quani valeanl nialum pcr(iili;ii declinore,
et rectis judiciis obtemperare, ut mcreantur in ilog-
iii.iio pietatis proficerc, opportunum putavi ca
quac prsedictus vir malc sensit, exaggerauda assu-
inerc, ct vcrbis cjus, in quibus a veritate fidei
exccssit, sanctoriini Patrum senlentias opponcrc ,
ui quisi|iiis dignalus fuerit legerc , agnoscal qua
caulela catholicae veiitaiis purissinmm sensum se-
quatur.
II. Non ego hoc doctis et eloquentibus uris, qui
ii n) B cuncta haec oplime dijudicando, probanda a»t im-
probanda demonslrare suffichmt, dico, qui forsitan
ncc dignabunlur legere lioe opus, rustica simpliei-
tate compositum ; sed meis similibus, quibiis verc
scio cxpedire ut fidem suam subtilissime corriganl;
ijui inrautc r admirantesvitara pra-dicti Fclieis, pvo-
BALUZH NOT/E.
tiainnum liodie no- nomine. Felix olim indignui episcopus, etc. Nimirum
olim fuerat episeopus, id est, antequara in ea syno-
db deponcreltir ab honore episcopatus. Tum vero
jussu principis (non auiem episcoporum, ut perpe-
ram sciiliit Mariana) apud Lugdunuin clarissimam
Galliarum urbcm relcgatus est.
« Admir. vit. pr. Felicis. Conslabat ergo per illas
tcmpestales, Felicem cssc episcopuni moris antiqui,
niorcsqiie cjus essc inriilpaios. Nam non Agobar-
dus solum id docet, scd etiam Aleuinus, eorumdcm
lcmporum scriplor. Il;ec sunt ejns verba in epi
siola ad Flipandum Tolctanum episcopmn : < Lcgi-
iniis cwm in epislolis beati Felicis, viro sciiicct
rcligios;u vit;e piax-ipuo et sanclitalc spectabili, si
catbolieam fidem et ecclesiaslicam unitatcm, sinc
qua nnlliis Deo placcrc potesl, amare etprcsdicare
velit. » Et itifra : < Liret praefalus famulus Dri
Felix laudahili vila vivat coram hominibus ; tamen,
ut videtur, in multis catholicae lidei professione non
omnino nlenitcr 1'atrum sequitur sentenliam. t
Iiem : i Etiain ct io hoc lu.c sanclissimae voluntali
obnixius suaderc ratum puiavi, ut eumdem virum
vcnerabileni Felicem tuis sanctis precibus et sua-
trissimis suggestionibus convertere ad catholtcse fidei
unilalcm et veritalem nitaris. Fidelis cst enim
Deus, pius et misericors, qui nullatenus oblivisca-
lurejus nuilia bona, et religiosam vitam, etlabores,
quadie nocluque indefessa voluntale desudal. Quan-
libi coram Deo el sanctis ejus gioria ei re-
miincratio intende, et diligenlius cousidora in sa-
lulefratris tui, eliamet lanti viri, et tani prasrlars:
dignitatis et sanctitatis faniulo Chrisli. » Iiem :
« llliim vero Felirem, qiiem lu charilale siimmum,
pudicum, moribusqitc ornatum asseris, nos habcinus
in caslris Chiisti. i Tuni in epilogo liliri iv adver-
sus Elipandum, eis qui de ratione catholicte fidei
dubitare vidercntur, proponit exemplum Felicis ab
crrore ad calhplicaui conversi : < lilius religiosi
viri, inquit, et magni nominis inlrr suos edoctus
exemplo, elc. Demuin iii epistola 7(i (nunc i) Feli-
cem laudat nl> pietalein, cjusquc prcccs postulal apud
Deum, velnl viri sancli. Non injuria ergo in velu-
siis tabuiis Ecclesix IJrgellensis dicitur sunctus.
Nihil itaque fallacius est.qnam prava religio. Unde
colligi interim potest non statim e.x sancta cpisropi
vita seqni docirinam ejus esse sanam. Tenlat euim
nos interdum Deus, ut patam lial ulriim diligamus
eum, an non. c Luce clarius aprrta cau^a esl ,
nius tnmpus illud, de quo Dominus loquitur : Verum-
lamen vemens /ilnis hominis, pulas inveniet fidem
super terram ?
I. Poslobllum Felieis illius qui fueral quondam
episcopus in " sedc Orgelletana invenla rst a nobis
quaedain schedula ab eo edita sub specie interroga-
tiouis ei responsionis : quam cum legentes consi-
deraremus, inspeximus homincm diligenter et fiuii-
dulenter instaurasse, quantum in se fuit, oinnem
pravitaiem doginaUs sui, iu qua duduui fuerat de-
tectus et eonvictus, et propter quam ab -bonorc epi-
scopatus !• depositus : qui licel aliqua verba, quac
prius imprudenter cflerebat, postea suppresserit,
aliqua lamen nunr addidit, quae tune retieuit. Quam
scbedulam ego, ut potui, juxtu veritatem fidr
reprebendissem, ve.l reprchcndendam publicassem,
quidam c.x fralribus, ut comperi, indigue lulerunt,
el non pcrversilatc animi, ut puto, sed stmplicilatc
ingcnii, arbilrali sunl ine non id fccisse zelo lidri,
sed lelo invideiilix, sicul moris est eorum qui ina-
" Sede Orgellctana. Rotinc
nicn. Vocalur eniiu vulgo l.a Seu d'Urgel, id est,
Scdeb Urgellcnsis. Claia civilas Uispaniae Tarra-
conensis, in 1'yrenaji montis jugo sita. Eginhardus
in Aiuialiluis ad an. 7'Ji : a Orgcllis est rivitas iu
1'yrciia'i uioutis jugo sita ; eujus episcopus, nomine
Felix, natioiie llispaiius, ab Elipaudo Toleti cpisco-
jio |ier litteras consultus quiil de humauiiate Salva-
toris Dei ct Hoiniiu uoslri J<'su Clnisli Seutire de-
beiet, utruiu secundum id quod homo cst, pioprius (
an adoplivus Dei Filius crcdendns essel ae dicendus,
valde mcaulc alque iiiconsidcralc et conlra auli-
quain eailiolii e Ecclcsia; doctriuam adoplivum non
soluin pronuntiavit, sed etiam scriplis ad menioia-
liim episcopum libris pcrvcrsissimc pravitalem opi-
nionis su.e dcfeudere curuvil. llujus rei causa
duclus ad palatium regis, qui tunc apud Keginuni
Hajoaria: civilatem, in qu.i cl liiemaxeial, leside-
bat. Ubi congrcgato episcoporuro concilio audilus
csl; et ervasse conviclus, ad praisenliam Adriani
pouiiliris llomaii) missus, ubi etiani coram ipso
in hasilica beali 1'etii aposloli hxresim confessus est
alipte aliiiieavit. Quo faeto, ad eivilatem suam re-
versus est. »
b Uepositus. Inceitiim hactenus fuit, quonani de-
inum lcmporc Felis cpiscopus Urgellcnsis fucrit
depositus ali bonoie episcopatiis. Neque enini as-
scnlior Joaimi Mat iaire, viro alioqui crudilis uno :
quie.x corrupto Adonis Vieuncnsis loco colligit e;im
depositioncm fuissc pcraetam in concilio Franro-
ferdiensi, quod anno 7t>i congrcgatum est jussii
Caroli Magni. « Re discussa (inquit Mariaua, lib.
vu Rer. Hisp. cap. 8), prava opinio cum aucloribus
reprobala est; ae, nisi muiareut, Felix et Elipan-
dussaeiitieiis inlerdicli. Felix. ut Ado Vieunensis
esl auctor, Palrum seiiientia rclegatus eSl, et Lug-
dnni, nunquam eiToredeposito, extremutu viue diem
elausit. > Eacilius crediueritn, datam Fclici veniam
a synuilo, si rcsipisceret ; imiic vcro crrorem stiiiin
abdicasse, sirque iu bonoie episcopatus perman-
sisse. Sed quoniam rursum ad pristinos errores
revolvebatur, Aquisgranum deductiis ad Carolum
Magnum, in synodo qirae anno 7!>:i illir babila e->i,
«teposilus liiiud dubic fuit. Istuil farinus ea t<-m-
pestate peractum ex en patet, quod in epistola quam
statHii post synodiim illam scripsit a<l clerum popu-
liimque Urgellenscm, non obscure significat se epi-
scopum iiiiu non fuisse, cum sic incipit : In bci
i)
58 S. AGOUARDI EPISCOP! LUGDUNENSJS
bauda pntant cuncta qnx dixit; nescientes quia non A Et.ut alius doctor dicit (Aug
cx vita hominis meticnda est fidcs, scd a ex fide pro- Sieut virginilas caruis, corpu
3C
banda esl vit.t. Quanquam enirn iimlti licnc crcden-
lcs, malc vivendo percant; nulius tamen inalc rre-
dens, liene vivendo salvalnr. Solins enim omnipoten-
tis Dci esi nosse occulia bominnni, vcl quis cum
reprehensibili vila humilem mcntcm gestet, aut
quis b ciim Iandabiii \ila supcrbam. Ncuter enim
perfeclns cst. Scil quis c duobus in.igis auclori dis-
pliceat, illi soli suppetit nossc. Scimus namque
qnia qni infirmitatis sux hene sibi sunl conscii,
sanctos se csse, etiamsi ab aliis dicantur, non cre-
dunt. Qui autem propter bonaui convcrsationcm,
diiin laudanlur ab aliis, sanctos se essc confidunt,
ei idoncos sc putint adjudicandum cxteros et alios
quidem proplcr vitaiu carnalcm, .ilios autcm pro-
/itcr faiuit.uem scnsus despiciunl, omnibus lamen
in commune dctrahuut, non possunt illi placere
qui dixit : Discile a t:tc qnia mitis sitin ii Itttmilis
corde. Qui auicni vcre placcrc Dco curat, subjiriat
aniinani suam Dco citni oinni bumililate. Fiiies
est enim prima qux subjugat auimam Dco, deindc
prxcepta vivendi; quibus custoditis, spes nostra
flrmatiir, et mitritur chaiitas. Cura ergo cognilio
ct actio bcatum hominem (aciant; sicut in cogni-
lione vitandus cst crror, ita in actione cavenda est
nequitia.
III. Quamobrem obsecro dilcctioncm vestram,
quibtis boc opus nccessarium csse dico, non vobis
injiciant fastidium vcrba simplicia ; se I potius dele-
ctet vos puritas fidei. Quoniam in verbis disscren-
tinm, ut quidam Patrum ait fAtig., dc Doctr. Ckrist.
I. iv, c. 11), veritas amanda est, non verba :
« Quid enim prodest clavis aurea, si aperirc qnod
volumns non potest : Aut quid obest lignea, si boe
potcst, quando niliil quxrimus, nisi patcrc quod
clausuni est ? > Qui autem omnino dedignatur legcre
nostra, babet liic sufficientcr sanclorum Patrum
sententias adnexas, quibus conferai sciisiim Fclicis.
Tantiun non negligat ad carmn rcgulam fidciu suam
ptnificare : quia, ut bealus Athanasius ail : < Ft-
dem calholicam nisi quis intcgrani inviolatamque
scrvaverit, absqtie dubio in xternum perihit. >
in Psnl. cxlvii) :
Sicui virginitas caruis, corpus intaclum est; ila
virginilas animx, fidcs incorrupta. > Ait ?tiam
(Aug., Tract. vnt in Evantj. Joan.) : i Sic est verilas
Cluistus, ut tolum venun accipiatur in Christovc-
runi Verbum i):i, Deus xqualis Patri, vcra anima,
vera caro, verus homo, verus Dcus, vera naiivitas,
■' vcra passio. Si aliquid hic dixeris falsum, intral
pulredo, de veneno serpentis nascunlur vermes
incndaciorum, et nihil integrum rcmanebit. Quia
ubi fucrit falsi alicujus corruptio, ibi vcritatis intc-
gritas non erit. > Valent autem mulium ad perpen-
dendam subtililatem verilatis, quse didurus siim in
hoc loco; si lanien competenter valuissem explicare
qux dico.
B IV. Nestorius hxrclicus sic duas naturas in unico
Filio Dei Domino nostio Jesu Clnisto dividit ac sc-
parat, ut in disputalionc dogmalis sui sic de uno
qnasi t\e duobus loquatur, quasi alitirn suspicans
Dciim Verbum, alium Emmanuel, licet plerumque
unam horum fatealur personam. Econtrario autei»
Entyches in dogmatc suo sic de unic.i Filii Dei lo-
quilur singulari persona quasi de una substantia.
Et quanquam scmiiilcrnani divinitatis cjus nativi-
latem conliteatur, lemporalem quoque humanitatis
nonneget; ita tauicn utramque subslantiam pernii-
scet atque confundit, ut una taiuummodo prxdicare
intclligatur. Cuin ergo utrumquc, id cst, Nestorium,
et Eutychem, vciitas fidei abjiciat, qux medium
intcr eos lenet locum ; bcatus Cyiillus, ejusdem
^ veritatis defcnsor, Alexandrinus antisles, iltim vel-
letcorrigerc pravitatem Nestorii, propter obscurita-
tciii verhorum, ut pote sublilissimx rei, oifendit
beattim Joanncm prxsulem Antiochenx Ecelesia',
et eos qui cum illo evant; factaque est divisio intcr
Anliochenam ct Alcxandrinam Ecclesiam. ftogaius
cst autem ab Antiochenis Theodorelus Cyii episco-
pus, ut ageret advcrsum beatuin Cyrillum. Etmirum
in modum, diim utrique cs.,ciit calholici, id est, et
Antiochcni, et Alexandrini, beatus Cyrillus tlum
putatur cssc hxreticus, qnod non erat, invenlus est
a Theodorelo inter Ncstorium bxrelicum et Cyril-
lmn catholicum medius locus, unde idem Tbeodore-
BALUZIl NOT/E.
inqnit Vinccnlius Lirinensis, cur interdum divina D esse dicuntur. Prxclare Optatus Miteviiaiuis inlihro
providentia quosdam Ecclesiarum magistros nova
quxdam dngmata prxdicare palialur. Ut tentel
vos, inquii, Dominus Deus vcstcr. Et profcclo ma-
gna lenlatio esi, cum Ule. queiu tu prophetam, quem
prophetarnm tliscipitlum, quem doctorem et as-
sertorem veiitatis putes, qnnn summa veneralione
et amore complexus sis, is subito lalenter noxios
subinducat errores, eic. > Tnm adtlucit exemplum
Nestorii, Pholini, et ApoIIinaris; quos niagnos vi-
ros fiiissc constahat, et pr.cvalidos hxrelicorum
adversarios.
a Ex fidcprobnnda cst vita. Niminim juxta mcn-
lem TertuUiani, qui in capite tertio libri De Prx-
scriptione Hxreticorum sic ioquitur : i Ex persouis
probamus fitlem, an ex fide personas? >
b Cttm lattd. rila superbam, id est, menlem. Ergo
et in pannis qnnquc potest esse fastus. Ergo ct lii
quoijue superbi csse interdum possunt, qui sancti
secundo adversus Parmenianum, el quidem appo-
site prorstis ad inenlem Agobardi : « Meliorainventa
siini peccata cuni huniilitale, quam innocentia cum
superbia. > Sic apud Sulpitium Scverum in dialogo
I, cap. 5, cnm puerquidam aspitlcm illxsus appre-
bcndisset, idquefacinus fiatresmonasieriiin moduin
miraculi extollerent ; abbas, ne inlirma xtas insn-
lesceret, virgis compescuit, diclilans < quia mclior
esset infirmitatis conscienlia, virtutum vanitate. >
Vide S. Gregorinm in lib. iv, DcCura Pastorali.
c Vera passio. \ptid Aiignstinttm Tractatu vill, in
Evangclium Joannis, et apud Prosperum in Libro
Sentenliaruni cx Augnstino cap. 52l> legitur : Vera
tiiiiitilas, vcra passio, vcra mors, vera rcsnrrectio. Si
aliquid hortim aixeris falsum, etc. Scd apud Augu-
stiinini non exslant hxc verba; Quiii ttbi [tierii fttUi
alicujus corruptio, ibi veritatit intcgritas non etit;
qtixtamen leguntur apnd Piosperum.
LIB. ADV. FELICEM URGELL.
38
ius pugnans pro verttate, ageret contra vcrilalem ; A bus leclis, promisil se omnis cmendationis diligen-
qtti dum istis calliolicis placerel, iliis displiceret
quod tamen, Dco auxiliantc, Joanues cl Cvrilii in-
dustria correctum e?t.
V. llacc ilaque idcirco ad medium deduxi, ut
qnain subtililcr, quam humiliter, quam veraciler,
quam limidc tidei verilas inquirenda sit, sollicite
perpeiidainus. Igilur antequam de eis qrise praedi-
ctus Felix scripia reliquit disputeraus, pr&milten-
duni video quomodo propriis verbis quibusdam, ad-
liuc vivcns, aliqua improbanda persuadere conatas
est. Ccepil aliquando, ut dixi, quosdam docerc, ut
crederent Dominum noslrom Jesum Christum, se-
iMindum carnem veraciler nescisse sepulcntm La-
zari, cum diceret sororibus cjus : Vbi posuistis cum
liam sibimel adhibiturum. Propler quam rein siien-
ter cmn dimittcns, non putavi nccessariura esse
easdem blasphemias ejus in exteros pulilicandas,
quia c ncc ad mc pertinebat.
VI. ■' Posi mortem vero ejns, cognovi pcr qnos-
dain Cdeles fratres, qui ab illo audicrant, quod di-
xciit Deum Dei Patris Filium nuliatenus dici debere
passum aut crucifixum, scd ab eo hominem assum-
pluin; conGrmare hoc nilcns exemplo Isaac, qui a
pairo diictus ad immolandum, non ipse, sed aries
pro eo est immolatns; tanquam in Isaac figuratus
fit filius Dei, et in ariete filius hoininis. ILtc autein
faciebat saepodiclus Fclix, quia nullatenus acquiesce-
liai scntire, uec suadcre sibimet ita valebat, ut cre-
(Joau. xi, 34), el veraciter a iguorare diem judicii, B dcret in nno Domiuo. noslro Jesu Christo duarur
vevaciier etiam ignorasse quid conferretur a duobus
discipulis aiiiluiljiiiibiis in via de hisquse facla fue-
rant in Hierusalem ; veraciter quoque ignorasse
utnim plns diiigeretur a Petro, qnam ab aliis disci-
pulis, cuui diceret : Simon Petre, amas me plus iiis
nalurarum nnitioncm substanlialitcr factara, et
Deum Verlmin secundum subsistenliam carni uni-
tum, sicut iiquido in conseqncntibus ex verbis il-
lius apparebil. Conlra quse el nos obviantia sibi te-
slimonia sanctorum Palrum, Deo auxilianle, pnsi-
(Joan. xxi, 1G)? Hoc sti cognovi, b accessi ad euui turi sumiis. Titnens eniin permixtioncm Eulychelis
incurrere, corruit in • divisionem JNeslorii. Sed
quia eum, de qtio sermo csl, corruissc diximus in
Nestorii pessimam divisioneni, opportunum puto
essc. in lioc ioco ponere sententias Nestorii, ante-
quain ad lmjus dicta discutienda veniamus; ut pru-
dcns lcctor cognoscere valeal quam consona Felix
Nestorio senserit, ct nbicunque ruale utramque in
uno Domino dividit substautiaie el confugit iterum
coiaui ipsis quibus ista snadebat, et iiiterrogavi
eum utiiiin iia prorsus sentiret. Quod cum confir-
mare tentarct, objurgavi eum, el delcstalus sum
pravos sciuioues ejus; oslcndique ut potui, c;eteris
qua cuslodia ista repudiarent, et quo sensu loca
illa Scripturarum intcliigere deberenl; ipsique Fe-
lici sumplas sanclornm Patrum scntentias, qiia?
blasphemiis ejus contrairent legcndas direxi. Qui-
B.VLU7.II NOT<£.
» Ignorare Hiem judicii. Idem crimen F'clici cx-
probrat eliam Alcuinus in libro v adversus eiimdcm
Feliecm : « Tandcmquc illuc pervenisti, inquit, ubi
de die ulliini cxaminis idem Dominus loquitur :
cujus diei coghitionem Christo, in quantum homo
es't, dcnegare laboras, ut ex tuis vcrbis agnosci po-
test. » Tuin verba Fclicis adducit, in quibus viile-
batur ita scripsisse : « Ipse est enini, inquis, qui
seciindiim praescientiam Dcitatis diem judicii per
ptophetam pr;cdixit. Iiics cnim tiltionis in eordc
meo, aiiinis redempiionis me.e venit. Ipse nihilomi-
nus est propter humanitalis naturam , qni in Evan-
gclio secuudum Marcum protestatur : Dc die autem
illa et hora nemo scit, neque anueli coclorum, ncquc
Fitius, nisi Pater solus. >
t> Acce.ssi ad cum, nimirum in civitatc Lugdunensi,
nl>i exsulasse eum tradit Ado bis verbis. « Felix
Urgellitanns episcnpus hxrcticus deprehensus, ado-
ptivuin iion proprium Filium Dci Dominum nostrum
Josum Christum dogniali/ans : qui ad prsesentiam
Ailriani pontificis Hoiuani deductus, h&resim vcrhis
solummodo abdicavit. Synodus iterum facta contra
dictam haeresim iu Franconofurt, legaiis apostolicae
sedis pr.-esidentibus Theophylacto ct Stephano epi-
scopis, ct auctorilaie sanctorum Patrum convictus et
dauinatus est. Ilcrum Felix cum errore stio perpetuo
cxsilio apud Lugdunum relegatus est, quein ferunt
in i|iso suo errore mortuum. i Sic cnim habetvetus
cditio, meiius profecto qiiam eaqiue lypis Sonnianis
excusa csi Parisiisanno 1585 cnra Laurentii dc la
Barre, in qua poslreina verba hujuslocisicleguntur:
convictus et damnatus est iterum Fclix cum errore
suo, perpetuoquc exsilia, etc, quod fraudi fuit ciudi-
tissiuio viro JoanniMarianx.
c Nec ad mc pertinebat. Felix eaim erat episcopus
C in alicna provincia, in Narbonensi nimirum. Nam
tum, post Maurorum in Hispanias advenliim, excisa
Tan-acone, episcopi illarum paitiiuri sub metropoii-
tano Narbonensi erant ; ul pluribns dictum est in
notisad concilium Narbonense habituin adversus
Felicem. Sic Fattstinus episcopus Lugdunensis de
causa Marciani Arelalensis episcopi cognosccre no-
luit, eo qiiod esset cpiscopus in aliena provincia, in
Narbonensi iiimirum, ut pluribus cxplicat illustrissi-
niiis virPetrus dc Marca archiepiscopus Parisiensis
in libro primo de Conrordia Sacerdoni et Imperii
rap. 10, §8; et lib. vn, cap. I , § 5.
« Posl morlem verocjus. Hinc. (olligi potcst (quod
el Ado tradit) Felicem mortuum esse Lngdimi. Quod
etiam palct ex ipso iibri istius inilio : in quo Ago-
bardus ait repertam a se post mortem Feiicis fuisse
schedulam quamdam ab eo cdiiam sub specie in-
ti rrogationis et responsionis. Ex Lugduno aulem,
quo cum relegatum puloa Caroto Magno anno 7i)9
0 posi synodum Aquisgranensem scriptam arbitror a
Felice epistolam de lidei confessione ad clerum et
populum Urgcllensem, qu;e edita est inter opera
Alcuini. Diu ergo post depositionem suam superstes
fuissc videttir Felis, nimirum usque ad inilium iiu-
pcrii Ludovici Pii.
e Divisionem Nestorii. Aleuinus in libro i adver-
susFelicem : « Nosnon sequimur nec Neslorianam
divisionein, qui propler duas naturas dtias personas
in Chrislo inserere voluit, nec Euiychctis confusio-
nem, qui propler ttnam personam uuam natiuam in
Cltristo intcxerc voltiil. Ambo a catholica lide de-
viantes, impietate pares, quia fidcm rcclam non
tcnucrunt ; sed errore impares, quia iste confumlit,
ille dividit. >
39 S AGOBARDI EPISCGPI LUGDONENSIS 40
quasi :<il unitalcm pcrsonx dicendo . f nus lamen \ rit, » et post pauca suljunvit , < analhema sif. t
quas si
tn utroque, noa diw, quanlum ol in l»oc i iinidcni
Nestorium imilelur.
VII. Nestorius dicil, DomiDiim « Spiritus sancti
virtutc in Virginis vulva formatum, facUim ex muj
liere, et factum suli lcg.', ut omnes nos a servitute
legis rcdimcrct; aiite jam prrcdcstinatum, adoptio-
nem accipicntero, inc.iiarrabiliter sibiuict viveris,
mori quidcm eum sccundum legem humanam fa-
cieus.siisoilans vero cx mortuis, et perduceus m
ccelum, cl conscdcre faeicns ad dcvteiam Dci, undc
super omnes constilutus princjpatus, cl polcstalcs,
et virtulcs, et iloroinaliones, ei omne nomcn quod
nominatur, non solura iu boe. sseculo, vcrum etiam cl
in futitro, aii ouuii creatura accepit adoralionem
Eccc habes bentciilius Neslorii : quas si et iu rmi-
junctiouc pcisonac , et in divismne iialuranim ,
verbis Fclicis confcras, invenms eos uno snisu in-
cedere.
VIII. Videtur tnihi cliam vcstra eliaritas commo-
nenda de boc quod Felix frequenter gaudct diccre
hominem assumptum, vcl (ormam servi. Quanquam
cnim ct pie diei possit, sicut ct frequentissime di-
elum a sanclis Patribns invcnilur; tamen conside-
rainliim e.st quod cliam impie dici possit, sccundum
quod in Ncstorio h.cc verba noatris displicucrunl,
Ail quod bcatus CyriUus ita respondit {in /)<•/'. xu
analh. adv. Theod. c. 7) : « Nos qua; meliora et ve-
riora sunt sapcre consueti , ei siilitiliores contingcn-
sicul inseparabitem a divina nalura babens copula- " lcs inlcllectus ad cxplanationcm sacramenti, scien-
tiamquc perfectam, et sccundum sacrarum placilum
litlerarum, et mattsueludines sanctorum Palrum,
non homincm assumplnm dicimus a Deo Vcrbo, et
tionem, rclalione Dci '•! inlolligenlia omni creatura
adorationcm exbibenlc. Et ncque duos filios dici-
nms, ncquc duos Dominos; quoniam uiius lilius Pa-
tiis sccundum Verbum Deus unigcuitus filius Patris,
sicut istc coiijitiictiis et parliceps constilutus lilio
commmiicat uominc el bonorc, Dominus sccundum
essenliam, J'eu.s Verhiim, cni istc conjiiiictus bo-
nore comiisinic.it. Et idco neque duos lilios hos di-
riinus, neqiie duos Dominos; quin manifesto cnn
stituto secundum substantiain Domino et Filio, in-
separabilem teoet ad eum copulatiouem, qui causa
nostne sahilisassumptus confertur nomincet honore
filio et Dominc; non sicut uiuisquisquc sccundmn
seipsum coiislitulus est lilius, mulc ct nmlti secun- „
dun: bealum Pauhim dicimur filii; sci! solus pracei-
pimm habcns hoc quod ad Dci Vcrbi copulationem,
adoptionem et domiiialionom parlicipans, auferens
quidem omiicm suspicioiicm dualitalis fiUorum ci.
Dominorum, prxstato vero nobis in copulatione ad
Deum Verbum omnem habcret ipsius lidem ct inlel-
ligcnliam ct theoriam , pro quibus ct adoralionem
pio relatione Dei a!j omni snscepit creatura. Vcrum
igitur Filium dicimus ct Doniinum Jesum Chrislum,
per quem omnia facta smit, principaliler quiilein
Deuin Vcrbum intelligeutes subslanlialiler Filiura
Dci. i Iterum idem Ncstorius : < Si ipiis cuni qui cst
Enmianuel , Deum verum esse dixeril, et non potius
Nobiscum Dcus, lioc cst , inhabilasse cain ipia' sc-
ciHiduui ims csl naturam, p*T id quod unitus cst n
nostrx quam de Maria virgine suscepit : » cl |iost
aliqua sulijecit , 1 anatbema sil. > Itcni ipse : < Si
qnis uniim esscpost assumplionem hominis, natura-
liter Dei filium audel dicere, cum sit Emmanuel ,
anatheimi sil. » ilcm ipse . < St quis post incarna-
lionem Iieum Verbum alterum quenraiam praicr
Chrisium nominavcrit, > et posl pauca subjunxil ,
< anathema sit. » Kt iteni : < Si i(iiis bominem qui
copulatum i i secundum habitum exlrinsecus. scd
poiius homijiem factum essc decernimus. Ilae ita-
quc gratia a pietate dogmatum dicimus exccssisse
eos qui pncsumuut dicere assumplum boininem, ct
aOirmaiii pporlere eum sicut altcrum alleri coado-
raii liliu Dei. i Item ipse : < Factusest igilur homo,
non assumpsit hominem, siculNcstoii» placci. Kt ui
credcreius quia factus esi homo, mancns quod erat,
videlicel Dcus, juxta naturam; idcirco et esuriredi-
citur, el ex ilincris lahorc « lassessere, » et c;etera.
IX. Oix.it itaque Felix in suprascripta sua scbe-
dula. post aliqua qiue prxmiscrat, qnasi inlcrrogans :
« Dcus Pater omtiipotens , voluntate gcmiit Filiunt,
annecessitalc?» Etrespoiidtit:<Quantumaddivinilatis
ejus essentiam pertiuct, neque voluntate, neque ne-
cessitale, scd natura. In vero ipnppe liljo de sub-
slantia palris genito, voiuntas nativitatcm praire
non potcst, uhi nalitra pr.ccedil. Sed ncque neces-
sitate, qu;c in Deo utique non est. Quanlum veioad
humanitalis cjus substantiam convenit, eumdem Fi-
lium siiiini, ipiia non cx semetipso genuil. scd de
subslanlia niatris virginis creavit, e.t nasci voluil, db
hoc, voluntatc propter redemptionem nostram, non
qualibct nccessilale ejus ftlius crediiur. >
X. In hac sentcntia Fclix prinium ex interroga-
lioue superOua et vana, qua interrogat, utrum \o-
luntate an nccessilatc genuerit Pater Filium, ocea-
sionem silii paial p rvcnicndi ad id quod malc sen-
lit, ct loqiicndo explieare non audcl. Dieendo nam-
que : ln vero quippe filiu de svbstantia patrU genito ,
ita dividil divinitatem ab humanitate in Domino, ut
c.tin in sola diviniiatc dicat vcrum Filium, in qua ct
de 1'jtris siilisluulKi osl gcnilus; juxla humanilatem
autcm, in «jua et dicil illuin de substantia matris
virgiuis creaUim, sentiat cmn iion verurn, licet lo-
iii virgiuc crealus esl, hunc csse miigcnituBi ilixi
BALUZIl NOT.F.
« Lasteuere. Sic omnino codex vclus ; pro quo veteris codicis. Ah uinus in lihro primo adversus
Massonus ediderat fiucessere. Et scribendum erat Elipantoun, loquens de diabolo : « Ille explorare y»
tassescere, veterem eamque optimam orWiograpbiam
sequendo. Sed voluimus exhibereboua lideleclionem
lens, si liiius Dei esset quem esurire, sitire. et las-
sesecre ccrnebal. »
LIB. ADV. FELICEM IKGELL
■»3
qiicndo cxplicarc non audeat. Apparet cnint Ikec A solamm uobis digiiitaiuinuiiiiaicni introducente lio-
minemque Deo copulaium ilicciilc filiationis liomo-
nyniia, lioc cst, univotalione honoratuni , ncccs-
saiio nos dictis illius rcpugnanlcs sccuuduni suli.i
sicnliam unilatcm dicimus fac',am ; lioc secundiuu
snbsislentiam , nihil aliud dcclarantes, nisi quod
sola Verbi natura sive subsistentia , quod ipsuin
Yerbiun humanx naturx sccundum veriUleiu uni-
tum, sine ulla conversionc atquc confusione, sicuti
sscpe diximus, unus intclligiiur, et est Christus,'
idcm Deus et lioiuo. > ltem ipse : < Enuni atquc
cumdem adorantcs ; quia non alienumcorpus a Vei bo,
scd ci magis est proprium, cum quo consedct Fatri;
non sicut duobus tiliis conscdcntibus, scd sicut uuo
cura carnc propter unitatcm. Si vcro subsistentialctn
fraus in co quod sic de subslarilia divinitatis loqui-
lur, quasi de alia persona pi-xtcr humanitatcm. I)i-
ccns namquc de sola divinilatis substanlia : In vero
quippc filio, vult demonslrarc non cum cssc in ulra-
que siibslantia vcruin filium. Quod autcm inlcrpo-
•iil dicens : Voluntus nativitatem prwire non putcst
ubi naiura prtrcedit, aperlissimum mcndaciuni pro-
lilelur. ln omnipolcnte enini et scmpilerno Deo om-
nia sempitcrna sunt, ncque ei qui fecit tcmpora, ali-
quid accessil ex leinpore. Naluia: cnim quas inilic
carct ct iiicremento non indigct, quod csl babcre ,
lioc esse ; el quod est esse, pcrpcliium est ; et sicul
nullum liitcm, ita uullam rccipit mulabililatcm. Non
ergo iu illo natura praecedit voluntatem, ncque vo-
lunias consiiium, ncque consilium Verbum; quia B unilalem recusamus, irruimus ut duos filics urxdi-
sieul nunquain fuil sine Veibo, ila nunquam fuit
sinc sapicntia, sine consilio , sine voluntatc , vcl
quidquid de Deo veraciler dici potcst. *~
XI. Nos autcm Duminum noslruin, unicum Filium
Dei, sieut verum Deum conlilcmur, ita el vcrum
Filium crcdimus; quia non esl alter cx patrc, ct
alter cx malre; licct aliud sil divinitas, et aliud lui-
manitas; sed idcm in utroque unus cl vcrus, bcato
CyriHo nos ila doeenle : < Unus ergo Filius, unus
Dominus Jesus Chrislus, et anlc incarnalioncni,
et post incarnalionem. Non eniui alter cst filius Vcr-
bum Dei Patris, et alter ilerum qui de sancla Vir-
gine naluscsl;sed idcm ipse qui cst ante s;ceula
ccmus. Nccesse cst cnini cuiicla dividere, et dicere
homincmquideinspecialiicr filii prtedicari, el rursus
specialitcr Dcum Verbum lilii nomcii atque appclla-
tionem naluraliter habere. Non ergo in duos (ilios
unus Dominus Jcsus Cbristus dividendus cst Nullo
uiodo ciiim oportet ralionem reclac fidei sic habcre,
scd ucc pcrsonarum uniiaicm, sicut aliqui opinan-
tur. i Item : < Proccssit homo ex muliere, Deuscssc
non dcsinens, et ex Deo Patre esse progenitus, scii
in assumptione carnis, quod fuerat perscverans.
Istud ailegat ubique subtilis fidci ralio. > Itcm ipsc : ,
< Cum Scripiura divinilus inspirala unum dicat Fi-
lium, atque Doininum. Quocirea post ineffabilcm
Deus, cii-.m secundum carneni ex muliere credilur umtatein, si Dcum nomines Einmanuel, incanialitiu
editus : non quod ex ea inilium deilas ejus accc- " ct homincm factum intclligimus uos ex Deo Palie
Verbum. Sivc homincm dicas, nihilominus illtua
ipsum in mensuris humanitatis parlicipatura dispen-
sative cognoscimus. Faclum vero ditimus palpali-
lem qui impalpabilis est, visibilem qui invisibilis
est. Non enim fuit extrancum ei unitum ipsi eorpus,
quod cliara dicimus esse palpabilc et visibile. Qui
autcm ita non credunl, distinguunt aulem, sicul
dixi, subsistenlias post unitatcin, cl puram eis to-
puiationcm subintclligunt secuudura solam dignila-
tem sive aucioritatcm, alienat cos ab his qui recle
sapere consucverunl praesens analbematisnius. >
XIII. lnlcrrogai Felix : < Utrum Maria virgo
Deuin ct hominem, sicul pariici , ita et simililer ge-
nuit, an aliter gcnitrix deitatis, el aliter humanila-
perii ut sit, aut subsislendi principium dc sancta
virgine sumpserit; scd potius, ut dixi, quod Verbum
subsislciis ante s;ccula, sccundum carnein ditilur ex
ea progenilum. Propria enim facta cst ejus caro, sic-
ut el singulis nobis est proprium corpus. >
XII. Quod aulem lotus verus Dcus crcdatur , ita
ipsc bealus Cyrillus docct (Anaili. i) : < Si quis
iion contitctur Deum esse secundum vcritatein Em-
manucl, ct propterca Dei genilriccin sanclam Vir-
gincin genuisse cura carnaliter, carncm factmn ex
Deo Verbum, anatheina sit. > Et iterum (/« De- i
clar. xii anath.) : Dicimus aulem carni animam ha-
benli ralionalcin unilum Verbum, sed ultra mcntcm,
cl inelf.ibililer, et sicut solus ipse novit. Ergo pei
maiisil Deus et i:i assumptioue camis, et esl unus tis csse cedatur. > Uespondctque sibimel
Filius Dci el Patris Dominus nosler Jesus Christus;
idcin ipse cl unlc orane sa;culum ct lcmpus, sccuu-
dum quod inlclligilur Vcrbum el splcndor subslan-
liae cjus, cl in novissimis lcmporibus dispcnsalive
homo proplcr nos. > Itcm ipse : < Factus csl caro ex
Deo Patre Yerbum, non pcr transilionem, aut con-
versionem su:c nalurx, sed propiiam faciens car-
«cm ex sancta Yirgine suinptain ; unusque et idem
appcllalus lilius, ante bnmanalionem quidem sine
carne adbuc Yerbum, post inhunianaiionem vero
idein incorporatus. > Item ipsc (/» Def. xn anatlt. v hominis eam genitricem nominarc, sed scmper Dci
ipsi ui-
cens : < Liccl cadem gloriosa Yirgo Dei el boininis
genitrix fidcliter credalur, aliter tamcn Dei geuitrix,
et aliter boininis recte profiletur. >
XIV. Ad ha^c vcrba nos respondcmus quod non
solum sinl blasphcma el omni odio digna, veruni
etiani nova ct inaudita. Quomodo enim aliter Dci
genilrix, el alitcr hominis essc poluit? Certc Detiin
gcnuil incarnalum, cui uni uno cst modo genitrix ,
non duobus; eo sciliccl quo Dcus in illa cl cx illa
factus ct natus est liomo. Nec est usus catholicu* ,
adv. Tlteod., cap. 2) : < INestorio igitur ubiquc peri-
uieir.e Dei Verbi secundum carncin nalivilalcm , et
Patrol. CIV
genitricem. Si Dcus bomo faclus, ex illa natus est ,
duobus ulique modis non cst nalus. Nam si duobus
S. AGOBAR.DI EPISCOPI HJGDUNENSIS 44
uabus t- 1 vicibus nascerelur . A culi teraporibus inconfusc, inconvcrlibiliter ex vulva
unitum carni animam bauenu rationalem, sicque fa-
cium nostrum eecundum bominem. i
XVI. Iterum post aliqua interrogando Felix qux-
rit : < rtrum Cbrislus Doininiis in ulraquc natura
similiter sit Filius Dei, an dissimiliter ; » el suljun-
git respondcndo, • non similiter, sed dissimiliter. >
Quxrit deindc quo ordine id fiat : et respondendo
aflirmat dioens : < Quia sicut in se continet duas na
turas, id est , divinitatis suae, et httmaniiatis no-
strx, ita duobus modis unus creditur Dei Filius. •
ln quo loco obsecro et admoneo leclorem, si lamen
fuerit qui legere dignetur, ut pcnsct attenle quod di-
cilur. Supia dixit sanctaiu Virginem alitcr Dei cssc,
et aliler liominis genitricem. Nunc dicil dnobus
43
modis nasceretur,
quod dici nefas cst. lmo si aliter Deus ev. ea, et ali-
ter homo natus est; dtio sunt, aller Deus, et alter
homo, id esl, non ideni Deus qtii homo, nec idem
homo qui Deus. Nesloritis bxreticus, qui ita sensit,
non dixit Deum ex Maria naiuui, sed hominem,
ex scmine David. lslo autem, si catbolicus es-
set, unum eumdemque esse et Deum el hominem
et unum uno modo, ei semel lanium natum crede-
ret. Si atitem esset Neslorianus, aut « Paulianisla,
sive Photinianus, solum hominem crederei ex ea na-
tum, et semel tantum. Nunc autcm quia dicit san-
ctam Virginem aliter Dei esse genitricem, ct aliter
hominis, ego puto quia sicut nec usitato more lo-
quitur, ita nee catholico. Certe catholici prxdicant
Dorainum nec in drcnitate habere matrem, nec in B modis esse Filium Dei Dominum noslrum , et in
humanitate patrem. Isle aulem qua ralioue seque-
strando ab bumanitatc divinitatem, aliter eam Dei ,
et aliler hominis genilricem esse credit, et hic ex
parte aperit dicendo : « Natura quippe humanitalis
asstimpta'' propriam eam esse genitticem, Dei vero
matrem gTatia et dignatione divinitatis factam, > et
in subsequentibus et pejus et evidentius patefacict,
ubi et nos opporturiius ad isla responsuri sumus.
XV. Nunc autem quia aliter Dci et aiiter bominis
eam genitricem dicit esse, cum nunquam ftierit usus
in ratione fidei hominis cam gcnitricem nominnri ;
quippe cumnecmirabilesit,cum certeonmium bomi-
niimmatreshominumgeniuieessint.illaqualilerhonii-
itis facti, id est, VerLi caro facti genilrix prxdieetur, ex
ipsis dissimiliter. Ecce quatuor niodi, et inler so
dissimilcs , qiiibus dicit Dominum esse Filium Dei
Palris , et hominis matiis. Forsitan qui plura ,
quam ego, legit, invenit aliquid huic rei simile.
Ego tamen neque in calholico neque in hxretico
dogmatc htijuscemodi rem legisse me novi. Scd in-
spiciarnus ct scquentia, iitrumnc ad istos quatuor
modos et alios plures augeat.
XVII. Interrogat itaque Felix dicens : « Prose-
qticrc quibus subauditur modis : > et' respondcndo
subjungit : i Secundum divinitatis essentiam, natu-
ra , veritate, proprietale , genere , nativitate, atquc
substantia : jtixta huinanitatcm vero non nalura,
ait, sed gralia , electione, voluulatc , plar.ito , prx-
sanctoruni Patrum sententiis audianius. Ail namqiie C destinatione, assumptione, etcxtera, inquit, his si-
prxcipuus Hleexpugnalor Neslorianx irapietatis do-
clissiraus et beatissimus Cyrillus : < Affn maraus igiiur
ex Deo palre Verbum in assumplione factum, san-
ctx et auimaUe carni imitum, secundum vcrilalem
inconfuse ex vulva ipsa processisse hominem, pcr-
mansisse autcm eliam secundum Verbum. Ideoque
et Dei gcnitrix est sancta Virgo. Superfluum autem
arbitror oportere existimandum, et hominis gcnilri-
ccm eam dici. Siquidem essent aliqui ex mulla ni-
mis vesania, qui dicerent Dei Verbi naturam, fonlem
veluli quemdam et proprix essentix principium ha-
buisse carnem. Forle fuisset aliquando non absurda
ct contemnenda ratio volentibus eam etiain hominis
nominari oportere genitricem. Quia vero abomina-
milia. > Ecce dum quatuorprxdicarct modos nalivi-
tatis dominicx, duos cx matrc virgine, duos ex Pa-
tre Deo, inventi jam sttat duodecim, sex videlicet ex
Palrc.et sex ex matre. Qua autem faciat intcntione,
bene considerantibus perspicuum est, videlicel quia
cuncta qux nativitali divinitatis tribuit, humanitati
adimit. Quod si proplerea fecisscl, ut ostenderet
aliud essc hnmanitatem, aliud divinitatem, haberet
profecto faeiliorem et usilatiorem loquendi pater-
niim modum, quo id ostendere potuisset : quem si
sccutus fuisset, nec nova diceret, nec meiidacium
incurrcrct. Diccndo namque secundum divinitatis
essentiam veritale esse Filium, et proprietalc, ct
cxteris qttx ibi conjungit ; vult eum csse secundum
bilis et odiosa quidem apud omnes esl hujusmodi D liumanitatem nec verum, ncc proprinm, sed e con-
sententia, intelligiturquc non aliter Dei gcnitiix trario omnia.
sancla Virgo, uisi primo susceperit quisquam lidem,
boc est, quia factus est caro, hoc est, homo Verbum
ex Deo Patre. Non enim quodammodo divinitatem
nudam, sicuti dixi, peperil Virgo. Qux bujus instan-
lix videlur ulililas diccnlium oportcre nominari cam
et hominis genitricem. Sed, sicut apparet, inventa
quxdam ab eis esl contra Chrislum hxc machinatio.
Non enim paliuntur sapere, vel dicere ipsum qui cx
Deo Patre est ante sxcula Filius, in novissimis sx-
XVIII. Sed quia hxc in subseqtientibus manife-
stius apcrit, intueamur ntinc quare eum vult juxla
humanitalem esse Filitim Patris, non natura, non
nalivitate, non genere , non veritate; sed gralia,
electione, voluntate . placilo, prxdcstinatione, as-
suinptione. Quicunque igitur antiquos illius erro-
res cognovit, quid cl nunc titiquc velit cognoscil.
Dixcrat namque Dominum nostrum Jesum Christum
secundum bumanitalem adoptivum esse filium Pa-
BALUZII NOTjE.
• Paulianisla. Itacodcxmanuscriptus. Ncquevideo naristartim error ab eo quem hic persequitur Ago-
quid causx esse potucrilut Massonus Apolliriarhta liardus. Vide Prxdeslinatum lib. i, cap. 44, 45.
edcret pn> Pauimmsta. Nam diversus fuit Apuolli-
45
LIB. ADV. FELICEM UltGELL.
Afi
tri. Ei quia licel et alia .nlhuc pcjora dicerel el A ex vcvbis Ncslorii, ita ci illi essc inorem loqucndi,
sentirct, ncscio qua cxislcntc causa de solo adora-
tionis [Buluz., adoptionis a] nomine discussus est,
quod ct compulsus cst ncgare convictus, et non so-
lum ler aut ([uater, sed b mullolies de hoc con-
victus. coactus *st ail ncgaiidum hoc quod prave
ausus fueral docere. Sed quia id c e\ inlimo cordis sui
sensu et prompla voluntate non feeit, arbitratus est
apud scmetipsum bene se prius sensisse, ct poslea
male negasse. Ac per boc quia illic trcpidavit timo-
re, ubi nnn crat timor, idcirco in liis suis Iiltcris
nunc elaborat, ut ostendat Domiuum sccundum Im-
manitatcm, nec vcrum Deum esse nec vertim Fi-
lium Dei , nec proprium. Scd quia contra bxc
omnia scntcntias sanclorum Patrum , Dco arlju-
idcm unum esse in vtroque, non ditos. Sed certe
bcatus Cyrillus cl cacteri qui idonei exsliterunl ad
detcgendam fiaudem illius et expugnandam vcsa-
niam, non illi creJidcrunl uimm Dominum posse
tenere in lide, de quo iia aperlc loqiicbalur, sicut de
duobus.
XX. Sed cslo, consenliamus ci qui conatur assc-
rere unum Filium Feliccm sapuissc, non duos. Quid
crgo cst quod unum cumdcmquc dicit vcrum et non
vcrum, proprium ct non proprium, nalivitate et
adoptionc , gcncre el eleclione, substantia et as-
sumplione? Certe talis unitas non csl unitas, scd
dualitas; sic conjungere, dividcre est; ita copulare,
separarc est. Rogo, ubi tinquam legisti in divinis
vante, opposituri sumus, pcr quas dignosci valcal D litteris, vel in dogmatibus calholicorum Patrura,
in quantum a catbolica verilalc disccsserit , nunc
sequcntia ejus verba ponamus, ut lota illius pravilas
detegatur et postca veris sensibus mendacia illius
expngnentur.
XIX. Interrogal ileruu Felix : < Christus Domi-
nus ac Redemptor noster, sicul in divinitate credi-
tur verus ct proprius Filius Dei, ita et in huraani-
tatc, an alitcr? ct respondendo subjungit : « Verus
et proprius Filius illc veraciter creditur, qui de
substanlia Pairis est genilus, non aliunde assum-
ptus, cui gencraliodat nomen filii, non cleclio, vel
gratia, sive aJoptio, aut voluntas. > Ecce jam pate-
fecit omnem errorem, quem occultum corde gesla-
bat. Dicendo namque : « Verus el proprius Filius
ille veracitcr creditur, qui de substaniia Palris est C
gemlus, non aliunde assumplus, > duos se filios
crcdcre prodit, unum gcnitum, alterum assumptum,
untim cui generatio dat nomen filii , altcrum cui
eleclio, vcl gratia, sive adoptio. Forte dicat aliquis
favens parlibus illius : Non sensit Felix duos, ut tu
dicis, qui stalim subjunxit : Unus tamen in utroque,
non duo. Cui ego respondeo, non esse morem di-
cendi unquam itle, ct cui, sicut in hoc loco Felix
scripsit, nisi cum agitnr dc personis; et qucm ita
divisum in cordc tenebal, bene unire verbis supcr-
vacuis non poteral. Jam enim supcrius oslendimus
quod Dominus nosler secundum humanitalcm suam,
assumptionc, electione, vel gratia dicatur esse Fi-
lius Dei Patris? Certe cgo nunquam legi. Et si dicit
Scriptura : Bealus quem eletjisli et assumpsisli (Psal.
lxiv, 5) ; aul : Exaltavi electum de plebe mea (Psal.
Lxxzvm , 20) ; nunquid talem sensum introducit, ui
nos eum dicere ctd confiteri debcamus electivum
vel assuinptivum filium Dei Patris? Et si evange-
lista dicit eum plenum gralite et vcritalis; nunquid
docet ut Deo Patri gralia esse Clium secundura hu-
manitatem eura confileri debeamus? Ergo et quia
Apostolus dicit de illo, semelipsum exinanivit, for-
mam scrvi accipiem, acceptivum filium Deo Pa-
tri esse eum dicemus sccundum humanitatem. Pen-
set diligenter quis, et quid, aut quare assumpsit,
suscepil. Suscepil ccrte Vcrbum Dei coscternum Pa-
tri substantiam nostram; seJ uon ideo ut ipse sibi
filiuscsset; non ideo ut Deo Patri alio modo inci-
peret esse filius, quam eral antc incaruationem ;
non ideo ut liliationis modos et nomina multipli-
caret : quia nec se ipsum dualitalis copulalione du-
plicavit. Non enim alter cst suscipiens , ct alter
susccptus : non est aller pro nobis pauper faclus,
nisi qui erat dives et anlc snsceplionem paupertatis :
non est allcr pro nobis peccatum faclus, nisi qui
erat antca ncsciens peccatura : ut, sicut Aposto-
BALUZH NOTiE.
» De solo adoptionis nomine. Hinc ilaque discimus, lendat, contendit Felicem his opinionibus implicitum
non inlra Christi naturam substitisse Felicem, sed J) non fuisse.
aliis quoque crroribus implicitum fuisse ; attamen
caetcros illius errores non fuisse discussos in syno-
dis, sed solam hxresim deadoptione Filii Dei.Quod
usurpaliun in concilio Narbonensi palet ex his ver-
bis : Praseriim pro Felicis Urgellitani pestifero dog-
male. Nequc enim aiunt, propler dogmata Feiicis, sed
pro dogmate. Sanc ex prologo Dungali confici potest
Feliccm eadcm de imaginibus sensisse quse et Clau-
dius Taurinensis scntiebat. Hsec sunt verba Dungali :
« Cum cnim Dominusbealissim.Te memori;cCarolus,
ferventissimus vigilantissimusque calltolicse fidei
tulor et propngnalor, nequissiinae caput vipcrae in
magistro hnjus erroris Felicc, contra sibilanlis uni-
latem Ecclesiae apostolicx auctoritatis prxvalida
confregerit virga, elc. i Qnod ctiam colligi polest
ex libro primo Jonx Aurelianensis adversus eum-
dcm Claudium Taurinensem. Unde intelligas frustra
esse nolalorcm concilii Eliberilani : qui ut Hispanos
suos nunquam adversus imagincs iniquos fuisse os-
b Mulloties de hoc conviclus. Nimirum in concilio
Narbonensi an. 788, in Ratisbonensi an. 792, Romx
apud Adrianum papam, in synodo Francofordiensi
anno 794, inRomanaan. 799, in UrgellensielAquis-
granensi anno eodem. Unde constat verissimum
esse quod adnolat Agobardus, non snlum ter, aut
quater, sed multoties convictum fuisse Felicem.
c Ex intimo cordis sui sensu. Evenlus ergodocuit
falso hxc ad Urgellenses suos scripsisse Felicem -.
« Ad universalem Ecclesiam Deo favente ex toto cor-
dc nostro rcversi sumus, non qualibct simulatione,
scu vclamine falsitatis, sicut dudum, quoJ Deus scit,
sed, ut dixi, vera cordis crcdulitate et oris profes-
sione. i Nisi si tum ita vere scntiebat Felix, postea
vero mutavit.
d Confiteri. In ms. erat conferi; proquo Massonus
perperam edidit conferri. Nos, quia manifestura est
lcgi debere confiteri , non dubilavimus quin ro-
spuenda csset emcndatio Massoni.
47 S. AGOBARDI EPISCOPI HJGDLNENSIS 48
lus exponit, coelcstis medicus ex nobis acciperet A ralitcr coiicepiionem atque nativiiaieui incflabilis
per qnoil coiilraria medicamenta nobis adbiberet, in sc divinitas accepisset. Sie csl Dcus astermis ac
scilicct nt salva impassibililatc sua, immortalitatc, verus, veraciter sccundum lcmpus conceptus, etna-
ct incommulabililalc, u sua nos mortc viviOcaret, tus ex Virgine. Dum enim vcnit plenitudo temporii,
sua paupcrlate ditarel, suis contumelits bonoraret, misit Deus Filium suum factum cx t/tulicrc, factum
snis vulneribus sanarel.ct c:clei'a liujusmodi. Sic ct sub leyc, ut cos qiti subtege crant, redimeret, ut atto-
in quodaiu loco ttcalus scribit llicrouymus : i Quai ptionem jiliornm reciperemus ; illo scilicct Dco faclo
autem potcst major cssc dcmenlia quam ut Filius Dei naturaliter filio hominis, qui unicus esl ualuralitcr
bominis fdius nasceretur, dcccm mensium fastidia Filius unigenitus Dci Patris. ■
suslincrel,partuscxspcctarctadventum,iuvolverelur XXI. Contra illud vero quod Felix dicit, duobus
pannis, subjiceretur parenlibus, per singulas adole- niodis Dco Patri unum essc ftliuin, ei duobus modis
ret ;i'tates, el posl contutnelias vocum , alapas, et malri : qux dicendo, illuc tcudit, ut ostcndat eum
flagella, crucis quoque nobis fieret maledictum, ut secundum divinitatem quidem essevcruni,secunduin
nos a malediclo legis absolveret, Patri factcs obe- hitnianiiatem autcm tion csse veruiu : quod quain
diens usquc ad rnorlcni? » Sed quia cuncta supra falsuui sit, jam supra posilis sentenliis beati Cyrilli
scripla Fclieis male seusa verbis Patrum deslruerc JJ oslensumcst; ct nunc ejusdem et aliorum ponenda
ilcbemus, legat cui placel jam adnexas Patrum sen- sunt teslimonia,pcr qu;costendciiduniest,ct unicum
icnli.is. lnlcrim latucn , quia tucniini mc supra Domiiiuin noslrum loltim csse Deum,et Dei Filium,
divisse iiullo modo Felicem sibinict suadere poluisse, homiuem quoque ct bominis filitim, salva tamen pro-
ul in uno Domino duarum naturarum conjunclionem prietate ulriusquc subslanlia-, lotumque csse veruin
naluraliter ac subslanlialiter factam crcderel , et quod est; ul quicunque diversos inodos filiationis
verbis beati Cyrilli ostendimus quomodo naluralitcr Dci iu fide nobis introducere volucrit, vidcal an lo-
facta credatur, hahet lector dc eadcm re •> beaii llie- ^ cuin inveniat. Beatus Cyrillus : t Libel, ait, eum per-
ronymi satis politain et cuiiclcatam scnlentiam, cum contari uiruni unitatem Yerbi ad bumanitatem
dc illo diviua: Scripturx loco agerct, ubi dictum csl : Verbi, sive ad sanctum corpus animatum inlclligi-
1'oitam iuimicitias inicr te et iutcr mulieiem, ct intcr biliter factam dicat sccundum vcrilatcm, an polius
sciiicn luum et scmen mulieris. Ipsa luum calcabit cum aliis simul, et ipse secundum copulationcm,
caput, el ttt incidiaberis calcur.eo cjus (Gen. m, 15). quas per habiludincm cst scrmo docibilis et in-
« Nonne, inquil, conspicis, tionue considcras, qitod exislcntis forin;c ad incxistcntcm cl divinam for-
ja:n ttinc ilh minabalur in Christo? Alium enim inain. I Cnum namquc unitas demonstravil, et in
scmen muliei is, nullum prorsus accipio, nisi illum Q duos dividere refutamus. Nam licct faclum est caro
qucm Aposlolus ail factum ex muliere, factum in Verbum secundum Scripluras, attamen cst cliam
carne, illuin, qui ul evangclista refert, loseph lilius sic filius unigeuilus secundum unilalem veram, quae
putabatur esse, sed non eral, illum utiiiuc qui Ver- ullra meiitem el ralioncm est. Ipse igitttr unus et
butn caro facluni est. Nam si generandi publicam verus Cbrisliis Jcstis, tanquam pcr instrumentum
istam et naturalem circumspicimus rationem, se- proprii corporis opcratus csl sigua divina, et non
niina non habcnl mulieres. Deniquc nulla eoncipit 4 opcralum in eo. i Ilcm Cyrillus : c Dominus noster
sinc viro. Ac per boc, quoiiiam jam ttinc in Adain Jestis Chrislus unus , inquil, et solus verc Filius
sftiiien buinuna: generalionis esset transgressioiic exislens Dei Palris, caro factus, ct principat om-
vitialum, semen coeleste promiltitur, ut Aiiostolus nium simul cum proprio gcnitore, flcciiturquc ci
scntit, non ex coiTiiplionc viri, sed cx Deo, quod omne genu ccelestium, terrestrium el infernorum, et
tamcn caro fieret iu muliere, et elementa prima illa confiletur omnis lingua, qitia Dominus Jesus Christus
corporea subslanli;e, id est, buraoris ct sangiiinis, iu i» gloria esl Dei Palris. Est igitur ipsc Dominus
ipso sibi vasculo, in quo ipsa clcmciita sita sunt, quidcm omnitim, sceundum quod intclligitiir cl cst
iialuralitcr aptaret. > c Dcatus quoquc Augustinus : Deus , licel non sinc carne post inhumanationcni.
• llla enim natura, inquil, qua: semper genila manet D lpse vero rursus nec Deus ncc Dominus. Est cnim
cx Patre, nostrain naturam sine peccalo susccpil, ut absurdissimura , magis autem omni impietate vcrc
nascereliir cx virginc. Neque enim natura seterna » complclum , ita saperc vel dicere. » llcra^ ipsc :
alque divina leniporaliler concipi et tcmporaliter < Dispcnsationis Unigeniti cum carne sacramentum,
nasci ex nalura liumana ullatcnus posset, nisi secun- a nobis jam factis , iiunc nibilominus coptilarc
dum suseeptionem veritalis bumanx veram lempo- sermonibus dignum cst, cl eos uon sine dccenti ra-
BALUZII NOT^:.
» Sun morte vivifiearet. Ex sermone 7S in appen- Verum hanc epistolam non esse Hieronymi conten-
dice Seniionuin sancli Aiiguslini : i Hoc fecit Domi- dunt viri eruditi. Agoburdus non duLiilabal quin
nus noster Jesus Christus.sua paupertate nos ditans, csset Ilicronyiiii.
sua bumilitate nos sublevans, sua iufirmitate nos « Beattts Auguslinus, in Iibro nimirum l)e Fidc
sanans, sua morle uos vivificans. i ad Petruni. Sed hunc .librum non esse Auguslini,
ij Beati llieromjim senlenliam. Sumplus est bic lo- sed Ftilgeulii Rnspensis episcopi, jaili ostcnsum cst
cus ex cpistola 7 ad amicum xgrotum de viro per- « viris crudilis.
feLto, ipiae edita csl tom. IX opertira Ilieronymi.
49 LIB. ADV. FELICEM LT.GELL. 50
lione nionsliare. » Etposl paiica : « Cum Nestorius A dcitalis inseparahilis pcrmancl, ubi habebunt locum
igitur ita scripserit ile Cbristo : Ergo qui passus cst
pontifex misericors, nam vivilicalor ejus qui passus
csl Dcus, ct Deum Cbristi Dcum Vcrbum nominavc-
rit, adjecerilquc liis : Erat autem ipse et infans, ei
infanlis Dominus, non aflirmamus, quia non dccen-
tior natu , magis aulem iinpic nimis ejus verba
prolata sunt. Si cnim Deus est Christi cx Deo
Palrc Vcrbuin, duo modis omnibus crunt, ct indu-
bitanter. Quomoilo autem inleiligilur et iufans ipse,
clDomiiiiis infaniis? Non crgo dicitur ct Deus sui-
met ipsius, ct Dominus Emmanucl, si est idem Dcus
simul el bomo, lanquam iuliumanatum et incarna-
lum Dei Verbum. >
XXII. Realus quoque Aiiguslinus : i Ego eniin,
tui modi ?
XXIII. Iiem bealus Auguslinus . « Filiorum num-
que alii, inquit, sunt adoptivi, alii nalurales. Ili, quia
geniti ab inilio , lilii semper ac proprii. Illi, primo
alicni , post fdii , ciim pcr adoptionem in familiam
videantur adscisci. Quibus crgo comparandus cst
Filius Dei ? Si adoptivis ; cril apud Patrem similis
nobis. Si propriis ; cx subslanlia exslitisse diccndus
cst geniloris. > Eece bealus Aiigustinus aperlcdocet,
quia " adoptari in lilio non polesi, nisi qui anlea ex-
stitit alienus ; nec poiest quisquara per adoplionem
aceipere palrem, nisi qui habuit proprium. Tu qui
duobus modis unicum Doiniiiqm prxdicas cssc (iliuni
Palri , id cst, proprietatc cl adoptiooe, ostcndc ex
inquit, Salvalorem nostrum non divido, non con- B iHa parle qiia adojjtivus cst. quein babuit propriun
fundo, nc aut incorporcam et imaginanam carnem,
aul carnalem et mortalein pra:dicem deiiaicm. Non
srparo; nc Dci Patris unam secundum carncm, et
alteram secunduiu majestalem inlrodiirerc vidcar
prolcm ; quia idem Oei Filius et sine inilio proecs-
sit cx Palre.et secundum lcmpus nasci cst dignalus
ex Virgine. Impassibilis in suo , passus in nostro,
dum inicomprchcnsibilem majestalem velut quod-
dam indumenliim camis vcslirecsl dignatus ex ulero.
Mcdiatoris una pcrsona, non una substantia ; una
inquam persona, nc sit non unus Ghristus ; non una
snbstanlia , nc mcdialoris dispcnsalione submota,
aut Dci tanliim dieatur aut bominis lilius. > Etpost
aut ostende fuisse illum antequam adoplarclur; sicut
bcatus Augustinus adoptivos distinxit a propriis.
Itcm beatus Aii^guslinus [In Encliir. eap. 5ii) : < Pro-
inde, ait, Cbrisliis Jesus Dei Filius, Deus est el bomo.
Deus ante omnia soeeula, bomo in noslro saecnlo;
Dcus, quia Dei Verbuni : Dcus cnim erat Verbum.
Hoino auiem , quia in unitatem pcrsonae accessit
Verbo anima rationalis, et caro. Quocirca in quan-
tum Deus est, ipsc ct Paler unum sunt : in quanlum
aulem bomo csl, Paler major cst illo. Cum cnim cs-
set nniciis Dei Filius , non gralia , sed nalura , nt
cssctcliam plenus graiia, faclus cst ct boniinis filius,
ipsc idcm utrumquc cx ulroque unus Christus. > Si
pauca : « Qnibus in uiiain personam incomprebcnsi- aliquando bcatus Augustinus debuissct pracdicarc
bili mediatoris dispcnsalionc conjunctis , servavit ' Dominum nostrum gralia essc Filium Patiis sceun-
singulis propria, sed conjuiixit propriis alicna. Ser-
vavil propria, dum uon aiuisit iuimensitalein divi-
nilalis, el infirmitatein non rcspuit camis. Con-
junxit propriis aliena, dinn idem atque inseparabilis
Chrislus, et propiio carnis occiditur, ct proprio dei-
talis apud inferos non lenetur. Proprio earnis gusla-
vit vila morlcm, proprio dcitalis perpcluam reddidit
carncm. Non ergo reele dicitur, In Filio Patcr csl
passus ; quoniam in carne, qu:c ci non csl cum Pa-
tre communis, passus esl lilius. Itaqne glorificata
est caro majeslatc , duni majcstas humiliala dorc-
tnr in carnc. Scd ulrumquc non dc duobus Christis,
sicul putas, scd dc uno alqtic eodem ipso, quein
diim buinaiiilalem , in bac sentcntia babcrel preei-
puum et congruum locum. Diccns ergo, Cum cuim
ettel unicus Dci Filius, non gratiu, sed natura, ad-
jungcrct ut esset ctiam filius gratia, faclus csi et ho-
minis filius. Non autem dixit ila. Sed ail, l't cssel
ctiam plenus gratia, factus est el hominit filius. Qua
aiilcm rationc dicat cum factura filium hominis, pro-
pterea ut esse possct plenus gratia, in subscquenli
senteiitia diligenter exponit, diccns : « Hic omnino
granditer ct evidentcr Dei gratia commendatur. Quid
cnim nalura humaiia in bomine Cbristo mcruit, ut
in unitatem pcrsoiia? unici Filii Dei singnlaritcrcsset
assnmpta?Qu:« bona voluntas, cujus boni propositi
posl parlum Virginis Denm el bmninem novimus, ~ studium, quaj bopa pr.ccesseruiil, quibus mererctur
nos certum cst pRcdicarc.i Eccc bealus Aiigustinus
asscrit quia qui Salvalorem nostrum confundit, aut
iiicorporcam cl imaginariam carncm, aut carnalem
ct niorlalem pi-sedicat deitatcm ; qui vcro separat
unain seciindum carnem, et aitcram sccuiidum ma-
jestatem Dei Patris , inlroducere videtur prolem.
Certum cst ergo separare lc Salvatorem noslrum
qui duos modos lenes filiationis, ut aliter sit Filius
secuiidmn deitalem, ct aliter secundum carncm.
Qnod si unus alque idcm esl inscparabilis Deus et
lioino qui el proprio carnis occidilur, ct proprio
iste bomo una fieri pcrsona cum Dco? Nunquid an-
tea ftiit bnmo ; ct boc ei singularc benefieiuni prae-
stitum est, cuin singulariicr promereretur Deum?
Nempe ex quo bomo coepit csse, non aliud ceepil essc
qiiam Dei Filius ; ct boc unicus, et propter Deum
Verbuin, quod illo susccpto caro factuni cst, uliquc
Deus ; ut queraadmodum est una persona quilil et
bomo, anima scilicel. ralionalis cl caro, ila sit Chri-
stus una pcrsona, Verbum ct honio. Undc naturre
humanse lanta gloria , nullis pracedentibiis mcritis
sinc dubitatione graluila, nisiquia magna hic etsola
BALCZII NOT.E
« Adoytaii in Iilio. lta codex volus. Ft niani- rlus peccat ln regulas grammalicae, sic arbitrali su-
festum csl lcgilimam esse cmcndationcm Massoni, mus, relinendos qunque islos crrorcs ob rcveren-
<|i;i cdidit in Filium, Scd quia frequcnter Agobar- tiani viri,
51 S. AGOBARDI LPISCOPI LICDINENSIS 52
Dci gralia fldeliler ac sobrie cunsideranlibus eviden- A inde diclns esl esse venlurus, sic hodieque in coeli
ler ostenditur; ut intciliganl bomines per eaindcm
gratiam se justilicari a peccatis pcr quam factum
cst ut homo Christus nullum posset habere pccca-
lum? Sic ejus matrem angelus salutavit, quando ei
futurum nuntiavit hunc partum. Ave , inquit, gratia
plena : et paulo post, Invenisti, inquit, gratiam apud
Dominum. Et hxc quidcm gralia plcna, et invcnissc
apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui, imo Do-
mini omnium, matcr essel virginilatc servata. » Et
post pauca : « Verilas quippe ipsa , unigenitus Dci
Filius, non gratia , sed natura , gratia suscepit ho-
minem tanta unitate personx, ul idcm ipse essct
eliam hominis filius. i In hoc eliam loeo ubi dicit
Dei Filiusnongratia, scd natura, poterat subjungere,
regiune persistit , diceute Aposlolo , in quo habitat
omnis pteniludo divinitatis corporaliter. Et certc de
co dicit quod nunc est ipse. Ergo ille est minimus
qui credit in Christo, qui in hujusmodi Christura
credit, qui in inlegruni Christum credit, non in se-
mi-Chrislum, et ideo non Christum , quia Chrisius
non nisi inleger, intcger autem non nisi hujusniodi. >
Ecce el beatus papa Syiumachus loium Clirislum
dicit vcraciler Deum csse, ct totum homincm. Si
ergo lotus veraciter Deus, lotus utique verus Deus,
etproprius Filius Dci; quia tota generatio dedit no-
men lilio, non medio, ut vult Felix, quanquam nec
humanitas sil de substanlia Patris , nec divinitas de
substantia matris. Sed quia Verbum Dei , unius cum
gratia etiam factus est Filius Dei, suscipiendo homi- B Palrc subslanlix, in uuitale personx sux suscepil
ntm, si eum gralia Filium Dei Palris secundum hu-
roanitatem esse deberemus credere. Sed non dixit
aliquid lale. Imo ait : Gratia suscepit hominem. Qui
suscepit; utique Filius Dei Yerbum Dei. Cerle gratia
suscepit hominem. Misericordia factus est homo ;
quia misericordia natus, non conditione ; misericor-
dia mortuus, non debilo. Nunquid hic aliquid refe-
rimus ad Patrem , ut dicere possimus gratia esse
eum Filium Dei Patris? Nam siculcredere debereraus
gratia, adoptione, vcl assumptionc, aut quidquid se-
cundumhxcdici potest, Filium Dei secundum huma-
nitatera, supra fuisset beato Augustino ad proferen-
dum aplissimus locus, ubi dixit de homine assumpto,
« nempe ex quo esse homo cocpit, non aliud coepit
esse quam Dei Filius, i ut adderet, gralia, adoptione,
eleclione, aut aliquid hujusraodi. Sed non fecit ita.
Quod ergo addidit , videamus utrum possit ad ista
pcrtinere. Ait enim : « Nempe ex quo homo esse coe-
pil, non aliud ccepit esse quam Dei Filius, et hoc
unicus, et propter Deum Yerbum , quod illo susce-
pto caro factum est, utique Deus. i Ecce beatus
Augustinus horainera dicit unam factum personam
cum Deo, et esse Filium Dei unicum, et Deum. Nub-
quid significavit bic nobis ul credere eum debearous
non verum Filiura Dei, non verura Deum , sicut Fe-
lix docet? Certe ego puto, quia cura diceret, exquo
esse coepit, non aliud cxepit esse quam Dei Filius, pro-
pterea addidit , ct hoc unicus , ut nos eum verum
nostram substanliam , non erit alio modu filius posl
humanitalis assumptionem, uisi quo eral ct ante in-
carnationem.
XXV. Ilem bcatus Augustinus: « In terra, inquil,
erat, ct in ccclo sc esse dicebat, el quod cst majus,
in coelo filius bomir^s, in caelo Filius Dei , ul uuam
demonslraret in utraque natura personam ; et in eo
quod Dei Filius eral, xqualis Patri, Verbum Dei, in
principio Deus apud Deum, et in eo quod filius ho-
minis erat, et assumens animam humanam et car-
nein humanam, et indutus homincm exiens ad ho-
mines ; quia in hoc utroque non duo Cbristi sunt,
ncc duo filii Dei , sed una persona , unus Christus
Filius Dei ; idem unus Christus , non alius homiois,
ct nlius Dei Filius ; sed Dei Filius secundum divini-
latcni, hominis filius sccundum carnein. Quis autem
nostrum, qni parum sentimus, aut parum sapimus,
non potius ila vellet distinguere : Filius Dei in coelo,
et filius hominis in terra ? Sed ne sic divideremus,
et i:a dividendo duas personas induceremus, non
ascendit in coclum nisi qui de coelo descendit. Quis?
Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de
coelo. Nonne filius hominis in lerra factus est ? Nonuc
lilius hominis per Mariam factus esl ? Sed, o homo,
noli, inquit, separare quem volo copulare. Parum
csl quia filius bominis descendit. Chrislus enim de-
scendit ; idemque filius qui Filius Dci est. Sed est
in ccelo qui ambulat in lerra. In coulo erat, quia ubi-
Filium Dei credamus, et totum verum, et totura jj que est Christus ; idemque Christus ct Filius Dei, et
proprium, non medium proprium , et medium ado-
plivum,
XXIV. Si autem in hoc loco inusitato more cgo
alicui loqui videor, quia dico totum Dominum ; au-
diat, quisquis iile est, similem huic scntcntiam » Sym-
machi paps ad Anastasium imperatorem : « Christus
itaque Deus veraciter totus, et totus homo est , sic
conceptus, sic editus, sic conversalus in sxculo, sic
passus, gic apud inferos, sic resuscilatus, sic cum
filius hominis. i Itera bealus Augusiinus ait : « Prx-
destinatus est ergo Jesus, ul qui futurus erat secun-
dum carnem filius David, essct lamen in virtute Fi-
lius Dei secundura Spiritum sanctiticationis , quia
natus est de Spirilu sancto, et per Virginem Mariam
illa ipsa incfiabitiler facta hominis a Deo Yerbo sus-
ceptio singularis, ut Filius Dei essetfilius hominis si-
inul, et filius hominis propter susceptum hotninem,
ct Filius Dei propter suscipientcm unigenitum Deum
veraciter et proprie dicilur, ne non trinitas, sed qua-
discipulis apparens, sic elevatus in coelum, sic ex-
BALUZI! NOTiC.
• Symmachi papce , in Apologetico ad Anastasium habet, sic legiliir in epislola Symmachi : Ergo tlle
iinperalorem. Sed paulo aliter legitur hic locus apuvl est minimus , qui sic cvedit in Christum,scd et hujus-
Symraachitm, quam apud Agobardum. Pro his eniin nwdiin Christum credit, qui iu integrum Christum
vcrbis, Erqn ille esl minimus, etc, qux Agnbardus crcdit, elc.
55
LIB. ADV. FELICEM LRGEl.L
M
ternilas erederetur. Praedeslinata est natunc isia A stus, unaque persona. Quis enira sacrilcga opinioue
humanac tanta et tam celsa et summa sulneetio, ut
quo atlollerelur altius, non haberct ; sicut pro nobis
ipsa divinitas quo usque se deponeret , non habcret
humiliits. > llem beatus Aiigustinus (De Civ. Dei, I.
i , c. 15) : i Hi sunt filii Dei quolqiiot Spiritu Dei
agunlur, sed gratia, non natura. Ltiicus enim natura
Dei Filius, propler nos misericordia factus est homi-
nis filius, ut nos natura filii hominis, filii Dei per
illum gralia fieremus. Mancns quippe illc immula-
bilis, naturam nostram , in qua nos susciperct, sus-
cepit a nobis, et tenax divinitatis sua\ nostne inlir-
mitalis particeps factus esl ; ut nos in mclius eom-
mulati , qtiod peccatores morlalesque sumus, ejus
immortalilatis et justitix participatione amitlamus ;
ct quod in natura nostra bonum fecit, impleti summo
bono in ejus naturae bonitate servcmus. Sicut enim
per umim hominera peecantcm iu boc lam gravc
malum devcnimus, ita pcr unum hominem euradem-
que. Dcim justificantem ad illud boiiuni tam subtile
vcnimus.» Item beatus Hieronymus : < Propbeta ait :
Virya lua et baculus luvs ipsa me consolala sunt.
Virga, mater csl Domini ; ex qua baculus isle, fesso
jam pcr aetatem mundo qui cum suslentaret, exiit.
lllttm crgo in Virginis uterum delapsum , ut totam
redcmptionis nostrae historiam retexaraus, partu ef-
fusum horainem se exhibuisse pro homine , el crea-
turam suam se de Crcatore fecisse, illura formam
servi accepisse, exinanisse se potestalis voluntate,
non natura deitatis, per quam non poteral non esse
quod fuerat, illum malcdicla pro salutaribus meruissc
miraculis, illum spula, illum palraas, illum coronam
spineam , illum postremo crucera pro nobis fuisse
perpessum, illum inferna penelrasse, illum die tertia
resurrexisse in id corpus quod cruci fuerat afiixum,
illum hominem Deum post mortem , mortis coelum
petiisse viclorem, sedere ad dexteram Dei, venturum
suo tempore ad judicium faciendura, illum Spiritum
Dci pcr sanctorum suorum quotidie ora celebrari.
Hj>c cogitasse , vixisse est, haec meditalio, partus
est animse ; in haec relabi vcl recurrere, cum Do-
miiiojungi est, et cum ipso, per haec humiliari est,
cum ipso pati est , cum ipso mori est , cum ipso est
ctiam suseilaii. i
XXVI. " Bealus quoque Vigilius : « Nos umim, in-
quit, Christutn eumdcmqueDei Filium,ct hominis fi-
liura, non duos profitemur, el ita Yerbum inlra Vir-
ginis uteri secreta carnis sibi initia consevisse , id
est, vere incarnatum fuisse , ul tamen Verbi natura
non mutaretur in carnem ; itemque carnis naluram
ita per suscipientis commistionem in Vcrbi transisse
personara, ut non tamen fuerit in Vcrbo consumpta.
Manet cnim utraque, id est, Verhi camisque naiura ;
cl ex his duabus hodieque mancntihus umis est Chri-
indulus, co usque dcsipiat, quis in tam abruptum
erroris barathrum seraetipsum injiciat, ut Filium
Dei sine sua propria carne, quam in sacrse Yirginis
ulero ineflabili socielatis per se mislionc ita sibimct
adunavit, ut et Yerbum homo, el homo Dcus, idem-
quc unus, non mulatis gcneribus naturae fieret, negel
hodie sedere ad dexteram Patris, venturumque judi-
care vivos et mortuos, cum ipsura Dominnm dixissc
non nesciat, Cuni venerit filius hominis in gloria
Patris sui ? > Itera ipse : < Nam cum Jesus Cltrislus
non Yerhi sed carnis proprium sit nomen , cl Deus
proprium Verbi non carnis conslet esse vocabulum;
tamen el Verbum propter carnein suam, homo Jesus
Christus ; et caro propter Yerbum Deum, Deus Vcr-
" buin est. > Uem ipse : « Diversuin est inilium non
habere, et ex initio subsistcre ; mori, et mori non
posse. Et tamen sicut ipsi Christo proprium est
utrumque, ila non ipsi, sed in ipso est utrumque
coramune. Si enim dicamusquia ipsi eslcommune,
necesse est ut exigatur a nobis dare et osteudere
alium, cum quo sit ei hoc ipsum coinmune : quae
professionis necessilas in Nestorii vergil inipium
dogma. Melius igitur el calholice dicimus iu ipso, et
non ipsi, esse commune : et nielius ipsi, ct uon in
ipso , dicimus proprium esse. Ergo prnprium est illi
mori, qui propler naiuram Verbi, mori non potcst.
ltem propter ineflabile mysteritim unius persouae,
utrarumque nalurarum communis in ipso luil mor-
lalitas carnis Verhi nalurae, qu;e mori non potuit, et
" coramunis iu ipso est iraraortalitas Verlii natune
carnis, quae niorli succubuit. Ergo sicut illi mori ct
non mori ex ulrisque naturis est proprium , ita com-
mune est iu ipso utrisque naturis, quod illarum est
proprium. >
XXVII. Sanelus Hilarius confessor : « Natus ergo,
inquit, unigenitus Deus ex Yirgine bomo secundum
plenitudinem temporum, in seinetipsura provcclurus
iu Detim hominem , hunc per omnia evangelici ser-
monis moduui tenuit , ut sc Dci Filiuin crecli doce-
ret, ethominis filium praedicari admonerel; locutus
et gerens homo uiiiversa qiue Dei sunt loquens, dcin-
de et gerens Deus univcrsa qua; hominis stint : ita
tamen ut ipso illo utriusque genere sermonis nun-
quam nisi cum significalione cl hominis locutus et
Dei sit. > Ecce aperte beatus Hilanus dicit Domi-
nuni nostrum Jcsum Christum doeenlem in synago-
gis et ubique hunc modura scrmonis per omnia le-
nuisse, ul sc Dei Filium credi docerct, ct ulique ve-
rum : quod si verum , et proprium : alioquin , quare
ex illo tempore non sunt inventi qualuor modi qui-
bus crederctur, duobus videlicet Patri , et duobus
inatri? Beatus auiem >■ Proculus Conslantinopolita-
ims episcopus , cum cxponeret verba Apostoli ubi
BALliZH iSOT^.
" Bcatus Vigilius. Thapscnsis in Afiica episcopus.
Asseulior enini lubens crudilissimo viro Pe!ro Fran-
cisco Chiffletio presbytero e Soeietatc Jesu, qui cdi-
lis nuper ar vmdicaiis Vigilij hujiisce lucubrationi-
bus, ostendit eum luisso episcopuin Thapsensem,
quaecivitas erat Africie in provincia Byxacena. Vidc
Sirmondum in notis ad Theodulfum pag. 277.
b Pruculus CP. episcopus-, in epistoia ad Arme-
nlos, ex qua hunc quoque iocuni laudal Alcuinus i:i
lib. iv adversus Felieem. < Dequa senlcntia, inquit,
55
S. AGORARDl EPISCOPI LUGDUNENSIS
56
loquilur dc Jnil;cis (Hom. ix, !>) dieens : « Quorum A sibilis splendor Patris, lomcn cx Iuminc, consnb-
Patres, ex quibus Christus secundum earnetn , «7«« cst
sitper omnia Dcus bencdictus in sa'cula , ait : Hacc
Panli vcrba , quam sulircptionom caliimnia; corum
qui prava diligunl habcrc mittunt! Dixitcnim Chri-
slum , ut ostendat quoniam secundum veritalcm
Dcus factus est homo. Dicit cum ex Judncis seeun-
dum carncm ut insinuct quia non cx illo temporc
quo est incarnatus cxsistat. Dixit cum qui cst, ut
cum sine initio dcclaret. Dixit eum super omnia, nt
lotius creatura Dominum pncdicct. Dixit cum
Oeum, ne passionibus habiluqiic traducti intemera-
tam cjus audeamus negare substantiam. Dixit bene-
dictum , ut adorcmus cum tanquam omnipoientem
suppliciter, nec ut conscrvum calumniis appctamus.
stantialis Patri , consimilis ci , sequalis per omnia,
invisibilis ut Palcr, immcnsus, incircumscriptus,
omnipotens, crcans omuia cum Patrc ct Spirilu san-
cto, factor, vivificans quos vult, sicut el Pater, cli-
gens cuin Palrc qnos vult, prxdcslinans cum Patrc
qnos prxscit, sanctificans, dcificans, glorificans quos
vult, ct rcliqua his similia plurima. Acccdcnlia vcro
illi sunt, bomo, infans, pucr, adolcsccns, juvcnis,
minisler lcgis, scrvus Patris, ininor Palre, subjc-
ctus, frater clcctorum , parliccps corum , cohicres,
propinquus illorum, conformis.consimilisper omnia,
cxcepto pcccato , mcdiator Dci ct bominum, pro-
pheta, cvangclista , apostolus, saccrdos , ponlifex.
1 1 i-o omnia, ct his similia acccdcntia sunl illi secun-
Dixlt cnm in sxcula, ut demonstret quod is qui nos B dum dispcnsationem carnis , non propria sccundum
vcrbo creavit, pro sua divinitatc jugi a nobis hono- polcstatoni dcilatis. »
re cclcbrctur. Habentes itaquc Cbristum cl exsistcn-
lcm, ct Dcum , et bencdictum in sxcula , veneremur
cum Deum et Dominnm, diccntcs asscrtoribus cx-
terorum dogmalwm , Si quis spiritnm Christi non
habet, hic non cst ejus. 1
XXVIII. Itcrum intcrrogat Fclix diccns : < Quid
dilTert inier propria naturaiiaqiic nomina divinita-
tis in uno Filio Dot , alquc acccdcnlia humanitatis
ejus ? 1 Respondetque subjungens : 1 Hoc diffcrt,
quod in divinitatc sicut verus cst Filius Dci, ita et
vcrus Dpus. In humanilatc vcro sicut verus est ho-
mo, ila vcrus est Filius hominis. 1 Videtur mihi Fe-
lix rcm in hoc loco fecisse ridirulosam. Differentii
XXIX. Eccc , ut lcctio ipsa demonstral , Fcli»
apcrte lestalur hxc nomina secundum dispcnsatio-
nem carnis, non cssc propria sccundum polestatem
deitatis. Si caro ipsa propria dicilur, ct cst Vcrbi;
qnare carnis nomina non cruni propria ci cujus cst
caro ipsa propria? Ut milii vidctur, intcllcxit Fclix
quod ista nomina, idcst, homo, infans, pucr, apo-
slolus ct ponlifcx , non csscnl Domiui ct Salvaloris
noslri , nisi incarnarelur : quod ulique verum cst.
Non lamcn intcllcxit quod postquam incarnatus cst,
propria facla sint Dci , quia Ttcus ipse factus csl
hxc, id cst , Dcus Vcrbum factus cst bomo , infans,
ct puer : ipse factus cst aposlolus , ipsc faclns esl
namqtie nommuni intcrrogavit divinilalis et huma- pontifex. Scdquia, ut dixi, bcnc potuil dicere Fe-
mtalis, et rcspondit hoc diflcrrc quod in divinitale
verus sil Deus , et in humanilatc vcrus liomo. Hoc
non est diflerenlia nominum , scd potius separatio
subslantiarum. Nam si , ut ait, divinilatis nomen
esl Deus, ct humanitatis homo, debuit utique dicere
quid diflerat intcr ulrumquc nomcn, id est, Dcus cl
homo; ct ut in sequcntibus ait, in divin.iate unigeni-
tus, in liumanitate primogenitns, dcbuit ccrte dicere
quid difleral inler unigcnitum ct primogenitum. Sed
ponamus ipsius Felieis verba quaj prosequitur, ul
cx ipsis lector cognoscal quomodo separando nomi-
na, dividit substantias : < In illa, inquit, Deus snpcr
omnia, in ista vero bomo intra omnia, et ut brevi
lix quod ipsa nomina non sint in Domino cx natura
divinitatis , scd cx bumanilalis; non tamcn bene di-
xit quod non sint propria; quia propria facla sunt,
proptcr carncm propriam qnam assumpsit.
XXX. Nos lamcn , quam caulelam sanx fidci in
hac rc. lcnere debcmus, cx xcrliis Palrum ostcnda-
mus. Rc.aliis ilaqtie Vigilius cpiscopus n in cxpugna-
lionc Accpbalorum li:crelicorum sic dixit : < Sicut
illi mori el non mori cx utrisquc raturis csl pro-
prium , ila commune cst in ipso utrisquc naturis
quod illarum cst pioprium. El, ut cxcmpli gratia
dixerim, propriuiii milii est notam livoris cujusqiic
verbcris geslare in corpore mco per naturam carnis
compcndio plurima concludam, in illa, id est in cs- n mex; et proprium mihi est hanc camdem nolam
sentia divinilatis, Deus, Dominus , Patris Verbum, non gcstarc in spiiilu meo pcr naluiam animx mex.
Patris vcriias, sapienlia, virlus, imago Patris, invi- llcm, proprium mihi cst plagam vcrbi, ld cst, scr-
RALLZll NOTyE.
Eamdcmcpistolam laudal riirsum Alcuinns in libro 11
adversus Fcliccm, et Theodulfus Aurcliancnsis sub
lincm libri I)i; Spirilu sancto
bcatus Proclas Constantinopolitanus cpiscopus in
cpistola ad Armenios ila ait : Apostolus dixit eum
Christum, ut ostendat quia secundum vcritnlem Dens
factus est homo. Dixit eum qui cst, ul eum sinc initio
csse declaret. Dixit eum super omnia, ut totius crea-
tura: dominum pra'dicet. Dixit eum bcnedictum, 111
ndoremus eum tunquam omnipotentem humiliter, ncc
nl conservum calumniis appetamus. » Caelcruni hanc
Procli ad Armcnios cpistolam approbavit Joanncs
Autiochenus cum Orientali Concilio,ut docct Facun-
ilus in libro 1 pro defensione triiim Capitulorum,
cap. I, 3, etlib. viii, cap. i : qui et in lib. u.cap. 2,
Hncel ex Justiniano camdcm Procli epislolam suscc-
ptam confirmatamqucaChalcedoncnsiconcilioruisse.
/n cxpuijn. acephator., id csl, in liliro v adver-
sus Eutychclem, cap. 8,ubi dcfcndil synodum Clial-
cedoncnsem. Acephali cnim, xvo Justiniani Augusti,
infcnsi fucre decretis concilii Cbalcedoncnsis. Acc-
phali autcm iidcm cum Eulyehianis, ut docet Fa-
ciiiiiIiis Hermiancnsis in epistola qnaj a domno Luca
Dachcrio edita cst.Quanqnam illi non oinnino scquc-
bantur dogiiia Eutychclis , ideoque Scmiculychianos
vorat idcm Facunrius in libro 1 pro dcfcnsionc liium
Capilulorum cap. 5, ct lil). iv, cap. 5. Vidc Sirmon-
dtini iu nolis ad librum sccundum Faciindi.
57
LIB. ADV. FELICEM URGELL.
58
moncm durum gcstare in mente mca pcr naturam A est? Etiam nunc scrmo hic a nobis examinclur. Si-
anim.T meoe, et propnum milii csl camilcm plagam
non portare in corpcre meo per naturam carnis
mca;. El cum sil mihi iitrumquc proprium ; ct cor-
pori, ct animic mcaj, iitrumque alicnum; quia ncc
cnrpus diirum laclumve sermonem intelligit, ncc ani-
ma Hagelli vnliicre livescil. Utruraque lamcn cora-
miinc cst in semetipso, ct aniina; ct corpori mco :
quia ncc aniina exlra corpus, a quo ei scntire pro-
prium fuerat, senlit; nec. corpus cilra anirox con-
sortium plagarum indicia geslavit. Quod ergo pro-
prium railii in singulis, et alienum est singulis, id
communc est in me ipso singulis, quoil proprium cst
singulis. Et taracn cgo ipse unus sum in ulrisque,
in me ipso communibus ; cl cgo ipse unus suin in
quidem , sicut ct sapcre cl dicere ipsi prxsumuiit,
lioino assumptus a Dco est , quomodo patipcr est
factus qui assumptus cst, et ullra naluram dignita-
tihus declaratus. Glorificalus est cniin ; autsinon
cst hoc verum , derogabitur ab cis assumplioni
lanquam deporlanli ad minorcm parlem, ct inlio
ncsliorcra mcnsuram Iiumanitalis. Scd ila sapcre
dissonum cst. Ergo non est pauper factus, qui as-
sumptus cst. Rcstat enim dicere, quia faclus csl in
paupertatc nostra, qui dives cst tanquam Dcus. »
El ilerum : < Respicienda itaque sunt non illorum f
mnltiloqiiia, scd recta et immaculata lides evangclicx
alquc aposlolicx sanclionis. Dcus csl in carne ct in
sanguine, lnimanitatisquc mcnsuram pcr ca quot. liu-
singulis miliimct ipsi propriis. Qu;e cum ila sinl, i> raana sunt cognoscimus. Millia millium cnini angc-
scries nobis divinarum pcrcurrcnda cst litterarum,
cl plurima testimonia congreganda , quiluis dcmon-
strctur quam sit iinpium cl sacrilcgum,~Pa qux suiil
propria carnis Chrisli , ad nalurani Verbi pioprie-
tale referre, et qux sunt propria Vcrbi proprietale
nalurx carnis ascribcrc . et quam sit nihilominus
impium.ca qux sunt propria carnis pcr cxceplio-
nem proprietatis alicnarc a Verbo, et qux sunl pro-
pria Yerbi, cadem cxccplionis Icgc alienare a carnc ;
cum sil eis in Cbristo utruiUque communc, etCbri-
stus sit utrumque. »
XXXI. Felix in sola bumanitate dicit Dominum
loruin sanctorum ministrant ci , cl sacram ejus sc-
dcni circumslant scrapbim. Quia vero factus cst
bomo, appcllatusquc summussaccrdos, non lanquain
majori Dco offcrcns sacrificium , sed sibimct cl Pa-
tri , fidci nostrx ncgolialus confessioncm. « Etilc-<
mm : < Intuere siquidem cum immolantcm quidcm
sccundum bumaniiatem , assidenlem vcro sicut
Dcum. Quid cnim ait licalus Paulns? Talcm ponlifi-
ccm habcmus, qui sedet in dcxtera scdis majcstalis
in cxcelsis. Scicntes igilur quia cum Dcns essel.
factus cst bomo, cst aulem unus atquc idcm filius,
ipsi omnia tribuimus lanquam uui, ct dispensalioriis
aposlolum et pontificcm fuissc. Beatus autcin Cy_-t- non iSn<>''avim,1s modos , sensuum virtutcm artili-
ryjius contra hoc ila docct , dicens .- < Scriptura? ciose a,1>,,c Prodenler in cjus scmpcr couverlcntes
namque divinilus inspiralx Dcnm nobis inhumana- C obcdicntiam. •
lum prxdicanl Eiumanucl , participalumque carne ct
sanguine proximc noliis Dci cl Patris affirmanl Ver-
bum factum, hoc esl, hoinincm, non pcr convcrsio-
ncm, seu mulationcm, sed virlule ineffahili unifafis.
Ideoqitc Cl unum dicimus Dominum Jcsum Chri-
stiini, unamque fidem, cl unum sanctum baplisma.
Qni autem a dogmatibus sic reclis reecdunt, el coc-
tra sacras lillcras diirum atqnc supcrbum objiciunt
sensum, ct lioc solum (|itod benc se habcrc arbilran-
ttir inspiciunt , bominem vcro assumptum a Deo
Verbo dicunl , sccundum illud puto quod perunum
sanclorum dictum cst prophelarum : Non eram pro-
pheta , ncquc filius prophelac , scd caupo eraui fii-
cans sicamina, et assunipsit nie cx ovihus. Et sicut
XXXII. Felix soli divinilafi tribuit vivificalio-
ncm , diccns Domiiium secundum divinitatem vivifi-
cantera quos vult; et non rccordans quodctcaro
vivificatoris Vcrbi , vivificatrix credenda cst, beato
Cyrillo doccnte ita • < Proprium ergo corpus faclum X
diciiuus Vcrbi, et non hominis alicujus scorsttm, ct
separati alterius citra etim qui inlcHigilur Christus
clFilius. Sicut aiitcin propriuni nosiruin uniuscu-
jusquo dicitur corpus seorsum cjus cujus cst, ct in
uno Christo inlclligendum ulique exsislens nostris
corporibus cognaium sive coiisubslanlialc. Faclum
cnim cx mulicre proprium ejus , sic ut dixi intclli-
gitur ct dicitur. Quoniam vero sccundum naturani
csl cx Deo Palre Verbum, vivificalriccm oslcndit
ait bcatus David , Suseipiens mansuetos Domimis. " siiam earncm ; idcirco facta csl nobis benedictio.
Pcr babilum quippe et familiaritalcm spiritalcm,
taiiquam in volunlale et gralia ct sanctificationc,
sicut ct nos ipsi adbxcrentcs Domino, unus spirilus
sumus, sccundura (|iiod scriplum est. Scd non cst
hoc humanari Dominum , scd neque proxime nobis
rarne cl sanguine participare , scd magis proprium
faccre bomincm , ct non sccundum alium raodum
quem dici potcril prophelas cl apostolos cl alios
sanctos omnes. I Putasne sanctus Paulus seducebat
sanclificatos per fidcm apcrtissime dicens <lc unige-
nilo, quia cuin essct dives, panper cst factus pro-
plcr nos? Absit. Verc nnmqucdicit omnino verit.v
ti< pr.cco, qni cst divcs. El quomodo pauper fai lus
Vivificans dcnique dicebat Cbrislus : Anien dico vo-
bis : Etjo sum panis vivus qui de ccclo dcscendi , ct
vilam dcdi mundo. Et rursus : Pauis autcm qucm
cgo dcdero, raro mca esl pro mundi vita. El itcrum :
Qui mattdttcal meum carncm , cl bibil mcvm sangui-
ncm, in me manet, el cijo in co. » Itcm bcatus Cyril-
lus : < Cli ne videar cgo solus Vcrbi corpus pro-
prium nominare, eliam sanclorum Patrum volui
Jioncrc lestimonia , tit sciaut adversarii quia inani-
ter nos inclamant sequentes ubique illorum voces.
Ait iiaquc famosissimus noslcr Patcr et episcopm
Alhahasius in libro i\e sancta Trinitate : Et appa-
rebat qttia non crai phantasia , scd vcre habcbai
59 S. AGOBARDI EPISCOPI LCGDUNENSIS GO
corpus. Docebat enim Chrisluni induentem huma- A cuncta Chrisli Ecelesia catholica credil et confitc-
nam carnera , hanc cum propriis passionibus ejus
indui totara; ut sicut tolam proprium ejus dicimus
essc corpus, ila et corporis passiones proprix solum
cjus dicartlur, licet non conlingerent secundura divi-
nitaicm ejus. >
XXXIII. Intcrrogat Feliv dicens : < Recurrunt
propria nomina ad accideutia, seu accidentia ad pro-
pria, an non? • Respondet : « Recurrunt. » loterro-
gat : « Quo ordinc? » Rcspondet : « Proplcr singula-
ntalera personx, in qua divinilas Filii Dei cum hu-
manitate sua communes habent actiones; qua ex
causa aliquando ea qux divina sunt referuntur ad
huniaiia, et ea qux humana liunt, interdum ascri-
buntur ad divina, et hoc ordine aliquainlo Dei Filius
lur. Qui csse promeretur, vere et proprie esse coe-
pit : quia, ul jam supra dictum esl, ex quo ette coe-
pil, non aliud ccepil esse quam Dei Filius, el hoc
unicus. Qui autem appellantur et nuneupantur, spi-
rituui adoptionis acceperunt.ut filii Dei vocarentur:
quia ex quo csse coeperunt esse filii Dei, sed filii
Adam: filii iilc, et filii hujus saeculi; et dum ista
essenl, prxvenit eos misericordia Dei antequam illi
ulla bona velle aut eligere possenl: et sicut eos
prxscivit et praedestinavit ante mundi conslilulio-
ncm, et vocavii tempore conslituto, ac justificavit
per adoplionem et redcraptionera animaruro, deinde
glorifieaturus esl per aduptionem et redemptionem
;orporum in ultima resurreclione. Hxc front in illis
hominis filio filius hominis appellari dignatur, et B Qui PO" gratiam adoplionis (ilii efliciuiiUir ct appel
hominis filius in Dei Filio Filius Dci nuncupatur. »
Hic admoneo lectorcra ut istura Fclicis recursuin
noiniiium conferat cum relalionc Nestorii, et per-
pendat ne forte similia sint. Sicut enim supra (Cap.
7) posuimus verba Nestorii, dicit ille : « Sicut insc-
parahilera a divina nalura hahens copulalioiiem re-
hilione Dei et imelligentia omni creatura adoratia-
«ero exhibeute ; ct nequc duos filios diciinus , ueque
duos Doroinos. » Et pust aliqua ilerum Nestorius
ait : « Sed solus prxcipuuiu habens hoe quod ad
Dci Vcrbi copulatioiicm , adoplione et dominatione
pai ticipans , auferens quidem omnem suspicionem
ilualilalis filiorum et dominorum , prxslito vero no-
bis in copulalione ad Deum Yerbum, omuein habe- _
ret ipsius lidem et intelligenliam et theuriam , pro
quihus et adoralioncm pro relalione Dei ab orani
suscepit crealura. > Ecce Nestorius dicit Dominum
rclalione. Dci theoriam suscepisse , id est , deitatera
el adorationem. Felix vero dicit recurrere noniina
propter uniiatem personx , et propterea appellari
Dci Filium hominis filium, et homiuis filium Dci Fi-
lium nuncupari. Yidelur namque mihi quia lieet
ulriusqiie , Nestorii videlicet atque Felicis, nova et
inusitata atque confusa sint verba , unus taraen co-
rum aut similis in hoc loco est sensus. Deinde dili-
genler considerandum est hoc quod Felix dixil :
« Aliquando Dei Filius in hominis lilio filius borainis
appellari dignatur. » Quid estboc'Nunquidaliquando
Iantur Dci, pcr illum qui ante sxcula naturaliter
nalus, et in sxculo naturaliler factus est unicus
Filius Dei, qui nascendo csi Filius Dei, non rena-
scendo, cui nomen filii generatio dedit, non regcne-
ralio, qui ex illa subslanlia qua csse coupit, ex quo
esse coepit, non aliquando nuncupatur Filius Dei, ul
Felix vult, sed semper esl, ut catholici credunl. Ila
nos, sicut bealus Hieronymus ait, Deura hominein-
que jungentes, et filium hominis in Jesu, et Filium
Di-i tenemus in Christo. Hic sapientia vertelur, ut
Apocalypsis ait. Hic promissx antidoti aperienda
viitus. Hic Manichaeorum virus, terreslre germen
Aiianorum, divino, si dici fas est, seiuine superan-
dum est.
XXXV. Memoratur item Fclix dicti Dominici,
quo ail : Nemo ascendit in coelum nisi qui descendit
de ccelo, /ilius Iwminis qui esl in ccelo. Et subjungit
dicens : « Certe quando hxc loqucbalur, nondum
eral filius hominis in coelo per naluram in susci-
piente se, Uoc est, in Filio Dci. » bedquia ego in
hxc verba advertere nou possum quid dicere vo-
luerit, aut quid senserit, ista indiscussa prxterniit-
tcnda, cl ad alia ejus transeundum est ; maxime quia
prxilicta dominiea verba exposila verhis beati Au-
gustini supra posuimus.
XXXVI. Item Felix : < Certe, ait, catholica fides
credit quod nor. proprius Dei Filius, qui de substan-
tia Patris genilus est, et per omuia Pairi similis,
etnonsemper? Nunquid appcllari ct nouesse? Deinde jj pro nobis traditus sit, sed horao assumplus ab co.
ait, « Ethominis filius in Dei Filio Filius Dei nun-
cupatur. > Nunquid nuncupatur tantum , et non cst?
XXXIV. Sed quia scio horum vcrboruin quam-
dam simililudinem esse in dictis beati Bieronymi,
qux isle iu prima sua contentione pravo sensu eflerre
solebat, vidcamus, si ab illo lslius sensus et verba
non discrcpant. Ait namque beatus Hieronymus
(Yide intecrum locum Hieronyrai infra cap. 39) :
« Hic fiiius hominis per Dei F"ilium, Dei esse Filius
in Dei Filio promerelur. > Eccc beatus Bieronymus
dicit esscpromeretur. Felix dicil appellatur et nun-
cupatur. Certe multum differt inler ess; promeretur.
et appellatur, aul nvncupalnr. Filius, inquil, homi-
nis in Dei FUio Filius Dei esse promeretur. Certe sic
Hxc Felix. Nos antem dicimus : Absit, absil, ut ita
catholica lides credat, qux sine intermissione de-
canlat, dicens : Credo in Deum Patrem omnipoten-
tem, etinJesum Christum Filium ejus unicum Do-
minum nostrum, natum de Spiritu sancto et Maria
virgine, passum sub Pontio PUato, crucipxum cl
sepuitunt. Ila cnim catholica tides credit, quod ipse
quiFilius Dei Palris omnipotenlis est, et nalus esl
de Spiritu sancto el Yirgine, ipse sil pro nobis tra-
ditus, ipse passus, ipse crucifixus, mortuus et se-
pultus, ipseque resurrcxerii, ascenderit ad ccelos, et
sedeat mmc ad desteram Palris, et inde, hoc cst.
de dextera Pairis, venturus sit ad judkandos vivos
et morluos. Scd o.uia, ul superius (cap. 2*>) vcrbis
61 LIB. ADV. FELICEM URCELL. 64
beati Hieronyrai dictum est, hxc cogiiasse, vixisse A tulit, ipsuni Ycrbuia in suo corporc dum crucifige-
cst, hxc mcdilatio, partus est aninix, in hxc relabi retur aspiciens ; ct cum possct proliibere, uon pro-
vel recurrcre, cum Domino jungi cst, ct cum ipso bibuit, scd etiam propria sua faciebat qux erant
per hxc humiliari est, cum ipso pali est, cuni ipso propra corporis, laiiquam sua, Verbum incorporale,
mori cst, cum ipso esl eliam suscitari, bonuni et denique cxso corpore a ministro, sieut ipse patiens
jocundum cst de bac re Patrum quoque hic scnten- dicebat : Dorsum meum dedi ad verbera, et faciem
tias subnectcre. Bcalus Augustinus de hoc ita dicil : meam non averli a confusionc spulorum. Qux cnim
(De fide, ad Petr. diae. c. 12) : t Cujus ct nativita- humanitaspaliebatur Yerbi, bxc inhabitans Yerbuni
tem futuram secundum carnem, et morlcm, et re- ad se refcrebat, ut nos deitaiis Verbi participcs csse
surreclionem, aique ascensionem in coelis, lex et possemus. Et eral admirabile, quia ipsc eral paliens
prophetx prxnuntiare nunquam destiterunl, prout ct non paliens; patiens quidem, quoniam proprium
ipse prxcipiebat, obedienles et vcrbis et factis. Nam ejus corpus patiebalur; et in ipso qui patiebatur
et sacrificiis carnalium victimarum, qux sibi ipsa erat non patiens, proplerea quia natura Deus ma-
sancta Trinitas, qux unus esl Deus Novi et Yeteris nens Verbum, est impassibile; et ipse quidem incor-
Teslamenti, a Patribus uostris prxcipiebat offerri, poralis erat in corpoie passibile ; corpus autem ha-
illius sacrificii signilicabatur gratissinmm munus, B bebat in se Verbum impassibile, deslruens infirmita-
quod pro nobis se ipsum solus Deus Filius secundum tcs ipsius corporis. >
carnem esset misericorditer oblaturus. Ipse enim XXXVH. Felix dicil : « l!a divina Scriptura lo-
sccundum apostolicam doclrinam obtulit semetipsum qiiitur, ut ea qux capitis sunt, id est Christi, refe-
pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem ranlur ad corpus, id est Ecclesiam, et ea qux cor-
suavitatis. Ipse verus Deus, et verus pontifex, qui poris sunt, ascribantur capiti. » Hoc ex parte verum
pro nobis, non in sanguine taurorum et hircorum, esse potest. Sed verius dicerel, si dixissel : AH-
sed in sanguine suo senie! iutroivit in sancta : qnod quando ex voce corporis loquilur capul, sicut est
tunc pontifex iilc significabat, qui cuui sanguine illud, Saule, Saule, quid me persequeris? Et : Esurivi,
sancla sanctorum per annos singulob inlroibal. Isle et dcdislis tnihi munducare , ot cxtcra hujusmodi.
igitur est qui iu se uno tantum exhibuit quod esse Cxterum ea qux proprie exccllentix capitis sunt,
neccssariimi ad redemplionis nostrse sciebal effe- non sic referuntur ad corpus, ut iste dic.it : quoniam
ctum. Mem sacerdos et sacrificium, idem Deus et isla communio capitis et corporis magis est in vo-
homo; sacerdos, pfr quem sumus reeoneiliati ; sa- cibus Scripturarum, quam in actibus et rebus, sicut
crificium, quo rcconciliaii , templum, iu quo recon- e.st illud in psalmo : Longe a salute mea vcrba deli-
ciliati ; Deus, cui reconciliali. Solus taiuen sacerdos. elorum meorum. Et : Deus, lu scis insipienliam
sacrificium el templum ; quia hxc omnia Deus se- meam, et delieta mea u te non sunt abscondila. In
cundum formam servi. Non autcm solus Deus, quia quibus Dominus pro corpore suo soiam vocem susce-
lioc cuni Paire et Spiiilu sancto secundum foiiuaiii pit, nou actuin, aul reiu. Isle auleni, ut inibi vide-
Dei. Reconciliaii igitur sumus per solum Filium lur, propterea elaborat in lanlum conjungere caput
secundum camcm, sed non soli Filio secundum «Ji- el corpus, ut etiam unam hxe personam dicat, ct
vinilalem. • Bealus quoque Vigilius (Adv. EuUjch.,* ex hoc coniirmari videalur sensum ejus, quo Domi-
1. ii, c. 9) : < Ila Yerbum Dei jure dieimus passiouis uum secundum humauitatem eisdem lantummodo
injurias perlulisse, non tamen passionem ullo modo modis credat Filium Dei Patris, qiiibus et cxleri
sensisse. Dicam adhuc manifestius. Confixa est di- sancli fmnl filii Dei, id est, gralia, adoptione, elc-
vinitas clavis : sed ipsa penetrari non potuit, sicut ctione, prxdeslinatione, et cxteris, ut ipse supc-
caro ejus potuit. Siquidem vulneri locuin caro pate- rius aperte de Domino dixit. Propter quod apparet
facla aperuit. Nam deitas indivisibilis atque inqie- in verbis ejns, quod plus quodamniodo conjungat
netral.ilis mansit. Ita ergo suscipiendo passiones, et corpus Salvaloris Ecclesiae, quam sanclx Trinitali.
earum non cedendo effectibus, apparet Dei Verbum u,ide et his verbis subjungit in conclusione operis
impassibililer passum. Sed quia caro ejus hxc om- sui dicens : < Nihil eniui habere potest Fxdesia^quod
nia non solum pcrtulit, sed et sensit, et cessit, jure ad vitam et pielatem pertineat, nisi quod a capite
ac merilo dicimus Deum his omnibus passionum suo, id est Christo, acceperii, Apostolo teste, qui in
conditionibus sensibiliter affectum in carne sua, sine epislola ad Ephesios scribens ait : Benediaus Deus
sensu vel mutatione divinilatis sux. Yide ergo : et Pater Domini nostri icsu Christi, qui bencdixit vos
perferrc passiouem, nalurx est utriusque ; sed ce- in omni bcnedictionc spiritati in cmlestibus in C.hristo,
dere passioni, non est ulriusque naturx, cura sit q,ii eiegit nos in ipso ante mundi conttiivtionem, qui
unius ejusdemque personx. i Bcalus quoquc Athana- *- prtedestinavit nos in adopnnnem fitiorum per Jesum
siusitadic.il: «Elostensumeslomnibusquia noncor- Christum inipso. » Verum cst onmino qnod Christus
pus crat Yerbum, sed corpus erat Vcrbi; et hoc ct Ecclcsia caput et corpus dicunturab Apostolo fre-
patpavit Thomas poslqu^m eum resurrexisse vidit quenter. Et a ideo una persona sunt ; qnia et cor-
a mortuis, et vidit iu eo fixuras clavorum quas per- pus, capitis corpus dicitur; et caput, corporis uti-
BALLZII NOTiE.
0 Et ideo unapcrsonasunt, id est Chnslus et Kc- clesia. Sic lib. vi Capitularrum . cap. 502. legitui :
65 S. AGOBAKDI EPJSCOPI LLGDUNENSIS M
que caput. Non euim ad se dicilur caput, scdad A ergononomnia,scdaIiqua, sicul inomnibus nonati-
corpus. Sed lamen modus et discretio tenenda est,
qualiter dicanlur una persona. Ncquc cnim eodem
lnodo quo in Filio Dei \erbiiin, ct carnem, unam
crcdinius oinnino essc personam, non conjunctani
oxdiiabus pcrsonis, sed ex iluabus sulistanliis; eo-
ilein eiiam nwdo credunlur Cliiistus ct Eeclcsia
lni. i esse pcrsona, qusc conjiincta est ex multis pcr-
sonis, quac unilas persona', itl esl, Chrisli alqtie
Eccleskc, in spirilu utique cst, non in corporc. Sic
enim docct diligcntcr Apostolus, dicens : Nemo po-
lesl dicere, Dominus Je.ius, nisi in Spiritu sanclo.
Divisiones vcro graliarum insunt, idem nulem Spiriltts.
Et divisioncs ministrationum sunt, idem autem Do-
minus. Et divisiones operaliommt sunt, idem vero
qua, sed omnia. Diyinus [Dividil?]Spiritus gratias.di-
vidit Doiiiinus niinistraliones, dividit Deus opcralio-
nes. Sancta Trinilas, unus videlicct Dcns, qni ct imne
operalur omnia in omnibus, et in futuro eril omnia
iu omnibiis, ct 111 singulis. Sod qnia omnia per me-
diatorem Dei cthominum liunt, qui est iiiin,uc Deus
ct liorno ; ideo dicitnr el est ipse mcdialor Cliristus
caput Ecelesi.T. Omnis viri capal Chrislus est, ait
Aposlolns, (omnis scilicct viri ex quibus constat om-
nis Ecclesia) caput rero Clirisli Deus (7 Cur. xi, 3).
IIoc itaque modo nos Chrislum ct Ecclesiam unam
fateamur csse personam. Felix aulem, quia quadam
indccenli rationc refcrri dicil ad corpus ca qua: capi-
lis sunt, confirmarc nitilur qnod ca quac a Christo
Dcus, qiti operatur omnia in omnibus. linicuique an- B accipit Ecclesia, illa sint qu.x Christi cssc astruil,
tem dutiir manifestatio Spiritus ad utilitatcm. Alii
quidcm daliir per Spirilum sermo sttpicntiir, alii r.u-
tem sermo scicrtliic xccundum eumdem Spirilum, al-
leri fides in codem Spirilu, alii gratia sanitattim in
uno Spiritu, alii opcralio virtulttm, alii propltetia,
alii discretio spiriluum, alii gcncra lingnarnm, alii
interprelalio scrmonttm. Ihve uutem omnia operatttr
nntis altjtie itlem Spirilus, dividcns singulis proul
vult. Sicut cnim corpns itnuin cst, ct mcmbra habct
mulla , omnia anlem membra corporis cum sint
mulla, unian corpus sunt ; ita ct Clirislus Elenim in
uno Spiiitu omnes nos in unnm corpus baptiiatt
sitmus, sirc Judtii, sive Gentiles, sive servi, sive li-
beri, el omncs itno Spirilu polali sitmus. Nam ct cor-
id esl, gratia, adoptio, electio, el csctera. Propler
quod et lesiimonio apostolico confirmat ct concludit
dicens : Qui elegit nos in ipso antc mundi conslilu-
lionent, qui pra^dcslinavit nos in adoplionem filiorum
pcr Jcsum Cltrislum in ipso (Ephes. i, l). Quasi
Aposiolns diccret : Deus m Christo nos clegit,
quando illum clcgil; in ipso nos pcr ipsum pra:de-
slinavil in adoplionem filiorum, quando cl illiim pr;c-
deslinavil in adoptionem filii, ut csset sccunduin
liunianitalcm adoplivus filius. Talis omnino fuit
sensus Felicis ; et proptcrea b dc unilatc Christi cl
EccIesi.TC loquens, ca quas capitis sunl referri dixil
ad corpus ; dc quibus jam supra sullicicnter diximus,
congrua adjungentcs Patrum tcstimonia, qu.c ostcn-
pns uon est uiium inembritin, sed multa (J Cor. xn, C dercnt mutuo aliter inlclligendum, ubiciinquc gralia,
3-11). Ecce Apostolus evidenler ostendil quomodo
crcdanlur Christus cl Ecclesia una persona; vidcli-
CCl, qnia uno Spirilu polati, in uno Spiriiu bapti-
zali, iiiiuni corpus cffccti per Spiriluin Chrisli sc-
cundiini eumdem, et iu codem in uno Spiritu sin-
gulis liominibus divcrsa: gralix dantur; itautunus
cx corporc boino, non omncs gratias babcant, omnes
minislralioncs , omnes opcrationes infusas in cor-
pore per unum capul Christum. Proplcr quod dicit
in alio loco : Si quis iiittcm Spiritum Clirisli non ha-
bcl, Itic non cst ejtts. Si aittein Cluislus in vobis esl,
cnrpus quidem inoiliiiiin esl proptcr pcccalum, Spiri-
litsvero viril propter jitslifuationcm. Ecce per Spiri-
clcctio, prredestinatio, assiuiiptio, vel adoplio sonal
in diclis sanctorum Palrum.
XXXVIII. Quod ut facilius nunc ilerum ostenda»
mus, dicamus eiempli causa. Legit Fclix iu hcato
Augiislino : Vcrbum Dei gratia suscepit hominem ;
seil non bene novit disecrnere cujus sit isla gratia ,
a quo , aut cui largilur. Largitur Ulique a Dco, a
Vcrbo Dei nalurac hnmanx , ut suscipiatur in Fiiio,
nt sit cum filio umis Filius, el babeamus nos in illo
priuiitias substanli;c noslrx , qiii cst vcrus Filius ,
et proprius Filius. Non enim merito humanitalis il-
lius suscepta? sunt in persona Verbi ipsa; nostra:
priuiilix , sed misericordia ct gralia cjus pro noslra
tum Christi cfficimur ejus mcmbia. Elferti aulem T re.leinplionc. Et haec cst gratia illa quam commen-
mcmbra ejus, Christus in noliis csl. ct bne modo dat catholicus doctor. Fclix auiem non ila mtel-
n captil cst noslrum, id cst Ecclcsi;e, qui opcratur lexit; scd putavit c contrario hanc graliam a Patrc
oiiuiia non in singulis, sed in omnibus. In singulis Filio largilam , ul dignarctnr cum ex humanitalis
BALUZII NOTjE.
i Porro Christum ct Ecclcsiam, unam personam
esse non nescimus Et idco quse Ecclesise sunl,Chri-
stisunt, cl qu;e Ecclesi;c ofieruntur, Chrislo offe-
rmilur; cl quae ab Ecclesia ejus lolluniur, procul
dubio Cliristo tolluntnr. > llem cnpile 505 : < Ei
quia Christum ot Ecclesiam unam pcrsonam cssc
veraciler agnoscimus, quxcunquc Ecclcsisc sunl ,
Christi sunt. » Quomodo auteni ha?c intclligenda sinl,
apcrte explicat sanctus papa Gregorius in iibro xix
Uoralium in Job, cap. ii ubi haic legunlur : « Quia
Clirislumel Ecclesiam, unam essc pcrsonam crcbro
jam dixinuis, illum videlicct hujus corporis capul,
bane autcm lllius capitis corpus, ctc. »
» Caput est nostrum in ms. sic legilur, capul est
Xpm . quod ila li ;;i debet, raput est Christum, quo
modo ctiain edilum est a Massono. Sed ipsc in Er-
raiis admonuit legi delicre nostrum. Ei sanc ncces-
saria cst ista cincndalio. Ilaquc sic cdi dcbere arbi-
irali sumus.
h De unilatc Cltristi. Massonus cdidit, ci proptcrea
dc divinitatc Chrisii. elc, nullo admodum sensu. In
nis. le.gitur, el proplerea dirinilatc Clirisli, clc, cx
quo uos cOecimus dc unilate. Sii enim poslulat scn-
sus, ul nianifeslum cst.
GS LIB. ADY. l'T.
susceplionc graiia sibi adoplare in filium. Ki liic
error necessario exigebat ab illo ut unum e duobus
inalis iucurrcret, iil est, ut aulduos filios credercl,
uiiuiii homincm, cl allcrum Dcuni, aul cum uniiin
liliinn dicercl , duobus eum modis csse liliiun Palris
confilcrctur, vcrum sciiicct el uou vcruin, proprium
ct adopliyum, natura ct gratia, qu;e duo niala ad-
vcrlunlur in lillcris ejus : qua; utiquc non adver-
tcrentur, uisi illa aliquando ad isiuiii, aliquando ad
illuin cor inclinarcl, occullissiiuo Dei judicio per-
mittenle. Kt quia crror terminum habere uescit, ad
hoc devoliiins est, ut sicut euin dixit Patri duobns
modis Filiun; esse, iia dicerct et sanctam Dei geni-
tricem aliler genuisse Dcum, cl alilcr liomincm,
qttasi extra Deuin bomincm gcuuerii.
XXXIX. Legit ciiani Felix in sanctorum Palrum
Hicronymi, Augusiini, Ambrosii , Hilarii, ct Avili
libris, cum dc incarnalione Salvatoris tractarct,
intromissum nomen adoptionis, sed juxta moduin
assumplionis vel susceplionis ab cis positum , quoJ
ille alio ct c contrario bausil scnsu. De qua re ul
ca qusc senliiuus , congrucntius profcramus ; pona-
iiiiis aliquam ex illis scnteutiam tain plenariam, ut
ulii adoptio dicitur, qualitcr accipienda sil, ex pras-
cedenti et subscquenti sensibus colligatur. Ait ita-
qae bealus llierouymus iu suo brevi et elcgantissimo
traclalu de siniiliiudiue carnis peccali contra Mani-
chaeos : « Denique boc confirmat proposila ipsa seu-
tcnlia, i|u;r primuiu Adam in auim.im vivenleni
factuui essc testalur, novissimum in spiritu vivili-
cantcm. Kcec cur tam post innumeros annos el in-
comprebensa curricula sxculorum ab omnibus mor-
talibus, a quibus ul qui secundum cariicin natus est
separatur, quoJ Ule primus vivens, bic novissimus
vivilicans ; illc sibi dala vix possidcns, bic possi-
denda coiidonans. Quod et Psalmista duobus versi-
cuiis explanavit , dicens ; Quhl est homo <juod me-
nier cs ejus , aut jilius hominis , quoniam visilas
eum '! Ilomo , Adam accipicndus csl ; filius boniiiiis,
Dominus intclligendus cst : qui iu mcmoriara veteris
visitatur, et in defuneti recoidatioue spirilu saluta-
lionis impletur : quod ipsa verba exprimunt : ut
rem planam viderc non niiiuin sit, dum ct bomini
mcmoria coiijiiugitur, ct filio bomiiiis visitatio co-
piilatur. Illi morlali quid aliud poierat superesse ?
huic vivificaiiti quid aliud oportebat infundi ? Nam
defuiictis mcmoria dcbelur, visitatio viventibus ex-
bibelur : quod utrumque in Doinino per incarna-
tionem conslat implctuin, cuni ob prirai coinmerao-
raiioncin novissimus visitatur, et per novissimi vi-
sitaiionem salvatur et primus. Huic sensus germana
est illa senlenlia : Ptimus hamo de terra terrcnus,
secundus e cwlo catlcslis. Quis esl isle cceleslis? Siue
dubio ille qui eum qucm gestabal iu baplismate fc-
cit audirc quod ante ipsum nullus audierat : Fitius
meus cs tu , etjo hodie genui te. Kt qualiter dicitur
hodie, si in principio Yeibuni, et Verbuin apud
Deum , et Deus erat Verbum ? quia non cst istud
Verbum quod semper in Palre , ci apud Patrem , et
LICEM URGELL. C6
A cum Paire fuisse essc ercdendum esl ; sed homo ,
quem in gratiam salulis Deus Vcrbum susccperal ,
audivil. Ilic lilius bominis per Dei Filiuro, Dei csse
Filius iu Dci Filio promcrctur ; nec adriplio a natura
sejungilur, sed nalura cum adoptionc conjungitur :
qiioniani ciiiii Vciiiinn caro factum csl, non pcr
assumplam decrevit assumplor, sed in assumenlc
crcvil assumptio. Crcatura: enim poteral pcr crea-
lorcin infirinitatis subslanlia commulari, erealoris
aulcin iu crcaturam non poteral aHernitaiis nalura
convcrti. Et idco cum dicitui Prior homu dc terra
terrenus , secundus e cu-lo ccelestis ; uon corporis
matcria scparatur, sed forraa vilalis; nec caro tol-
litur, scd cainis susceptor oslcnditur, ille, inquam ,
qui in Evangelio ail : Vos de inferioribus cstis,
H cgo <lc supcrioribus suin. De supcrioribus ait, non
uliquc sidcrea carnc, scd virtule diviua. » Ecce
bcaius Hieronymus, poslquam dixit, « Ncc adoplio
sejiintiiiir a nalura, sed natura cuin adoplionc con-
jungilur, i ut oslcndcrct qux esscl haic adoptio,
adjunxit ; . Quoniaiu craii Vcrbum caro facluni est ,
non pcr assumplam decrevit assumptor, scd in as-
suraenlc crevil assumplio.-i Quod supra dixit ud-
opiio, bocinfcrius subjecit assumptio; ct quamsupra
dixerat nuturam, cxplanavit subdcndo assumptorem
et assumenlem. Nihil crgo aliud bic significat ado-
ptio quaiu quod assumptio ; et nihil omnino aliquid
tale hic dcmonslrat tola Leali Hieioiiyini sentciilia ,
pcr quod suspicaii possimus ila euiii sensisse, ul
^ Doraiiiura p.ostrum Jesum Christuin seeundura hu-
^1 niaiiilaiera Dci Palris adoplivum liliuiu crcdcudum
doceret. Quia cum dicit adoptio, ct nalura assu-
mens, et assumptio, assumpta, et assumplor ; nibil
boruni ad Paiiem rcfeni videtur, sed de duolius
laotuni sulislantiis, ex quibus conslat una pcrsona
unici et veri Filii Dei , tractari cogooscitur. Kt ut
pleuius dicanras quod seuliinus, adoptala est iiatuia
buinana , id est, susccpta vel assumpia in persona
Filii a Filio ; ut euni ipse esset Filius, non alio, sed
eo modo quo erat el anle Filius ; et hoc est quod
dieitur, « Non pcr assumplain decrevit assumplor,
sed in assumentc crcvit absuraptio. >
XL. Juxta igitur bunc inodiuu et exleros doctorcs
dixisse ct scnsisse, ubicunque nonicn et veibuni
p adoplionis in fidei dogmalibus inseruerunt , credi-
nius. Dicit itaque beatus Hilarius (Lib. n de Trinit.
sub. fin. ) : < Paiit Virgo, pailus a Deo est. Infans
vagit , laudautes Angcli audiuntur. Paraii sordent ,
Deus adoratur. Ita polestalis ilignitas non amittiliir,
dum carnis bumililas adoptatur. » Scd statira post
paululnin sulijiragit dicens cum in carnis assum-
plione boiiiinem , Dcuni vcro in gesiis rebus exi-
stere. Pauio namque stiperius dixit : « Postremo una
cura Jrakeis irascantur iidera hxrelici , quod Chri-
slus hilii proprium Patrem confitcns, Dcum scqualcin
sc lcceril Dco ; cl una cura his audiant, Vcl operi-
bus credite ineis, quia ego in Paire, et Pater in mc
csl. Cniini igilur est hoc iraiiiol.ile fundatnentuui ,
una Ikcc felix fi.!ci petra . Peiri voce confcssa, Tu
C/j S. ACOBAKDl EPISCOPl LUGDUNENSIS C8
e.3 Filius Dei vivi. » Eccc admirandus docloc dicit A XLIH. c Fidentius vero quidam calholicus doctor
quod Chrislus proprium sibi Palrem conlitcatur
Deum. Nempe si proprius Palcr, non adoplans , scd
gcnerans, proprius filius, non adoptatus, scd natus.
XLi. " Bealus quoque Avilus, Plioiiiiianornni hse-
relicorum validissimus expugnalor, scripsit dicens :
« Certe circumfremenlihus ,Iud;eis et in Dominum
nostnmi exserta blasphemiarum tela vibranlibus,
quem respomlissc credimus, Amen dico vohis, ante
Ahrahain ego sum , nisi qnia per concordiam geni-
toris ct gcneris ipse pcr traducem matcrnorum pa ■
rentuin dcsccndilcx Abrahx semiuc, qui sine anno-
rum numero Ahraham praivit xlernitate? Qui maxi-
mus patriarcharum , cimi vidcrct illmn diem, inquo
sine fine permanel Deus, concupivil talem illum \i
cnni siiniliter docerct proprium el verum cssc Fi-
lium Dei Dominum noslrum , exponens locum illum
Evangelii , uhi transflgurato Domino in monte, facta
csl vox Palris ad apostolos diccns : llic est FHius
meus dilectus, dicit : < Ideo, elevantes oculos apo-
stoli, ncminem vidcnmt ni>i solum Jesum , ne ct
ipse filius hominis, sicut Moyses ct Elias , vel ca>
tcvi sancti , pularelur homo Dei , et aequaretur
cum adoplivis Dnininus majcslalis. » Ecce et liie
pietatis doctor cuin quein dicit non sequaiidtim
adoptivis, lilium hominis nominat : qucm utique si
scirct adoptivum sccundnm carnem, nominans eum
lilium hominis, non sic disccrncrct ah adoptivis ul
Dominum majestatis.
dcro quo homo miilus cst Dco. Vidit, inquit , et ga- " XLIV. Bealus quoque Auguslinus, cum cxponcret
visus esi : quia sicut cernebat illum in quo crat ge-
nuina majestas, iia et istmn dcsiderio conceperal, in
quo adoptata illustrabatur humililas. » Sed quia hxc
dicens , nec credidit nec docuit Dominum noslrum
adoplivum essc filium juxla humanilalem , apparet
b ex eo qiiod ibidem pramisit dicens : < Apostolus
autcm dicit : Posiquam vcro venit plenitudo tempo-
rum, misii Deus Filium suum. Enimvero qni mittitur,
erat antequani mittcrelur. Quia si antc Mariam 110:1
fuissct , liimc similem caeteris adoptio faceret Dci
Filium, non nalura. Ncc in Evangciiis ipse dixisset:
Tantuui dilexil Deus muiidnm, ut Filium suum diii-
cuni darct. Non electum crgo ah ipsa ineffabili pa-
terniiate , scd genitum ; cui iam Dco quam homini
vero, in ulraque nalnra fidclilcr proprio, in divini-
tale emanasse dc Patre , in corpore ceepisse de ma-
*.re. « Ecce calholicus doctor veridice contra Fcli-
cem leslatur quod Dominus noster nec adoptionc
nec eleclione sit ulius Patris, scd genere et pro-
prietate.
XLII. Bcalus eliam papa Gregoiius cum expone-
rel verba Ilciiu, ubi dicil : < Ecce, Deus excetsus in
forliludine suu , et nultus ei similis in legisluloribus ,
dixit ( Moral. 1. xxvn, c. 1 ) : Legislatorcs cunctos
dieere possumus, quos ex lege admonuisse rccta po-
puluin sciraus. Sed huic mcdiatori in lcgislatoribus
sinnlis millus est. Quia isti gratuite vocali , ex pec-
catis ad innoccntiam rcdcunt ; et ab his quoe in se-
Epislolam hcati Panli aposloli ad Galalas, et pcrve-
nii-sel ad locuni uhi dicitur : At ubi venil plenitudo
temporis , tuitil Detts Fitium snum factum ex mu-
iiere, faclum sub lege, ul eos qni sub lege crant redi-
tneret , ut ndoptioncm filiorum recperemus , post ali-
qua quse ad exposilionem horum verhorom pcrtine-
hanl, subjunxit diccns : < Nec dixil idem Apostolus,
nt adoptionem filioruni accipcrcmus , scd recipcre
mus ; ut signiflcaret hoc nos amisisse in Adam , e\
quo mortales sumus. Ilic cnim adoplioncm recipi-
mus : quod ille unicus non dcdignatus est participa-
lione natura nostrse, factus ex mulicrc. i Scd si
pnedictus dcclor in his verbis ita nos sapcre voluis-
set, ut unicum Fiiium Dci Dominum noslrum duo-
bus modis Dco Patri filiimi confitcrcmur, id est,
natura , ct adoplione, nunquam iterum taliier doce-
ret, ni in expositione psalmi octogesimi octavi do-
cuit, diccns : < Quis in nubibus arquabitur Domino ?
Et quis similis eril Domino in filiis Dei? Ergo nemo
in filiis Dci similis eril Filio Dci. Et ipse pradiclus
est Filius Dci, et nos ditti sumus filii Dei. Sed quis
similis eril Domino in fdiis Dei ? Ille unicus , nos
mulii , ille unus, nos in illo unum ; ille nalus, nos
adoplati ; ille ab a;terno Filius genitusper naluram,
nos a tcmpore facti per gratiam , ille sinc ullo pec-
cato, nos per illum liberali a peccalo. Qnis crgo in
nubibus aquabitur Domino , aut quts similis eril Do-
mino inter fiUos Dci '! » Ecce illuslris doctor prxdicat
metipsis experli sunl pra;dicando alios reducunt. jj Dominum nostrum nativitate esse Filium, non ado-
Redcmptor autem noster, homo sine peccato esl,
Filius sine adoptione. » Ecce eximius doctor dicil
Dominnm nostrum Filium sine adoplionc : qui pro-
fccto si sciret duohus modis eum esse fdium Palris ,
id est , secundum humanitatem adoptione, secumlum
divinilalcm natura , nunquam illum diceret Filium
sine adoptione.
• Beatus Avitus, Viennensis episcopus. Vide Sir-
monduin in notis ad cpislolam 28 Avili, ubi hunc
quoque Agohardi locum laudat. Sed hic Aviti locus
paulo aliler lceitur in editionc. Sirmondi, quam apud
Agohardum. Edilio autem Agohardi congruit cum
codice ms. qui exstat penes ciariss. virum Pelrum
Mamaesium scnalorem Gralianopolilanum.
b Ex eo quod prasmisit. Aut periit Aviti opus, in
ptione, dicens : < llle nalus, nos adoplati ; ille ab
selcrno filiiis genitus per naluram , nos a tempore
facti per gratiam. » Quia procul diioio qtii nascitur,
non aduplatur ei de quo natus est ; et qui adoptaiur,
non de illo nascitur a quo adoptatus est: scd nisi na-
tus, adoptari non potest. Nalus cnim de altefo, ad-
optaturdcaltero. Domiimsautemnosler, quia non est
BALUZII NOT^E.
quo fragmenla isthxc connexa erant; aut falendum
ist Agobardum memoria lapsnm essc. Prius enim
fragmentum sumptum est ex epistola secunda Avili,
posterius vero ex 28.
c Fidentius. Fortassis inlelligit Fideniium epi-
scopum et marlyrem , cujus mentio exstat in ser-
mone 50 Augustini , inter cos quos Sirmondus
edidit.
fi9 DE INSOLENTIA
natus de altero palre, non adoptatur a Deo Pulre. \
Quia vero nascitur ex Deo Patre . nec cum lionio
sit , adoptalur a Palre ; quia in assumptione carnis
non fit alter ; sed is qni erat Deus , eliicitur honio ,
Deus natus sine initio propler se, homo natus a
cerlo initio propter nos, unus el unicus, propiius el
verus. Nec propterea , quia parliceps fieri dignalus
est substantiaa et mortalitatis nostra; particeps eliam
fae.tiis credendus cst et condilionis ; cum nos, ut
supra jam diclum cst, conditione nascamur, ille mi-
sericordia , nos debilo raoriamur, ille potestate , nos
illius potestate de filiis irae elTiciamur filii Dei , ille
JID.EOIUM.
70
nunquam lalibus obnoxius, nihil aliud csse possit,
nisi Filius propritis et verus aeterna nalivitate. Pro-
pter qnod etiam cum ipsa assunipta humanilale unus
est verus Deus cum Patre, non poslerior, non minor
Palrc, aut Spiritu sancto, non difTerens majestate,
non impar poleslate , non discrcpans operatione.
Sancla eniin hccc Trinitas , discreta pcrsonis, nou
separabilis, unum sunl. Unus cst , non in una essen-
lia, sed una essentia , una substanlia , uno nomine,
una natura , vivens et regnans, sine rccordatione
pncleritorum . sine exspectationc futurorum , per
omnia saecula sscculorum. Amen.
aAD EUMDEM IMPERATOREM ,
DE INSOLENTIA JUDiEORUM.
I. Cbristianissimo, et vere piissimo, el in Chrislo B ctissimam sollicitudinemveslram de re tam necessa-
victori ac triumphatori Ludovico imperaloii felicis-
simo, semper Augusto, Agobardus abjcctissimus om-
nium servorum vestrorum.
Cum Deus omnipolens, qui vos ante lempora prx-
scivit et praordinavit rectorcm pium futurum tem-
poribus valde neccssariis, sublimaverit prudentiam
vestram el studium religionis supra eajteros vestri
tcmporis morlales; dubium non est prxparatum vos
ad reniedium temporibus pcriculosis, de quibusapo-
stoltis loqnilnr : In novissimis diebus inslabuiU tem-
pora pericutosa, et erunt homines se ipsos amantes,
cupidi, etati, ctcaetera, et habenles qvidem speciem
pietatis, virluteta autera ejus abnegantes ; de quihus
nihil est exspectandum quod jam non videatur, nisi
ria, qtiae aut sola, aut prjecipua est, cui prae caete-
ris succurrerc dehealgubernatio vestra ; cujus narr.i-
lionem si prosequi potuissem tacitis nominibus an-
ctorum, vellem omnino. Sed quia fieri non potest,
committo me bonitati et patienlia? vestrce, dando nie
periculij, et b iiinotescens vohis qua; tacere perni-
ciosum est.
II. Venerunt ''Gerricits etdFrcdericus, quos prar-
currit e Evrardtis f missi quidem veslri non tamen
per omnia veslra agentes, sed ex parte alterius; ct
ostenderunt se Christianis terribiles et Judocis mites,
maxime Lugduni, ubi partem s persccutionis adver-
sus Ecclesiam dcpinxerunt, qttam mullis gemilibus,
solutio Satanx, et publica calcalio sanct;e civitalis Q suspiriiset laciymis slimitlavcrtnit. Qnx persecutio,
quia praceipue adversum me acla est, tola a me pro-
denda non est, nisi forle clemcntissiraa sollicitudo
vesira scire voluerit. Tamen in quanlum Ecclesise
Christi noxia cst, si vcstra paiitur mansuetudo, brc-
viter intimare exordiar. Venientes itaqne priinum
Judxi, dederunt mihi h iiidiculum ex nomine vestro,
mcnsibus quadraginla duobus, quae fulura est per
caput omuium iniquorum Antichristum. Cum haec
igitur ita sc habeant, obsecro tranquillissimam lon-
ganimitatem vcstram, ut prxbeatis palicnlissimam
aurem vestram verbis quibus ego inflmus servorum
vestromm nimis neccssarium puioadmonenilamsan-
BALU7.Il NOT.E.
" Ad eumd. imp. de ins. Is est omnino libri istins Calvi tit. 43, cap. 17, exstat racntio cujusdam raa-
titulusin veteri codice, quem visum est rclineri de- gnalis, nomine Fredrici, qui fortassis idem quoquc
bere. Sed hunc librum , seu verius epistolam, non esl cum hoe Frederico,
divisiinus in capita, quia id epislola: brevitas non D e Evrardus. Idem fortassis qui Ebcrardus vocatur
patiebalur. in Annalibus EginharJi, fuitque magisler pincerua-
b lnnotetcens, id est, indicans, insinuans : acliva rum Caroli Magni, ab eo missus anno 781 ad Thas-
signilicalione, ul luin solebat. Sic in prxceptis re- silonem ducem Bajoaria:.
gum, el in libris Capilularitim : Itle innotuit nobis ,
id est, signiticavit. Quin et sancius papa Gregorius
sic usurpavil pluribtis in locis, ac nnmiualim lib. n,
Iudict. ii,epist. 87: iib. ui, indicl. 12, epist. % et
alili pluries.
c Gerricus, Capis prirlaius in Yita Ludovici Pii :
in qua scriptum est eum auno 815 missum ex Aqni-
lama in Germaniam fuisse a Ludovico ad Carolum
M.ignum, ut eum pro quibusdam necessariis consu-
leret.
A Fredericus, Missus dominicus, nt docet Agobar-
dus; idcm fortasse qui post LudoviciPii mortcm ad-
bxsil Lothario, ab eoque missus est ad Ludovicum
et Carolum Lotharii fralres : quod scrihit Nilhardus
extrerao libro secundo. In capilulis quoque Caroli
' Missi vestri, id est, legati, qui vulgo ttim missi
dominici vocabantur, quod a principe millcrentur.
< Missi ergo dominici dicebanlur, inqiiit Sirmomliw
in notis ad Capilula Caroli Calvi, quos princeps cv-
tra ordinem in diversas regni partes ad justiiias fa-
ciendas (sic enim loquebantur) cum amplissima po-
testale dirigcbat. >
8 Persecutionis adv. Ecct. Non quidem nov.T ali-
cujus persecutionis, ne quem hic fallat obsciirum
scribendi gentis, sed veteris perseculionis qua' pcr
trccentos eirciler annos ahlixjt Ecclesiam , in initiis
Chrisliaiiismi.
!> Jndiculum. Sic lum vulgo vocabant diploma
principis, quod in praesens dabatur : nam qnae in
iuturuin, pra>cepta vocabantur. Inde in Formulis
71 S. AGOBARDI EPISCOPI I.LGDUNENSIS 72
et alteruoi ei qui pagnra Lugduncnsem ■> \ice conii- A corani eis Dominum Ucum ac Salvalorcm uoslrmn
lis regit, prascipientcm illi ul auxilium fevret Judosis
advcrsnm me. Quos indiculos, licct cx sacro 110-
mine veslro rccitarenlur, el vcstro annulo cssent
signali, uullatenus tamen credimus ex judicio ve-
stro tales prodisse Coeperunt autem cflerri quadam
odibili insolcntia Judaci, comminanles omnibus inju-
riis nos afliciendos per missosquos adepti luerantad
exsolvcndam vindictam dc Cbristianis. Post eosvo-
nitEvrardus, eadem iterans, ct dicens majcslatem
vcstram commolamesse valdeadvcrsum mepropler
Judseos. Deinde veneruntet procdicli missi, habcn-
les in manibus b traetoriam stipendialcm, et c capi-
tularia sanctionum, qux non pulamus vestra jussione
existcre talia. llis causis lauiiicati sunt Judaei ultra
Jesum Clirislum
III. Holioralur quoque li;cc pcrvcrsitas cx vcrbis
missorum, quibus sustirrabant quorumdam auribus,
dicentcs ,quod Judaei non abominabiles, ut p'eriquc
putant, sed chari essent iu oculis vcstris, et homi-
nibus eoruin diccntibus c\ parte meliorcs eos ha-
bitos quam Christianos. Lt ego quidcm indignus
servus vester 11011 cram Lugduni; sed aberam lon-
gc, causa ■' Naiiluadensium monaclioroni, qiii qua-
dam dissimultate intcr se laborabant. Tamen direxi
missos nostros ct littcrulas ad illos, ut praccipcrenl
quidquidvcltcnt, aut eis iiijunctum csset, ctnos obc-
diremus. Sed uiliil vcnia: adcpti sumus; ita ut etiam
alitjui ex saccrdotibus noslris, quibusnominalim mi-
modum, ei conlristati Chrisliani, non solnm illi qui B nabantur, non auderent prasenliam suam eis exlii-
fugerunt, autqui abscondili sunt, vel qni dislricti,
sed elcaHcri qui viderunt, vel audicruut ; inaximc
ideo, (juia sententia Juikcorum ita confirmala cst, ut
auderent irrcverenter praedicareChrislianis quid po-
lius crcdendum esset ac lenendum; blasphcmanles
1JALUZII Nl
Mareulli , Indiculus regis ud episcopum ut alium bc-
nedicat. El in Vita Desiderii episconi Cadurcensis
Indicutus Darjoberti regis ad Sitlpitium episcopum,
Bilurigcnsem vidclicet , adeoque iiiclropoliianuni
episcopi Cadurcensis, ut Dcsiderium, cui rcx episco-
patum deilerat, quamprimum ordinet. Et alibi plu-
ries. luterdum lamen indiculus accipilur pro cdicto,
ul apud Gregorium Turoncnsem lib. v, cap. 45 :
« l'er idem t.-mpiis Chilpericus rcx scripsil iiulieu-
lum, ut saneta Triuitas nou in pjrsonarum distin- C
bcre. ILi-c passi siimus a fautoribus Judacoruin, non
obaliud nisi quia pradicavimusChristianis, uteman-
cipia eis Christiana uon vendcrcnt, ut ipsosJudxos
Chrislianos vendere f ad Ilispanias nonpermitterent,
nec incrccnarios domeslicos babcrc , nc feniinx
ctioue, sed lantuin Deus nominarctur. >
« Vice comilit. Nam quia cmuitaliis commiitebaii-
tur viris magnse dignitalis, quique raro disccdebanl
i Ial3reprintipis itb m pagis silu comnussis vircs
insliluebant, <iui vice sua populos regcrent • undc
dicti vicecontites. Sictit nostra tempcslate vidcmus
cardinalem nepotem summi pontificis, legatum sem-
per esse Avenionensem ; ejus vero loeo coiistilulum
apud Avcnionem prjclatum quempiain, qui vices
illic Icgati gerit, vicelegatum oo lioc dictum.
i> Tracloriam stipendiatem, id est, epislolam, cu-
jus bcneficio missi snscipiebanlur, ct conjectum ac-
cipiebant, id est, pensitaiionem et iribuium , quod
ab iis haud dubie cxigebatur ipjorum causa legati
miltebantur. In tracloriis porro adnolari solcbal,
quanium cuique misso pro ejus conditione suppcdi-
tari oporleret : idcoque tracloriam stipcndialem vocat
Agobardus. Vide quaj anno superiore diximus in
notis ad epislolam 05 Lupi Ferrariensis.
rum ibi eonfliienlium. Poslniodum per admonitioncni
angclicam inde translatus Parisius, in cccle^ia san-
cti Dionysii rcgali scpultnra e.sl lumulatus. » Itaque
in praxcpio Ludovici Balbi regisproecelesia Lugdu-
nensi, cujus parlem edidit Severlius, Nanioadcnse
monasterium dicilur essc in pagoLugdunensi. Hodie
tamen est cxtra regnum Franciae, in dilioae ducis
Sabatulie, mcdia fcre via LugdunumiuteretGcncvam,
in comitatu Beugii.
<-• Mancipia eis Cliristiana non venderenl. Niliil bic
peecaverat Agobardns. Nain istnd ipsum decretnm
antea fuerat a Carolo Magno ct Ludovico Pio, lili.vi
Capilular. cap. 117 : 1'lncitit ne Judais mnncipia de-
serviant vel adluvreant Chrisliana. Et eap. 518 : Pr;r
cipimus gencraliter ommbus, ut maruipia Christian
paganis vsi Judccis non tradanlur. El praxesscra
Conslantini Magui lex, cujus mcminit Euscbius ii
libro iv dc Vita cjus eap. 27 : Itenique Honorii
Theodosiiquc A A. constitulio, quic cxsiat in Codiee
Theodosiano : Christiana mancipia Judtrorum ncmo
audeat comparare. Nefas enim wstimamus religiosis-
simtts (nmulos impiissiinorum emptorum inqttinuri do-
minio. llem Valentinianus Aug. in appendice Codicis
Theodosiani : Judtvis guoque vet paganis cuusas
agendi vel militandi licentiam denetjamus. Quibus
Chrisliantv letjis nolumus servire personas, ne occa-
sionc dominii sectam venerandtv religioms immutcnt.
Virfc S. Gregorium papam lib. u, epist. 75,70;
T» lib. in, ep. 21; et lib. "xn , ep. 18; (vouein Carn.
Capiiularia sanclionum, id est, instrucliones part. i, eap. 281 : et scq. el part. xin, cap. 98; Co!
missis uatas in causa Judaeorum, qme valde favora
biles erant Judacis, et iniquae adversura Chrislianos.
Ea il<- causa Agobardus, cui Ludovici pieias perspe-
cla crat, adduci non potest ut credat ea capilula e.ssc
vera.
J Ifantuadensium monachorum, in finibus Lugdu-
nensium, vulgo ISantua. HugoPlaviniaccnsis in Cliro-
nieo : t Imperalor ergo Carolus cognomcnto Calvus
amio Doni. Incarn. 877, ind. XI, vila funclusestpri-
die Nonas Octobris in finibus Lugdunensium, et se-
paltus Nantoade iu monasterio sanctorum Pelri et
Pauli. Sed monitione angeliea Iranslatus Parisius,
ad sanetum Dionysium regaliler tumolatur. > Chro-
uicon sancti Benigni Divioncnsis et Clironicon Be-
suense : t Carolus veroGalliam reversus, atque lines
Lugdunensium pertingens, ibidein viia fuuctus est,
atque in monasterio aposiolorum Petri et Pauli con-
ditus, loco qui dicilur Nantoide a raultiludine aqua-
pa
lectioncm Bernardi Papiensis lib. v, lit. 5; Innocen-
tium Cironium in Qiiintam Compilalionem lib. v,
tit. 5; el Uecretales Gregorii IX, lib. v, tit. G.
' Atl Hispanias , ubi rcgnabaiil Sarraceni , porlio
Judoeorum. Quain ob causam Bodo diaconus palatii
Ludovici Pii, (ad quem tum siibdiaconum exst.it, ul
opinor, epigramma Walafridi Strabonis) cum se vcr-
tisset ad Jmkeos, in Hispaniam commigravit ex Cal-
lia, ad Sarraccnos nimirum; ui diximus in notis ad
Liipum Ferrariensem pag. 548, 554. Ex co aulcni
eoustat liiinc Bodoiiem fuisse oriundum cx ea regni
Fraucici parte qua; Carolo Calvo cessit, qnod cuiu
ipsc adversum Chrislianos in llis|>ania connnorantcs
ulrociter s.rvirct, ul cos cogcrcl ad desereudam
lidem Cbristianam, ii ad Caiobim rcgem el episco-
pos in regno cjus conslilutos lacrymabilcm epislo-
lam miserunt, orantes ut memoratus apostata rcpt-
sceretur, ne diulius Clirislianis iltie versantibvs uu.1
75
DE 1NS0LENTIA JLDyEORUM
ClirisManrc cum eis sabbatisarent, et nc diebns Do- « maioresel, ut ita dicam, maledictores esse Judaeos
... ....... A
ininicis operarentur, ne diebus Quadragesimae eum
eis pranderent, et mercenarii eorum iisdem diebus
carnes raanducarent, ne quilihet Cbristianus carnes
a Judaeis immolatas et ° deglubatas emeret, et aliis
Chrislianis vendeiel, ne vinum illorum biberent, et
alia hujusmodi. Est enim Jiidaeorum usns, ut quando
quolibel pecus ad csum mactant, ut subactum idem
pecus tribus incisionibus nou fueril jugulatum ; si
aperlis inlerancis jecurlaesumapparuerit, si pulmo la-
leri adhasserit, vel eum insudlatioponetraverit, si fel
invcntum non fueril, el alia hujusmodi ; haee tan-
quam imnuinda a Judaeisrepudiata, Christianis ven-
duntur, et insiillario vocabulo Chrisiiana pecora ap-
pellantnr.
Domini Dei Christi et fidelium ejus Chrislianorum,
non debemus eis cnnjnngi participatione cihorum el
potuum, juxta modum dunlaxal a sanclis Palribus
et exemplis datum et verbis praceptitm. Caeterum,
quia inter nos vivunl, el maligni eis esse non debe-
mus, nec vitae aut sanitati vel n diviiiis eorum con-
trarii; observemus modum ab Ecclesia ordinatum,
non uliquc obscurum, scd manifeste expositum, qua-
liter erga eos cauti vel humaui esse debeamus.
V. Haec, piissimedomine, de multis pauca dixi de
perfidiaJudreomni, deadmonilionenostra, delaesione
Christianitatis, qux lil per faulores Judaeorum, ne-
sciens utrum pervenire possit ad vestrain notitiam.
Tamen summopere necesseest utsciat piissima solli-
IV. De vino vero, quod et ipsi immundum faten- B citudo vestra, quomodo nocetur lides Christiana a
tur, et non eo utunlur nisi ad vendendum Christia -
nis, si contigcrit ut in terrara defluat quolibet loco
licet sordido, festinantes hauriunt iterum de terra,
et ad conservandum in vasa remittunt. Qualiler vero
el alia impro'iauda circa illud agant, non solum de
Christianis.sed et de Judaeis mulli sunl testes. Quod
aulem Dominum noslrum Jesum Cbristum et Chri-
stianos in omnibusorationibussuissub Nazarenonim
nominc quolidie maledicant, non solum beatus Hie-
ronymus, qui se scribit novisse illos intrinsecns et
in cute, testis est, sed et de ipsis Judseis pleriqne
leslanlur. In bac re sumens exempli gratiam, dixi
Christianis hoc modo : b Si aliquis homo c seniori
suo vel domino fidelis et amator exislat, et quem-
piam hominum senserit illi esse inimicum, delraclo-
rem, conviciatorem, et comminatorcm, non vult ei
esse amicus,. nec socius mensae, nec particeps cibo-
rnm. QuoJ si fuerit, el hoc senior ipsius vel domi-
nus deprehenderil, nec fidelem sibi eum esse existi-
mal. Et ideo cum procul dubio noverimus blasphe-
Judaeis in aliqiiihus. Dum enim glorianlur, mentien-
tes simplicibus flhrislianis, quod chari sint vobis
«propter patriarchas; quod honorabiliter ingredian-
lur in conspectu vestro, et egrediantur, quod excel-
lentissimae personae cupiant eorum orationeset be-
nedictiones, et fateantur talem se legis auctorem
habere velle, qualem ipsi babent, dum dicunl consi-
lialores vestros commotos adversum nos eorum causa ,
eo quod prohiheanius Christianos vinum eomm bi-
bere; dum boc alfirmare nitentes, plurimas argenti
libras ob euiptionem vini seabeis accepisse jactant;
et decursis canonibus non inveniri quare Christiani
dcbeant abstinere a cibis corum et potibus; dnm
osteudunt praeeepla ex nomine vestro, aurcis sigilhs
C signata,et continentia verba, ut putamus, non vera;
dum ostendunt vestes muliebres, quasi aconsaugui-
neis vestris vel inaironispalatinoruinuxoribuseorum
direclas; dum exponunt gloriam parentum suorum;
dumeis conlra legem pcrinittitur f novas synagogas
exstniere ; ad hoc pervenilur, ul dicant imperili
BALUZH NOTiC
impedimento aut neci foret , ut tradit auclor Anna-
lium S. Bertini ad an. 847.
* Deglubutus. Ita vetus codex; pro quo Massonus
edidil detibalas.
b Si atiquis homo. Fragmenlum est orationis quam
Agobardus Lugduni habuit adversum Judaeos, usque
ad illa verba, humani esse debeamus.
c Seniori, id est, domino, vernacula lingua , Sei-
gneur. Vide Hier. Bignonii notas ad Marculfum pag
« Propter palriarchas. Abrahamum vidclicet , Ja-
cobum , et caeteros Veleris Testamcnli Patres, et ob
hoc, Judaeorum patriarchas. Neque enim inlelligendus
est hic locus de patriarchis Judaeorum per varias
provincias distractorum. Illi enim desierant anno
429 ul Marca observavit in libro primo de Concor-
dia, cap. 3, § 5.
' Novas synagogas. Indignalur Agobardus, quod
Judacis liim bcerel novas synagogas exstruere, velui
445, 458; et DavidisBlondelli Dissertationem dejure D in contunieliam Christianae religionis. id vero ait
plebis in regimine ecclesiastico, pag. 49. essc contra legera. Ea autem exsUil in Codice Thec-
d Divitiis eorum, id esl, Judaeorum. Haec fama dosiano I. 83, tit. De liis qui super religione conten-
semper comitata est Judaeos, ex qun Christiani pr;e-
valcre cojperiint. Nam adnotat etiam Albertus Kraut-
zius lib. vin Melrop. Salisburg. cap 23, eos summas
ubique opes comparasse. Anno 1098, cujn Judaei ex
Bohemia in Poloniam et Pannoniam divitias suas fur-
tim auferrent, ejusque fugae rumor ad ducem Bre-
cislaum pervenissel, ille retineri eos jussit, thesau-
rosque eorum applicari fisco. Addil vero Cosmas
Pragensis, qui Iijbc tradit • i 0 quantum pecuniae
miseris Judaeis est illa die sublatum ! Nec cx succensa
Troja tantum divitiarum in Euboico littore fuit eol-
latum. » Dnde et aetatequoque nostra, quoties dicere
voliiinus qiiempiam esse valde divitem, ita dicere
solemus, Dives esl ac unus e Judatis, II est riche
comme un Juif; atque id quidein oblinet eliam ubi
Judrei noli non sunt nisi de nomine
Patrol. CIV
dunt, ubi Honorius et Theodosius AA. sic decernunt :
Quw nuper de Judmis et synagogis eorum slatuimus,
firma pcrmaneant : scilicel ul nec novus unquam syn-
agogas permiltantur exstruerc, nec auferendas sibi
vetercs pertimescant. Hujus legis mcntio exstat apud
sancluni Cregorium lib. vu, indict. 2, epist. 5 : c Quia
sicui , inquit , legalis difliuitio Judaeos novas nou pa-
titur erigere synagogas, ita quoque eos sine inquie-
tudine veteres habere penniitii. i Ejusdem legis me-
minit iterum in epislola 58 ejusdem libri Ad eain
quoque legein respexisse videlur Alexander III, duni
hnec scriberet : « Judaeos de novo constrnere synago-
gas, ubi eas uon habuerunt, pali non debes. Verum
si anliquae corruerint, vel ruinam minantur, ut
reaedificent poieris aequanimiter tiderare, non autem
ut eas exaltent, aut ampliores aut pretiosiores fa-
3
7" S. AGODARDl EPISCOPl LUGDCNENSIS 7
Ciirisliani melitis cis prxdicarc Judxos qu.im prcs- \ tnr «juam deteslabiles habendi siut inimici vcritatis
bytcios uostros; maxime eum el supradicti missi,
dc sabbatismus eorum impedirelur, ° mercata, q»;c
in sabbaiis solebant lieri, transmulaii prxceperint,
ct quibus diebus deinceps frequcntari debeant, in
illorum opinioue posuerint, diccntcs hoc Cln istia-
norutn utilitati prupler dici Dominici vacalionem
congrucre; cum Judxis magis probetur inutile : qnia
et hi qui prope siint, sabbato ementes viclus ue-
cessaria, liberius die Dominico missariun solemni-
talibus et pruedicalionibns vacanl ; et si qui de longe
veniuiit, cx occasione raercati tam vcspertinis quam
matutinis occurrentes otticiis, missarum solemnilatc
p^racia, cum xdiiivalione reveriuniur ad propria.
Nunc igilur, si placet benignissimx ntansm ludini
ct quoinodo pejores sint omnihus incredulis, Scriplu-
ris divinis hoc doccntibus, et qiiam indigniora omni-
bus infidelibus dc Deoscntianl, ci rcbus ccelcslibus.
Qu.e omnia c ciim confratribus conlulimus, el ampiis-
simx Eccellenlix vestrx prxsentanda direximus,
VI. Ei cum piaccedcns schcdula diclata fuisset, su
pervcnit quidam liomo fugiens ab Oispaniis de d Cor-
doha, qui se diccbal furatuni fuisse a quodam Judao
Lugduno anteannos viginti quatuor, parvum adhuc
puerum, el venditum, fugisse aulcni anno prxsenli
cura alio qui similiier furnius fuerat Arelale ab alio
Juiixo ante annos sex. Cumquc hnjus, qui Lugdu-
nensis fuerat, notos quxreremus, et inveniromus,
diclum cst a quibusdam cl alius ab codem Judxo fu-
vcslrx audire, dicamus quid Ecelcsix Galliarum, ct jj raios, alios vero einptos ac venditos; ab aiio quo-
rcctores earum, *> tam reges quam cpiscopi dediscre-
tione utriusque religionis, ccclesiasticx viiielicet ct
Judaicx, tcnuerint, tcnendumque tradiderint, ct scri-
ptum posteris reliqnerint, ci quomodo consonum sit
auctorilati vcl aclibus apostoiicis, et a Vclcri Te-
slamento originera trahcns. Ex quibus demonsira-
DALUZil NOT.E.
cius fieri a Christianis prohibucrunt. Nimirum re-
frigcscente in dics charilaie, superabundat iniquilas;
ut futurmn prxdixil Christus Jesus in Evangelio sc-
cunduin Malihxum.
qne Jndxo anno prxsenli alium puerum furalum et
vcndiimn : qua hora invenlum est plures Cbrislianos
a Chiislianis vendi et comparari a Judteis, pcrpe-
trariquc ab eis multa infanda qu;e lurpia sunt ad scri-
bcndum.
ciant quam antea fuissc noscuntur; qui ulique pro
magno debent babere quod in veteribus synagogis et
suis observaotiis toleranlur. »
a Mercata in sabbatis. Anliquum crgo est, quod
mercala liunl in dio sabbati. Tuiu paulo posl ratio-
uein hujus instiiuii affert Agobardus. Nimirum, ut
coemptis eo die ncccssariis, poslridie liberius Chri-
siiani Deo servirenl. Nain per tolum diem , quolies
fesius crat, antiqui Christiani vacabant orationi , ut
patet cx Facundo ilermianeusi in prxfalione libroi mn
t Tam reges. Uegimen Ecclesix Gnllicanx dividit
inter rcges el cpiscopos. Ecdesia cuini principibus
commissa est ad regendum; ut ait Carolus Magnus
in prxfatione lil rorum dc non adorandis iinaginibus,
itemqne synodus babila apud Theodonis-viilain anno
849, can. 1. Unde el episcopi in synodo Parisiensi
quos edidit pro defensionc trium Capitulorum. « Vix (] congiegali anno 821 scribentes ad Ludoviciun et Lo-
lihi septem dierum, inquit, indncix datx snnt, in
quibus erant etiain dtio festi. > Prxclare igilur Joan-
nes Monlttcius episcopus Valentinus in libro be Re-
formalione Cleri Valentini cl Dicnsis cap. 35 : < Non
onim dics illos majores noslri oliosos ideo esse vo-
luerunl, ut in his nihil ageremns, et lantum plane
cessaremus; sed festorum ratio prxcipue in Chri-
slianis cessationem babet laborum et operuni, ul sa-
■cra his diebus adcat populus, cultus Dco honorest|ue
ac preces adhibeat, concionibus, publicis Ecclesix
precibus, et volis adsit assiduns. Ob eas igitur nos
causas ediximus, ut dies Dominicos, et alios, qui iu
catatogo nostro enumcrantur, accuraie omncs in no-
stris dicecesibus agant , et religiose ; alqtte in primis
tuveiit ne his diebus ull;e ludorum, fabnlarum, et
aliorum id genus ludicrorum coitiones fiant. i Tum
ad probationeui liujus capitis intei cxlera affert de-
crctum concilii provincialis Coioniensis, quod sic
habct : « Diligenier quoque populus admonendus est, ~
cur ferix, et potissinmm dies Dominicns, qui a tem- "
poribns aposlolorum in Ecclesia Dei sempcr celebris
fuit, institutx sint. Nenipe ui tnm in unum omnes
pariler convenirent ad audiendum verlmai Domini,
ad audiendum quoqne sacrum, ct communicandum ;
breviter, ad vacandum D o soli; ul dies illa tanium
oraliouibus, hymnis, psahnis et canticis spirituali-
bus transigatur. Uoc cnim est sanctilicare sabba-
tum. » Alqne ulinam hxc inlelligereni Christiani
nostrorum lemporum, qui hxc oninia publicc nunc
aguut qtue synodus Colonicnsis et Joannes Monlu-
thaiium iinperalores, aiunt ipsos prineipes univcr-
sam sanciam Dei Ecclcsiam, Domino dispeusanle et
committente, gubernare. Et Ludovicus Pius ad Ko-
raanum pontificem scribens, Spiritum sanctum sibi
Ludovico datum esse ait. Sed nihil apertius, niliil
Agobardicx senlentix congrucniius , quam quod
aiunt episcopi in canone n cjusdem concilii apud
TheoJonis-villam. i Quia hene nosiis, inquiunt, ab
illo, qui solus meriio ct rex et sacerdos ficri polnii .
ita Ecclesiain dispositam esse, ut pontificali auclorilate
et regali poteslate guberiielur. » Vide Marcam in li-
bro sccundo de Concnrdia, cap. primo.
c Cum confralribus contulimns, id est, cum epi-
scopis. Hinc itaque confici posse puto sequenteui
epistolam fuisse scriptam e synudoquapiam, cui in-
lerfueiit Agobardus ; quod indicare videtur epislola
illa, qiuc nominc trium episcoporum sciipla esl, et
ab Agobardo siniul missa ad imperalorem Ludovi-
eum Pium. Ficri quippe polesl ul hi tres episcopi
scripserinl nominc tolms synodi , Agobardoque dc-
mandata cura sit miltendi epistolam synodieam ad
principem : qtiod ille prxstare nolnit , quin relaiio-
ncm quoque suam adjungcret. Et fortassis istud per-
aclum est in synodo qu;e anno 821 celebrata esl
aptid Lugdnnum, cui Agobardus ct Bernardus inter-
fuerunt.
d Cordoba, sive Corduba ; qux- Sarraeenorum iu
Hispania scdcs erat, ut docct Lucas Tudensis : quod
eiiam colligi polcst ex cpislola Eulogii Cordubcnsis
ad Wiliesiudura cpiscopum Pampilonensem.
77
DE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS.
58
a EPISTOLA
S. AGOBARDI , b BERNARDI , ET c E AOF
EPISCOPORUM ,
AD EDMDEM 1MPERATORUM , DE JUDAICIS SUPERSTITIONIRUS.
I. Christianissirao et gloriosissimo Doraitio nostro A
Ludovico imperatori perpetuo Augusto, Agobardus,
Bernardus, el Eaor, indigni episcopi, supplices ser-
vuli vestri. Sicut in d praeraissa schedula in brevi
significatum est, insolenlia et importiinitale Judaeo-
rum in quorumdam simplicium Christianorum pe-
•ctoribus tranquillilas fidei propulsata compulit nos
mansuetissiraa; ac prudentissimae sollicitudini vestrae
scribere de cautela Christianorum, qualis esse debeat
crga Judaicam perfidiant, et superslitiones, alque
BALUZII
innumerabiles errores, in quantum • extremitas no-
sira invenire potuit ex usu et institulione priorum
Gullicanarum Ecclesiarum rectorum. Et quidem si.
sicut nunc multa necessitas poscit, ausi essemus aut
valuissemus aurilms vestris ingerere damna anima-
rum, quae per vasa diaboli, meules videlicet Jud.-eo-
rum, fidelibus iufeiuntur, adhiberi omnino juberet
pictas vestra remcdium. Nunc autem (quia periculo-
sissimum nobis cst dicere et innotescere, quod stcut
terapore passionis sux Dominus noster Jesus Chri-
NOT^
• Epistola Agob. Titnlus islc sumptus esl ex veteri
codice; nec aliquid causa; esse poluit quod omilli
debueril in editionc Pap. Massoni.
b Bemardi Viennensis archiepiscopi : ad quera
exstant Paschalis I et Eugenii II Roinanorum ponti-
licum epistola:, qiuc ediue sunl in lomo IX cardinalis
Baronii. Anno dcin 853 cum Lotbarius Augustus
rebellarel adversus Ludovicum Pium, pluriraosque
episcopos in partes suas l raxisset , et in liis Agobar-
dum, Bernardus quoque Yiennei.sis in partes trans-
gressus esl; adeoque prnevaluit factio Lotharii, ut
Ludovicus imperio dejeclus fncrit, et in carcere con-
clusus. Reslituto deniiim Ludovico, Agobardus et
Bernardus sedibus suis pulsi sunt, ob eam perfidiam.
Agobardus quidem ., quod adesse distulcnt iu con-
ventu apud Theodonis-villam, cum ter fuisset evo-
catus. Bernardus vero, quod post exhibitam praesen-
liam suam in eo conventu, rursura perfugerit in
Iialiam ad Lotbarium. Causa aiitem illa Agobardi et
liernardi relractata est in conventu Stramiacensi,
haud procul Lugduno, anno 836, ut docel auclor
Vitae Ludovici Pii : < ln quo causam, iuquit, Eccle-
siarum Lugdunensis atque Viennensis vacaniium
ventilari fecil, eo quod episcopi dudum illarum,
Agobardus quidcm jussus ad rationem non venerit
reddendam ; Bernardus aulem Viennensis alfuerit
quidem, sed rursus fugam inierit. Sed ha?c quidcm
res imperfecla remansit. propter absentiam, ut prae-
diclum est, cpiscoporuin. » Ilaque supersederi pla-
cuit judicio, quod neiuo absens et inauditus sit dam-
nandus. lnlerim illi in gratiam rediere cum Ludo-
vico, eo nimirum tempore quo Lolhariu;» patri re-
concilialusest. Tunrquesedem suam ulcrque recepit,
ut docet Ado Viennensis.
c Eaof. lta diserle codex manuscriptus, tametsi
in codicc quoque ms. diserte scriptum sit paulo post
J?aor. Sed verior baud dubie est prior scriptio. Eaof
enim illuni luiud alium esse puto quam eum qui
Faova noininatiir in Cbronico Besuensi, cpiscopusque
fuit Cabilloncnsis anno 830, eodcm nimirum tcmpore
quo Lugdunenscra Ecclesiam regebat Agobardus,
subscripsilquc circa annum 834. Pri\ileglo Aldrici
archiepiscopi Senonensis pro monasterio sancli Re-
inigii, ulii vocalnr Fova, tom. II Spicilegii, pag. 584.
Et apud Hinciuaruin in posteriori opere adversus
Gothescalcum cap. 36 inter episcopos qui Ebbonera
daniijarunt reccnselur Favo episcopus, id est, hic
noster Cabillonensis. Faova autera, Fova, et Favo
scribi potuit perperam pro Eaof, facili amanuensium
errore, ut nemo non videt, cum litteia E parum dif-
ferat a liltera F. Nam quod Faova scnptum est, nou
Faof; islud quemquam remorari non debet. Littera
enim F interdum usurpabatur a veteribus librariis
n loco lillerje V. Sic Fuli adus abbas S. Dionysii, sum-
nmsque capellanus et consiliarius Pippini rcgis,
Vvolradus vocatur in epistola Stephani III papse ad
Pippinum apud Baronium ad annum 756, cum tamen
cerlum sit nomen ipsi fuisse Fulrado, ct in edilione
cjusdcm epistolx qua; exsiat in Codice Carolino,
lit. 8 diserle scriptum sit, « praecurrenle industria
Deo amabilis viri Folradi, tui fidclis. » Sic FuIJa
raonasterium sancti Bonifacii, Volda nuncupatur in
narratione clericoruin Rhemensium dc deposiiione
Ebbonis : « Jussit eum deduci sub cuslodia ad Vol-
dam monasteriuiii S. Bonifacii. i Et Vulda in synodo
Bhemensi adversus Arnulfum c.np. 25 : i Eboneni
quoque Rliemorum archiepiscopum idem molientem,
per Rothadum Snessonicum et Erchenradum Pari-
siorum episcopum in Vuldcnsi monasterio pro simi-
libus similia susiinuisse. i Sic in Chronico Hildeus-
heiinensi ad anniuu 1093 Vratislaus dux Bohemiu:
vocatur Fratislaus. Neque dubito, quin, si quis
C operam in boc ponere velit, mullo plura exempla sit
reperlurus. Porro errat Papirius Massonus, qui in
Synopsi operum Agobardi existimat hic pro Eaor,
legi de!;ere Ebon.
d Pnrmissa schedula , in epistola nimirum Ago-
bardi, quae missa esl cura litteris episcoporum Ago-
bardi, Bernardi, et Eaof.
c Extremitas noslra, id est, vilitas. Evtremos ho-
minum se dicunt viri modestissimi ; quemadraodum
Paulus se vocat omniiim peripsema, et minimum
apostolorum, existimans se non csse dignum qui vo-
cetur apostolns. Sic Jonas Aureliancnsis episcopus
in epistola ad Pippinum Aquitaniae regera : i Meam
extreinilatem apml sereniialem vestram astu diabo-
lico difiamaverunt. » ldem in epistola ad Matfre-
dum ■ i Meam exlremitatem commonefecisti. > Sic
enim legendum , non ex(rc»ui(at<?m , ut recte illic
monuit V. C. Lucas Dacheiius. Sic in privilcgio
jj Landerici episcopi Parisiensis pro monasterio sancti
Dionysii : < Dominus gloriosissimus Cludovicus Fran-
coruin rex , divino irradiatus hiraine, religiosa peli-
tione humilitatis nostnc extremitatem poposcit, etc. >
79 S. AGOBARDI EPISCOPI LLGDUNENSIS 80
stus pacificaturus omnia per sanguinera crucis sua\ A mortem subire, ne dissimuhiiionc sni pracvaricalo-
venditus est a falso discipulo, ct " comparatus a ve-
ris perseculoribus ad illudcndnm ct crucifigenduni,
ila nunc comparelur ab impiis Judiris quodam mn-
do ad vituperandum liccnlius ct blasphcmanduni)
srrihimus lantiim pauca de exemplis et slatutis Pa-
trum, ac deinde de Actis apostolicis, sive de Evan-
vgciiis-ct Vetcris Tcstamenti Scripturis, ad confir-
mandam piam gubernalionis vigilanliam bonoruni
pastorum.
II. Bcatus confessor Hilarius (de quo sanclus Hic-
ronymus ila loquitur in cpistola ad LsHam de instru-
ctionc diccns • Cypriani opuscula semper in manu
tencat. Athanasii epislolas ct Hilarii libros inoffenso
currat pede. IUorum traclatibus, illorum delectetur
rem faccrel imperalorem, qui lam injnsla contra
Ecclesiam pracepisset. Postea vero cum Mcdiolanum
revertitur, posilo Impeiatore in Ecclesia, de eadcm
causa tractavit in populo : in quo Tractatu inlro-
duxit Domini pcrsonanrloqucnlis (Sozom. Hisl. Tri-
part. 1. vn, c. 8 ; I, ix, c. 30). Ego tc ex ultimo Iin-
peratorem feci, ego tibi exciciluni iniinici tui tra.li-
di, cgo copias quas ille adversum tc exercitui sno
pncparaverat dedi, ego ininiiciiin luum in polcsla-
lcm tuam redegi, cgo de scmine tuo snpra solium
regni conslilui, ego te triumpharc sine labore fcci:
ct lu de ine inimicis meis donas triumphos ? Cui
dcscendenti exedra lmperaloi ait : Contra nos pro-
posuisti hudie, cpiscope. At ille respondens, ail, iioii
ingcniis, in quorum libris pietas fidei non vacilhit. B se conlra ipsum, scd pro ipso fuisse loculum. Tune
CaHeros sic legat, ut magis judicet quam sequalur >),
qua cauteia Judaeoium scmper et haereticorum dcvi-
taveril profana consortia, b Vila ejus scripta fate-
tur ; quod ita scilicet hujusmodi bostcs Ecclesix
fueiit cxsecratus, ut non solunt convivium, sed ne
salulalio quidem ei exsliteril cum his prsetereunti
eommunis. De sancto quoque Ambrosio Vitne cjus
sacra narrat historia, quod et hic inserere digniim
csl, el Chrislianis mcnlibus scire rcligiosum : « In
partihus, inquit, Orieniis in quodam castello a Chri-
siianis viris synagoga Jud.Torum et '■ lucus Valenti-
nianorum inccndio concremala siint, propterea quod
Judxi vcl Vaicnliniain insultarent monachis Chri-
slianis. Valentinianorum enim hscreses triginta deos
Iroperator Revera, inquil, dura prxccperam con-
tra cpiscopum de synagoga rcparanda In monachos
vero vindicandum esse a comitibus, qui in lcinporc
aderant, dicebalur. Qoilius epiScopus : Ego qiudem
c.um Imperatore nune ago. Vobiscum vero mihi aliier
agendum. Atquc iia obtinuit, ut illa quse staiuta
fuerant, revocarenlur. Nec prius ad allarc accedere
voluit, msi fide sua Imperator illuui agerc dchere
leslarcliir. Cui episcopus : Etgo ago fide lua. Ues-
pondil Impcrator : Age (ide mea. Qna spon.sionc ile-
rata. jam securus percgil sacerdos divina mysteria. »
Ecce duai maxim;c Ecclesiarum Dci coltunnx, nila-
rius videlicet, el Ambrosius. Alter cx his suo nos do>
cct excmplo non a cibis solummodo, vcrum etiam s
colunl. Sed de hiijusmodi facto comes Orientis ad ^ salutatione Judaeorum, qua? ab omnibus in lnvicem
imperatorem rclationcm direxit, quia imperalor pra>
ccperat ut synagoga ab episcopo aedificaretur. Sed
dmjus praecepti tenor cum ad aures pervenisset ve-
nerahilis viri.Ambrosii episcopi, dircxit ad imp ra-
torem cpistolam (quia ipse in tempore excurrcrc non
potevat) qua illum commonet, ut id quod ab eodem
stalutum fucral revocaretur, servariqiic sibi deberi
ah eo audientiam : qui si dignus non essct qui
ab eo audirctur, dignus utiam non csset qui pro illo
aiidiretur, vcl cui preccs suas aut cui sua vola com-
inilterct. Paratum eliam se csse pro tali negotio
commiiniter cxhibetur, diligcntius abslinere debere.
Altcr vcro, pro eo quod cxusta a Cliristianis syna-
goga Juda^orum, labore episcopi ab Imperatorejussa
fuerat rcstaurari, morli se offerre non dubitat, et
(quod leve forsitan putarctur, si hodie contingcret)
vir sanctus in tantam cxhorruit et abominatus cst,
ut mortem pro tali negotio susceptam martyrii loco
non dubilarct sibi esse cessuram. Prasvaricatorcm
eliam indicavit lam iujusla contra Ecclesiam pra'ci-
pientcm ; ct nisi sibi locum audicnlia; rcservasset,
d solitam pro co intercessionem se inlerinissiirum
BALUZII NOT^E.
Compnraius, id est, emptus. a Soiitam prc eo intercessionem, id est, pro impe-
'> Vita ejus nimiriim Ililarii Pictavicnsis cpiscopi. j) ratorc. Solcbant enim principis noinen recitare
Sed tnre non exslant in ea qua; Forlunali nomine
hodie circumferlur. Itaque lum alia sancli Hilarii
vita lcrebalur manibus hominum.
c Lucus Valenlinianor. Iniegrum hunc locum ex
Vita saneti Ambrosii a Paulino scripta retulit Ago-
bardus. Rhahanus vero, cum scriberct adversus Ju-
da?os, satis hahuit rcferrc de incendio synagogie,
ideoque omisit quxcunquc narrantur de incenso
Valentinianorum fano. Nam et Ainbrosius in epi-
stola 29 memorat postremum illud incendium , ad
impciatorem Theodosium scribens. < Vindicabitur
cliani, inquit, Valentinianorum fanum incensum?
Quid est enim nisi fanum, in quo est convenlus
Gcntilium? Licet Genliles duodecini deos appellent,
isti trigint.i et duos conas colant, quos appellant
deos. > De hoc Valentinianorum crrore vide Tertul-
lianum in ltbro De Pra;scriplionibus Ihereiicorum
cap. 35 qui et peculiarera adversus eos librum edi-
dit
inter inysteria. Terliillianus cap. 30 Apologelici :
«Nosenim pio salule imperaloium Deum invocamus
a'ternum. > Infia : < Oiamus pro omnibus impera-
toribus, vilani illis prolixam, imperium securiun,
domnm tulam, excrcitus forlcs, senalum fiilelcn,
popultim probum, orbcm quietum, et qti.Tcnnque
hominis et Coesaris vota snnt. > Et paulo post, istud
prajceptum esse Chrislianis docet auctorilatc heali
Panli in Epistola prima ad Tiinotheum. Neque. luin
videbalnr necessarinm ut nomen impcratoris intcr
mystnria proferretur, quod uni tanlum pareret orbis
universus, adhueque in Ecclesia pcrseverarct sancta
illa veterum Christianorum simplicitas. Al postca
qnam dividi orhis coepit, proque innoeentia et siin-
plicitate fraus et dolus irrepere coepcrunt inter Chri-
slianos, diibiumque oh eas causas esse poiuil pro
quonam rege sacerdos oraret, si nomen principis
laceretitr, vcrbisque lantum gencralibtis prn co ora-
rct Ecdesia ; tum vero neccssari.tm visiim est ut
81 DE JUDAICIS SUPEKSTITIOMBIS. ^
leslatus est. Quid hic igitur vir Dei credendus esl A IV- Alcbimus Avttus Ecclesise Viennensis episco-
fuisse facturns, si vidissel suo temporc Judaiorum
fnlidelium causa canonica slatuta convelli ?
III. Nec sanclissimus Cyprianus, cl lionio Dei Atha-
nasius, minore illos odio abominantur. Quin potius,
sicul corum liltertc testes sunt, inlidelitatis eorum
obstinatissimam impielalein supra omnem gentiliutn
exsecrantur errorem. Quorum religiosissimam fidcm
el Christo deditam devotioncm, omncs EccleSiarum
Gallicanaruni reverenlissiini gubernalorcs secuti, to-
tam .Judajoruni cx iniegro pollutissimam socielatem
fugicndam penilus Christianis omnibus esse sanxe-
runt : quorum nos de hac re sentcntias ponere, et
cx tiis quam sit exsecrabile ipsorum consortium
tlccrcvimus e vestigio demonstrare.
pus, quam exiraius doctor orlbodoxiis et facundus
exslileril, pene tota novil Ecclesia Chrisii. Sanclus
Apoltinaris episcopus Ecclesiae Valentinx, quantus
fuerit el sit, non solum gesta de eo scripta, sed et
crebra ejus miracula usque bodie sublimiter leslan-
lur. Sauctus Gregorius Liugonica: Ecclosia! episeo-
pus, quantse sanctitalis et veritalis ftierit, Vita ejus
scripta, el fmis vitac alque hottor ei ab Ecelesia dc-
laius, usque hodie testes sunt. Viventiolus Ecclesiaj
Lugdunensis episcopus, cujus doclrina; fuerit, non
solum ipsa, sed et aliorum de eo scripta teslantur.
Hi ergo a cum aliis viginli reverentissimis episcopis
iu noniine Domini congregati pro defensione el statu
Ecclesix, de re superius memorata. i> inler caeteia
BALUZH NOTvE.
nomen princ.ipis recilareiur, quo fraudibus iretur B regios, si quid in hotr peccarent monachi. Sed ne
obviam, intelligerentque populi eam esse menlera
Ecclesiae, e\ divino praeeepto et apostolica iraditione
descendentem, ut illi regi, qui tiim imperilaret, ti-
dem suam sanctam illibalamque servarent, vitam-
<]ue ei prolixam, imperium securum, doinum tutani,
et castera quxcunque liominis et regis vola sunt.
precarentur. Itaque in Libro Sacramentorum, qui
Gregorio Magno tribui solet, diserle prxcipilur ut
nomen regis pronuntietur inter mysteria : Cna cum
fainulo Citn pnpa nostro itl. et rcgc nvstro itl. et om:ii-
Ittis orihodojis atque catholicat et upostoliccr fidei eul-
lm bus. Lt proferri quideni possent varia exempla
lnijus moris Sed, omissis caeteris, ab aetale nosira
sumcmus exemplum.Cum ante hos viginti annos Ca-
talaui se juslis iisquc necssariis de causis in fidem
ac clicnlelam Ludovici XIII Krancorum regis coulii-
lissenl, ejusque se dominio volentes lubenlesque
subjecissent; manebat tamen adhuc in quorumdam
pcenae viderentw eonstitulff. tantum adversus n:ona-
chos, ac si de iis solis suspicio essel, litteras deiude
ad uniuscujusque dioeceseos vicarios generales de-
dit, in quihus eadem mandata continebantur. Exstat
auiem epistola ejus ad vicarios generales diceceseos
Helenensis, in qua sic scriplum est : < In oralioni-
bus quoque qu;e pro salute regis inter niissarutu
solemnia recitanlur, Ludovici nomen diserte et spe-
cialiter exprimant. > Ctcleruni adversus hanc ora-
lionem Marcx , puerilem admodum. declamaliui,-
culara eodem anuo Tarracone edidit frater Peirus
Moliner Tiinitariiis magister, theologix doclor ac
vespertinus caibedralicus in Ilerdeiisi Lycxo. His
enini sc titulis ornavit horao opinione sua docius
et eloquens ; sed, quantum ex ipsius declamaiiun-
cula coiligi potesl, Musis non laiu iuvisus, quaiu
ignotus.
a Cum aliis viginti, in synodo uimirum Epaonensi.
pectoribus insitum iu Gallos odium, ei occulla iu.p qux anno 517 liabita esl, prxside Aviio episcopo
llispanos inclinatio. Uoium ergo affeclibus uteban- Vien
tur lli-pani ail turbandum Catalonix statum. Scd
opporlunuui in primis valdequc ulilc visum est,
aiiuti uioiiachoruiii virlutibus, ad quos tum in iis
regionibus delapsa eral omnis fere cura sacrarum
concionum ; quod id genus hominum pluriiuuni au-
cloritalis habeat apud plebem, prDeeipue vero aptid
Catalanos, gentem religiosissimam. Ea letnpestaie vir
illustrissimus Petrus ue Marca, qui Tolosalium dein
et Parisieniium archiepiscoptis fuit, in Cataloniani
inissus esl cum atuplissima polestate, ut provinciam
reeenlcr ad nos versam prudentia et sapientia ac
cxlcris bonis arlibus , quihus pliirimuin valebat,
regi Chrislianissimo teneret, imperioque Franeico
parere assuefaceret. liic ergo cum Barcinonein per-
venisset, deque his rebus fuisset admonilus, reclo-
res mouasteriorura illius urbis , quos provinciales
aul superiores vocant, in suas a:des cvocavit Idibus
Jtilii aiuii IGii habitaque ad illos Latina oratione
iennensi. Sed hic Agobardtts 24 lantuni episcopos
ei synodo atlfuisse docel, cum latnen 25 reperian-
lur in vulgatis edilionibus. Nisi si immeruni rolun-
duni ponere voluit : quod facile crediderim. De loco
porro ubi habila est synodus illa , non una est.
oinnium sententia, eaque res in divcrsum traxit in-
genia bominum erudiiorum. Sed neque ego velim-
dirimere eam litem. Cxteruru silerc non debeo vi-
disse me nitper velustum codicem ms. epistolarum
Aviti, et in his etiam esse epistolam ad Quiiitianiiiii
episcopum, quaiu Sirmondus aliiqne post eum exi-
slimant esse tractoriam ad episcopos provincix
Viennensis ut ad synoilum veniant Epaoneiisein.
Et omnino Epaonis iioinendeesl incocodice, uhi lo-
cus de conciuo congregando sic habet : ( Idcirco
cunctos simul poscimus fratres, ut. Deo favenle
octavo hltiiim Septembrium die iu parocliia episco-
patus vcstri medius atque opporiunus locus electus
est, sicut el lenquis, ele. i Ex quo ioco, iicet vahle
.. _ „ . . . „...,..., .... ....,.* u..v,..u .,.■,.,..,.. v.ji, jivi.i ..»■ «..a.j.u.7, . ... • .j.» i|uv .vvv/, »|..vm miui,
de mertlis Ludovici XIII regis ejusque (ilii liunc re- " eorrupto, colligi forlasse polerit sedes Epaonis, ul
gnantis iu Cataloniam, deque fide qu;e prineipi de-
belur, iion soluiii propter iram , sed etiam propter
conscientiam, ut ait Aposlolus, qualuor eis capita
proposuil ab univcrsis per provinciam monachis
observanda, quoruin iiiuiin fuil i tud : Tertiuni quod
a vol.is cxigo, illud est, ut inter niissarum solemnia,
juxta divi Pauli prxceplum, antiquoruin Palruin
Iradilionem jani ab ipso Tcrtulliano testalam, ipsius-
que Miss.ilis Bom^ni conlextum, regis Chrislianis-
siuii specialis et exprcssa ab omnibus sacerdotibus
(iat commemoratio ; ita ut non lautuin regis inentio
gencraliler injiciatur, sed Ludovioi nomen discrtc
expriinatur, quemadmodum exigit usus Ecclesia;
qaotidianus ; ne alioqui suspicio indc nascatiir,
aliud atiimr) geri, aliud verbis simulari. t Postrcmo
loco adniouuil non defuttiios oflicio suo niagistrattts
quaj fuerit in confinio nonnullarum dioeceseon regnL
Burgundionttm, cum Avitus dicat medium esse epi-
scopatus Qtiinti.ini : qiicni Quintianuni, ut hoc obitcr
tliram^ab episcopo Arvei noium esse diversum. ca-
thedramquc aliquam nobis ignotam lcnuisse in rc-
gno Burgundico, atque fortean in provincia Vien-
nensi, plane persuasiim habeo.
b Inter cirtera slatuerunt. Sic eliam Bhabanus in
cap. 55 libri adversits Jud;eus. Queni librum, ul in
hoc promam ineam senlentiani, ex hac cpiscoporum
epislola delibalum essc satis constat. Nam cum illa,
uti stipra diximus, e synodo quapiam missa csset,
adeoque publica: anctorilalis robur hal.eiet , per-
mautis hotninem volilare debtiii, ut intelligerenl
omnes qiuenam csset in hoc episcoporuni tractns.
Lugduncnsis sententia. Uude cuiu posiea in niaitus,
8-5
S. AGOBARDI EPISCOPJ LUGDUNENSI3
staluerunt : < Si superioris loci clericus hxrelici A Judxis a coena Domini usque prima Pascha, secun-
cujuscunque convivio interfuerit, anni spatio pacem
doii habeat : quod juniores clerici si prxsumpserint,
vapulabunt. A Judxorum vero conviviis etiam laicos
conslitutio nostra prohibuil ; nec cum ullo clerico
nostro paneni comedet, quisquis Judxorum convivio
fuerit inquinatus. i Et in conclusione statulorum
suorum, confisi de prxsenlia Domini, sicut ipse ail :
« llbi duo vel tres congregali fuerint in nomine meo,
ibi sum ego in medio eorum, ila sanxerunt : Quo-
circa hxc qux superna inspiratione communi con-
sensu placnerunt, si quis sanctorum anlistitum, qui
stalula prxsenlia subscriptionibus propriis firma-
verunt, necnon et quos eorum Deus esse voluerit
successores, relecla integritate observationis exces-
dum c edictum bonx recordationis domni Cliildeberti
regis, per plateas aut forum quasi insultalionis causa
deambulandi licenlia denegetur, et ut rcvcrentiam
cunclis saccrdolibus Domini vel clericis impendant,
nec ante saccrdotes consessum nisi ordinati habere
prxsumant. Quod si facere fortasse praesumpserint ;
a judicibus locorura, prout persona fuerit, distrin-
gantur. Et ul nullus Cbristianus Judxorum conviviis
participare prxsumal. Quod si facere quicunque,
quod nefas est dici, clerieus aut sxcularis prxsum-
pserit, ab omnium Christianorum consortio se no-
verit coercendura, quisquis eorum impietatibus fuerit
inquinatus. El licct quid de Christianis qui aut capti-
vitatis incursu, aut quibuscunquc fraudibus, Judaeo-
serit, reum se divinitalis pariter el fraternitatis ju- ™ rum servitin implicantur, debeat observari, non so-
dicio futurura esse cognoscat. >
V. Sanctus Cxsarius Ecclesiae Arelalensis episco-
pus, cujus mcriti et doctrinx fuerit, roulta ejus prx-
clara moniraenla dcsignant. Hic cum " triginia quin-
que episeopis ct vicariis episcoporum congregalis
in unum in nomine Domini, pro defcnsione et con-
firmalione calholiex veritatis, inter cxtera statuit
ita : < Oinnes deiuceps clerici, sive laici, Judxorum
convivia evitent, et nec eos ad convivium quis acci-
piat : quia cum apud Chrislianos cibis communibus
non utanlur, indignum est atque sacrilegum eorum
cibos a Cbristianis sumi, cum ea qux Apostolo per-
jniltente nos sumimus, ab illis judicenlur immunda,
lum canonicis, scd et legum beneficiis jampridem
fuerit constitutum : tamen quia nunc ita qitorumdam
querela exorla est, quosdam Judxos per civitates
aut rnunicipia consistentes in tantam insolenliam el
proterviam prorupisse, ut nec rcclamanles Chrisiia-
nos liceat ad pretium de eorum posse servitutc ab-
solvi ; idcirco prxsenti concilio, Deo auclore, sanci-
inus, ut iiullus Chrislianus Jttdxo deinccps debeat
deservire ; sed datis pro quolihet bono mancipio xu
solidis, ipsum mancipium quicunquc Chrislianus,
seu ad ingcnuitalem, seu ad servitium, licentiam ha-
beat redimendi. Quia nefas cst ut quos Christus Do-
minus sanguinis sui eflusione redemit, persecuiorum
ae sic inferiores incipiant esse calholici, quam Ju- vinculis permaneant inretili. Quod si acquiesce.re
.i--.: „: _..-, u:« — . k :n:-. -._.___. #..- ..•»«...- :n: '-' « . ._ ... ■ __-_, , =. .
dxi, si nos his qux ab illis apponuntur utamur, illi
vero a nobis oblata conlemnant. i
VI. Priscus Ecclesix Lugdunensis episcopus, Ar-
temius Senonicx, Remedius Bituricx, et sanctus
Siagrius .Eduorum episcopus. cum cxteris pluribus,
statuta ecclesiaslica renovanles, b ita definierunt :
< Ne Judxi Christianis populis judices deputentur.aut
telonarii esse permiltantur, pcr quod illis (quod
Deus averlat) Cbristiani videantur esse subjecti. Ut
his qune statuimus quicunquc Judxus noluerit; quan-
diu ad pecuniam constitutam venire distuleris, liceat
mancipio ipsi cum Christianis ubicunque voluerit
habitare. Illud etiam specialiler sancientes, quod si
quis Judxus Chrislianum mancipium ad errorem
Judaicum conviclus fuerit persuasisse, et ipso man-
cipio careat, et legali damnatione plectatur. »
VII. d Sanctus Lupus cum aliis viginti el quatuor '
episropis, vel vicariis episcoporum, similiter in no-
BALUZII NOT,£.
Rhabani pervenisset, alque illi dala esset occasio vel.us erat memoria illius concilii, ut non etiam su-
scribcndi adversura Judxos, lucubrationem suam peresse potuerint qui in eo praesentes fuissenl. Ita-
delibavit ex epistola illa synodica. Sic enim existi- que videtur hinc elici, non ante viin legis habuissc
mamus. Certe et observaliones el auctoriuiles vete- canones conciliorum , quam a principe confirmati
rum easdem profert, et iisdem ul plurimum verbis, n fuisscnt. Hxc aulein conlirmatio fiebat per edictum
quibus utunlur episcopi ad imperatorem Ludovi- " publicum. Et quia promptior est exsecutio constitu-
cum Pium scribcntes. lionum principalium, prancipue apud magistraiiis,
Triginla quinque episcopis, in synodo Agathensi qiiornm curae comrnissa esl legum tnilio et exsecu-
habita anno 506 sub Caesario Arelatensi. De qna
synodo nos pluribus agemns in notis ad Rnricium
Lemovicensem ; nonniillasque observaliones aflere-
mus, quae fortassis indignae non erunl eruditomm
hominum curiositate. Vide Rhabanum in libro con-
tra Judxos cap. 56.
*> lia definierunt , in synodo Matisconcnsi prima,
qux anno 581 hnbita esl, praeside Prisco Lugdunensi
episcopo. Vide Hhabaniiin cap. 57 ejusdem libri.
c Edictum Childeberti. Miruiii videii potest cur
Patres synodi Matisconensis utanlur lege Childeberli
adversum Judxos, ciim potior apnd iilos esse de-
buisse videatur auctoritas concilii ih Aureiianensis,
in quo illud ipsum statutum esl quocl ediclo t:iiilde-
bcrii regis continebatur. Nam canonem Aurclianen-
scm ne verbo quidem nnminant. Et taincn nou adco
tio, idco Palres Matisconenscs, quo magistraluiim
favorem sibi concilient , decernere sc profitciitur
juxta edictum Childeberti regis, alque inlerim ea ra-
tione factum principis approbant. Cxteruni hunc
concilii Aurelianensis cnnonem describet infra Ago-
bardus in capile septimo hujus libri.
<• Sanctus Lupus , Lugdunensis episcopus , qui
concilio Aurelianensi 111 prxfuit anno 538. Errat
enim Rliabanus, cnm hunc cx Agobardn lociiro de-
scribens, Lupuni illiun ail fuisse Tricassenorum
episcopum. Sic cnini ait in capite 58libri adversum
Judxos : < Sanctus Lupus Tricassenorum episcopus,
el cum eo alii _J4 episcopi, vel vicarii episcoporum,
etc. » -Sdin Lupus Tricassium episcopus mortuus
crat diti anic quam synodus illa Atircliancnsis halie-
rettir.
85 DE JUDAICIS SLPLRSTITIONIUUS. H<
niiiie Doiuini nosdi Jesu Clnisti congregalis pro ^ quis dicil Cerinthum hxrelicum fuissc, non Judxuni
c.msis corpoiis ejus, quod est Ecclesin, intcr mnlta
lia C eliam staluit : ( Quia Deo propilio sub calho-
licofum reguni doiuir.alione consistimus, a die Coe-
nx Domini usque in secunda sabbati in Pasclia, Iioc
<'s;, ipso quatritluo, procedere inter Cbristianos, nc-
que catholicis populis sc ullo loco, vel quacunque oc-
casione misccrc prxsumant. •
VIII. In eoacil o Laodiccno (Capp. 37, 58) slaliilum
cst « quod miii ojiorlcat a JuJxis, vel hxreticis, ca
ijiix milluntur munera fesliva suscipere, ncc cum
i is festa celebrare, et i|uoiI non oporleat azymara
a JuJxis accipere, et communicare impielaiibus
corum. i Et inalioconcilio (Conc. Aurel. i, cap. 19;
Arvern. i, cap. C) : i Ut si quis Judaicx pravitali
noverit lemporilius apostolorum non fuisse lisereti-
cos iiisi ex Judxis et Samarilanis. Sicul fuerunt Si-
mon ct Menander, lloliion et Nicolaus. Sdl ex crro-
ribus supradicli Ccrinlhi cognoscat quodomnia sim
Judaica (jn.e aslrucbal. (Vidc Epiphan. , 1. i, hter.
xxvm, et Iren., I. i, c. 25.) Prsedicabal Dominum
nostrum Jesum Christum piirum fuisse hominem,
nec resui rexisse, et circumcidi oporlerc. Post re-
surrectionem dicebal terrenum fulurura esse re-
guum Chrisli in HieruSalem, et bomincs in car-
ne ilerum concupisr.eniiis el vitiis subjeclam con-
versatioiicni habiiuros ad legalcs feslivitates rur-
sum celebrandas , et bostias carnales ilcrum ju-
gulanJas. Sed et ex suprascriplis statiitis advertst
jugali societale conjungilur, id est, sive Cbrisiiano B mulio deleslabilius exsecrauda et vilanda ronsorlia
Judxa, sive Jiidxo Cbiistiana mulier carnali con-
sorlio miscealur ; quicunque horum tantura nefas ad-
niisisse noscontur, a Cbristiano coetu neque convivio
ct a communione Ecclesix protinus segregentur. •
IX. Et quia a ecclcsiaslica staluta per aposlolica
acla lirmanda sunt , et b nova per vetera , videamus
qnid dc beato Joanne, quem diligebat Jesus pluri-
iiiiiii), aposlolo et evangelista, antiquissimus et apo-
Slolicus doclor ac martyr Cbristi el Ecclesi;e Lugdu-
iicnsis cpiscopus Irenxus dicat (Ap. Euseb., Hist.
<(•(■/.. 1. iv, c. lt. \ide Baron. ad an. 74). Ait ergo :
« F.t Polycarpus vero, non solum apostolorum in con-
discipulalu crudiius, et convcrsalus eum multis qui
Dominum viJerunt, setl et ab aposiolis collocatus
Judxorum, quam cxterorum bxreticorum. Quia si
omncs propterea deteslandi sunt. quoniam inimici
vcritatis cxistunt; multo illi magisqui majoresexcr-
cent immicitias. Re elenim (Aug. in Matth. I. i, c.
H) vera propriumest hxreticoriim in aliquibus com-
muniter sentire cum Ecclesia, in aliquibus disscnlire
ab ea, hoc est, cx parle blaspbemare, ex partc veri-
lali consonarc; Judxorum autcm cx lolo meniiri, ex
toto blasphemare Doinimim et Deum noslrum Jcsiim
Chrislum et Ecclesiarn ejus, el nibil dc co vcrum cre-
dere nisi raortem : quanquam nec in co vcrum cre-
dant, eo quod morlem ejus cxterorum bominum
mortibus similem dicant, boc est, ex necessilate na-
lurx, uon ex volunlate misericordix. Proptcr hoc
Asi;o apud Smyrnensium Ecclesiara episcopus, quem q maledicere cos Dominum et corpos cjus in omnibus
ct nos vidimns in prima nostra xtate (diu etenim
mansii, et valde senectule prx cxtcris lungxvus glo-
liose ct luculcnter teslatus obiit vita), bxc docuit
eemper qua; ali nposlolis didicit, qux et Ecclesix
tradidit, <}• ;c el sola sunt vcra ; el sunt qui audierint
ciim qnod Joannes Domini discipulus ad Ephesum
diim pergercl lavatum, ul vidit intnsCerinthum, ex-
! iiivit a balneo non lotus, dicens quia timeret ne bal-
neum eorrueret, posito iutus Ccriniho veritatis ini-
mico. Ei ipse vero Polycarpus Marcioni quondam in
facieni ipsi venienti et dicenli, Cngnosce nos, ei re-
spondit, Cognosco, cognosco primitivum Satanx.
Tantum apostoli ct discipuli eorum habuere reve-
renliam, ut r.e verbo quidcm communicarent cui-
oraiionibus suis, sicut et ante prophetatum cst vocc
Domini dicentis ad Patrem : MtUcdicent illi, ci iu
bencdices. Si ergo hosles catholicx fidci proplerea
exsecrandi sunt et cavendi, quia inimici sunl verita-
lis : super omnes infideles, incredulos, vcl hxreticos,
dctestandi sunt Judxi, quia nulium genus bominum
invenitiir cui ita libeal raaledicere Dominmn Quod
nobis non minime notum csi, qui quodiii<: pene cuui
cis loquentcs, mystcria erroris ipsorum audimus.
X. Dicunt denique Dcum siinni osse corporeum,
et corporcls iiniamentis pcr mcmbra dislinctum, et
alia quidcm parte illum audire ut nos, alia videre,
alia vero ioqui, vel aliud quid agere ; ac per hoc bu-
maiiinn corpus ad imaginem Dci factura, cxceplo
quam iucaraxanti veritatem. > Ad hxc si forle ali- D quod ille digilos mamium habcat inOexibiles ac ri-
BvLuzii notj:.
s Ecctesiastica statuta. Recle admonent episcopi,
eeclcsiaslica staluta cssc firmanda per acta aposto-
lica, id cst, regulas ecclesiasticas non posse videri
aequas, nisi cousiet cas congruere traditioni. Quare
iion injuria adnotalum csi ab optimo Mxcenate
mco in libro v dc Concordia Saccrdolii ct imperii
cap 9, § 5, quxcunquc olim apud synodos prolcre-
hanlur, ab iis nou simpliciter, sed cum inquisitionc
approb.ui solita ; nempe si congruercnt cum expo-
sitioni' ct doctrina Paiiuin. Quare, ut idem auctor
ait in capile octavo cjusdem libri, illud olim anxic in
synodis disquircbatur, an nova cujuspiam ponlilicis
Komani epistola cum Scripturis ct canonibus con-
grueret; ut iia dcmum auctoritale illius omnes te-
nerenlur, alquc duobus vcluti vinculis in lidc tonfir-
mati essenl, definitione ponlilicis, et dcclaratione
synodi : hunc esse Marciani Aug. sensum, cum scri-
psit illa qux a Lcone I papa secundum ecclesiasticos
canones definirentur, a synodo declaratum iri.
b iVoii« pcr vetera. Nam < cum, ul illic Marca scri-
bil, semcl tiadil.e fidei hxrenduin sil, ut docel Ju-
das aposlolus, biuc sequitur cam esse lidci Cbii-
Stianx rationem, ut vctera eruantur, nou autem
nova condantur; quemadmodum recte moiiuil Viu-
ccntius Lirinensis. > Sic Claudius imp. aiebat apud
Tacilum in libro xi Annalium : < Ouinia P. C. qux
miiic velustissiuia creduntur, uova fuere. invetern-
scct hoc quoque ; et quod iiodic exemplis tuemur,
inter exempla erit. >
8";
5. \GOBAKDI EPISCOPI LUGDLNLNSIS
8»
genles, ut pote qui nil mambus operetur. Sedere A que in ullu alio invenitiir loco Et ob hanc cansam
autem more terreni alicujus regis in solio, quod a
qualuor circumferalur besliis, et magno quaravis
palaiio eontineri. Cogilare etiam illum multa super-
flua et vana ; qiue quia ad eflectuiii cuncta venire
nequeant, verlantur in il.euionev Sed et inmimera
infanda de Deo, ut dixiinus, suo praedicant, ac tale
colunt simulacrum, quod ipsi sibi in cordium suo-
rum simulacra fntxerunl et slaluerunt, non veruin,
iuconvertiliilem alque imrautabilem Deum, quem pe-
nitus ignorant. Litteras quoquealphabcti stii credunt
exislere sempiternas, et anle niiiiidi principiuru im-
petrasse diversa minisleria, qiiibus eas oporteat in
sxculo praesidere. Legem vero Mosaicam multis an-
norum curriculis ante liiundum fuisse scriptam. Nec
prxcipio iil adorelis eum. Quod qui facere noluerit,
partcm suam in infcrno fuluram essc cognoscat. r
Hxc aiitem omnia ideo seniores eorum confinxe-
runt, et ipsi slulta obslinatioiie lectitant, ut lalibus
coramentis toia et virtutis et passionis Christi veri-
tas evacuetur, et ut adoratio non ei ut Deo veraciter
exhiberi dcboat, sed Pilati tantuin lege illi delala sit.
Sed et Petrum nequaquain per angelum, secundum
fidem nostram, de carcere cductmn, sed Herodis
inisericordia, apud quem plurimuin ejus sapientia
fueril conlaudata. Denique et Christianos idola asse-
runt adorare, et virtutes qure apud nos sanctorum
intercessionibus oblinentur , a diabolo fieri diccre
non exhorrescuut. Pro quibus omnibus summo eos
non aflirmant plures esse lerras, plura inferna, plu- B 0()j0 dignissinios esse quis ambigat? siculi et odicn-
resqoe coelos : quorum unum, quod ipsi vocaut Ra-
cha [V'p"i Rakiah, firmamenium], id est, firmamen-
tum, molas Dei susienlare asserunl, qiiilms niaima
sumendum angelis molalur in escam. Allerum vero
appeilant Arabolh, in quo Dominum asiruunl reside-
re, et hoc esse in Psalmo secundum illos : Iter facite
ei qut caballicat super Arabolh (Psal. LXVII, 5). Ha-
bere Deum propterea septem tubas, quarum una mil-
le ei cubitis meliatur. Et quid plura ? Nulla Veteris
Teslameoli pagina, nulla sententia est, de qua vel a
majoribus suis non habeant conficta et conscripta
roendacia, vel ipsi usque hodie nova semper super-
cstiiione confingant, et inlerrogati respondere praesu-
mant. Nam el in doctriuis inajorum suorum lcgunt,
Jesum juveuem quemdam fuisse apud eos honorabi- ^
lem, et raagisterio Bapiistse Joannis eruditum, quam-
plurcs habuisse discipulos, quorum uni propler du-
ritiam et hebitudiiiera sensiis, Cephae id cst Pelrae
noraen imposucril. Et cum exspectarctur a populo
ad diem feslum, quosdam ei dc schola sua pueros
occurrisse, qui jlli ex bonorc et reverentia magislri
camaverint, Osanna filio Uavid. Ad exlremuin vero,
prupter plura mendacia accusatum, Tiberii judicio iu
carcerem rcirusmn, eo quod filia ipsius (cui, sine vi-
ro, masculi partum promiseral) lapidis conceptum in-
tuleril. Inde etiam, veluti magiim deleslabilera, furca
suspensum ; ubi et petra ii. capitc percussum atque
hoc modo occisum, justa qucmdam aquaeductum se-
dos illos demonstrat scriptura, quae dicit juxla He-
braicam videlicet verilatem : Qui contradicunt tibi,
scelerate elalisunt (ruslra adversarii tui (Psal. lxxxii,
3). Nonne et odienles te, Uomine, odivi? El conlra
adversarios tuos distabui ? Perfeclo odio oderam illos.
inimici facli sunl mihi (Psal. cxxxvm, 21, 2-2). Quo
zelo Dei fervens beatus Hieronymus in quodam loco
sic de ipsis ait : « Si expedil dlisse homines et gen-
tem aliquam detestari, iniro odio aversor concisio-
nem. llsque hodie enim pcrsequunlur Dominum no-
strum Jesum Christum in synagogis Salanx. > Ilem-
que alibi (Kpist. 151, qua>sl. 10) : « Qtianlic, inquit,
traditioues Pharisoeorum, quas hodic deuleroseis vo-
cant, et quam aniles sinl fabulae, revolverc nequco.
Pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. Di-
cam aiilem unum in ignominia genlis inimicae. Prae-
posilos habent synagogis sapienlissimos, quosiue fce-
do operi dclegalos, ut sanguincm virginis sive men-
strualae, muudum vel immundum, si oculis discerne-
re non potuciint, gustu pro! ent. Prajlerca, qtiibus
jussum est ul diebus sabbatOrum sedcat unusquisque
in domo sua, et non egrediatur, nec arabulet de loco
in quo habitat ; si quando ea juxla lilteram C03peri-
mus arctare ut non ambulent, non jaceanl, non stenl,
sed tanlum sedeant, si veliul praecepta servare ; so-
lent responderc et dicere, a Rab Achibas et Simeon
et b Hillel magistri nostri tradidcrunt nobis ut duo
millia pedes ambulemus in sabbato, et caelera hujtis-
pultum, et ludaxi cuidam atl custodiam commenda- ^ mom) (joctrinas hominum praferentes doctrin* Dei. »
tum ; noctu vero subila aquxduclum iuuudaiione
sublatum, Pilati jussu per duodecim lunas qu;esi-
tum, nec usque iuventum. Tnnc Pilatum hujusmodi
ad eos promulgasse legem : « Manifestum esl, inquil,
resurrexisse illum sicut proiniserai, qui el a vobis
per invidiam peremplus esl, el neque iu tuimilo, ne-
XI. Cum lgitur tol tantisque immunditiis et sen-
suum cl operum polluantur, impletur prorsus in eis
sermo Aggaei propheta;, quo prajcipienle sibi Domi-
no ita interrogat sacerdotes : Si letigerit polluttts in
anima ex omnibus his, panem videlicet, aut pulmen-
tum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, nan-
BALUZH NOT^E.
» Rub Achibas. In codice regio scriplum est Bara-
chibas, pro quo Massonus eili«lilB«rac/iias. Sed apud
Hieronymiim, cnjus est hic locus, legilur Rub Akibas
Pro quo nos, ne scripturam velusli coilieis desere-
remus, edidimus Rub Achibas. El irrepserat error
ex transpositione litterarum.
b llillel. Vir fuit magni nominis, e cujus schola
prodieiiint octuaginta viri magni : i|iiorinn clario-
res, ut Genebrardus adnotat, fuere Jonathan filius
Uziel, et Simeon Justus, qui Christum ulnis excepit.
Hos auicm vel ex eo constat fuisse magnos viros,
quoil Johanan Ben Zachei, qoi discipulorum Hillelis
minimiis fuit eruditione, uuiversum lamen Cabbake
et Scripturarmn corpus, cunctas eiiam philosophi*
partes exactissime tenuisse, ac schol;e Scribarum
et Pbarisseornin magna cum laude pra?fuisse memo-
ratur. Hillel porro vixit annis cenium et viginti.
89 DE JUDAICIS SUPERSTITIOMBUS 90
quid contaminabilur ? El responderunl sacerdotes, et \ tio, lunc riobis in adjuloriurn fierel, cum li:>nc illa
ad tlamnationis sux (cslimonium superba reptilissel.
dixerunt : Coutaminabilur. El rcspondit Aggans et
dixit : Sic populus iste, el sic gens ista antc [aciem
ineum, dicit Dominus, et sic omne opus muiiuum eo-
rum (Aggai II, i). Quod aulen» horum omnium cau-
sa mter caroales Israelitas et spiritales Jmkcos ne-
ccssario divisionem (ieri oportei, myslice Dominus
per Zaehariam prophetam designat dicens : Et pra-
cidi virgam meam secundum, qutc appellalur funicu-
lus, ul dissolverem germanilatem inler Judum et Israel
(Zack. xi, 14). Nam, juxla Apostolum, qute pnrs fi-
dcli cum infidele ? qua socielas luci ad lenebras '! qua.
convcntio Christi ad tielial ? In qno adverlenJiiiii est
quia sieiit infideles sponle sequestraniur ab ecclesia
stica communione, utinnullis velint mysleriis parli-
Cnmque hoc impleri cu-pisset, et jam tempus adve-
nisset ut implerentur prophetix de assuir.ptione gen-
tiiim et repulsione Judneorum, prxdicantihus Paulo cl
Baruaba, et concurrenlibus audire verbum Domini,
sicut scriptum est in Actibus apostolorum . Videnles
turbas Judai, repleti sunt zeto, el contrudicebanl his
qua u Pauio diccbanlur, bluspliemanlcs. Tunc con-
stanler Paulus et Barnabas dixcrttnl : Vobis oportebat
primutn toqui verbum Dei. Sed quoniam repeltitis it-
tnd, et indignoa vosjudicatis aterntr vilw, ccce conver-
timur ad gentes. Sic enim privcepit nobis Dominut :
Posui te in lumen gentibus, ttt sis in salulem usque ad
exlremum le.rra. Audientes autem gentes, gavisa sunt,
cipare fidelibus, ita et fideles devole separare se de- " et glorificabant verbum Domini ; et crediderunl quot-
bent et convictu et societate inlideliiuu; et si locis
necdum valent, donec tempore ut el locis segregen-
tur, sicut idem fideles, quod esl Ecclesia, ad Deuni
clamanl dicentes : Judica me, Deus, disccrne causum
meam de qente non sancta ; quod tune perfecle imple-
bitur, quando liel illud quod Joannes Bajilista Domi-
num prxdicit esse facturum, sic loquens : Cujus vcn-
lilabrum in manu sua, et pcrmundabil aream suatn, et
congregabil triiicumin horreum, palcas autem com-
bnret igni inexstinguibili. Ante passionem cnim suam
Dominus nolens adhuc sumere paneni filiorum de men-
sa, et mitlere canibus, aiebat discipulis : A'o« sum
missus, nisi ad oves qua perierant domns Israel. Et
mulieri Chananxx loquebatur : • Sine prius taturari _
filios. Ac si diceret : Offeratur priinum panis qui de
coelo descendit, filiis qui nutriendi suut ad vitam ;
illisquc assumptis, cxleri qui remanserint fastidiosi,
cum dixerint : Durus esl hic sermo : Quis potcst eum
audire ? Quomodo potesl hic dare nobis carnetn snam
ad manducandum ? transeant ministri mensx Domi-
nicx ad canes esurientes, id est, aposloli ad gentes,
sicut beata Maria Dei genitri. repleta Spiritu sanclo
prxdixerat : Esuricnles imptevil Iwnis, cl divitet di-
tnisit inanes (Luc. i, K5). Et niullo ante Anna geni-
trix Sainuelis : Jleptcti prius, pro panibus se locuve-
runt, et (amelici suturati siint. El inler lias inedius
propliela Isaias ait : Eccc dominalor Dominus excr-
cituum aufcrel ab llicrusulem et ab Juda omne robur
panis (Isa. m, I
XII. Quod lali ordine cnepit impleri. Dixitprimum
quot erant praordinati ad vitam wlernam. Dissemina-
balur autem vcrbttm Domini per universam regionem.
Judiri autem concilavcrunt mutieres retigiosas el ho-
nestits, et printos civitutis, el excitaverunl perseculio-
nem in Paulum et Barnabam, et ejecerunt eos de fi-
nibus suis. At ilti cxcusso pulvere pedum in eos, vene-
runl Iconiutn. Discipuli quoque rcptebantur gaudio et
Spiritu sancto. ltem in eodem libro : Inslabat, in-
quit, verbo Paulus, lestificans Judaris esse Christum
Jesum. Conlrudicentibus aulem eis et blusphemanli-
bus, exculiens veslimenta suu dixit ad eos . Sunguis
vetler super caput veslrum, mundus ego, ex hoc ad
genles vadttm. Et migrans inde, itUravit in dotnum
cujusdam nomtne b Tili Justi. Item ibi : Ingressus
aulem synagogam Pautus, cum fiducia toquebalur per
tres menses disputans et suadens de regno Dei, Cum
aulem quidam indurarenlur, et non crederent, male-
dicentes viam Domini coram multitudine, discedens ab
eis, segregavit disciputos. In quibus verbis subtibssi-
me pensandum est quia sicut paulalim crescebat nu-
merus lidelium cx gentibus, et duriores ficbant Judxi
adversus verbuni Domini, desinebantque credere, sic
paulatim oslensa est et segregatio prxdicalorum ab
eis. Nam el vestimenla sua et pedum pulverem ex-
cusserunt in eos, adimplentcs prxceplum Domini,
qui diseipulos ad praedicandum mittens, ait : Et qui-
cunque non receperit vos, nec audierit sermones ve-
stros ; exeuntes [oras de domo vel civitate , excutite
J) piilverem de petitbus veslris. Amen dico vobis, lolera^
bilius erit lerra: Sodomorum et Gomorrhworum in
Dominus prxdicaloribus suis . In vias gcnthtm ne die judicii, quam ilti civitali. Pulverem vero de pe-
abieritis, et in civitales Suniaritanorum ne intravcriti*. dibus jubentur exculere in testimonium laboris sui,
Ascensurus vcro ad coelos ait : Eunles in tnundum quod ingressi sunl civitalcm. elpnedicalio apostolica
univertum, prtvdicate Evangelium omni crealunv. L'l ad illos usque perveneiit. Sive excutilur pulvis til
scilicet prius a Jud«a apostolorum repulsa prxdica- nibil ab eis accipiant, ne ad victum quideni neccssa-
BALU/II NOTiE.
synodo Malisconensi anno 58T> ut Grego ius Turo-
nensis narrat lib. viii, cap. 20 Historix Francorum.
b Tili .lusti. Vox Justi non exstat in codice manu-
scripto. Eam tamen habet Editio Massoni, qux Tili
nomen, quod habetur in veteri codice.omisit. Clrum-
qiie autem vocabulum evstat boc loco in Aetis Apo-
stolorum. Itaque retinuimus ob eam causani titrum-
que.
a Siiic prius salurari filios. Verba Cbrisli sunl ad
miiliereni Chananxam. Iloc auiem intcr cxtera ar-
guinenio usus esl ille qui exeunte postremo sxculo
thcses emisit in piiblicum, ut ostendcret mulieres
non essc liomincs. Quod ideo \isum est adnotare,
in intelligal lettor non tiiin priraum agitatam fuisse
h.mc quxslionem , neque animi lanttim gralia, sed
scrio proposilain ab episcopo qtiodani Gallicano 111
91
s. acoraudi episcopi lugdunensis
oi
rium, qui Evangelium spreveririt. Sicenim a docio- A rimos cx loci illius incolis Chrisli fiJei subjugalus,
rilms exponilnr cxcussio pulveiis , non solum in
Evangelio, ubi praecipitur, sed ct in Aciibus aposto-
lorum, ulii perficilur.
\lll. El inde esl quod in primis quidera , quaudo
segregali sunt in opus Paulus el Barnabas, pev sin-
gulas eivitates lcguntur intrasse synagogas Judaco-
rum, el sabbalis dispulasse dc regno Dci , id esl ,
quando colleclsc lieliant Judoeorum. In secunda au-
ti-ni circumcisione [F. , circumitione] per singula
iterum loca Paulus ct Silas leguntur suscepli csse a
fratrilms, cl mansisse apud fratres. Unde el asccn-
dentibus Paulo el sociis cjus Hierusalcm , ierunt
cum eis aliqui ex discipulis a Caesarea, a deduccntcs
secum, ui hospitarenlur, Mnasonem qnemdam Cy-
ac saluiis siki- nuntium innumeris honoribus prose-
cuios. Et h;cc quidem ab apostolo 1'aulo ila eotistat
essc scrvata.
XV. Si quis vero ei principis aposlolorum Pelri
gesla considcrcl, videbil etiam ingressum ipsum ali-
qnando ad Cornelium, ct eos qui cuin ipso adcranl ,
non (uiiis apud illos mansissc aut accepisse eibum ,
quani sanclo Spirilu repleti, et iu Christi noinine
baptizati, fidelium digni fierent convictu etsocielate.
Scd L-i apud Joppen, in doino liilelis cujusdam Si-
monis coriarii bospitatum , esurienlem guslarc vo-
luisse, ubi el vas liiilcuni plenum diversis animanti-
bus ccelitus delapsum vidit, facta ad sc voce : Quod
Deus mundavit, lu nc eommune ttixeris. Huc autcm
priuiu antiquum discipulum. El cum vcnissent Hie- B per lei factum csse narratur, ut per fiilein sancl.e
rosolymam, excepenint eos fratrcs.
XIV. Alque islius rcgtilx dislriclioncm scrvat
ubique Vas elcciionis, et magister gentium Paulus :
quod diligenti cuique lectori, vcl audilori facilc e^i.
cx ipsis geslis cjus agnoscere. Denique et in Pbilip-
pis cum pnedicarel, nec in domuro Lydia; purpura-
rke, licet colentis Dcum, inlroissc legilur, ant maii-
sisse, priusquam cum onini doino sua in Christum
crcdcns baptizaretur : nec in illius simililer doinum
qui cusios erat carceris ingressus csl, aut liiiinani-
tatis ejus obscquiis usus cst , doncc etiam ipsc crc-
dens Domino, cum omni domosuabaptizatus, uignus
ficret tantuin apostoluin lialiere convivam. Sed et
cuni venissct Tyrum.non nisi cuin discipulis scptcm
Trinitalis, cunctarum gentiura futura mundalio prac-
signaretur , sicuii jampridero aposlolis a Doniino
prsceeptum fuerat, ul euntes docerent omnes gcntes,
baptizantes cos in nomine Patris, ei Filii, et Spi-
ritus smcli. Taies crgo jani erant cl genlilcs illi ,
credentes, baptizali et mundati; cum quibus, nc
scandalizarentur bi qui ex circumcisione credidc-
rant, iliis abseiilibus edebat, prsesentibus eilcre ilis-
simulabat. libi et illud fideliter considerandum est
quod si talis ac tantus aposlolus , nc Jud.eos fidclcs
scandalizarel, qui adbuc carnalibus lcgis observatio-
nibus utebantur, a gentilium fidelium se convivio
subtrahebat, ne eoiitra niorem, scilicet Judaeoruni ,
videretur agcre, cum genlibus convivando ; quo stu-
scribitur mansisse diebus. Simililer autcm ct apud C dio Christiani nunc a convictu sc debent sublrabcre
Caesaream in doino 1'bilippi evangelistse, cui quatuor
crant filke virgines propbctantcs , hospitio fnnctus
csse incmoratiir, u!;i et per aliqiiantum tcmporis ,
cini custodia detincretur , sui illi tantnmmodo le-
guntur ministrasse. Apud Si loncm quoqne humane
tractaius a Julio cenlurionc, ad amicos lantummo.lo
rcfortur isse , qm cranl uiique fideles, ct sui curam
cgisse. Ileniquecum vcnissct Puleolis, diebus septein
apud fratres mansisse perhibetur, In ipsa autcm
Rorna biennio in suo habitasse conductu. Sed et
scmpertam ipsi quam bis qui secum crant, ncces-
saria qua:que suis se fatetur nianilius minislrare. El
cum apinl alios prima verbi Dei jaceret fundamenla,
infideliumJudxorum, ne exemplo hujus illicila; com-
munionisscandalizent socios et participesChristianaj
religionis, talique facto vel Judaicis videanlur su-
perslilionibus favere, vel ecclesiastica convincaniur
statula dissolvcre?
XVI. Sedet h in lilirisClementis EcclesiceRomanse
pontificis inveniuntur aliqna a suprameraoratn Apo-
stolo de bujus rei obscrvatione dicla, qtiae in his in-
serere non inccngruum exislimavimus. Nam licet
iidem lilni jmlicentur apocryphi, pleraque tamcn ex
his icstimonia inveniuntur a doctoribus usurpala.
Introilucit ergo Clemens, cum necdum esset baplisati
gralia purificatus, etobboc a mcnsa Petri cum ca>
ab Ecclesiis fidelium inveniiur accepisse stipendia. _ teris similibusseqiiestralus, cumdem Aposlolum lo-
Necessaria vero, qine ipsi ct suis a patrc Pulilii ca1
terisque Mitilinensis insula; cultoribus imposita nar-
rantur, ipiis non vidcat nequaquam ab infidelibus,
sed a fidelibus, fuisse suscepla? Nam cl patrcin Pu-
blii salvavil, et lanlas apuil camdcro insiilam iulir-
mitatum curationes exercuit, utdubium non sit plu-
qucntcm sibi his verbis : « Non pro superbia, o Cle-
inens, convivium non ago cum his qui nondum pmi-
ficati snnt. Sedvereornc forte miln quidem noceam,
ipsis autcm nihil prosiin. » Et paulo posl : « Nerao
ergo vestrum contristetur, ait, a convivin nostro sc-
paratus. Parvo eniin iempore sequeslratur qui cilo
BALUZU NOT.E.
• Deducentes secum. In coil. ms. hic locus ila
lcgitur : Dedueentes apud Itosvilurcnttir Jasonem, etc.
I*ro quo Massonus edidil : Deducenles secum, ut ku-
soitarentur Mnas. Sed in Aeiis Apostolorum, cap.
xxi, legitur : Ailducenles seciim, apud quem hospita-
renlur, Mnasonem. Itaque Actorum aucloritate con-
siitiiimus lcctionem qase nunc exslat in cditione
operum Agobardi.
h ]>t libris Clementis, nimirum in fine libri secundi
Rccognitionum. Et inanifcstuin esl existimasse Ago-
bardura hanc Clementis lucubrationem esse apo-
crypham. Itaque dubium non est quin secundum
Agobardi sententiam Itinerarium beati Pctri, a Cle-
mente scriptum, illud ipsum opus sil quod sub Re-
cognitionum litulo nunc quoque exstat : id quod
Beilarmino eliam probabilc visum cst.
03
DE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS.
04
voluerit baptizari, multo autem qui tardius. Et ideo A Judieis quidem incredulis, inter quos morabanlur
in vobis est quando velilis ad nostram convenirc
mensam, etnon in nobis, quibus periiiissum non est
sumere cum aliquo cibum , nisi prius fucrit baptiza-
tus. ► Htec de scriptis Clenientis necessario a nobis
prolata sint, volentibus evidenter ostendcre ab apo-
stolis traditam liujus rei antiquissimam observatio-
nem. Vera enim et ista ducenda sunt, et eo maxime
quoabapostolicisactibus in nullovidenturdiscrepare.
XVII. An putandi sunt electi Christi apostoli cum
Judxis infidelibus communem habere voluisse men-
sara, aul potuisse cum eis gratum convivium ducere,
de quibus magister gentium Paulus Tbessalonicensi-
bus ita loquitur : Vos enim imilalores facti cstis, fra-
tres, Ecctesiarum Dei qutv sitnl in Judtra in Christo
neque expelisse aliquid neque accepisse refcruniur,
ab his vcro qui ex gcntibus ad fidem Christi vene-
rant, neeos minislri, oblalioncs fidelium perlulerunt.
Jam enim lempus inslabat utdiceretur fidelibus om-
nibus, dc omnibus inimicis fidei Clirislianac : Si quis
venil ad vos et hanc doctiinam non afferl, nolilc reci-
pere eum in domum, et Ave illi nolite dicerr. Qui enim
dicit illi Ave, communicnt operibus ejus matignis. Se-
cundum quam sententiam, si is qui Ave illi dicit qui
a dortrina apostolica exsistit alienus, communicat ab
operibus ejus malignis , quanlo amplius Judaicae
communicat raalignitati , qui cum his conmiune
etiam convivium celebrat?
XIX. Et. adhuc, utab inqiiinationibus hxrelicorum
Jesu; quia eadem passt estis et vos a conlrtbutibus B vel Judasorum Chrisliani fierent cautiores, diceba-
vestris, sicut et ipsi a Judwis, qui el Dotninum occt-
derunl Jesum, el propltelas, et r.os perscculi sunl, ct
Deo non placent, et omnibus hominibus adversanlur .,
prohibentes nos gentibus loqui ne satvce fiant, ut im-
pleant peccatasua semper ,pervcnit autemiraDei svper
illos usque in fincm. Cum talibus ergo (quos occisores
Jesu et prophetanim, persccutores apostolorum, Deo
non placentes.onraibushominibus adversantes, pec-
cata sna semper implentes el sub ira Oei usque in finem
saeculi gementes,Vaselectionis appellat) vel apostoli
credendi sunt a commune habuisse convivium , vel
(Idelium quisque illuil dcbel rclinere consorlium?
XVIII. Verum quoniamEcclcsiarum qux in Juda?a
erant in Christo, id est, eorum qui ex Judxis credi
tur imo et semper dicilur eis : Charissimi , nolile
omni spiritui credere, sed probule spiritns si ex Deo
smt ; quoniam mulli pseudoprophelw cxicrunl in mun-
dum. In hoc cognoscitur Spiritus Dei. Omnis spiritut
qui confiletur Jesum Chrislum in eurnc vcnisse , ex
Deo esl , ct omnis spirilus qui solvit Jesum ex Deo
non est ; el hic cst Anlichristus. Itcmqne ibi : Qitis
enint est mendax, nisi is qui nrijat quoniam Jrsus non
est Citrislus? Ilir est Anlichrislus, qui ncqat Patrcm
et Fitium. Omnis qui nrgat Fithtm, nec Putrem ha-
bel; qui confttrlur Filium, et Patrem habel. Ex qui-
bus verbis evidentissime declaratur non soluni men-
daces sed et Aniichristos esse Judxos, qui cum ne-
gcnt Filiuni, frustra confitentiir Patrem ; non autem
dcrant, fecilAposlolus mentionem; videndum ctiam ^ confitcnles Filiura , nec Patrem babere merentur;
snper omnia vero Jesuin, qui ex Maria virgine or-
tus est, Christum esse negantes, Antichristi sibi et
nomen pariter et eloquium vindicarunt. Nam quid
aliud Anlichrislus diclurus est, nisi Jesuni quidem
non fuisse Christuni, se autem esse quod ille vcluli
falso creditus fuerit? In boc ergo solo blasphemiam
Judxorum superat Antichristus, quod se praesnmit
nuncupare Christum. In hoe aiitem Judxi nequitiam
sequiparant Anlichristi , quod Jesum negare audent
fuisse Christum. In tanlurn igitur Anlichristi, in
quanlum blasphemiae ipsorum blasphcmiis consoiiant
Antichristi. Quis autem cum Antichristo mensam ha-
beat communem,et Christo se asserat servare Gdem?
Aut quis non libenter eorum fugiat necessitatem ,
quos suurn videat blasphcmare Salvato.-eiii? et qui-
bus ipsum terribiliter audiat deiiuntiantem : Vtv tibi
Corozaim, vtv libi Bethsnitlu ; quia si in Tijro et Si-
done facta: essenl virtutes qutc fttcla; sttnl in vobis ,
otim in cinere et in cilicio pwnilcnliam cgisscnt. Ve-
de illis, utrura el ipsi ha:c intcr suos positi contri-
bules observarent. Et facile hoc ex verbis sancti
Luca? possumus agnoscere ; quibns ait : Multitudinis
autem credcntiitm erat cov et anima una , nec quis-
quum horum aliquid suum dicebat, sed erant illis om-
nia communia. Et paulo post : Quolqitot, inquit, pos^
sessores domorum aut agrorum, vendcnles afferebanl
pretia eorum qtta* vendcbanl, et poncbanl antc pedes
apostolorum. Dividebatur autem sitigttlis, prout cui-
que opus erat. El post aliqua rursuin ait : Et crant
omnes unanimiter in porlicu Salomonis. Cwlerorum
autetn nemo audebal se conjungere itlis, sed magni-
(icabat eos populus. Neque igitnr communeir. cum
eis ducebant victum, ciim quibus non habebant ne
communc quidcm habitationis consorlium. Omnia
vero quaj ipsis erant cominunia , non nndecunque
quxsila, sed ex sola fidelium fuerant conlatione ct
oblatione suscepta. Sed el in maxiina necessitale
f.uiiis qua: b sub Claudio facla esse memoratur, a
BALllZII NOTvE
a Commune Itabuisse convivium. Ita visum est edi
debere pro eo quod editio Massoni babe! commune
eavissc convivium. iVain in codice ms. sic omnino
sci iptum est, vcl apostati credendis commitne anisse
eonvivium : ex qua scriptionc constituimus veram
lectionem.
b Sub Claudio. Hujus famis nieminit Eusebius in
libro ii Hist. Eccl., cap. 8, et in Chronico, ubi eam
contigisse ait, nt Baronio visurn, quarto iniperii
Claudii Augusti anno. Veruni in Cbronico Eusebii
nibil de anno quo fames illa contigil. Ait enim tan-
tuni, quemadmodum et in llistnria, eam contigisse
snb Claudio. Quare perperam boc loco Eusebium cor-
rigit Baronius; qui eam famcm revocat ad secun-
dum Claudii annnni, auctoritale Dionis Cassii. Jose-
plms taiiien Scaliger in Auiniadversionibus ad
Chronicon Eusebii cxistimat eam evenisse anno
niuiidi 2061, hoc est, anno quinlo imperanle Clau-
dio Nostrum noi! cst componere hanc lilem inter
lantos viros.
93 S. AGOBAKDI EPISCOPI LCGDUNENSIS «»
rumtamc» dico vobis, Tyro ci Sidoni remistius erit A trislan.es, ei UIos tetillcante», pa.riarcharum causa
quam vobis in dic judicii. El in Capharnaum, nun
quid usi/ii<- f» ccdum cxaltaberis? ttsque in infermtm
dcscendes. Quia si in Sodomis facta> fuisscnt virtutes
qua: facttc sunt i» («', forte miinsisscnl usque ud lianc
diem. Vcrumtamcn dico vobis, quia lerra- Sodomorum
remissius erit iu tlie judicii , quam tibi (Malth. xi ,
21,22).
XX. Corozaim namque, ct Bcthsaida , ct Caphar-
naum, uriies Galilaxe, idcirco a Salvatorc plangun-
tnr, quOdposllantasigna, alque virtutes.non egcriut
pcenitenliani.PrapferuDtur auteui eis Tyrus et Sidon,
qu<» I naluralem tanlum legem calcavcrint, istse vero
post transgrcssionein naluralis legis uibes idolola-
Iriae el vitiis deditae. Et praferuiitur ideo.quod Tyrus
cl Sidon et scripta: , eliam signa
cla sunt, parvi duxcrunt. Et quia rcvcra, licet et
uon audire verilatem et auditam contemnere perni-
eiosum sil, mullo tamen et incomparabiliter pejus
cst audilam el cognitam eontemncre, el conlemptani
pcrscqui iusuper , et blasphemare. Quod apertis-
sime bcaliis Petrus OSlendit, de lalibus dicens : Me-
lius (ueral illis non cognoscere viam justitiw , quam
post cognilionem retrorsum reflecti. lloc aulem multo
ad|iuc evidenlius demonslratur verbis Doinini per
parabolam sic loqueutis : C.um immundus spiiitus
exieril ab homine, ambulal per loca artda , quwrens
requiem, el non invenit. Tunc dicil : Rcverlar in do-
mvmmeam, undeexhi. Etveniem invenit vacanlem,
tc pis mundalum et omatam. Tunc vadit et assumit ^
sepienlalios spiritus uequioies se, et intraules Imbitant
ibi, et fiunt noviitima hominis ittius pejora prioribut :
sic eril et gcneralioni huic pessimw. Ex quo perspi-
ciihi» esi immiiiidum idololalria: spirilum dc corde
qiiondaiii populi Judaiei, cum ei lexdataest, reces-
sisse et ambulasse cum diu per loca arida , corda
videlicet genlilium infructuosa, atquc in his securam
sibi voluissc facere mansionem. Scd et inde in ad-
vcntu Chrisli. cunctis in cum credenlibus nalioni-
bus, expulsutn, ad prislinam domum reversum.qiiam
iiivenit Deo quidein vacuam, carnalibus vero legis
obscrvalionibus orualani, a Pliarisaicis traditionibus
veluli mundatam. Et quia vidit cam sui habitalione
dignissimam, seplera alios nequiores se spiritus as-
sumpsit; cl cum bis intima ipsius pcnetrans, novis- D
siina ejus pejora feeil prioribus. Majori quippe nunc
domus illa plebis Judaicsc da:monuin numero possi-
detur, blasphcmans in synagogis suis Christum ,
quani in ./Egyplo posscssa fuerat anlc Irgis noti-
liam.
XXI- Frusira igilur fautorcs Judxorujn, nos con-
honorandos eos putanl, ctChristianis dicerc audcnt
meliores; cum legaums cliam Agarenos, qui :iunc
corrupto vocabulo a Saraceni vocantur, Amalachitas
quoque, el Madianitas , aique Afros, ex Abrabam
geinis ducere , ideoque nec eos quisqiiam vel hono-
randos vel meliores Cbrislianis debeat existimare.
Noii soliiin aulcm Jwlxi meliores nobis csse neque-
unt, sed el his, quas supia enumeravimus , nationi-
bus pejores inveniuntur : quia illac quidem nec legem
acceperunt , isti vero post datam sibi legem , post»
missos ad se prophelas, etiam Dei filium occiderunt.
Si vero, jnxla Aposlolum, iion qui filii carnis, hi tilii
sunt Dei, sed qui filii promissionis, hi acslimantur ii»
scmine; ergo Judxi, quanlum a promisso Abrah;e
•ideo.quod lyrus fi ^,,^ i(J est> chrislo, existunl alieni, lantum et
quae apud cas fa- fiiinrlim n„: „i„ria nroi)aniur indisni ; nec Ilierusa-
filiorum Dei gloria probantur indigni ; nec llierusa-
lem ccelestem matrem sortiti sunt , sed Hierusalem.
terrestris ct Agar ancilkc r qux in servilulem gcne-
rat, tilii remanserunl.
XXII. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancitlam
el filium cjus. Non enim ha-res erit filius ancillai
cum fdio liberce. Expulsus ergo est dc paterna domo
Judaicus populus , atque ab hxre:titate filiorum Ec-
clcsiae , qux per Chrisium lihera effecla est, segre-
galus. Nam sicul Doniinus ait, servus non manel in
domo i/. vternum, filius manct in trternunu Otnuis.
autem qui facil peccatum, servusesl peccali ; nec po-
lest a jugo servilulis islius absolvi, nisi per Dei fi-
lium inerueril liberari. Judxi igrtur (qni, drcenie
Domino : Si filitis vos liberaverit , vere liberi erilis,
ipsi quidcm iion credunt, se autem semen Abraltx
csse el nemini onqoam servissc gloriantur) non so-
lum a libertate spiritus cDiciunlur extranci , sed et
carnalis servilutis inveniuntur obnoxii. Neque hoc
solum ; sed et lilii pciseverant diaboli ; sicut ct Do-
niinus ostendit , dicens eis *. Vos ex palre diaboto-
estis, el tlesidcria putris veslri vultis facere. An non.
palrissui desiderio quotidie satisfaciunt, conlemnen-
les Iegem, spernenles prophetas , persequenlcs Ec-
clesiam , alque ipsum Dei filium blasphemantes *
Cum hxc crgo ila se habeant , qua ratione servis.
Dei servi peccati, filiis libcra?. lilii ancillac, hxredibus
exhxredati, Dei filiis filii diaboli prxferenlur? Quos
Dominus per Isaiam propbetam tanta a servis suis
divisione sejungit , ut et nomen pristinum eos ami-
sisse, et inter mortuos oslendat jam deputatos esse,
bis verbis : Ecce servt mei comedent, ei vos esurietis.
Ecce servi mei bibent , el vos sitietis. Ecce servi mei
Uvtabnntur, rt vos confundemini. Ecce servi mei cla-
mabnnlpra: exsultalionc cordis , cl vos ululabttis prm
dolorc cordis, et pr<r contritionc spiritus ululabitis, et
BALUZH NOTiE.
« Saraceni vocanlur. Eusebius in Chronicn « Abra-
ham cx ancilla Agar genuil Ismaeleui : a qno Isinae-
lilarum getis, qui postca Agareni, deinde Saraceni
dicti. > Et arl.iiratur D. Hicronymus Saracenos di-
ctos a Sara uxore Abrahae, sicut Agareni dicuntiir
ab Agar ancilla. Scd istud improbat Jos. Scabger m
Aniroadversionibus ad Chronicon Eusebii. Exisumat
enini potitis esse dcducendam vcrbi hojns ongmcm a
Sarak, quod Arabicesonatfuraces; « Qualessunt, in-
quil, qui Turcis dicuntur Cosalci Tarian, quales
Marlolossi, qualcs Randolieri ii>. Pyrena?.is. i Hiero-
nvmi tamen opinionein Scaligcricai pra:feri Innoceu-
tius Cironius in librum v Dccretal., tit. 6. Genebrar-
dus vero pulat Saracenos potius dictos a Sara monte,
qucra olini ipsi incolebani.
07
DE JUD.YICIS SUPERSTiTlONlBUS.
M
dimitietis nomen vettrum injuramentum etectis meis ; A mur absoluii. Meminissc clenini nos oportet quomo-
et interftcicl te Dominus Deus tuus , el servos suos
tocabit nomine atio; in quo qui benedicius est super
terram, benedieelur in Deo amen; et qui jttrat in tcr-
ra, jurabit in Domino amen. Nomine itaque pristino
populus Judaicus spolialus , ct incredulitaiis suae
gladio percmptiis , electis Dei nomine alio vocatis,
et Christiano vocalmlo bcnedictis, alque in Chrisli
sacramenta juratis, nec exaequari polest. nec cnrpo-
rali saltcm victu sociari dcbet , quibus ne ipsa qui-
dcm servitulis appellalione meruit copulari.
XXIII. Si vcro ol boc eonsiderenius , quibus vir-
Uitibus tabernaculi Dei habitatio , et sancli mnntis
ejus ascensio valeal coinparari , non miniinum inter
eas virtus illa obtinet locum, qua vir juslus ita di-
pnis cst COnlaudari : Ad nihiium deductus esl in con-
speciu ejus maligntts, timentes aulem glori/icat. Fi-
delcs itaque et timcnles Deum glorificandi sunt in
oranibus atquc honorandi. Popnlns autem illc qui
lotus csl positus in maligno, quique Dei virtuiem
et Dei sapientiam non cognovit, ac per hoc in mali-
gniiatis et erroris velustalc rcmansit, pro nihilo in
conspectu omniiim credenlium est hahendus ; nec
pecuniae aul divitiarum suariim causa cuiquam ho-
norandus; sed ob caruin potius cupiditatem lepra
Naaman aspersns, ab omni (idelium populo per ve-
rum Eliseum aquis baplismatis cxpialo, ut vere sor-
didissimus alque immundissimus cxseeiandus ; in-
super vero et anathema ci semper el uhique dicen-
do et propheta ille, qui de Juda missus fue.-at in
Bctln-1 , ubi ab Jeroboam rege Sainariae vitulus au-
rcus colebalur, a Deo prohibitus ne illic comedcrei
vel biheret , etiain invitanti se regi responderit :
Si dederis milii mediam varlem dumus furr, non man-
ducabo punem , neque bibam aquam in loco isto. Iu-
super et munera oblata sibi ab eodcm rege susci-
pere recusavit. Yerum quia postea scducltis a pscu-
doprophcta qiiodam , contra pwceptum Domini in
eodeni loco comcdit et bibit, Dei judicio Iconi tra-
ditus, et ab eo intevemptus occubuit. Nam quod in
Veteri Testamento religiosi Jtktei diligenter absti-
nuerunt a cibo et potti infidclium, ubi illis pracce-
ptum sit a Domino non facile advertitur; doeinnenta
B tamen exslant de exemplis sanciorum , sicut de D.i-
niele scriptum est • Proposuit aulem Daniel in corde
suo ne pollueretur dt mensa regis, neque de vino po-
lus ejus ; et rogavit eunuchorum prcrpositum , ne con-
taminaretur Concessumque est Danieli , An.mi.r,
Azariae , ct Misaheli, cum caeteri pueri Israelita? ve-
sccreutur cibo regio. Quae obscrvantia in lantiim
inolcvit apud Judacos, ut tempore advcntus Domini
generalis esset omnium ; ita utdicerent impii Jud.ri
discipulis Domini : Quare cum pubticanis el peccato-
ribus manducatis et bibitis? et non solum hi , sed
etiam infideles disceptarent adversus Petrum , qni
erant ex eircumcisione, dicenles : Qnare introisti ad
viros prtrputium habentes , et manducastis cum illis ?
rium voce Aposloli, qui ail : Siquis non amat Do- r Qu'l,us icddita ratione suhjiinxil , respondisse sihi
minum nostrum Jesum Chrislum, sit anathema ma-
nrnafAa.Nam si is qui non amalDei filium, anathcma
cst; ergo quiodit, qui perscquitur, qui blasphemat,
mtillo adhuc detestabilius anathemaiizandus est.
Si quis porro amicitiis lilicnler ipsius indulgel, ncc
ferre illi impia; socieialis auxilium erubescit, merito
ct ipse audiet quod Josaphat rex per prophctam
Domini increpalus audivit ; Impio pnvbes auxiiium,
et his qui oderunt Dominum amicilia jungeris, et id-
circo iram Domini mereris. Et quidem rex ille in
c-eieiis omnibus jus!iii;c tcstimonium accepit; sed
in hoc solummodo oflendit , Deique iram promeruit,
qnod intpiis et Deuin odientibus auxilium pra;bere
et amicilias non exhoirnerit copulare : quos utiqiie
vocem de ecelo secundo : Qua1 Deus mundavit, tu ne
communc dixeris. Ex quo tempore cot>pil declarari
quod beatus Paiilus scripsit : Omnia mundu mundis.
coinquinatis autem et in/idelibus niliil mundum (Tit.
i, 15). Quo testimonio licet plerique in conlrarium
utanlur, id est, ut propter boc putent sibi licitura
infidelium sumere cibos , lamen nostrain omninc
conlirmat obscrvantiam, ut immundorum immundas
noverimus esse mensas, quia inquinatx sunt eorum
et mens et coiiscienlia. Quomodo auteni iminundae
non erunt inensx, quorum maledicla sunt hoxreset
apotheex ?
XXV. Sed quia ad maledicliones inlidelihus Ju-
d;cis a Deo impositas scribendo perventmus , paulo
non cssc alios quam cos qui a domo David se ipsos jj diligentius a superiorihus eas repetamus. Ait iiaque
excideranl, evidenlcr Scriptura designat; sicut et hi
impii, et inimki semper Dci lilio Judaii, a veri Da-
vid domo, quae est Ecclesia , se ipso scgregant, et a
rcgnoChristi abscisi , regiium exspeclant ac deside-
rant Anticbristi , quem Dominus Jesus interlicict
spirilu oi is sui , ct dcgtruet ilhislratione adventus
sui. Non solum autcm ipsum, scd et istos qui volue-
runt regnare super sc, securKhim Evangelii parabo-
lam, acccplo coslorum regno, rcgrediens jubcbit
iutcrfici se pracsente.
XXIV. Erepti igilur de poteslate tenebrariim
Christiani, et translati in regnuni filii charitntis
Dei, nullalenus debemus eorum conviciu et socie-
latc pollui, a qtiorum erroribus omni genere proba-
Moyses omni populo Israeliiico trans Jordanem iu
solitudine eampestri : En propono in conspeclu restro
hodie bencdictionem el maleitictionem , benedictiqncm,
si obtdieritis mandutis Domiui ; malediclionem , si
non audierilis mandata Dei vcslri. Cnm introduxerit
te Dominus Deus tuui in lerram ad quam pergis ha-
bitandam , pones bencdictionem snper montem Gari-
zim , maledirtioiiem super monlem Hebal, qui sunt
trans Jordanem. Qu:e verba cuni permagnificis sen-
sihus plena sinl, noo amc poiuerunt impleri , nisi
Jordane Iransilo, idest, bapiismi sacramento cor-
poie Christi taclis aqnis Jordanicis dedicato. Gari-
zim namqtie . qtii inlerpretatur divisio, significat
apos:olicam p! !iem divisam ab inlidelium svnagoga.
m
S. AGOBABD! EPISCOPI LUGDUNENSIS
100
ftirut Paulus de se ipso ait : Cum autem comptacuit \ donec le conterat. Hoe profeclo est quod supra de
ei qui me segregavit de utcro matris mew, ut revelaret
filium suum in me , non ndquievi carni et sanguini
Hebal autem, qui intcrprelatur vorago vetus, signi-
ficat carnalem et inGdelem Synagogam , quae non
acquievit transire ad novilatein spiritus vivilieantis,
sed maluit remanere iti vetustate litterae occidenlis.
Ibique eis perseveranlilius , supervenit immensus
fluvius maledictionum , juxta quod scriptmn esl :
Facti sunt principes Juda , quasi adsumentcs termi-
num. Super eos ejfundam, quasi aquam, iram incum.
Et sictil onmes omnino promissiones et benedictio-
nes requieverunt super aposlolicam plebem, sic
onines comminaiiones et maledicliones confirmata;
simt super synagogam Saianse , ipso ordine rei quo
Evangelio posuimus : Erunt novissimu Iwminis illius,
id est, ad quem spirilus imrniindus cum aliis septem
se ipso nequioribus ingressus fuerit , pejora prio-
ribus.
XXVI. Et hsec quidcm breviter diximus, ac de
multis pauca libavimus; strictim scilicct volenles
ostendere quantis benedictionum muneribus dignam
prreparaverii Deus apostolicam plebcm, qtiantisque
e contrario malediclionibus suis meritis repletam
iniidelem repulerit synagogam ; quatenus et in ele-
clis impleretur quod praedictum fuerat; etenim bc-
ncdicliones dabit qui legem dedit, beiiedicens eos
videlicel juxta Apostoluin in omni benedktione spi-
ritaii in caleslibus i» Otristo. El illis qui nec Moysi
Moyses prxdixerat verbis dicens : Malediclus eris B litteris, nec verbis Christi crediderunt, ac per Iioc
in ckitate , id esl , Hierusalein , maledielus in agro
iniuidi dispersus; maledictum Iwrreum tuum. 0<'od
alia Iranslalio sic dicit : Maledictas upotheca; tuw, et
omnes reliquia! tuat , maledictus fruclus ventris tui,
ct fruclus terras tutr. Maledktus erit ingrediens, na-
secndo in lianc vitam; ct maiedictus egredkns (Deut.
x.wiii, 17, 18, l'J), moriendo videlicet, de liac vila.
Et post iiiulla : Advena , inqtiil , qui tecum versatur
iu terra, id esl, populus genlium, ascendet super te
eritque sublimior, effectus videlicet filius patriarcha-
runi, et socius radicis oliva?. et pingucdinis factns.
Tu autem descendes, et eris inferior, abscisus ab
olea, et siecus in tena jacens, igni destinatus. Ipse
erit in caput, el tu cris in caudam. Et nunc veniunt
juslo Dei judieio reprobali sunt , ilia malediclio su-
pervenircl, qua; ab ipso Moyse ita fuerat pneniin-
liata : ilalediclus omnis qui nun permanserit in ver-
bis leyis hujus, ut faeiat ea , nolens audire quod in
ea scriplum est : Juxta te est verbum valde in ore
tuo, el in corde luo, ut facias illud. Quod Apostolus
sic exponit : lloc csi verbum jidei quod pnvdkamus.
Quoniam si confessus fueris tn ore tuo Dominum Jc-
sum, et credidcris in corde luo quod Deus eum susci-
lavit a morluis, tatvus eris. Corde cnim creditur ad
justiliam, ore auiem confessio fit ad salulem.
XXVII. Breviter ergo ista a nobis perstrieta sint
Nain et cedendum est majoribus , subtilioribns , ac
facundioribus, quibus perfacile est altiora eloccul-
quidam per se eos conantes levare in capui unde C tiora hujus rei pandere : quod jam jamque licri
oportet, frigescenle inultorinn eharitale, abuiidante
ubique iniquilate , inereduloruni convalescente im-
probitate, Antichristi fallacia appropinquante. Atque
utinam juberet religiosissimi lmperaloris induslria
alieui de suis ul colligeret omnia quse a magistris
Ecclesiarum in Scripturis sanctis de Anticbristo
intelligenda, vel exposita , vel signata sunt. Valeret
profecto ad caulelam fidei, ad erectionem spei, ad
roborandain el commendandam dulcedincm dileelio-
nis Christi. Ameu.
ceciderunt , quasi non debeant essc in caudam :
quod ulique semper erunt, donee plenitttdo gentium
introeal, et sic omnis Israel salvus fiat, ouiiiis vide-
licct sahandus. Nam istorum qui nunc stmt infide-
liuin augebit Dominus plagas, plagus magnas et per-
severantcs , infirmitates pessimas et perpeluas : quod
alia translalio dieit, plagiis verissimas , el infirmitates
veras. ltem ibi : El converlel iu te omnes uf\hctioncs
jEgypli quus iimuisti, ct adlicerebunt libi. Insuper et
universos languorcs, et plagas, qiur non sunt scriptw
in volumiue leyis hujus, inducet Dominus super te,
AGOBARDI EPISGOPI
AD PROGERES PALATII
• CONSULTATIO ET SUPPLICATIO PE BAPTISMO JUDAICORUM MANCIPIORUM.
Reverendissimis ac beatissiinis donmis ct dominis D et Patribussanctis, bAdalardo, Waleetc Helisacharo.
BALUZII NOT.E
• Consultatio. In codice regio nulliis liiulus exsta-
bat in hoc loco. Sed in vettistissimo operum Ago-
bardi eleneho, qui deseriptus esl in iniiio voluminis,
tiiulus istius libri sic legitur qucmadmodum nos edi-
dimus.
b Adalardo, Corbei;c veleris abbali, iu diieeesi
Ambianensi. Filius fuit Bernardi, fratris Pippini re-
gis, ul in ejus Vita narrat Paschasius Radbertus.
Unde et in aula Pippini educatus est, ut, praMer
alios, docet etiam Agobardus in cap. 2 libri De Dis-
pensatione Rerum Eeclesiastiraruin. Mortun dcnium
Pippino, Adalhardus inter intimos familiarium Ca-
roli
c llelisacharo, presbytero et abbati Centulcnsis
monastcni,
I!!i
DE RAPTISMO JUDyKOIIUM MANCIP.
102
Nuper cum ;t palatio lempus redeiindi nobisjam A sedi afllictus. Causas vcro bujus afllictionis sciibe-
f\ii:>sei induitum, suavissima dilectio vcstra sedit et
bu livit mc inussilantem polius quam loquenlem con-
ira eos (|iii qnerelas Judseoruin astruebant. Cumque
audita fuissent a vobis el modiflcala quse dicebantur
altrinsecus, surrexislis, et cgo post vos. Vos ingressi
«•slis in conspcctu prirtcipis : ego sleti ante oslium.
Post paululum fecistis ut ingrederer. Scil nihil au-
divi, nisi u absolutionem discedendi. Quid tamen vos
dixeritis clementissimo principi prscfata dc causa,
qualiterquc acceperit, quidve responderit, non au-
divi. Ad vos postea non accessi, prsepediente pudore
ignavo, el molestia fatigante me : quae mibi ulique
acccssit, iion lam ex involutionc rerum, quam ex
ignobililate mentis. Quamobrem rccessi lurbalus,
rem. Sed timco mansuetudini vestrae laboreni ingc-
rere. Portitor tanien iianun liUerarum potest vobis
edicere, si palitur longanimitas vestia. Aliipia sane,
qti;e silenda non pulo, propter quoc mihi et ad fidissi-
maiii paternitatem vestram dirigo, innoteseo pruden-
liae vestrae. Prinium, quod summopere mihi necesse
cst seire, el , ut exislimo, cliam omnibus, ut dare
dignemini eonsilium qnod divino coiigmat operi,
(|uid faciendnm sitde mancipiis Judaeorum ethnicis,
quae illi comparaverunt, et nutriii apud illos, inter
nos discuni linguam nostram. Andiuiii de lide, vi-
dent celebraliones solemnilalum; et per h:ec roa;-
punguntur ad amorem Christianitalis, el desiderant
fieri in corporc Ecclesirc, membra Cliristi; ct confu-
arripui iter iucerlus, perveni domuni confusus, re- B giuntad Ecclesiam, b baplismum poslulanles : Ulrum
BALUZII NOTVE.
liam misit : cum quo Walachum monachnm pro-
pinquum suum, fralrem videlicet Adalhardi abbatis
et Gerungum Ostiariorum magistrum, uua niisit. »
Obiit anno 853 apui) Lotbariuin imperatorem, ut
urihitur m \ua Ludovu.! P'.i Ejus hoi txslal i!o
eiimi apud Paschasium Radberlum in Vita Adal-
hardi : < Dehv.le W.ila, virorum clarissiiuus, qui ei
successit, postea monachorum paler exiniius, timc
temporis primus inier primos, el cunctis amabilior
unus, niinia familiaritate regi inh;erens, et maxima
piwfccturoe dignitatc subveclus, in scnatu clarior
cunctis, in miliiia vero prudcnti animo fortior uui-
versis; quein tanta laus sequebatur in omni vilae
negoiio, ut longe plus ccnseretur amore posse, quam
omnium fastus etiam el lyrannis rcliquorum. Erat
enim justiliae cuslos ct ilecus bonestalis, oppresso-
runi quoque juslus oppressor. » Vocatur autem VValo
in libro Dc Construciione Novac Corbeiae, et in Anna-
roli Magni rcgis ascitus est : a quo niissus est an.
80!) ad Leoncm 111 papam, una eum Bernhario epi-
seopo Coloniensi, et Asio Wormatiensi, consulluriis
ilc processione Spiritus sancti, de qua lum recenter
mola erat quaislio in Gallia. Anno deiu 817 in partes
Pippini regis Italiae , adversus Ludovicum patrem
rebellantis, transisse credilus, deliciente conspira-
lione, puniiisque aiictoriinis, Adalardus apud mo-
naslerium sancii Philiberti in Aquilauia situni rele-
gatus est, id esl, apud insulam Hero, in qua silum
erat mnnasieriuin saucti Philibcrli, utp.itetex Vita
Piiiliberti apnd Duchesnimn, et ex Ademaro Caba-
nensi. Monasterium antem illud hodie vocatur Ni-
grum Monasieriiim, vulgo Noirmonslier, in dioecesi
Lucioncnsi. ln hac crgo insula clausus Ailalardus
lisque ad annum 821, qno revocatus ab cxsilio, red-
ditusque est monasterio Corbeiensi, ut narrat Egin-
hardus : « Adelbardum quoque de Aquilania, ubi
exsulahat, evocatuui, Corbeiie monaslerio, ut prius q libus Eginhardi adannuin S!2
fticral, abbalem ac rectorem esse jussit. » Auctor
Vit;e Ludovici Pii : « Adalhardum etiam abbatcm
qiioiidamCorbeiae monasterii, scd tunc in sancti Phi-
liberti monaslcrio consistentem , magisterio priori
i'1'ililiilil. i Auctor Annalium sancti Bertiui ad annuin
82-2 : < Doiniiiis imperator consilio cuni episcopis et
optimalibns suis habito, fratribus suis, quos iuviios
tonderi jussit, reconciiiatus est; et tam de hoc facto
quani (lc his qu;e crga Bernardum Dlium fralris sui
Pippini, nee non el his quae circa Adalhardum abba-
lem ci fratrem ejus Walachum gesta sunt, publicam
confessioiicm fecit, ei poenitentiam egit. < Sed fal-
sam fuisse accusalionem adversus Adalhardum con-
queritnr auclor libri De Consinictione Nov;e Cor-
heirc : « Tiinc accesserunt ad eum ( id est , ad
Ludovicum Pium imp.) viri pestilenlcs, et ejecerunt
euin dc honoie suo absque culpa, ct exsiliaverunt
sine causa. < Kursuni itaque consiliorum Ludovici
parliceps factus, principem loeuni apud eum occupa- ^
vit, ut colligi polest ex Hincmaro in epislola 14 ad
proceres regni, eap. 12 : « Adalhardum senem et
sapientem, domni Caroli Magni impcratoris propin-
quum, et monasterii Corbeiie abbatem, inter primos
consiliarios primum in adolescentia mea vidi : cujus
libelluin de ordine palatii legi et S( ripsi. > Mortuus
est anno825 postridiehal. Jamiaiii, ciim anno supe-
riore brevem sive Iibellum conscripsisset de ii1- qnae
deiuceps observari volebat in monaslerio Corbeicnsi :
qui liber editus est in tomo IV Spicilcgii douini
Luc;e Dachcrii monachi Benedietini.
Wallic, Adalbanli fralri, post quein factus est
abbas Corbeiensis. Unde in Vila Ludovici Pii Wala
dicitnr aflinis ejusdem imperatoris. Et ne quis du-
bitet hic agi dc Wala isioc, habemus auctoritatem
Egiubardi, cujns hacc sunl verba ex Annalibus ad
aiuium 823 : < Lotharium vero fllium suum in lla-
monaslerii, quod in dioeeesi Ambianensi situm est,
ut docet Ariulfus in libro m Chronici Centulensis,
cap. 4, qui adilil eum fnisse rectorem monasterii
Gemmeticensis. Virum fuisse magnae dignationis pa-
tet vel ex solo libelli istius titulo, nbi nomiiiatur
inter proeeres palaiii. Sed praetcrea habemus aucto-
riiatem Eginhardi, apml quem sic scripium est ad
aiiimm 827 : « Impciaior Helisachar prcsbylcrum ei
abbatem, et cum eo Hildebranilnm atque Donatum
comilcs, ad motus Hispanicie Marcae compoinn tos
roisit, etc. » Ettcstatur Amalarius abbas i.n lilno De
Oriline Anli|ilionarii, luinc llelisachariiiii futsse pri-
niuni inlei primos palatii imperatoris Llldbvici. Can-
cellarium Ludovici Pii fuisse ex eo paiet, quod in
aliquot Ludovici proeceplis Duramlus diaconus sub-
scribit ad vicem llelisachar. Astitit porro beato Be-
nedicto Auianensi abbati moiienii, ut iu ejus Vita
liailit Smaragilus.
|' Absolutionem discedendi, id esi, licentiam ab-
enndi. Absolvendi enim verbo per cas lempestatcs
utebantur pro eo ipiod Latini dicerent facere poie-
stalem discedendi. Velnti, Absotvere Irijnios.
h Baplismum postnlanles. Servi nimirum sive
mancipia Jadaeorum, qui Jmtaei tamen non erant, sed
pagani. Ili evgo cum versarentur Lugduni inler Chri-
stianos, morcsque comm ae religionem approbarent,
ad ccclcsiani accedebant, baptismum postulantes.
Et conlradicebant Judsei, ne mancipia amitterent,
qua; illis pretio constiterant. Sed pretium emplionis
oflert Agobardus, juxla canones, niodo lieeat eos ser-
vos facere Christianos. Sane malus animus esse
poteratin servisillis; qui,utin libertatem vindicarcn-
inr, Christianam fidem amplecti se velle forlassis
simulabant : nam lege eaiilum erat, Ne Judwis einn-
cipin descrviant vcl adhaireant Chrisiiana, uli diximus
m
S. ACOBARDl EPISCOPI LlCDUNENSIs
101
vi.lelicet debearrtus illis lioc abnegare, an praebere, a Eari, nisi eis permiltentibus; scd scientcs, et prxdi-
uhi possiimus. Dc qua rc ego quidem talcni icneo ra-
lioncin. Omnem profccto homineni creaturam Dei
essc, et in unoquoquc bomine, quamvis servo, majo-
rem portionem habere Domiiiiun Deum, qui in utero
crcavit, ad iucetn bujus vil;c produxit, conccssam
vitani custodivit, sanilatcin scrvavit , qnain illum
qui viginti aut triginla solidis datis, fruilur cor-
poris ejus scrvitio. Nec cst qui dubilet quod
unusqnisque servus , mcnibroruin corporis opera
carnali domino debcns , mentis religionem soli de-
bcat Creatori.
Propler quod omnes sancti prsdicalorcs , socii
aposloloruni, doccntos omnesgenles et baptizanles,
iion cxspectuverunt dominorum carnalium licentiam
cantcs, <|ood servi el domini uiiom babeant Dominnm
Deum in coelis, omnes baptizaverunt, omnes in uuo
corpore redcgerunl, omnesqne fratres ct filios Dei
essc docuernnt ; ita tamen ot nnusqtiisqne in quo
vocalus cst, » iu hoc pcrmancrcl, non studio, sed
neccssilatc, scd et si qui posscnt libcri fieri magis
uterenlur. In promptu eslctiam r.ilione colligere, si
oii i ethnicorum ad ChrisUun fugitml, et non recolli-
gimus, scd repudiamus proptcr b carnales dominos,
cssc impiiim ctcrudcle, cum humanx animx nulliis
esse possit dominus, nisi conditor. Sed et illud puta-
nuis esse consideranduin, quia si religiosus impera-
lor advcrsus genlcs qua? a Christi nomine alien;e
sunt arma niovel, et victor efleclus , c subjicil eos
ut servos haplizarent, qnasi non eos oporteret bapti- B Cln isto cl sociat rcligioni, opus cst pietatis et l.mde
BALUZU NOT.E.
jugumque Chrisli adusque ad terntinos Danomm
atque Slavorum, corda ferocia fcrro perdomans, do-
a;l libruni De Insolenlia Jutkeorum. Neque nova lum
erat haec servorum callidilas. Jam enim tempnrc
concilii Gangrensis, nonnulli ab obseqttio donuno-
rnni recedebant, qnod illi non essent Christiani.
llnde canonis lertii Gangrensis leinma sic cxpressit
Dionysius Exiguus : I)e servis qui jugum [amulatus
aijiciuiit Cltrislianitatis obtentu. Canon autern sic
hab:l ; Si quis senum , prtelextu divini cnltus, do-
ce.at dominum conlemnere proprium , ut discedat ab
e/ns obseiuio, nec ei cum benevolentia et omni honore
deterviat, analhcma sit. /Evo quoque Gregorii Ma-
gni, dura Jubeis visa est hsec servormn ancillarum-
que induslria. Sic cnini ail Gregorius lib. m, indict.
{•1, epist. 0 : « Pervenit etiam ad nos, servos ancil-
lasque Judtcorum, lidci causa ad ecclesiam refugieu-
les, iiul infidelibus restitui dominis, aut eorum, ne
restiluanlur, pretium dari, ete. » Yide euindem Gre-
gorium lib. v, indictione 14, epist. 31, et Gelasii
cuit. > Quibus vero arlibus usus sit Carolus adver-
sus Saxoncs, tit eos Chrislo subjiceret, non alius essc
potest testis luculentior quam ipse Carolus, qui lege
lata edixit, ne cui Saxontnn liceret non esse Cliri-
stiano, sub poma capitis. Haec sunt verba ejus e Ca-
pilulalione de partibus Saxonke, ab Holstenio
edita, cap. 7 : « Si quis deinceps in genle Saxomim
intereoslatensnonbapli/.atus sealiseondcrevoluerit,
elad bapiisinumvenireconleinpscrit, paganiisqueper-
manere voltierit, inorte moriaiur. » Hinc facluun pulat
antiquusscriptor lihriDeCoiistruelioneNovaiCorheiie
inSaxoiiia,utCaiohispr;eomnihusChristianisiegihus
potentissimus in hello fuerit. < Post obiiiim iiamqtie
nobilissimi regis Pippini, inquit, Carolus lilius ejus
regnuni obliniiit Francorum universum. Cui Domi-
nus tantam contulit virtutem atque potenliam, ut
papaeepistolam ad Siracusium, Constantium et Lan- p non soltun Francorum regnum strenue gubemaret,
rentitim episopos: apud Ivonem partc xin, cap. 113
Sed hi quoque loci Gregorii astruunt senlentiam
Agoiiardi. Nam jtibet omnino Giegorius ut servi
Jud;eorum ad ecclesiam refugientes, in liberlatein
modis omnibus viiidicentur, sivejam olim Chiistiani
iiieriiit, sive recenler baptizati sint.
• In lioc permanerel, id esi, neniinem post acce-
plura baptisma liberari a servitule, juxla -enten-
tiain Pauli in cap. 7 epislola: prinuc aU Coriiilhios :
quo eliain respicil cauon Gangrensis supra lauda-
lus.
b Carnales aominos. Salvianus in libro m Dc Gu-
hcrnatione, pag. S8 : < Quanquam nos non hac so-
lum injuria conlemnamus Deum, qua contemni a
servis suis domini carnales solenl. >
c Subjicit eos Chrislo, id est, paganos, quos helio
vicit. Eadem plirasis usurpata rcperitur etiaui a Ste-
phano Tornacensi in epistoia 17tl ad Canulum regem
sed etiam multas barbaroruin gentes circumquaque
subjugaret. Unde factum cst, ut gentem Saxonicam,
qua; oliin contra Francos rebellabat, nou solum stio
dominio subegisset, sed el melliduo Christi nomini
dicare meruissel. Nam et hiuie ideo pra; omnibus
Cliristianis regibus potenlissimiim in bellis fuisse
credinius, quia quos suo dominio subjugabat, Chrisii
nomini dedicabat. > Quibus adde loca quae vir doctus
Joannes Launoius theologus Parisiensis congessil in
cap. 5 libri quein sciipsit de veleri inore baptizandi
Jtidaeos et infideles. Cxterum quod in libro De Cou-
struclione Novaj Corbeia: vidcs Carolum Magniini
Chrisli nomini dcdicassc gentes quas stio doininio
subjugabai, memiiiisse debes, lector, non solos Saxo-
nes ad lidem Christianam ejus opera conversos essc,
sed Hunnosquoqiieei Avares, utobservat Sirniondiis
ad Thcodulfum p;ii;. "287. Et diu antc Carolum pr:e-
ccsserat exempluin Clodovei Francorum rcgis, illius
Uanorum : t Petiiuus ul vos, qui loties armis snpe- r. qui primus Francoruin priiicipum Cluislo noinen
ratis idololatras et jugo subjicitis Cbrisliano, etc. > dedit. Iseniin, si qua fides inedilo Seriptori Viue
Sic Carolus Magnus S.ixones ;egre fercns non esse
Cbrislianos, arina in cos movil; sic staluens, non
ante liiiem hello impositurum, qnaiii Christo stib-
jicerentur. Eginbardus in Annalibus ad annum 77t> :
i Cum rex iu villa Carisiaco hiemaret, consiliuni
iniit ut perfidain ac ftedifragaui Saxonum gentem
bello aggrederetur, et eo usque perseverarel, duin
autvicli Cbristianx rcligioni subjicerentur, aul om-
nino tollerentur > Feiiciler id evenisse quod Carolus
aniino conceperat, lestatur Eginhardus, et cum eo
«•«teri Annaliuin Francicorum scriptores. Sed pra>
cipua lanien auctoritas tribuenda est teslimonio
Ludovici Pii, qui sic loqnilur in pnecepto quod ad
paganos ad Christianitatem invilandos fieri pnecepil
< Genitcr ctiam nosler glorios;e meniori;e Carolns
oiiiiicin Saxouiam etclesiaslic;e rcligioni subdidit,
sancti Dominii Lemovirensis anachoreUe, edictu per
oinnes imperii Francici protincias misso jussitut,
reliclo idolorum cultu, cuncti se vericrent ad reli-
gionem Christi. Il.cc r.unt verba illius scriptoris
« lllo itaque temporc Clodovcus rcx Galliam atque
Germaniam regebat, vir armis strenuus, eloqnentia
faeundus; et omnesFrancigenx, tam Chrisliam quam
pagani , ejus dominatui subjacebanl. Ipsevc.ro rcx,
ab exordio suae prolis, geutilis ezslilit. Sed divina
inspirante clemenlia Redemptoris, per admonilio
nem sancti Remigii Rhernensium archicpiscopi, ad
catholicara fidem, Domino favente, Christianus el.:
citur. Qui denique rex, postquam a sacro fonle le-
vavit, ouiitios peruniversas inillens provincias, qua?
ejus potestali subjectx aderant, ediut ut omnia fal-
sorum templa deorum confringerentur atque ignibuS
«05 DE BAPTISMO JUDjEORUM MANCIP. IQfi
dignum ; quomodo negligendum est, si inter subje- \ cordibus veslris, et adliibetc consolalioncm serwi
ctos tales existant qui desiderent baplismum? Neque
hoc dicimus, ut J'iduci perdant pretia quae in talibus
dederunt ; sedqnia oflerimus pretia » secundum sta-
tuta priorum ; el illi non recipiunt, putantes sibi fa-
vcre magi tralus pal itii, et mclius illis cupere, quam
caeleris qui supra licta asserunt. II aec sunt dc quibus
precamur veslrum consilium aul jussionem per vos
domini imperaloris. Quod ulique necesse non esset,
si ille, qui » magister est Judaeorum, ila altenderet
ut vos ei faciendum divislis. Nam si secundum ve-
strain jussionem illc co:.siderarct lideliter minisle-
rium nostrum, sicut nos ei honorem exbibere volu-
mus in minislerio suo, nulla esset necessitas inju-
riam facere interrogando, nisi propter angraentum
vestro, quia sub magno timorc diversis anxielatibus
lorqueor. Si enim pelentibus baptismmn Judxis .n..i
servis eorum negamug, timcodamnationcmdiviiiam •
si danms, limeo offensionem luuuanam, et tam iu'r.-
stas kcsioncs domus nostra. De quibus Lxsionihiin
et discordiis, quia in his lilterulis scriberc indiguun
duxi,parvum c brcvieulum pietati vestrx direxi,
per quem cognoscerc valeatis quae sint. Neque di-
gnctur fclix mansuetudo vestra mihi irasci, quia
imporlunus vobis existo talia flagitando; sed con-
sideratc quia causa esl Ecclesix, ralio fi..'ei , ct
opus divinum. Insuper et mihi omnis fiducia iu
vestra sanctitate. Et idcirco assumitc sanclum labo-
rem proplcr aelernam rctributioiiem, el a.!juvaie Eo
doctrinx. Cxterum de causis Judxorura non csset B clesiam nostrain, opem fercndo et instituendo, qtm~
uila conienlio aut discordia , si illc rationabiliter niam debitores estis propter mullitudiueni Qduci v
agere voluisset. Nunc autem facite nobiscum secun- quam habet in vobis.
duin charilalem quam diffudil Spirilus sanctus in
BALUZIl NOT.E.
Ilianus quidein haec diserte scribit fj tiamini. > Cseterura adeo sempcr visum est xquuir. ,
. i : < Scd nec religionis est cogere icligionem cngi non debet-e, u: cura amio 639 legali
cremarentur, et Dcum unum et verum cl omnipo-
lenleui crederent, illiquc soli deservirent. Si quis
vcro hoc regale dccretuin contemnere prxsumpsc-
rit, rcum se regalis majcstatis agnoscat. > Constal
ergo vi quandoque actum adversus paganos, ut ido-
loruiu cullum desererent lidciquc se Christi appli-
carent. Quid ergo faciemus Terlulliano, Ililario,
llieronynio, Auguslino, Cassiodoro, aliisque non-
nullis venerandx uiemorix viris, qui perspicue do-
cent religioncm noa essc cogendam, ncc imperan-
dam. Nain Tertull
ad Scapulam cap
religioncm; qux spontc suscipi debeat, non vi. >
Hdarius autem in epislola ad Constauiium Aug. diu
mullunique versatur in ostendcndo religionetn cogi
non debere, ac neininem credere invituiu. llicronv-
mus in Comraentario in caput secundum Epislolx
primx Pauli ad Timolheum : • Hic probatur nemini
oporlere ad crcdeudiim vim inferre, ncc tollere ar-
bilrii libertalera. > Sanctus papa Gregorius, lib. i ,
epist.34 : « Eos enira qui a religioneChrisliana discor-
dant, mansuetudine, benigiiilate, admonendo, sua-
den.lo, ad unitatem fidci necesse cst congregare; ne
quos dulcedo prxdicalionis, et prxlentus futuri ju-
dicis terror ad credendura invitare polcrat, minis et
terroribus repellantur. > Quanquam sibi repugnare
videtur idem Gregorius lib. m, epist. 36, in qua sic
scribit ad Januariuin episcopum Calarilanum : < Ac-
cidit autem aliud valdc lugendum ; quia ipsos rusti-
cos, quos habet Ecclcsia tua, nunc usque in infide-
scveritalcin, in;o ci pcr misericcrdiam Dei, tribuln-
tionum flagellis solet perll lia casligari. Nunqiud
quia moresoptimi liberlate voluntatis eliguntur, iileo
morcs pcssimi non legis iiitegrilate pumunlur?! Ei
paulo post : < Si qux igitur adversus vos leges con-
stitutx stiitt, non eis bene faccre cogimini, sed male
facere prohibemini. Nam bene faccie neiuo polcsi,
nisi clegerit, nisi amaverit quod est in iibera volun-
tale. Cum aliquid adversus vos reges constitiiunt,
admoneri vos crcditc ut cogitetis quare isia vos pa-
sedis apostolicx agerent in uibe Conslan.'inopol,taua,
Grxcique ab eis conareniur cxturqucre sul.scripiio
neni cujusdam erroris, aperlc iia rcsponderiiii: < Ne-
que cniiu est qui cuilibet, maximequc in causa fidei,
vim possit infcire; > ut docet sanclus Maximus iu
cpistola ad abbatem Thalassium, qux edila esl in
Collectaneis Anaslusii Bibliothecarii. Alia vclen:.:.
loca si quis requirat ad oslendenduin religionem coi;i
non debcre, diflicilc non erit cxl.iberc. Nam el ab
aliis jam collecta sunt. Vide Ivonem parte i , capitc
276; et parte xui, capite 94; itcinque Gratianuin,
dist. 45.
a Secundum siatuta priorum, uimirum juvta cano-
nem 16 concilii i Matisconensis, qui supra descri-
plus esl in libro De JudaicisSupcrstilionibus, ca-
pite 6.
b Magister Judworum, id cst, Evrardus, ut patct
ex epistola sequenli dala ad NibridiUm Narbonensem
lilatc remanere negligenlia fraternitalis vestrae per- D episcopum : < Tenlaverunt porro quidani raissi, iu
misil. Et quid vos aduioneo ul cxtraneos ad Deuin
addiicalis, qui vestros ab infidelilate corrigcre ne-
gligttis? Uiide necesse est vos per oiunia in eorum
conversione vigilarc. Nam si cujuslibet episcopi in
Sardinia insida pagauum rttsticum invcnirc polucro,
in eum.lem cpiscopuin foniler vindicabo. Jam vero
si ruslicus tanix fuerit p^rlidix el obsiin.itionis in-
vectus, ut ad eum venire minime consciuiat, tanto
pensionis onere gravandus est ul ipsa exactionis siue
poena compellalur ad recliludinem festinare. > Nimi-
mm juxla mentcin Auguslini , qui Pcliliano liberta-
tem urbitrii in causa lidei esse debere diccnti sic re-
spondit lihro II conlra lillcras Pcliliani cap. 10 : < Nam
si hoc invenlum fuerit quod iinpie fcccritis, uo.i mi-
reinini, si non desunt ministri Domiui per quos fla-
gellamini : quia pi-rsecutionem patimini non a nobis,
sed, sicul scriplum est, ab ipsis factis veslris. > llem
eap. 83 < Ad fidem liullus est cogendus : sed per
quit, et Evrardus niaxime, qui Judxorum nunc ma-
gisler est, etc. >
« Brevicutum , id est, inventariura, ut adnotavi-
mus ad epistolam primam Lupi Ferrariensis. Bre-
vem enim anliquitas dixil quod nos hodic dicimus
invenlarium. Umleet Eusebius lib. x, cap. 6 Hist.
Ecclcs., retinuil hauc vocem iu cnnlcxtu Grxeo. Eo-
dein sensu usurpata reperilur hxc vov in Coilicn
Theodos., 1. ui , De iiidulgentiis debitor; et I. i De
sludiis liberalibus urbis Romte et CP. Hinc illtul
Optali in libro primo aJversus Pannenianum : < Bre,-
vis auri el argenti sedeuti Cxciliar.o, sicut delcga-
tuin a Mensurio fueral, tradilur; > quo ioco vidc nolag
Balduiui; qui tamcn veram hujus vocis signiflcatio
nein no:> salis asseculus fuisse videtnr. Inde iii6r<v
uiureiu Capitulis Caroli Calvi, et apud llincmarum in
prxfatione libri iv Capilulorum.
Patiiol. CIV.
107
S. AGOBAUIil EPISCOPI LUGDUNEN.SIS
108
EPISTOLA S. AGORARDI EXHORTATORIA
AD MBRIDIUM EPISCOPUM NARBO.NENSEM ,
DE CAVENDO CONVICTU ET SOCIETATE JUDAICA.
Bcatissimo Palri " Nibridio Agobardus in Deo A
Patre ct Domino Jesu sempiiernam salulem.
Si b loconun vicinitas et rerum tranquillilas 91-
nerel, vellcm quidem frequontins cum paternitale
vestra osad os loqui, ct sive in privalis seu in pu-
blicis necessitatibus, consilio semper vestraj sancti-
latis instiiui. Sed quoniam probibent iiiterjaceniiuni
spatia loiiginqua lerrarum, quod verbis ncqueo, lit-
BALUZII
a Nibridio, Narbonensi archiepiscopo, antea ali-
liati monaslerii Crassonsis in dioecesi Carcassonensi.
Amplcclor eniin lul>ens conjecturam clarissiini viri
Gulielrai Catelli, qui Nibridium el Nifridiuni pul.it q
iinum idemquc nomen esse. Nifridios enim abbas
Crassensis fuit, rcgrianic Carolo Magno. Cui senlen-
li.e lirinius adb;esisset Calellus, si scivisset bunc
nostrum archiepiscopum in vctustissimo cxemplari
pr;ecepli Ludovici Pii.non Nibridium, sed Nifridiiim
nominari, ct Nefridium apud Alcuinum in piicfalione
librorum adversus Elip.mdum. Ex abbale igitur
Crassensi faetus est Narbonensis archiepiscopns posl
Danieiem circa anmim 799. Nam constal eum fuisse
opiscopum anleqiiam synodus Aqiiisgranensis liabc-
retnr adversus Feliccm episcopum Urgelleusem. In-
terfuisse vcro synodo Urgellensi, quae antc Aquis-
grancnsem habita est adversus Felicem, colligi po- c
test cx prsefatione librorum Alcuini adversus Elipan-
diim Tolelanum. Poiro Nibridius vir fnil maguse di-
gnationis per illas teinpesiatcs, ut apparel ex hac
Agobardi ad ipsum episiola. Legatus Caroli Magni
fnit anno 815 in concilio vi Arelatensi, una cum
Joanne mbis illius archiepiscopo. Vixisse adhuc sub
Ludovico Pio patet ex prxcepto cujus supra fcciiuus
menlionem, ilemque ex alio ejusdem principis pra>
cepto pro monasterio Ania >nsi, quod edilum esl a
elariss. viro domno l.iua Dacherio monacho Benc-
dictino in nolis ad Guibertum abbatem B. Marix de
Novigenlo, pag. 023 .
i' Locorum vicinitas. A Lugduno enim Narbonem
longissima est via, ut quae per 230 m. p. protendi-
iur. El tamen aliquoties llluc accedebat Agobardus,
ut palet ex prxcepto Ludovici pro monasterio Ania-
nensi.
« Anno prcesenti. Hanc cpislolam arbilror esse
scriptam sub initiuni imperii Ludovici Pii, paulo ..
pnst quam Agobai dus factus csl archiepiscopiis Lug-
dunensis.
i Debita sollicitudine. Episcopi enim tenenlur cir-
cumire suas parocbias, id est , dio-ceses. Concilinm
Tarracooense, can. 8 : < Mullorum c.msa experientia
magistrante reperimus nonnullas dicecesanas eccle-
sias dcslilutas. Ob qiiam reni hac constilulione de-
ereviinus, ut aiiliqux consuetudinis ordo servetur,
el annuis vicibus ab episcopo diojceses visitentur.
Et si qua forlc basilica reperta fuerit destiluta, or-
dinatione ipsius reparari prsecipiatur. » Concilium rv
Tolctanum , can. 33 : < Episcopum pcr cunetas
diceceses parocbiasque suas pi'r singulos annos ire
oportel, utexquirat quid unaquxque basilica iu re-
parationem sui indiget. Quod si ipse, aut languore
detcnlus, aut aliis occupationibus impbcatus, Id ad-
implcrc nequiverit , presbyteros probabiles aut dia-
cones miit.it, qui et redditus basilicartim, et repara-
liouesft ministrantium vilam inquirant. 1 (juam
tcris molior adiniplere; meam vobis, iuio Ecclesiac
Dei, non miniinam necessitatem in noiitiam pcrfe-
rens, et in quibus ipse parum fortis iiivenior, vir-
ttitis veslrae pnesidio, quasi sculo valiitissimo et
muro inexpugnabili , dcsiderans communiri. Sciat
itaque palcrnitatis veslrae reverenda canitics, me
c anno pra-senti , dum parwchiae nostrx populos
6 debila solliciludine circumirem, et si qnainhis de-
NOT^E.
ultimam lcgem, tamelsi desidi:e quorunidam episco-
porum nimis favorabilem, reiiovavit concilium Tri-
dentiiium, sess. 2i, cap. 3, de Refnroialione. Netpie
enim dubilandtiiu esl, qtiin, si Tarraconeusis synodi
canon per omnes ubii|iie provincias sancilus esfcl,
nequc tcmpcramcnltim ei atlulissent posteriores re-
gnl:e; dubilandum, inquam, non cst, qtiin nonnulli
episcopi, qui desidi* insciti;eqiic su;c prxtendiiut
occupaliones, laboraluri ftierint pro viiibus ne quid
peccarenl adversus canones. Inielligercnt enim, si
canones non ignorarent, qua; pcena iinmincat con-
temploribus canontim. Val !e ergo laudanda est rc-
gum ."evi Agobardici priideniia et religio, qui episco-
pis.quibussolis tum competebatpotestas conlirinamli
Ghristianos, necessitatem imposiicrunt circumeuntli
annuatimsuas diccceses. Libro vn Capitularium, cap.
94 : < Slatuimus ul singttlis annis unusqiiisque cpi-
scoptts parochiain suain sollicite circumcal; popti-
lum confirmarc, el plebes docere, cl invesligare et
prohibere paganas observaliones , divinosque, vel
sortilegos, auguria.phjlactciia, incantationes,velom-
nes spurcilias gentilium, stutleat. > Vitie etiam cap.
109 et 265 ejusdem libti, iiemque Capitula Caroii
Calvi, lit. 5,cap.4, 5, (i; lit. (i, cap. 28; tit. 41,eap.
C. Prxcesserat autcm Carlomanni print ipis cdictuin
in synodo cui martyr Bonifacius inleitiiil. In hac
enim synodo sic jussil princeps : < Et quandocunquo
jure canonico e]iiscopus circumeat paiocliiam ad po-
ptilos conlirmandos, presbyler semper paralus sit
ad suscipiendum episcopum. » Ncque tamen ex bis
qiiae dicta sunt velini ut qnis colLgat existimare me
nitllas esse probabiles causas, ob quas episcopus ex-
cusari possil a personali visitatione siue tiiaxeseos.
Nam si , exempli causa, graviler segrolet, lum dn-
bitim non est, quin abstinere possit a personali visi-
latione : 1 Quia non est ignavia? culpa, quem excusat
miscranda calamitas; » ul ait Cassiodoius lili. v Va-
riar., epist. 30. Pr.eterea, si abesse cogatur a sua
dicceesi pro rel.us Etclesi.e vel reipublic*, si ntiles
raptet regionein, neque fanis parcens, neque profa-
nis, si is qui rerum potitnr, episcopum excedere
jtibet provineia ; non negaveiini liim quoque juslas
essc causas ntin visitandx dinceseos; tuncque se-
quendum sancli Ililarii episcopi Pictaviensis cxem-
pltim, qui, licet exsul, dicecesim tamen sti.iin per
prcsbyleros suos regebal. lta enim ipse docel in li-
bro quem scripsit ad Cnnstanlium Augusluiii : < Epi-
scoptis ego sum, in omnium Gallicaruin Ecclesiarum
atquc episcoporum cominuiiione , licet in exsilio,
periiiancus el Ecclesia; adhuc per presbyteros meos
communionem dislribuens. » Sed postqiiam causae
illae tlesieriint, postqitam episcopo sive infirmo sive
abscnti restitula est libera potestas visitandi dioeee-
sim; inm vcro circuineat parocbias su;e diceceseos;
et cetsante nccessittite, illud qtioq e cesset quvd (a-
109
DE CAVENDA SOCIETATE IUDAICA.
110
pravala videbanlur, pro viribus quas Dei gratia lar- A bns vidcnlur esse diflusi. Quia et saiis iodignum ac
Gdei nostrx inconveniens esse videbatur, filios lucis
tenebrarum societate fuscari, el Ecclcsiam Cbrisli,
quam decet sine macula ct ruga sponsi cceleslis am-
plexibus prxparari, maculosx, rugosx ac repudialx
Synagogx conlubernio decolorari. El vcre absurduin
est virgincmcastam, b uni viroCbristodcsponsatam,
merelricis dapes expelere, ctper commuuioncm cibi
'A\ NOTvE.
non sint; ut ex Aiiguslino cl Grcgorio Magno atlno-
lavii Marca iu libro iii de Coucurdia Saccrdotii ct
Imperii, c :p. 9, §2, etlib. vn, cap. 18, § C. Quoil
conQrmari potest auclorilale ejnsiicni Augusliui sic
scril cnlis ad Januat iinii in cpislola 119, cap. 18:
i Miror sane quid ita volucris, ut de iis qua; varie
per diversa lota obscrvantiir, libi aliqua conscribc-
giebatur, veritalis ratione corrigerem , denuntiasse
omnibus el prxcepissc secundum legem Dei ct san-
ctorum canonum inslituia, ut se, lanquam veri cul-
tores Chrislianx fidei, omni observanlia ab inlidc-
lium consortio segregarent ; non ulique genlilinm,
qui inter nos miuime commorantur, a scd Judxorum,
qui in nostra bac el in nonnullis aliis vicinis urbi
RAI.IJ
ctum esl pro necessitate, ut verbis Urbani II titanuir
petitis ex canonibus concilii Claromoutani. Noque
negaverim justam sanctamque esse legem canouis
Tolctani. Sed queinadmodum olini Niexna synodus
quasdam regulas scripto comprehcndit, nonnullas
vcrbo, ul in concilio Carlhaginiensi disseruit Fausti-
nus episcopus Putcntinus Zoziini papx lcgatus ; sic
fortassissaliusac nielius fuisset uullain oxciisationem R reni; cum et non sit ncccssarium ; et una iu his sa-
inserere canonibus, necolordaretur ignavix.qiinrum
dain episcoporum. Quomstm leges ea intenlione lata-
sunt, ul prajiciant, uuu ut noceant, queniailnioduni
Synimaclius papa stri; il ad Avitum cpiscnpum Vicn-
iiensem.
» Hed Jrdteorvm. VYiueral enim cai.on 12 eoncilii
Venclici, quod uimo 41» babilum est, ne clerici
conviviis Jiidxoriiin inlersint. < Oinnes deiuceps
clerici Jiidxoruin convivia cvitent, nec cos ad con-
viviuin quisiiuani excipiat, quia cum apnd Cbri-
stianos cibis communibiis non utantur, indignuiu est
atque sacrilegtim coruin cibos a Clirislianis suini ;
cum ea qux Aposlolo permiltente nos sumimus, ab
illis judiceiiliir immunda : ac sic inferiorcs incipiaut
csscclerici quam Judxi.si nos qux ab illis apponuu-
tur ulamur, illi a nobis oblata contemnant. > Sed
quoniain luec lex solos elericos complecli videbatur,
val.leque limendum erat ne ea familiaritas fiini Ju
bibcri ima regula rctinenda sil, ulqux non sunt contra
liilcm, ncqne contra bouos niores, el babcnl aliquid
ail exliortalioucm viue mcliovis, ubirunque insiiliii
videinus, vel inslituta cognoscinius , non solum non
improbemus, scd eliam laudando ct imiiando scc;e-
mur. i Item auctorilale Alcuini, qui in Confcssione
fldci,partciii,cap. 17, loquensdc Ecclesia, bxc ait :
< Constringitur universalitradilione majorum nibilo-
ininus lota. Priv.itis vcro coustitutionibus ct pro-
priis informationibus unaquaequc, vel pro locorum
varietate, vel proul cuique bene visum esi, subsislit
ct regitur. Coi.siietudincs quippe sunt diver&tu. Sed
una eademquc est in ea lidci orlbodoxx integritas. »
Sic Carolus Magnus in Capitulari de non adorandis
imaginibus, lib.j, cap. 6, exco excusat dissensioueni
Ecclesix Gallicanx a Komana in ofliciorum celebra-
tjone, quod consueludo Ecclcsix Gallicana; coniia
fidem noii esset. Et Lupiis Eerrariensis ad Benedi-
dxis nocerel eiiam laicis, canon dein <I0 Agatliensis r cmm III papam scribens , consuetudines ccclesiasli
eain regulam intenilit adversuui laicos ; qucin cano-
nem exscripsit Agobardus iu capite 5 libri De Judai-
cis Siiperstilionibus. Sed ipse Agobardus eam legcm
ampliavit edicto, ne quis Cbristianus habitet cum
Judxis. Aliud tamen visum fuerat sanctissimo viro
Ferreolo Uceticensi cpiscopo in Gallia Narbonensi ,
qui cum Judxis, etiam facinorosis, comedebat cl bi-
1 ebat.ut eos Cbristo lueraretur. Undeelsuspicionem
Childeberti Francornin regis advcrsuin se cxcilavit,
timcotis nefamiliaritas illa cum Judx s et Saracenis
vcrteretur in perniciera regni. Rcm gestam sic nar-
rat antiquus auctorVitx ejusdem Ferreoli, bactenus
ineditus, quam otimTolosx descripsi ex vcUisiissimo
codicc ms. collegii Fuxensis. • Judxorum vero ita illi
cura erat, imo eliam quos opinio lacerabal, ut come-
dens et bibens cum cis, et monitis dulcibus amari-
ludo in corum mixta moribus obdulcaret, et ad fldem
Clirisliplurimosex biscoiivertens, baptismi gratiam
conseqiielianlur, et elatos superbia Chrislo bumiles
faciebat; aflcrens Pliaiisxorum accusationem in ine- v talur oralio, subilit auc.or Vitx sancti Ferreoli
cas coiumeiuoral, qux varix in diversis locis teucn-
tnr ; oratquc ponlilicem ul Adulphum ct Acaricum,
monathos Ferrarienses, quos ea de causa Itomam
Lupus milteliat, diligenler instruere velit, < ut per
eos ad nos, inquit, ct ad exteros quosque talia pie
quxrentes, inslilutio Romaiia perveniat. Siquidcm iu
quibuscunqiie ad religionem vel hoiicslalem perli-
nentibus amhiguilalem cre.it varictas. > Uude palet
non improbalas quideui a Llipo fuissc diversas illas
consuctudines, sed tamen oplassc ul omncs Ecclcsix
esseut uiiiformcs, ad viiamlam nimirum ambiguita-
leni. Prxclare itaque Stephunus Tornacensis episco-
pus in epistola 104 : < Antiqiias Ecrlesiarum consuc-
tudines, qux nec rationi ncc legi obvianl , sancta
Romana Ecclesia aut .ipprobare consucvit, aul non
censuit improbare. > Vide Ralramnum in lib. iv ad-
versus Grxcns, cap. 1, et Ruzeum in Tractatu de
prxeminentia iliguitatis archiepiscopalis, privilegio
13. Sed ul ad id unde digressi sumus, nostr.i rever-
ditim, qui culpabant Dominum cum publicanis et
peccatoribus manducantein atque bibenlem; et si-
mul Dominum respondeniem memorabatdiccns: Non
indigent nui sani sunt medico,sed qui male habent. El :
flion vem vocure juslos, sed peecatores, ad pmnilen-
tiam. > Prxclare sane, et juxta mentem Augustini,
qui sic ait, apud Gratianum 23, q. 4 : < lufideles non
possumus Chrislo lucrari, si eorum colloquium vi-
tamuset convivium. lind • el Dominus cuin publica-
niset peccaloribus manducavit et bibit. > Unde col-
li i potest non eadem placuisse omnibus provinciis,
et intertlum regulas in Africa oblinuisse qux minus
probabantur a Gallis; rursum , iutra Gallias qux-
dam uni episcopo placuisse qux non omuibus placc-
bant. El tamcn inlerim manebat fratcrnx concordix
vinculum, salvaque erat pax Ecclesix. In causis enim
disciplinx, unaqtixque Ecclesia peculiares snas con-
suetudines relinerepotest.qux lamen fidei contrarix
< lindc ci accusalus apud Yldeberium regem Fran-
corum, eo quod cuni Jti.lxis ct Saraeenis coinedc-
ret et biberet, el niunera cis douarcL Tunc limeiis
prxfalus rex , nc aliqnid in fr.iu 'ein conlra ipsum
inoliretur, Parisius euni civitate in Francia in cxsi-
lium mitti prxcepii, ibique per tres annos in cxsi-
lium fuit. >
■> Uni viro Christo desponsatam. Ea fuit vctcruin
omnium persuasio de Cbrislo et Ecclesia, ul Chri-
stum Ecclesix sponsum dicercnt, Ecclesiam vero
spnnsam; neque cormn cuiquum in menlein venit
Ecclesam non esse univiram. Unde et Cyprianus in
libro Dc Unitate Ecclesix, loquens de Etclesiu.qu.im
sponsam Christi matrcmque nostram vocai , Invc
ait : < Adulterari non polest sponsa Chrisli. Incor-
rnpta est, et pudicu. llnam doihum novil, unitis cu-
biculi sanclitaiem casto pudore cuslodit. > Et Angti-
stiiuis in serinone 20 eorum quos Sirmondus edidit,
, ,, S. AGOBARDl El'ISCOI'1 LICDUNE.NSIS H*
ae pulus r.ou soluni iu diversa flagitia eomiere, ve- A licipium , «onsortiuni bil.enJi, habilandi contuber-
rum cliani fldei pcriculum susttnerc ; dum ex fami-
liarilale niniia cl assidua cohabilatione, aliqui de
grege Chrisliano sabbatum quidem cuin Judseis co-
lunt, dicm vero Dominicam illicila operatione vio-
lant; ncc [non] etjejunia statula dissolvunt; plerx-
que mulierculx, ancillarum jme, alix ab ipsis velut
roercenarix detincnlur , nonnullx eiiam corrum-
puntur ; oinnes vero hujusmodi vel dominationi ,
vel libidini, vel deceplioni eorum in commune pro
stituuntur , adnitenlibus in hoc ipsum diaboli filiis,
odiosubdolo, cl fallacibus blandimenlis; dum se
» palriarcharum progeniem, justo-umgenus.prophe-
larum sobolem superho ore proloqtumtur; ignoran-
libns miseris, qui lwc audiunt, quod ipsi eorum
niiim liabcre prxsuroanl : ne sub prxtexlu socictatis
bujusa simplicitale quidern Chrislianx Gdei exorbi-
lent, Judaicis vero fabulis attendentes, inextricabili-
bus errorum laqueis implicenlur; cumque nos nenii-
nem illorum humanilate tanta et benignitate, qua
erga eos utimur, ad spiriialem tidei nostrx virtuitim
valeamus adducere , pars aliqua ex nostris, dum li-
bcnler carnalibus eorum viciibus cominunicat, spiri-
talibus epulis capiatur. tlanc etenim divinx legis
providenliarn Palres nostri inslitulis canonicis vidcn-
tur esse seculi ; quoruni nos prxceptis, in qoantum
potuimus, devotis animis obsecuti sumus; pericu-
lum sciliect animarum qux nobis commissx sunt
perliniescentes, et carum '■ sanguincin de nostris
pronhetx gentem peccalricem, populum gravein ini- B manibus in divino exquirendum jndieio formidantes.
quitate, scmcn iiequam, filios sceleratos, patrem
i|isorum Amorrhxum, malrem Celhxam, Sodomo-
ru;n principcs, el Gomorrhx popiilum solcant ap-
pcllare. Sed ct illud pariler neseientibus, quod prx-
eursor Domini Joanncs genimina eos dixerit vipera-
rnni, et ipse Doroinus frequcntcr illos nunc serpen-
tes, nune geneiationem malam, pravam, perversain
aiquc aduUcram vocilarit. Unde et in tantuin erro-
ris pelagus nonnulli ex viilgaribus ac rusticis ab-
ducuntur, ul bunc solum Dei cssc populum, apud
bos pi;e religionis observanliam, ac niulto ccrtio-
rcin, quam nostra sit, fidem, et seduclo suspiccutur
aninio, ct ore impio inter pares ct consimiles fa^
Tentavcrunt porro quidam missi , ct c Evrardtis
maxime, qui Judxorum nunc niagisler cst, religio-
sum l;oc opus nostrum deslruere, ac sub obtenlu
edictorum imperialium labefactare. Quibus nos ne-
que ad horam cessimus , ut divinx legis verilas , et
sanctorum Patrum conslitulio veneranda, immobili
apud nos atque inconvulsa observalionc pcrdurct.
Ncc vero tam feralihus jussis ausi sunius acquics-
cere, aut religiosissimum ac Deo dignum principem
quidpiam divinx legi conlrarium, sacris canonibus
adversum, saluti Ecelesix periculosum, credcre po-
tiihnus prxccpisse ; cujus ad hoc seinper invigilat
fidelis industria et pielas admiranda , ut Icx Dei
ubique servetur , ut canonic! instilula perpetua
Qnod malum cum in plcbe nobis commissa vidc- C vigeant Grmilaie , ut salus ac virtus Eeclesix tolo
rcmus excrcscere, atqne in dies singulos ipsa jam
eonsuetudine propagari, studuimus pro viribus la-
psis maiuun porrigere, el crrantes animos ad veri-
latis lincain revocare ; xquum credcntes ul quomodo
ipsis quondam lex Dei prxcipiebat ne cum genlibns
inatrimoiiium copularcnt, ncve cum cis cominune
convivium cclebr ncnt, ne videlicet pcr consortia
nuptiarum ct communionem ciborum a divino qui-
dem cultu dclicerent, idololatrix autem jugo liberla-
lem aniir.i inclinareiil; ita nunc ct nosler populus
inhibealur, nccum Judxis infidelibus vescendi par-
lerrarum orbe gioriosius iii dics singulos conva-
lescat.
Cnde et tu. Pater bcatissime, qui columna i.unc
in omnibus ct firmameiilum domus Dei credcris, sla
super petram ecclesiaslicx observalionis. inmiobilis,
intrepidus, inconcussus, floccipendens adversaiix
tempestalis ventos, imbres, ac flumina ; qux funda-
mento quidem domus Dci iliidi possunt, ipsam vero
subruere nonpossunt: quia nec portx infcrid adver-
sus eam prxvalere queunt. Scientes, itaque, Paier
venerabUis, omnes qui sub legc sunt, sub maledicto
BALL7.I1 NOT/E.
adeo aperte seiitentiam suam proinpsit, ut divinan- D sub Gregorio X, Romanns pontifex vocatur sponsus
dum non sit quid in bac causa senserit. < Asccnsurus Ecclcsix ; in cap. Vbt penculum.De hlect. in Sexto.
" Patriarcnarum progcmem. Vide qux dixuuus ;ul
libruni l»e Insolentia Judxorum.
b Sanguinem de noslris manibus. Timet Agobar-
dus, ne si animarum sibi coiiimissariim vigilem ac
iu ccelum, inquil, iusam rursus Fcclesiam eonnnen-
davit. Sponsus profecturns, sponsam suam amieis
suis commendavit : non ut amet aliquem ipsorum ,
sed ipsum tanquam sponsum, illos tanquam sponsi
amicos , ct non eam adinitlant lascivo amoie cor-
nimpi. » Hiuc faclum ul Leo IX, pomifex Uonianus,
scribens a.l Robertmn abbatem Casx-Dei in Arver-
nis, dixerit Cbristum esse vcrum et ununi sanctx
Ecclesix sponsum. Denique sanctus Bernardus hxc
ad Eugeniiim 111 scripst in epistola 257 : i Superest
ut facta hac inutalioiic lui , ip»a quoque quoe tibi
eommlssa est Doinini tui sponsa niutetiir in mclius,
cl jam nequaquam Sarai, sed Sara de csetero nonii-
r.Ctur. Intellige qux dico. Dabii enim til.i Doniinus
intellectum. Si ainicus sponsi es, ne dixeris mlectam
rjus principem incain, sed principem, nihil luum in
ca vinJicans, nisi qnod pio ea, si oporluerit, eliani
animam dare debfs. > ln concilio tamen L'ig;!u:icnsi
sollicitam curam non gerat, si ob Jesidiam negli-
genliamque siram pereant , earum | erditionem de
nianu ejus requir;it Deus in judicio divino. Vide no-
tas ad epistolam 79 Lupi Fcrrariensis.
< Eerardus, niissus dominicus. Vide no as ad li-
bruui de baptismo Judaicorum mam ipioruin.
d Adverms eum, id esi, Eeclesiaui, ex sententia
Agobardi, qui sic interpretatur locum illuni ex Evan-
gelio Matilixi : Super luinc petrum aidificabo Eccle-
siam meum, et port/v inferi non pnrvalebunt ndversus
eam. Varie autem jaclatus csl bic locus ; duin alii
eum referuni ad pelram, id est, Pelrum el succes-
sores ejus Romanos pontilices ; alii ad p trani , iJ
cst, ad confessionem Petri. Fueie qni ivlcrieui ad
113 LIB. ADYERSLS LEGEM GLNDOIUDI. 114
esso, et indutos malediclione, sicut veslimenlo, quaj A tl ad vicinos coepiscopos ac fratres coliortationmn
tuarum munimenta Iransmilte, utpari omnium con-
sensu et labore communi lanlum hoc malurn ile
inlravit sicut oqua in intcriora eorum, et sicut olcum
in ossaeorum, malcdictos quoque in civitate, et ma-
lodielos in agrn, maledictos in ingressu, et inaledi-
etos in e^ressu, malcdictiiiii fructum vcntris et tcrra;
ei pecorum eorum, maledicla eorum ccllaria, hor-
rea, apothecas, cilios el ip-oriim ciliorum reliquias,
ncc posse quempiam eorum a!> hoc tam immani
tninque horribili maled cto lesiis eripi, nisi pcr eum
qui pro nobis factus cst maledicliim. Sciens etiam in
cos qui prcedicalionem aposlolicara nolunl rccipere,
non solum nullo coniin utendum, sed et pulverem
civitalis domus eoiiini de pedibus exouliendiini, re-
missiusque in die judicii Sodoma-el Gomorrha; futu-
rum quam illis, pcrmane c-l tu in divinae legis obser-
Christi Ecclesiis auferatur. Impleamus Matris Ec-
clesiae gaudium, uniim omnes dicenles , iiniim sa-
pientes, iinum scntientes, id est, certamen haben-
tes , quia et hoc benignissimi Redemploris nostri
desiderium esse cognoscimus ; sccundum quod pro
nobis Patrem ipsc precatur, dicens : iVon pro hit
aulem rogn tanlum, sed el pro omnibus qui credi-
luri sunl per verbutn eorum in tne , t/t omncs unuin
sinl , sieuf lu 1'atcr in me, el ego in tc , ut et ipii
in nobis unum sint. Tanla vcro nobis est de parle
veslra fiducia, ul credamus optis boc vcl conatu vc-
stro slaturum, vel vcs'.ra , quod absii , remissione.
antia, pcrsiste in canonicis instilutis, tene quos B lapsurum. Detis aulem patieiili* el solalii dct
polcs, tcrre quos potcs, nolidicere, necsinatisqueni- nobis idipsum sapere in allcrutrum , sccundum
qtiam fidelium lantis malediclionibus tamquc borren- Jesum Cbris um , ut unanimes tino ore boho-
dis damnatioiiibus per maledictorum cl condemna- rilicemus Deum ct Palrem Domini nostri Jesu Chri-
lorum profana consorlia comtnuiiicare. Quin potiiis sli. Amen.
I5ALUZII NOTiC.
Ecclesiam, quain Cbrisitis fuiulavit supor pctram, inferi nonpranalebunt. Quam inlernrelaiionem am-
id est, supcr se ipsiim. Pelra enim eral Christus, ut plexus quoque esl Joanncs XXI in episiola scripta ad
ait divus 1'aulus 111 cap. x Epislolac priinae ad Corin- Jacobum regem Majoricarum, qua; a nobis anno su-
tbios. Sed Agohardus non dtibitabat quin promissio periore edita est post notas ad Lupum rcrranonsem.
Christi respicerel Ecclesiam, adversus quam portx
LIBER EJOSDEN AD PRjEFATIIM IMPERATOREM ,
ADVERSUS LEGEM GUNDOBADI ,ET IMPIA CERTAMINA QU^E PER EAM GERUNTUR.
I. Obsecro imperturbabilcm mansuctudincm vc-
stram, el Iranquillissiniam prudenliam, domiiic im-
peralor bcnignissime , ut bas quas offero paginulas
infatigabiliter logere non de.lignemini , in conlem-
plationcm snnima: ct incommutabilis illius Veritatis,
quae esl Chrislus Dominus noster; dc cujus dictis ct
legibus hatc sumpla sunl, qiiiquc amanter ct vigi-
lanter vcstrem protegit et juvat imperium. Neque
pr.edicandam tranquillilatem vestram offendat, quod
minimus omnium excellentiori hominum lucc le-
genda prascntal. Neque enim cst aliud nisi quod vos
optime et subliniius noslis.
U. Deus, Dci Filius, homo propler homines fa-
clus, viam salutis dcmonstrans, et eleclis discipulis
magislerium \it;e commendans, ascensurus ad cce-
los, ait illis : Euntes in mtwdum univcrstim, pripdi-
cale Evangelium omni crealurw. Qui crcdiderit et
baptizaltis fuerit, salvus erit. Et ilcrum : Ite, doccte
omncs gcnles , baplizanles e»s in tiomine Patris , et
tilii, el Spiritus sancli , doccnlcs eos scrvare omnio
quacunquc tnanduvi vobis. Illi autcm profccli, pr<xdi-
caverunl ubique Domitto cooperanle ; annuntialaque
esl ab ois onmi crealurse , id esl cunrtis nalionibus
miindi, una (ides indita por Deuiii , una spcs diffusa
per Spirimm sanetum in cordibus credcntium, una
rlririias nala in omnibus, una viluntas, accensum
unum dcsiderium, iradua una omiio; ul nniues om-
nino ex diversis gentibus, diversis condilionibus, di-
verso scxu, nobilitate, honestate, servitute diversa,
C simtil dicant uni Deo et Patri omnium : Pater nostcr,
qni cs in ccelis, sanclificelur nomen tuum ; sicut unum
Patrem invocanles, ita unam sanctificationem qnx-
rcntcs, unum regnum postulantes, unam adimpletio-
ncin voluntatis cjus, sicut fil in ccclo, optantcs :
unum sibi panem quotidianum dari prccantes , et
omnihus dimitli debita. Neque eniin quctnquam do-
cere potuerunt magistn mundi , lux mundi , s.incii
aposloli, Dimilte milii debita mea, aut, el ne me in-
ducas in lcntationem , . sed iibera me a malo , sed
D uimm pro omnibtis, et omnes pro singulis clam3ro.
0 ccelestis fiaternilas , o sempitcrna concordia, o
iusccabilis unitas, ab iino auctorc derivata, ad unum
rerum omninm relata, per quam hetantur coeli, ex-
sultat terra, niovetur mare, el pleniludo ejus, gau-
dent campi, et omnia qtiae in eis sunt, omnes gen-
tesplaudiint manibus, jubilant Deo in voce exsulta-
tionis '.
III. El quam decenter, quoniam omncs fralres
effecti, untim Patrem Deum invocant, servus et do-
niinus, pauper et divcs, indoclus et eruditus, inlir-
mus el fortis, hiinidis operator ct sublimis impera-
tor. Jam nemo alium dedignatur, nemo sub alio ss
despicit, nemo super alium extolliiur. Quoniam unus
panis, unum corpus Christi, imo unus Christus se-
I!5
S. AGOBAHDI KPISCOPl LUGDUNENSIS
116
cuiitluiu Aposlolum sumiis ; cxspoliantcs nos vclcrem \ uniiati aliquid obsistal lania diversilas lcguin, quanla
hnminem cum aclilius ejus, cl inducnlcs noviim, eum
qui ccROvalur in agnitionein sccundum imaginem
ejiis qui crcavit eum ; nlii non esl genlilis et Ju-
tlxus, circumcisio et prxpuiium, Barbarus ct Siy-
iha, ■ Aquitanus et Langobardus, Burgundio el Ala-
mannus, scrvus ct liber; sed omnia ct in oinnibus
Chrislus. Omnia enim illornm sunt , sive Paiilus,
sire Apollo, sive Cephas, sivc mundus, sive vita, sive
mors, sive prxscutia , sive futura. Omnia enim , di-
citur illis , vestra sunt , vos auiem Christi , Chrislus
aulem Dei. El ilerum : Sicut enim corpus unum est,
et membra habet mulla, omnia autem membra corpo-
ris cum sint multa, unum corpus sunt ; ita el Chri-
ttus. Etenim in uno spiritu omnes nos in unum corput
baptizati sumus, sive Juda?i, sive gentiles, sive servi, B diim, etcxtera siffiilia.
non soluui in singulis regionibus aut civitatibus, sed
etiam in multis domilms babetur. Nain plerumquc
contingil ut sinml eant aut scdcant quinque homines,
et nulliis eorum communcm lcgcin cum altcro ha-
beat exlerius in rcbus transitoriis, cum interius in
rebus pcrennibus una Christi lege leneanlur. Ct ciiin
forle conlingit ut omncs sinl veraciler Christiani,
fidci verilatcm amautes, el invicem sibi, ut cliaris-
simi fratres, crcdant ; cl nerao alterius teslinioniura
spcrnat, cum se bonis locutionibus xdilicant; si su-
bilo contigcril alicui ex ipsis discepiatio in judiciis,
nullum potcrit habere tcsiem de suis charissimis si>-
ciis , cum quibus simul gradiebatur ; co quod nni.
recipiatur tcslimonium alicujus supcr '• Gundoba-
tive liberi , et uno tpirilu omnes potati sumus. Et ne
inli lel.tor aliquis cum perpaucissimis se putaretuno
spiritu potaliim, dicit : Et ncmo potest dicere, Uomi-
nut Jetus , nisi in Spiritu sancto. Divisiones vero
graliarum sunt, atque operationum. Idem autem Do-
minus, ct idcm Deus, qui operalur orania in orani-
bus, atque idem Spiritus, dividcns singulis prout
vull. Nullus ergo horum est hospes et advena ; sed
sunt cives sanctorum et domeslici Dei, supertcdificali
super [undamentum aposlolorum et prophetarum, ipso
tunimo angulari lapide Christo Jesu, in quo omnis
irdificatio contlrucla crescil in templum sanctum in
Domino; cl qui cranl longe, facti sunt prope in san-
guine Christi. Ipse esl enim pax nostra , qui fecil
V. II io mihi succurrat, obsecro, bcnignissime et
sacer imperator, paticntia vestra ; neque indignelur
magnanimilas vestra , quod indignus digna loquor,
et piis llus grandia; quia per ista (qux) forsitan
incmendalilia sunt volo pervenire ad ea qux neccs-
saria et cleemosynx vestrx magnoperc apta sunt. Si
autem incongrna sunt qux dico, corripiat me justus
in misericordia, id est, bonitas vestra, el eorripicn-
tem non prodat. Mihi tamen servo vestro, licet ul-
limo, tamen fideli, incongruum videtur, ut Chrislia-
nns de Chiistiano, ac per hoc fraler de fratre testi-
monium pcrbilxre non possit. SicUt enim supra
dictum est, omncs unum Patrcm habcnles Dcum,
fratres sunt, cl filit Dei. Hoc etiam Evangelium
utraque unum. Et veraciter dicerc possumus, qui fe- C aperte loquitur. Hinc namqne fit, cum vir justus sn-
cit omnia unum , et medium parietem macerioe sol-
vens, inimiciliam in carne sua, tegem mandatorum in
decretis evacuans , ul duot condal in scmetipsum in
unum novum hominem , fucient pacem, el reconciliet
ambot in uno corpore Deo per crucem, inlerfieiens
inimiciliam in semelipso; et veniens evangelizavitpa-
cem his qui longe fuerunl , et pacem hit qui prope :
quoniam per ipsum habent accessum amboin uno Spi-
ritu ad Patrem.
IV. Si ergo Dominus propterea passus cst , ut in
sanguine suo facerct prope eos qui longe erant, et
paries divisionis jam solutus, et inlerfecla csl inimi-
cilia in illo, et omnes reconciliali sunt in uno cor-
pore Deo , et in lanlum unum corpus eflccli in uno
pcr injustum lesMficari non pcrmillitur, eo quod
altcrius legis sint secundum savuluni , qui unius le-
gis csse dchcrent sccundum Deum. Credo etiam quod
nullatenus hxc agantur sine damno illius unitatis el
coneorpor?.;ionis, qux supra demonstrata est senten-
tiis aposiolicis. Nam si de testirannio repellendus est
ali<|uis , iile repellalur polius qui allerius fidei vcl
scctx est, sed et ille cum quo Aposlolus nec cibuiu
suinere docet dicens : Si is qui fraler nominatnr, est
fornicator, aut avarus , aut idolis tervient, attl male-
dicus, aut cbriosus, aul rapax ; cum cjutmodi nec ci-
bum sumere. Et ileiuni : Qitod si qnit non obedil
verbo nostro per epislolam , hunc nolute, neque com-
misceamini, utiqiie ad mensam. Qui omnes, nisi per
spirita, ul Chrislus polius quam Chrisliani dicantur, " satisfaclionem pcenitentix regressi fuerint in corpus
Cbristi, sine dubio in corpore rcmanebnnt diaboli,
ac per hoc erunt in ejus regno et civitate.
VI. Hic profecto debet esse discrelio et divisio in-
ter rpgntim et regnum, id esl, Chrisli et diaboli, in-
ter civilatem Dei et civitatem diaboli , qiix faciunt
sicut suprascripia apostolica sententia declarat di-
cens : Omnia autem membra corporis cum sinl mulla,
unum corpus sunt ; ita et Christus (Non enim ait : lta
el Chrhtiani, sed Christut) ; cupio per pictatcm ve-
strara nosse, si non huic tantx divinx opcrationis
BALUZII NOT;E.
* Aquitanut el Langobardus. Hi enim omnes po-
puli quos hic enumcrat Agobnrdus, et multo plurcs,
Francico lum iinpcrio parcbant. Libro vi Capilular..
< ap. 281 : « Volunius atqiieprxcipirnus ut omnes di-
tioni nostrx Deo auxiliante subjecti , tarn Romani
t[(iam Franci, Alamanni, Bajovarii, Saxones, Thu-
ringii, Fresones, Galli, Burgundiones , Britloncs,
Langoliardi, VVascones, Beneventani, Gothi, Hispani,
cxicriqne nobis subjecti, omnes, licet qnocunque vi-
dcantur legis vinculo coustricli, vel consuetudinario
moreconnexi, hanc scntentiam, etc. > Hiergoomnes
propria lege utebantnr. Vide iufra in notis ad caput
11 hiijiis lihri.
b Gundobadum, id est, Burgundionem, lege Gun-
dobada vivcntem. Istud enim referri non potesl ad
regem Gundobaduin, raultis ante sxculis morluum.
Itaque infra cap. 10 Burgundioncs in universum vo-
cabit Giunlobailos.
117
LII5. ADVERSUS LLGEM GUNDOBADr.
il8
dtias plehes. Nam civiias Dei continet populum :ic- A vill. Docirina Clirisli docct : Qui vull tecumjudi-
quisilionis, civitas diaboli popiiluni pcrditionis. Quod
si hominihus impossibile est omnes discernerc qui
sinl dc cmlate Dei, qui vcrode civilale diaboli, sal-
lem quos cvidentissime ex Iruelibus propriis cogno-
scunt , cl litterae apostolicae a corpore Christi sepa-
ratos docent, rejiciant de leslimonio. Quos autem
una eorporis Chrisli compago lenet , et plerumque
non solum unius corporis incinbrum, verum etiam
unius membri sunt mcmbra, cnr de mutuo repellun-
tur leslinioiiio? Quae utililas est, ut propter • lcgem
quam dicunt Guudobadam , cujus auclor exstitit
•> bomo hoercJicus, el lidei catbolice veiiementer ini-
micus (cujrs legis homines « sunt perpauci ) , non
possit super ilium teslificari allcr eliam bouus Chii-
slianus? Ex qua reorilur.res valde absurda, ut si
aliquis eorum in eoetu populi aut cliam in mercato
publico commiserit aliqiiam pravilalem, non coar-
guatur teslibus, sed < sinalur perjurare, tanquam
non fuerint per quos vcril:is posset agnosci. Hic
maiiiresle appaictdamnosamcssedamna; ilemlegem.
VII. Si autem placerct domino nostro sapientis-
simo iiiiperatori, ut cos transferrct ad legem Franco-
nnn ; ct ipsi nobiliorcs cllicerentur, et e ha?c rcgio
ab sqnalorihus miscriarum quaiitulumcunqiie suble-
varctur. Horum eniin causa accidit ut freqnciilcr
non solura valeulcs virilius, sed etiam infirmi ct sc-
nes ' lacessantur ad ceriamen et pugnam, ctiam pro
vilissimis rebus : quibus fer.ilibus ccrtaininilnis con-
lingunt homicidia iujusta , el crudcles ac pervcrsi
cium contendere, el tunicam luam lotlere, remitteeict
pallium. Et ilcrum : Jnm quidem omnino delietum
esl, quod judicia habclis. Quare non magis injuriam
accipilis? Quare non magis fraudem patimini? Isti e
contrario dicunl : Pugna securus; quia illum qni tua
repetit, aut contcndit, absqtie dubio superabis : et
diviuum cis promillunl adjulorium, qui tam contra-
rii exislunl evangelicae pielati. Hinc jam ad certamen
audaciter proceditur; ubi duo cominus veniunt pa-
rati, ut se invicem crcbris ictibus cacdanl pro talibus
rebus, quas multo minus amare dcbuerant, quam se
ipsos adinvicem. Nam eum quem occidere aut supc-
rare cnpil, jussus esl ul diligat sicut sc ipsum, 8 rei-
cukis illas pro quibus conlendit , arbilrari ul sler-
™ cora, ut Christum lucrifaceret. l)bi tunc est chai itas,
siue qua perfcctus interprcs omnium linguarum an-
gclorum et hoininum elTicitur velut aes sonans aul
cymbalum tinniens ; sine qua perfeclus propheta, et
eruditissimus doctor, et ex fide miraculis coruscans,
nili.l est, sine qu.t largitas eleemosynarum, et acer-
bilas martyrii nihil prodesl? Milites Cbrisli, qui hanc
veraciler babuerunt, siibdideiuut in fide mundum
Cbristo, scd moriendo, non occidendo.
IX. Quando erat publica contenlio de veritate re-
ligionis, cum alii putarcnl colendam pro Dco crealu-
ram quamlibet, alii docerent solum Crealorem co-
lendum ; illi fuerunl victores qui occisi sunl, non
qui occiderunt ; verilas moriendo dcclarala cst, non
evcntus judiciorum, non sine amissione fidei et cha- ^ occidendo ; testes vcritatis moriendo crcverunt, as
ritatis, ac piclalis, dtun putant Deum illi adessc qui
polueril fralrem sutim superarc, cl in profundum
niisci iarum dejicere. llic est pcssimus crror, et ordo
confiisus, ut pro talibus penersilatibus et Scriptura
veritalis coniemnalur, et concordia Christiana dis-
pcrcat. et de Deo, qui natura bonus est, tam indi-
gna sentiatur, ul favcal rapacibus, ct advcrsctur mi-
seris.
sertores aulem iniquitatis occidcndo perierunt. Nani
si in hr.c vita scmper innocentes csscnt victores, et
noxii vinccrenlur, non Pharao occidisset Josiam, sed
JosL.s Pharaonem ; non Joanncm llcrodes, sed Hc-
rodcm Joannes. Nec sancta illa civilas Hicrusalcin
lemporibus gratiae , innumerabilibus turbis mona-
chorura, clericorum ct caeteroruiu fidelium illuslris,
h Saracenis suljieerelur, sicut el aliae civitates et
BALUZll NOT^.
" Legcm GunJobadmn, ciijus auclor Gundobadus
Burgundinniiin in Gallia rex, Magni Clodovaei co-
aevus. Hic cnini, tit Gregorius Turonensis est auctor,
< Burgundionibus legcs miliores iiislituit, nc Boma-
nos opprimerent. i Verum qu;e lum fortassis bona
visa fuerat )ex Gundobada , nonnullis piis viris ;evi
Agobardici visa est iniqua.
b Homo hmreticus. Gundobadus cnim crat Aria-
nus. Sed tamen pupugit illum aliqtiando cupido ab-
dicandi errorem suuin; adeo ut ab Avito Viennensi
episcopo persuasus impiam esse Arianorum sectain,
clam ul clnismaielur expeiierit. Vicit taiuen meliis
populi. Itaque < usque ad exiluin vitae suse in hac
insania perduravit, nec pnblice aequaiitatem Tiinit.i-
tis voluit conliteri i, ul Gregorius Turonensis ail in
libro n Hisl. Krancor., cap. 34.
c Sunt perpauci. Eigo noiulum prorsus exstincta
erat in illis regionibus perfijia Arianorum , lametsi
admodum pauci cssent.
d Sinaiur pcrjurarc. Libro i Capitular., cap. Go :
« Et ut parvuli, qui sinc raiionabih aetatcsunt, non
coganlur jurarc, sicul Gtincbodigni faciunt ; • quje
pars hiijus capitis refcrlur ab lvone parte xn ,
cap. 22; ct a Gratiano 22, q. 5, cap. Parruli.
e Hccc regio, Lugdunensis. Nam ea utebatur Irge
Gundobada, quod Lugduuuin cssel civitas regui Cur-
iv gundici.
' Lacessantur adcertamen. Damnat monomacbiam,
id est, duellum privalum,ad dcfiniendas lites iiislilu-
lum a Gundobado.
8 lisnultif. illas. Jam antea in prxfatione ad Lu-
iniiii nioiiuimus corruptam hoc loco csse editionem
Massimi, quso pro reiculas habet recusias; cum la-
men in codice antiquo, quo Massoiius ulebatur, di-
serte scriptum sit rciculas, ut ante mc monuil vir
clarissiinus Franciscus J-aretus in notis ad epislolam
91 Ivonis Carnotensis. Varie autem scribilur bac.
vox in libris antiquis. Nam bic apud Agobardum, iu
Vila sancti Licinii Andegavoruin episcopi a Duches-
nio edita, itemque alibi , sciibi:ur reiculas; apud
Salvianum vero et alios non uno Ioco resculas; de-
mum alibi rcculas. Vide, si bibet, Jurctum ad eara
quam diximus epistoiam lvonis.
h Saracenis subjiccretur , nimirum Hierusalem.
Conligerat aulcm istud ante dticcntos ferme aii-.ios
quam liber iste scribcrclur. Omarcm cnim Saracc-
113
S. ACOBARDl LIISCOPI LLGDLNENSI5 140
Roma Golliis, * paganis cl hxreti- A quoadusquc veniat Domimts, qui el iUuminabil ubs-
regiones ; ncc '
ris simul ; nec c Ilalia Langnbarriis : et niulia liujus-
iuoili. Non li:rc idcirco dicimus ut negemus pro-
viricnliam Dci aliquando absolvcre innoccntcm , c.t
riamnare noiios . >ecl quia nullatcnus slalutum cst
a Deo ut hxc in omnihus fiat, nisi cxtremo judicio.
El quia lalia ccrlamina vehemenier contraria sunt
simplicitali et pietali Chrislianx, et doctrinx evan-
gelicx nimis adversa, absit a mcnte Cbristiana ut
adversa hujus mundi conflictibns quxral evaderc, ct
gaudia ejiis cerlaminibus adipisci. Cuni e contrario
intra sacra missarum solcmnia frcquentcr deprecc-
mur Doraiuum ut tribual nobis pro amore suo pro-
spera mundi dcspiccre, ct nulla ejus adversa fonni-
dnre, decet omnino mentcm Christianam cum li-
condita lenebrarum, et manifestabil consiHa cordium.
Concedit tamen ju.licare inter fralrcs, ui contcntio-
nes sopianliir.
X. Sc.l ulililas judiciorum constal in discussione
causarum ct subtililate investigutionum, siculi etSa-
lomon fecisse legilur in contentioiic duarum mcre-
tricum : cujus el pclitio propterea placuit Deo, quia
non pelivil divitias aut dies mulios, scd sapicnliam
ad disccrnendum judicium. Sic et Daniel adbuc pucr,
suscilanlc Dco spiritum cjus, judicavit duos iniquos
judices priidcnti sublilitate, pcr quam liberala cst ct
bcnta Susanna de injusta damnatione. Nam si har.
duo judicia lemporibus nostris pervenirent , quid
judices dicerent , facile est adverlere , anle quos
more et tremorc, secundum Apostolum, suam salu- 1* nmime perjuria aut munera finem rebus imponunt
tcm operari, et mente ad fulura transire, nec in
prxsentibus rebus sensum figcre ; quoniain oceul-
tissima Dei dispcnsalione varii sunt in prxsenti
lempore rerum eventus, sicut et sacra Scriplura tc-
statur : Sunt jusli quibus multa proveniunt , (yiifisi
opera egerint impiorum ; el sunt impii qui ita securi
sunl quasi justorum [acta habeant. Et iteruin : El-
enim qu>i non proferlur cito contra malot sententia,
ubsque ullo timore filii hominum perpetrant mala. Et
ilerum : Sunt jusli atque sapientes, el opera eorum in
manu Dei : et tamen nescit homv, ulrum amore an
odio dignus sit ; sed omnia in futuro servuntur in-
certa, eo quod universa a-que veitiant jnslo el impio,
bono el mato, mundo el inwundo, immolanti victi
Quanla aulem necessaria sit integritas judiciorum
reguis ct genlibus , Scriptura lcslatur , dicens :
Itegnum a gente in genlem transferlur propter inju-
slilias, et injurias, et conlumelias , el diversos dolos
(Eccli. x, 8). Qux omnia plus quam in cxteris gen-
tibus abundaut inter e Gundobados, apud quorum
legcm non licet discussione aut veracium tcstimonio
causas leriuinare ; eo quod libucrit, armis commi-
nari liceal, ne infirmior sua relinere aut reposcere
audcat, tanquain veritas armis roanifestari egeat :
quod nulla auctoritas, nulla ratio credere sinit.
XI. Valcl etiam ad hanc rem subtiliter conside-
randam illud quod in librn Juriicum refertur. Curu
mns el saerificia contemnenti. Sicut bonns, sic el pcc- C enim qnidam in Gabaa civitale, dc tribu Benjamin,
ita ct ille qui veriun dejerat. Iloc commisissenl lmmane flagitium supcr muliere cujus-
cator ; ut perjurus
esl pessimum inter omnia quar sub sole fiunl, quia
eadem cunclis evcniunt. Ihute et corda filiorum homi-
num imptenlnr mnlilia el coniemptu in vita sua, et
posl h.ic ad infeins deducnntur (Eccle. is, 1-3). Et
ilerum : Verti me ad aliud, vidique nec velocium esse
cursum, nec forlium bellum, nec sapienlium panem,
nec doctorum divilius, nec artificum graliam, sed lem-
ptts casnmque in omnibus. Nescit homo finem suum.
Sed sicnl piscrs capiunlnr hnmo, et sicnt aves com-
prehendunlur laqueo ; sic capiuntur homincs tcmpore
malo , citm eis exlemplo supervcneril (Ibid., v. II,
12). Non enim csl iu prsesenti mcrilorum retribuiio,
seJ in futuro. Non oportel mentem fidelcm suspicari
quori oiiinipoiens Deus occulla hominum in prsesenti
vita per d aquam caliriam aut fcrnim revelari velit
quanlo ininus per crudelia certamina ? Propter quo I
Apostolus pracipit de occultis rebus non judicandum
daui lcvilis, et congregarenlur universa? tribus Lsrael
ad hoc faciuus puniendum, collecta est etiam tola
tribus Benjainin in prsedicla civitale Gabaa ad de-
feniiendiim peccatum illorum. Filii ergo Israel con-
siilucrunt in primis Dominum in Silo, et interroga-
vernnt quis esse deberel princeps certaminis. Qui-
bus rcspondit Dominus : Judas sii dux vester. Sta-
limque ul cocperunt urbem expugnare, occisa sunt
ex eis viginti duo millia virorum. Deinde fleverunt
coram Domino usque ad noctem ; et inlerrogave-
runt cum utrum deberent procedere ad dimicandum
conlra filios Bcnjamin , an non ? Quibus respondit
Dominus : Ascendile ad eos, et inite cerlamen. Quo
inilo, proslrata cx eis decem et octo millia. Quam-
obrcm vciicrunt iterum in domum Dei, ct scdentes
flebant coram Domino, jejunavenintque usqne ad
vcspcram, el oblulerunt sacrificia ; ct ilerum proce-
noriun (Uicem cepisse sinctam civitatem anno C36
cx Thcophane aliisquc docuit illustriss. cardin;ilis
Barouius, quem consule.
a Itoma Gothis , capla nimirum ab Alanco rcge
Gothorum, qui victor Urbem ingrcssus cst auno -110
ix Kal. Septembris, til ostcndil iricin Baionius.
t> Paganis ct ttirreticis. Loqnilur ric Golliis. Nam
qnia Rariagaisus Gotliorum rex, erat paganus, eoquc
interfecto, rcliquiae exercilus illius, qui hanri dubie
ex paganis constabat, ad Alaricnm transierc, bomi-
nc:u quitlem Chrislianuni , sed Arianse pcrfidiaa se-
cialorem ; mantfestum est Coihos , qni non mullo
BAI.IZH NOTyE
post Roinam ceperunt, partim paganos fuisse, par-
tim h.trelicos.
« llalia Langobardis. Contigisse id anno Christi
508 ducc Alboino Langobardorum rcge probat Ba-
ronius.
i Aqitam calidam. Dc judicio aqua? calidac ct ferri
igniti vide rranciscnm rithoRum in Glossario ad li-
bros Capilularium, Juretum in observationibus ad
cp. 74 Ivonis Carnnlensis, Sirmondum in nntis ad
Goffriduni Vindocincnscm, lib. III, cp. 38. <
« Gundobados, id est, Burgnndioncs ul dictum est
ad caput quarlum hujus libri.
13» LIB. ADVERSUS LEGEM GUNDOBADI. 122
denles ad certamcn , interfecertinl oinnein iribum \ ab illis exeogilala est qui non solum non ora-
banl, sed eliam b blasphemabant sapientiam Dei.
Kenjaniin, praeter illos sexcenlos viros. Qnis in tali
facto non obstnpescat? Quis non vehcmcnler expa-
vcscat judieiiim Dci frcquenier occulium, nunquam
injnslum ? Ccrle filii Israel mandaluin lcgis liabe-
ban', ut scclera punirent, faciiiora vindicareut ; et
non solo mandalo legis conOsi suut, sed eiiam oran-
tcs Dominum intcrrogavcrunt ; et eo prsccipienle, ad
certamen proccsserunt : et tamen nnilto plurcs ex
eis occisi simt antea, ct poslea punierunt flagitio-
sos ; si lamcn ipsi inter sc\ccntos non remanseruut.
C.um h:ec omnia ila sinl , qirs esl tam teinerarins nt
credat, si duo ■ pro imo asino molino, aut quidquid
sit eiiam vilius, conlendanl, non possii altcrcadere,
cujiis illud esse debere pulatur, cum fortc aut multa
XII. Huc aetedit aliud quod pia eonsiderationc
dignum videtur, c dc canonibus scilice» Gallicanis.
qui quasi superfliii aut inutiles a quibus lam respuun-
lur ; co qttod d neolerici Romani tos non commen-
daverint , cttm anliqui religiose eos venerali sint ;
qiioniam venerandi et sancli viri eos cdiderunt,
qiiormn vilam ct sanctitatcm crcbra miracula com-
incndarmit. Nemo unquam fuit qui lanta sanctorum
perGallias episcoporum audire poluerit, quanla per
singula loca lilleris mandala el relatu posteris reli-
Cta repcrta suni. Et rcvera, si secundum dicluni Do-
minicum, ulii duo vcl tres eongregati fuerinl in no-
mine ejns, ibi cst Dominus in medio eoium ; quanto
aut majora exislanl peccata cjns quam alierius, pro B magis ubi viginti, aut triginta mulio amplius corigre-
quibus pimiendus sit ? Vere boc non est lex, sed gati fucrint, uon solum in nomiie Domini, sed insu-
ncx : qure maxime prxterea coalcmnenda est, qnia per ciiam fide prxdili, sapicmia illnstres, vita clari,
BALUZH NOT^:
■ Pro uno asino molinn, id cst, qui laborat ad mo-
lam, ul dicel in fine libri De Molo Rcgiminis Ecclc-
siastici.
k Blasphcmnbanl, id est, vilupcrabant. Augusli-
nus in libro De Opcrc Monachorum, cap. 28 : « Sub
generali nominc monachoriim, vestrnm propositum
blaspliomatur. » Gregorius Turonensis, lib. vi, cap.
40, ioquens de regc Ghilperico : « Causas pauperum
cxosas lial ebat, saccrdotes Domini assidne blasphe-
mabat. > Vita sancti Lendegarii cdiia a Duchesnio,
cap. 12 : « Klonim cum Ebroinus erudclis dc sttpra-
diclis rebtis smim satiasset furorein. rursuin ocra-
siones coepit exquirere ut blaspbcmiam su;e crndeli-
tatis valerel ab oculis humanis auferre. « Gesla
Dagoherli I, Francorum regis, cap. 46, ubi agitur de
iiigeniibiis Eganis virtutibos : « Tantummodo a plu-
riinisblasplicmabatiir, eoqtiodcssetavaritixdeditus. >
I.iliro v Capiiularinm, cap, 170 : « Episcopos etsa-
cerdolcs, quibus omnis terra caput inclinat, pcr
qnos et noslriim pollct iinperinm, admodum hono-
rari et venerari omnes mottemus; ncc eos lacerari,
aut blasphemari, vcl delrabi a quoqitam voliimns. •
Libro vii, cap. 142 : « ls qui in blasphemiam alte-
rius canlica composucrit, vel qui cantaverit ea, cxtra
oniinem vindicetur. > Annales Melenses ad anntim
805 : « Adjecerunt insuper multa alia, blaspbeman-
tes cumdem papam. » Ilinc vox Gallica blamcr,
qiias viluperare signilicat : qita" dein et ipsa v«r>a
est iu conlumeliam Dei. Vidimus cnini olim TuteLe
vetustum codicem ms. in quo conlincbaiitur aeia
litisqua: deaiihedra Tutelensi crat inter Guichar-
dnin i'e Cnmhornio abbiitcm Userccnsem et Ludovi-
cum de Albuconio priorem de Morlagnia anno 1 !.r>7.
Nain Carolus Petilus serviens rcgius ait io Aclis a se
u:m confectis, ftalris filititn ejusdcm Guichardi sibi
mulliim ohslilissc ne quodtlam senaliis Parisiensis
airesium laium ad\ersus Guichardum facerel p.i-
lain, miniiatitcm eliain ac blasphemanlcm Creato-
rem, Caroli adjulortiuique ejus facinus inullum non
fme, eurumifite c:i'de expiandum. Ilxc siinl verba
Caroli : Disant tedit neven d'iceluy abbe, en habit d\s-
cmjcr, blasmant nostre Createur, quil t/ en avroit de
mort et de tvet snr lcs carreanx.
r I)e ctinnnibns Catlicanis. Magna semper apnd
majorcs nostros fiit revcrentia canonuin Gallicano-
ritni; et non sobim apud Galios, sed et apnd llisp.t-
liosqiioque, ui ol scrvatum c»i a \iris crudilissimis.
Certe Canonnin Gallicanomm noinine vcniebant
etiatn llispani, ut patet e\ llincinaro in cap. 3(> pt>s-
lerioris operis adversus Gothescalrura : « Sed ci in
Gallicaiiis canonihus tle Polamio Braccarcnsc archie-
piscopo et synodo Valcnlina cvidentcr agnosciiur. >
Manilestum esi enim hic agi de synodo Toletana x ,
in qua dejectus e»t Potamius episcopus Bracarensis.
Nam tpiod de synodo Valenlina aii, respicit ad ca-
nonem qnarlnm synodi Valentina? quae anno 374 ha-
bita est in provincia Viennensi. lisdem canonibus
Gallicanis usam olini esse Angliam, ut qnaj in vici-
no essel, colligi potest ex synodo Hcrojfordiensi
habita anno672 Nani lihrum canonnm in ea synodo
prolatum, hand alium fuisscquam codicem canonum
Ecclesix Gallicatue probarj posse ccrtis leslimoniis
habeo persuasum, ut ali.is fortassc plutibus os-
-, tendatn.
J yeotcrici l'.om".ni. Suggillal irtidelqtie Agohardtis
Homanos sui lemporis, veteris Erclcsi.e motes ad
snos detorquere cupicntes, atque ob eam causam
contemnenlcs Gallicanos canones, quod eos neote-
riei Romani non commcndaverint. Cui criminalinni
sic respondct Agobardus aliaui fuisse ineniem vctc-
rum Rnmanornm, qni canones illos religiose vene-
rati sitiit. Poluissct igiiur optimo jtirc adversus eos
uli eodem telo, quod postea advcrsus Gta-cos vibra-
vil Ratranmus monachus Corbcicnsis iu Iibio iv
adversits Gracos, cap. 3. « Unde mirandum, inquit,
qua; sil isla novis sapienlibiis prudenlia, non ac-
quiescere qtiotl sui prohanlur majores aequievissc. »
llaqnc ipti sancti oliin eranl Romanortim niores, re-
vercntiamqr.e univcrsi otbis huic popnlo conciliavc-
rant, jam vcrtcranl in contemptuui. Sic tle sa'Ctilo
suo conqucritur ctiain Gerberlus in epistola 40 .
« Romanorum morcs mundus perhorrescit. > Atqne
id ex eo faclum est, opinor, qnod qui in observalione
D canouuin cxleris per orbem Cbrisiintis exemplo
esse ilebebant. omiiium impudenlissimc eos concui-
cabant. Ncque vcro ego id dico, setl Rallierius Ve-
ronensis episcopus in parte u De Contemplu Cano-
num loino II Spiciltgii domiii Lucie Dacberii. pag.
188 : < Quxralcl aliquis, cur prae cselcris gcnlibns
haptismo renalis, contemptores canonicc legis ct vi-
lipensorcs clcricoru ti sinl magis llalici? > ci infra
pig. 190 : < Quorsum tamen b;ce delrahendi avida
tiaulorum si rtipuial invidn" Ninitium ui qnc.l in
noiescire nequiverunt prxmissa, deinonsircnt tcr-
mino prtixima. Nempe ut pateficret quxrcnti, unde
isic, id est hodicrnus, pr.evalueril canonum sanc-
lorum lain universalis conlempttis. Ad hoc pervcn-
luin nnstra esi inquisilione alquc imlagatum, corum
tonligisse miic dubio culpa, qui cum ens Irgant
aiquc intclligant, pm niliilo tliuiini. > Vidc rursum
notasad capnl 20 libri De Dispcnsatione ectlcsias-
ticarmn Rcrum.
123
sanclilatc revcreiidi, signis el proJigiis fnriiiiilaiuli ?
Neque hoc idcirco dicitur, ut passim omniiim epi-
scopalium convenluum gancliones ■ icqtiali aucloritate
recipicndx credantur, ul Nictfni , Chaleedonensis,
et cxterorum generalimn cx lotius miindi conscnsu
congrcgatorum et reccptorum. Sed quia congrua
vcneralionc pro cansis necc sariis, quarum dcfini-
tioncs in illis gcncralibus non inveniiintnr, fidcs sit
eis adhibenda religione dehila ; et melius sit uniciii-
que eornm scqui aiiclorilaiem, quam proprium sen-
sum ; ct sine aliquo dolorc transiri non possit, cum
definitioncs multorum et sanctorum atque catholi-
coruni pr.i-irriniiiantiir , ct unius Gundobadi regis
S. AGOBAKDI EPISCOPI LLGDlNhNSIS 121
A h;i'rctici lcv alleule, qnasi a De:> dala, teuciiir.
XIII. Teinporihiis pncdieli Gundobatli regis Bur-
gundioniim , fuil in urbe Vienna saiictus episcopus
Avitus nominc, lidc catholicus , eloquenlia facuudis-
simus , ingeuio acerrimus, sacrarum Scripturarum
expositor suavissimus , lilterartiin etiam sxcularium
dociissimus , et in mclris facilliinus, sicul el ejus
Opera lestantiir : qui cuni codeni Gundobado frc-
quentcr h dc lidc altercans, el c dialogos in prasenti
conficicns, et d cpislolis absenti respondens, plura
et clara ingcnii sui et virtutis opera reiiquit : qui
ipso • Gundobado m sua perlidia perdito, successo-
rem ejus f Sigismundum regem ad fidcm calholicain
BALL7.H NOT,E.
• AZqunH aucorilate. Ail concilia regionalia, aut
provincialia, eujiisinodi sunt Gallicana, uon esse
lanl:e auctoritatis ac generalia lolius iiiiindi, sed
tameii congnia vcneralione suscipienda, quod siuiip-
lum videri polostex Augusiino in lihro n De Baptisrao
cap. 5 : « Ipsa concilia, inquil, qu;c per singulas rc-
gioncs vel provincias liiint, plenariorum eonciliorum
auctoriiati, qu:c liiint ex universo orlie Ghrisliano,
sine ullis anibagibus celunt. i Vetus auctor in pne-
fatione Collcctionis canonum, postquam loculus est
ilc qiiatuor conciliis cccumenicis, h;cc ail : « Sed et
si qua sanl concilia qu;c sancti Patres Spiritu Dei
pleni sanxcruiil, posl istorum qualiior auctorilatcin
iiiancnt slaliilila. > El post illum, Jesse episcopus
Ambianensis in epistola ad dioscesanos suos: i Si
qua veio alia concilia sanclorum Paiiuni, pro neccs-
siiatc caiisaruni, plena Spirilu Dci in uniim congrc-
gala sanxerunt, custodienda ct recipienda. » Hinc-
inariis in optisrtiloi.v, Capituloriim ca|>.25 : i Si qua
suiit aiitem concilia a sanclis P.ilrihus inslitula,
post quatuor concilioruni aiictorilatcm custodienda
et obscrvanda decrevit ; » id esi, papa Gelasius, cu-
jus hnec sunl vciha : i Sed et si qua sunl concilia a
sauctis Patribus liactenus inslituta, pnst istorum
quatuor auctoritalem cliam custodienda ct reci-
pieinla raandamus et decernimus. » Vide Marcam
in libro iii de Concordia Sacerdotii el luipci ii cap.
i, § 6, cl li!>. vi, cap. 21, § I».
b De fide altercans. Earum altercaliouum, ul vo-
c.it Agobardus, unam niiper cdidit domnus Lucas
Dacherius in tomo V Spieilegii, pag. 110 el seqiien-
lihus. Alterius vero allercationis cuni Gundohado
memiiiil ipse Avilus in epislola 21, qu:c data esl ad
(toiuiiuiii Sigisinuiidum regcm, Gundobadi liliuiu.
i Cuiii prxsenliani vestrani, inquit, Deo largienie
meruero, per me sericm lolius allercalionis cxpo-
iiam. »
c Dialogos. Lniusistoriim Dialogorum fragmentum
aliud habenius conscrvalum ah Agobardo in lihro de
Picluris sive Imaginihus, cap. 9.
d Kpislolis ubsenli respondens. Exstant omnino
oclo Avili epislola^ ad Gundobadum re;:em, onines
ferine de causa rcligionis. Nuper vero aliam qnoque
reperi in vetcri codicc ms. clarissimi vin Petri
Marnxsii senaloris Gialianopoiitani ; quaiu, quod
iioudiini ediia sit, el ulilis cs-e potest adversus
tlclorlas qnor undain inlerpretationes, etlere visuni
rst oppnrtunum post nolas noslras in AppeiidiceAc-
tornm Veterum, ti:. 2.
c ('•undobado m sna peifsdia perdito. Giegorius
Toioa. lih. u, cap 54, loquens de Cuniiotiado. « Isla
ille r.itinne confusus, usquc ad cxiluin vil.c su.e in
hac insania perduravil. >
1 Sigismuuditm regem, Gundobadi filinni, virum,
ul sequens a-tas putavit , sanctissimum, adeoque
publice consei ralum. llnde iu veteri fragmenlo his-
loiico, quod Gliristianus llrstisius e.lidil, ac post
ruin Duvhcsnius, sanctus dicitur : « I.cndpy^sis
B namquc , cum majnr.tomus essel, duxerat iixorem
de prosapia sano.ti Sigismondi regis Biirgiindix. >
Sed nnper vir clarissimus Adrianus Valesius in pu-
blicum emisii Passionem sancii Sigismundi, ab au-
ctore, ul ipse' putat, xqnali ae monacho forsitan
Aganneiisi composilam : ex qua apparel hunc princi-
pem, affliclis oinnino rehus suis, cx Burgundia in
nioniem qucmdain, cui Veresallis noinen erat, au-
fugisse, ibiquc monachum fuisse faclitni, ul se ho-
slium suorum immanilali subtrahcrct; sed quoruni-
dain Biirgtinilioiium perfidia faclum ut ex fuga re-
traherelur, specie pictalis. Afferam aiilem ipsa
aucloris verba. « Igilur cuin Franci plurima pene
regna devistarenl, Galliarumqiie urhcs veheiiienter
depopiilarenlur, ita ut multitudo niaxim.i Biirgun-
tiionuin Francissc sociaret : lunc sanclus Skisinun-
dus vidcns se hinc in^le coanguslaii, Vcresallis mon-
lem expetiit, ct adinslar Eli.c Thesbilis, quatciius
cn:delissim;c genlis barharicam ferilalem evadcrcl,.
.-, singiilariler hahilare elegit; quia sibi imininchat
^* discrimen vilau, juxta illud qttod cgregius pradica-
lor de suis trihiilationihus scrihens ail. : Perieulis iu
falsis fiatribus. Tunc diicrso moito Cuigundiouis
neccssiiate magis ipiaui vnluntale Francis secx in-
tegro dcderiint ; proniitteiitcs sanctissiimim viruiii
Sigisinundtim, principem suiiin, perquirere, et eis
vinctuin tradere. llac proinissione audila, sancius
vir Sigisinundus compcrta eorum nequ lia crsarioni
capiiis sui lolondil, ct se a laicali vesiitu in rcfi-
gionis mutavit hahiliim. Qui diim iu supradiclo loco
jcjiiniis penect vigiliis maceratus quiesccrel ibidem,
pauci ex Burguiidionibus ad ipsum conveiiicnies
quasi causa amoris, ad sepulcra sanclorum mariy-
rum suh quadam cuslodia latcnter perducere proiui-
sertiut. Cuini|iie a ! claitsuras ipsius Agauneiisis mo-
uasterii pervenissent ag nina Burguiulionum una
cum Francis, adiustar Jud;e proditoris Chrisli Bur-
gundiones in eum iiiamis injeceruut, ct viucluin ca-
tenis tra ieloriint Fraucis, eoruniqiie rcgi Clodome-
0 ru. » Scd ubinam taudem genlium situs fuci it mons
ille, in quo Sigisniiindiis lalerc oiipiit, ignotum re-
liquit hie auctor. Ei probabile esi alienas lerras
peliisse Sigismun ■Ium, ac prociil a Gallia dissilas;
ne si in vicino consisleret, dcprchenderelur. Itaquc
in llisp iiiinii Tarraconenscin, haud procnl Barci-
none, secessisse in monlem Signium, conslans illie
tra tilio esl, qiiodam etiani carmine consecraia ;
quoil lic.ei a historicis rehus mulltim aherret, cvin-
ccre lamen viileiur in hoc secessu hahilasse Sigis-
inuiiduin, donec a suis retractus est. Scd epcr;c
prcliuin esl, non carnien quiileiu illud «lesrribere,
vulgari lingiia Calalanica scriptum, scd historiam
in eodcscriplam e.lissererc verbis noslris. Illic e.rgo
habetur, sanctum inartyrcm Sigismundum, sive S.t-
gimundum, ut nunc vocant, Burgundionum rcgis li-
lium, ciiiii anno aMalis snae qiiinlo decimo a pina
qialam viilnns acccpissct, millam ei inedcndo ope-
raui e»sc m?gis idoiic.iiu cxisliinassc, quam si, s;c-
125 LIB. ADYEUSIS LEGEM GLNDOBADI. 126
convertit ■ ; in cujus conversioiie b rccitavit homi- A dc «|iio agitur sorte dilata in parteni victam, illa nia-
peccata qux non recolit vindicenltir , et pereat
liam in populo seiisuiim suavilalc plcnissimani , el
verbormn composilione diilcissimam. Quid iste ve-
nerandus et sanctus vir stcpeJicto Gundobado de su-
pradictis cerlaminibus responderit, audiat, si pla-
cet, bcnignilas veslra. Cum de liis inter utrumqne
sermo esset, et beatus Avitus talia ccrlamina repre-
lienderet, respondit ei Gundobadus : « Quid cst qnoJ
inter regna el gcnles, vel etiam intrr personas s.cpe
singulas, diriroendx prxliis caus:e divino jndicio
committunlur ; eteimaxime parti cuijuslitia iohi-
pclil, victoria succedit?» Ad quod bcalus Avitus
intulit dicens : « Si divinum , iiiquam , judicium
regna vel genles expeleienl, illud prius q-io I scri-
bitur formidarent, dicenle Psalmista : Dissipa gentes
ei prxsentis causx mcriluin pro dcbito pecealorum
Quid cuin armalum lalionem simplex \i..lor incur-
ril, et sine ullius declaralione judicii aul cedens nu-
datur, aul piinilur rcsislens, donec et piacdo ipse in
alio conflictu, in quo bonam sibi causam judicari
optat, pro isla mngis judicatus inlercal ? Quid jam
dc illa singularium ccrtamiiium ambigllitate dica-
nnis, quam frequenier inter genies quictas furor
pcrsoualis exsequitur, cuin super quacunque repe-
titione bcllantes ambo nonnunqiiani animas jusle
ponunt, quibns humanis aique preliosis vilissiroa
Iucra prxponuut, et Dei judicium iracundia invocat,
dum impalientia non evspeciat? Hic autem inlcr-
qna? belltt volunl, et illud ijiligerenl q'io I pcrinde di- ]i rogo, ulniin causa ulrique mala fueiit , pio qna l.el-
cilur : Mihi vindkla, ego retribuam, dicit ftominus.
An forte sine lelis et gladiis causarum molns xqui-
las siipcrna non judicat? cum sxpe, nt cernimus,
pars aut juste lenens, aut justa deposee;:s , lahorel
in prxliis, et pr:cvaleal iniqux partis vel superior
foititudo, vel furliva su'ircptio. »
XIV. N.ui autem ista sic dixcrim, quasi non even-
tus belli varios superni nutus sententia moderclur.
Sed contingit noniiunquam ut cum ad confliciuni
sub invocatioiie divini julicii convcnitur, ncgotii
BAIAZll NOT.T
lalor ulerque occumbil ? Atque utinam placerel
Oftinipotenli Deo, ul sub uno piissimo rege c una
omiies regeieiitur Icgc, ea ipsa ad quam el ipse vi-
vit, et proximi cjus rcspondeni. Valcrct profeclo
mulliun ad co::cordiam civitalis Dci, ct xquilatem
pnpuloruin. Se:l quia boc grande est, el foisiian ho-
iiiini impossibrle, saltem una hxe, de qua senno esl,
non solum ul inutilis, sed ctiani ul noxia, de mcdio
aufcrretur !
culo relicto, in eremnm srse abderet. Ea de causa
soluni ad Pyr.u cos monies, qua Galliam Narbor.en-
sem ab llispania Tarraconcnsi dislcrminaiit, acccs-
sis-e; traiisceiisisque inontiiiin faucibus qnx llispa-
nias Gallis jungunt, ad Ficarias oppidum, quod
hodieipie per viam illam peigentiluis primum post
pr.c iicans liiijns rr.umli gloriam, xlcrnasque divitias
potius cogilandas. Nec rccessil laincn paler ; sed
eadcin exhortalione lenlavil animiim lilii flcclere,
iiiiiic per charitatem qu.c p lii debelur, niiiic eliain
per iilaiUiiim maliis noinen euni oiitestans. Quid iuo-
ror diulius? Pcrvicil palcr; au bcque in Biiigiiiicliam
superaios inontes occurrii, pervcmsse, atquc illinc C re^ressi, inagni gandii maleria liicrc subjectis. I!ac
rccta progrcssum ad civilateni Ausoncnsem. Tum lenus cx cariiiiue illo. Il.rc vcro saiis congriinnt su-
veroci occurrisse Domarium qiieiinlain, id est, ut p riori narrationi, si juvenilem illara xtatem ac pe-
opinor, canonicum Aiisnnensis ecclesix, viriun sanc- rcgiinalionem patris excipias. Quonam aulcm iuoiio
lissiiux vitx, ab eoque indicaluin illi fuisse monicin viiam liniciil, babc s apud Gregorium Turon. ei alios
Signium, in quo salulcm suam procul a sxculi pcii- rerum Fiancieariun scrip:ores. Et bau.l dubie bcn^
culis opcrari possel. Illinc arrepla ad montcin exccl- moitr. iisiis cst. Quo factum cst, 111 proper boc fa-
sis-imiim, cui a mcdia die noincn csi, via, ad inan- c:iius, elquia mouaslcrium Agauisense xdiflcavcral,
.vion;'in qii.iriiilam peiveuisse, qux Podium-Vallis
iiuncupatiir; compe loque eremitas in iis moutibus
liabitarc, iHuc stiMiin profeclum ; requc mullo post
iiicidis.se in eremilam quemdam, ali eoque edoctitm
fuisse qu:c vilxillius sectatores sciic ilccct. Dein >a-
leuiccntem viro, in eremtim scscabi!idisse,liciliisillic
nascentibus victitanlem, et aquam pro polu sumcii-
lcm. lutcriin patrem Sigismundi, iluin liliiim quxrit,
iu cas regiones profcctiiin ; cumque pervenisset acl
iu niimeio saiicioium habitus sit ilcii.cepi
» Sigismundum rencm convertit , ab Atianismo m-
miruin ad calbolicam. Et id quitiem cvenisse vivn
Gtin;!olia.'o patet ex epistolis Avili.
i* Itcritavit IwmUinm. Ea iiiinc non cxslal. Vide Sir-
moiniiim ad episl. M Aviti.
c Una omncs regerentur lcge. Ail val le optandiim
csse, ul tot gcnies, qnx imperio Lu.loviii parcnt,
una lege regi jubeat ; nec sint lol leges, qitot genles.
ccelesi: m sancli Marlialis, qiix in monlc S gnio sita Nain Langobardi sua lege vivebaiit, Biiigundiones
cst, illic forle (iliiim repcrisse. Nam is quolibct clic sua, Saxoncs ilein sua, ac sua Gothi, el sic de aliis.
Veneris illuc accedebal, ut panem iiordeaccum acci- D Valde autem optandum, ut qiiemadmodum bx om-
pcrct, qncin iu eo loco dari in eleemosy nam moseral.
Scd agnitus a palre non fuil lilius, licel siinul collo-
«luereiitiir. Vicit lamcn natura, sequc ille Sigismun-
diim esse fassus est. At pater lilium vitam illam
•leserere, secunique in Burgundiam redire oravit.
Verum repugna! al Sigismun lus, inancm ct suiliain
ncs genles uui principi parent, uua ciiam legc rc-
gaiiliir, iioii diversis. Sed quia illud ilifficile , ac
biniiiiii fcrme impossibile , sallem Guiidobada ,
qna: est inhiiiiianissima . i'c medio tollalur. Vide
nolas ad capul 3 hiijus lihri, ct Ivor.em parle VIII,
cap. 215, excoucilio Trihuricnsi, cap. 39.
137
s .\r.on.\nw episcopi ligdunensis
m
AO BERNARDUM EPISCOPUM ,
• DE PRIVILEGIO ET JURE SACERDOTII.
'. Vencrabili in Chrislo fralri ct coepiscopob Ber- A ribus et postibus domorum aspersns, vaslalorem pro-
nardo Agobardus i" Doinino perpclu.ini salutem.
Nuperdum in uniim positi colloqueremur, maxinic
de pressuris , odiis et despoctione Ecclesiarum
• alque clericorum, qu.-e nunc infervcsccre ca-pe-
mnt sseculis iiiaudim et innsitato modo, praccipere
mihi dignala est sanclitas vcstra, ut aliqua de Scri-
pturis sacris, ve! sanctorum Patruni diciis cxcer-
percm, quac mateiieiu nobis pracbeienl ad inqui-
reada, consideranda ct dcploranda inala lemporis
nostri , qnae ignoraverunt aiitocessores et patres
noslri ; licct Spirilus sanclus loquens in prophetis
non tacucrit, qui dixit : Et erii* sicut populus, sic cl
sacerdos : el ninlla hujusmodi. Visuin itaque mihi
esi paiiiuro sanctx dcvotioni tuae ut, practermissis
hibuit ingredi domos cclebranlinm Phase, non jube-
tur a sacerdoiihus snmi, vel a populo saccrdotibus,
aut a sacerdolihus Deo offerri, sed ab universo ccctu
Rliorum Israel lolli per familias ct domos, juxta nu-
mcrum animarum qux suflicerc possent ad esum
ejus. Nec excipitinlur quiiibet e indigni etimmundi,
scd omnibus hoc in coinmune praccipitur ; solis dun-
taxat alicnigenis sejunctis, advenis vero et merce-
naiiis conjunctis. Denique et ipse agnus, licct sine
macula csse jubealur, ab ovibus tamen et capris
secundum anliquam translationem mandaturassumi,
ct euin amariiudinc comedi.
III. Ul igitur liqnido pateat eminenlia vel dignitas
in commnne s3ccrdotii, consideremus a principio
dcxtra hcvaque bis quac de remuncrationc bonorum B iiuuidi gradus cjus. Primogenili, si tamen dici liceat,
el damnatione malorum sacerdotum, a Patiibus sol-
licitc ac miillipliciler scripia siinl, aliquid mcdiiim
quod utriusque commune esi, de privilcgio scilicct
et jurc saccrdolii, conarcr scribendo non explicare,
sed considcrando diligenlius striclim altingcre.
II. Piioniillendiim sanc videlur I revissime quod
onines vere fidcles mcnibra sumnii sacerdotis, Dei
videlicet ae Doraini nostri Jcsu Christi , medialoris
Dei cl honiiutim, facti sunl ab co Patri regiium et
sacerdoles, dicunturqtte gcnus electum, rcgale sa-
ccrdotium, el sunt sub capjte 5111111110'' tintis sacer-
dos. Propter qi;od ct vilia illa legalia, quac sacerdo-
tvmesse inhibcnt, a corpore et rcgno summi Saccr-
dolia exchidiiiit, sictil piobabiliiim Patrum cxposilio
prinii bominis, primi lcgiinlur sacerdotale niiiiisle-
riuin peregisse , Cain videlicet et Abcl , id esl, Deo
hostias obtulisse : qiiorum unus iinprobatus esl, et
sacrificia ojus non sunt respecti. Et hoc idcirco ficri
potuit, quia non populi.sed propria vola ohiulit ,
licct eansa reprobationis alia exslitcrit. Nam in con-
seqiicnlibus nunqiiam invcnies tit oMala pro aliis
reprobata sint, etiamsi is qui obtulit indigntis ftierit,
si lanien (idc de domo fuit, aut in domo oblulit, in qua
agnus vcscendus est , sicut lcx prscipit dicens : In
unn domo comedetur, ncc ejferetis de camibus illius
foras. Sed magis eorum corda pensantur, qui pcr
saccrdoles, qualcscunque illi sin', oflerunt, sicut
niultis ostcndi potest. Ullde et de bonis sacerdolihus
probal. Undc ctiin sacra lex per Mnysen incipcret C Dominus ait : St steteriut Moyscs et Sumuel coram
dari, saccr il!e aguus, ciijus sanguis in superlimina- me, non cst anima mea ud populum istum. Et ilerum:
BALUZII N0T7E
"Ilicesloninino libri istius lilnbis in codicePapirii
Massoni, el inconlestu libri. In veteri tamcn codice
ms. clariss. viri P.-lii Mamaesii scnaloris Gratianopo-
lilani bic libcr sic insc.riptus cst : Epistola Agobardi
episcopi Lnqdnnensis de sacerdotii diynilate, ad Bar-
nardum Vicnnensem archiepiscopum : quod eodem
recidit.
i' Bernardo. Codcx Marnacsii, liarnnrdo. El monuit
lue vir erudilissimus Petrus Franciscus Chifflelius
prcsbyter e Societatc lesn , sic quoque scriptum sc
vidisse hoc nomen in niuliis codicihus manuscriptis.
rcses, aut nala schismata, quani indcquod sacerdoti
Dci non obtemperalur, nec uiuis in Ecclesia ad leni-
pus sacerdos ct ad leinpus judcx vice Christi cogita-
tur. > Nam hoc tantum sibi vulthtic loco Cyprianus,
juxta observationcm nigaltii, tiniusciijiisqiic Eccle-
si:e , qii:e univcrsalis illitis portio est , tinum esse
debere cpiscopnm saccrdolein , qni sit Ecclesiae stiac
sacerdos ad lempus, et ad tempus judex vice Chrisli.
« Ilacc enim sunt, inqnil Cypriaiius in epislola 05,
initia hasrelicorum, ct orlus atqiie conatus schisma-
licorum male cogitantium, tit sibi pluceani, ut pne-
Verum discrimcn illud est nullius aul parvi 1110- jj positum (id csi , episcopum) superbo tttmore con-
iuenti.
« Atque clericornm. I iipsnm scqiicnli sscculo gra-
viter dcploravit Ralherius episcopus Veroncnsisin
paitc 11 dc Conlcuiptu Canonum , in lomo II Spicile-
gii, pag. 188.
'I IJmissacerdos. Unicuin in Ecclcsia Cbristi s:'ccr-
dnliuni csse coiitcndit Agobarhis, liiijnsque sat cr-
doiii caput siiminuni csse Christtiui, qui snmnius sa-
ccnlos cst. Ei fi-.lelcs omncs osse iiiimii sacerdotem
sul> 11110 capilc Cluisto . ob iiliiiu locillU cx ejiislola
prima beati Petri, ubi fidclesvocanlurgciinse/erfwm,
rcnalc sacerdotium. Mia Cypriano incns fliit, cu:n in
f P slola Ji.') srribeict « non aliuudc obortas esse h;e-
temnant. > At Baronius ad annuni Cbrisli 34, § 203,
conlendit iiiuiiii illuiii saccrdotem apud Cyprianum,
esse Peiri siiccessorcni Romanum pontificem , et iis
quidem verbis, ut manifeste ab eo loco cxcludere
videalur rcliquos episcopos, adeoque Rnmanuin so-
bim in Ecclesia praesidere velit vice Cbristi. El la-
men singulos cpiscopos csse vicarios Christi cx hoc
qnoqite ioc.o coilcgit Rigallius
' Indigni et immnndi. Videtur admilterectiani islos
ad comestionem agni. El sane illos quoque atimiltit
Paubis ; sed damnatioucm sibi manducarc et bibere
pronunliat.
129
DE PIUVIL LT JLUE SACLUbOTII.
130
Nov esl mihi volunlas in vobis, et munus nvn susci- t, per sacetVotes reprehcnsibilis vitx, ita accepta, ut
pi.ii/i de munu vestra. E conlrario autem , etiam au- cf.im » infirxnilales corporum curarer.t : qui for-
ditu liominum et visu nostro didiciraus oblata Dco tassis cuin aliis reprohis dicturi suut Deo, Domine
BALUZH NOT.E.
» Infirmitates corporum curarent. Itaque ex eo
quod quidani in iioinine Doiniui curporum inlir.uita-
les curavcrini, ac miraculis inclaruerint, 11011 stalim
sequitur viros csse sanclos, nisi caeleia sint pana,
ut diximus ad Lupum Ferrariensem. Mitactila ergo
11011 sunt signa cerlissima sanci.e vit;c. Nam si niiia-
cula atlendimus , narrat Herodotus in libro pr.mo,
Cruestim iu ignem conjectum esse jussu Cyri Persa-
ruin regis. Dein istum puenitudine ductum, misisse
qui virum flammis eriperent. Sed adeo late patebat
abstraxissel virtutum factorem , et signorum ostcn-
sorem. Miiacula ergo, ut ad id redeanius nn. e ci-
gressi suiniis, non suiit semper signa certissiraa sau-
« 1 e yitae, quandoquidem et viri quoque mali prodi-
giis iitclarcsccre possunt, iinoinclarueruut, utdocet
Agobardus. Sed insignis esi in eam rem locus bcatl
Gregorii papoe ex homilia 29 in Evangelia : « Nam
corporalia illa miracula, inquit, ostendunt aliquando
sauctitatem, non autem faciunt. Hac vero spiritalia
qu;e agunlui' in mente, virtutem vilx> nonoslendunt.
*us, ut illum exslinguere non potuerint missi a sed faciunt. llla habere et mali possunt. Isiisaute
10; donecCroesiprecibus.quijamcognoveralpoe- perfrui nisi boni non possunt. Unde de quibusda
rogus ,
Cyro; aoneccroesiprecious.qui jamcognoveraipoe- penrui msi boiu non possunt. Unde de qinbusdan
mlentiani Cyri, subilo erumpens iraber exstinxil ro- Verilas dicii : Mulli milii dicenl in die illa . Domine
gum. De Vcspasianc mcmorat Tacitus in quarlo B Domine, nonne in nomine tuo propheluviyius, et iii
llistoriaruin libro, ipsius ope, absque ullis humanis nomine luo dtrmonia ejecimus, et in nomine tuo vii-
remediis, cacco reluxisse diem. Tum ut huic narra-
lioni (idem conciliet, h.ec addit : « Utrumqne qui
inlerfuere nunc quoque inemoiant, postquara nulluin
raendacio prctium. > Miractda ab imperatoreAdriano
edita recenset in ejus Vita Spartianus; ab ,£scula-
pio vcro vetus insci iptio Komana, qux> a Lipsio Ba-
ronioque eilila esl : el Fl. Vopiscus in D. Aureliano
tradil Apnlloniuni Tliyaiueum reddidisse vilam mor-
tuis. Dcniqiic velenun lihri pleni sunt istiusraodi
narralionibus. Videndus Liviuslib. 1, Dionysius llali-
tarnasseus lib. vil, Plutarchus in Vita Coriolani,
cap. 11, Macrobius lib. 1 Salurnal., cap. 11, Laclan-
tios li<>. 1, cap. 7, Divinarum Institutionum, el alii.
Scio Baronium elevare istorum prodigiorum fidem ,
neqtieid sane injuria. Absit enim ul quis in animuin
tnducal hajc vere lieri poluisse a viris Deuni veium liles faciunl : de quibus erunt illiqui*dicturi%u;it*-
liescieutibus. Sed si quis neque paganus, neque rur- Domine, Domine, noune in nomine luo prophetavi-
suni Chrislianus, sed qui vacuus religione atque af- p mits, ct 111 uomine tuo dtcmonia ejecimus, ct in no-
fectibus hiimanis, seiio discuteret liujuscciuodi nar- mine tuo virtules muttas fecimus? Quiblis ajternus
raliones, ishomo forlassis eamdem lidera adbiberel arbiler aicturus cst : Nescio vos. Qaia igitur sig; a
liistoiiisgcntiliumacCliristianorum.Curenimpotior plerumque diabolico instinclu liunt, i;leo beatissi-
tutes mullas fecimus? Et tuiic conjitebor itlis, quia
pon novi vos. Discedite a me, omnes qui operamini
iiiiquilatem. Nolile eigo, lratres charissimi, amare
signa, <|u;e possunt cum reprobis habei i communia ;
scd haec qua: raodo diximus, charitatis atque pieta-
tismiracula auiaie : qua- tanlo se<:uriora siinl, quan-
to el occulta. » Audianius nunc clarissimum Calb-
canx Ecclesix sidus, Carolum Magnuiii, senlenli;e
heati Gregorii subscribeniera. Sic enim loquitnr in
Capilulari de non adorandis iuiaginibus, lib. 111, cap.
25 : < Multa etcnini signa, mullaque niiracula , per
angelos rertigas, veletiam per eorum sequaces liunl .
qm duin sint spiritales potentia: , tt ut ita dixcrim
spi nales nequitiaj, et proplietias iufelicibus qui'
bnsque linpertiunt, el virlutes 11111 tl.-.s pcr suos sati-I
apud illmn auctoiitas Cbristi quain Jovis? Ac ne
quis occlaraet nie longius progredi quain oporleat,
iiemiuemque esse posse qui tol lanlaque Cbrislia-
noium rairacula, qux passim legunlur , evenisse
neget, airerara tcsliiuonium Josepbi Albonis Jud:ei
ex disputatione contra Christianos, quara Gilbertus
Gencbrardus Latine vertit. Sic ergo loquitur Juda:us
ille : « Demonslratio verae lidci posita est in conti-
nualione signorum, uli perpetuabanlur in lsraele,
cuni in sua ipsorum regione degerent; quam non
reperias apud eosqui religioni Chiistiana: autlsraae
raus Gregorius sancta? Koraanae Ecclesi;e aniisles
dixit : tSoiite, fratres mei, nmare signa quce possur.l
cum repiobis huberi cominunia. Sanctissimus quoqtie
Augustinusa ikemonibus miracula lieri, similia mira-
culis qu;e liiint per sanctos scrvos Dei , his verbis
leslalur. Ail eniiii : Non oportet moveri cttm tnaqi-
cn artibus mirnctdu fiunl plerumque simiLa mira-
culis qiia- fiuiit per sanclos servos Dei, elc » Velus
auctor incognitus, quem penes rae habeo manuscri-
ptuin : « Signa et prodigia et sanitates eliam pecca-
tores in nomine Doinini facere ab ipso Deodidicimus.
licae dediti sunl. > Nam el gentiles iniracula sua vcra Et cmn alios hac praesuinptione iuvenl, sibi per am-
esse conteiidunl, ut vidimus apud Taeitura. Et C;eci- biiionera humanae gloriae nocent , qtiiagloriantur in
lius apud Miuuciura Feliccm defcndens religionem dato falso, non meritis debilo. Signis etpiodi"iiscla-
paganorum, ha:c intcr aiia ait : « Eiiam per quietem rum posse lieri Ciirisliantim, non tamen sauclum si
deos videmus, audimus, agnoscimus, quos impie per intemperatis etasperismori-busagat; temperatisau-
diem negaraus, nolumus , pejcramus. » Et paulo an- D tem et placidis moribus, etiam iibsque signorura elD •
tea dixerat, ope deorum , quibus Komana civitas cacia, et sanctum et perfeclumet Dei hominem fieri
protegitnr, <lari « cautelam periculis, morbis m<'ile- recte creilimus. » Pelrus Damiani in eapite 28 libri
lam, spem alllictis, opem miseris. > Porro, quid tle qui appellatur Gratissimus : « Quid rairum, inquit
h.eieticis tlicemiis, qui fiilcm suam miractilis quoque si per malos ministros omnipotens Deus iu Ecclesia
confirmatam voluut? Constat enira ex Tertulhano sua propagari officium sacerdotale pcrmitlal cura
Montanum novain suam disciplinam Paraclelo et re- per eosdein etiara virtutnm signa freiiuenter' exhi-
velalionibus tiibuisse, ei e\ Augtistino Donalislas ad
statuendum errorera <le haptisiuo suum visiones ct
oslenia jactasse. At Aemorat Sulpiiius Severus,
Valentem, hoininera Arianissimum , si ila loqui li-
ce;rt. ciiin Constantio imperatori iiuntiaret victoriam
de Magncntio partamaptld Moisatn, angelum hujusce
rei imntiiiinsibi fuisse dicere aiisiim, 111 revereitliara
sui adderet, securum de faeiliiate credentis. Quin et
in epislola 135 Bonifacii Moguntini legimus Adal-
bertum impostorem et haerclicum rairaculis quoque
apud seclaloies suos inelaruisse, ipsosque giavem
a-Ju rsus Bonifaciura qticrci.im excilasse, quo.l eis
beat : non videlicet ob religiosaj viue nieiittira , se<I
propter acceptum sacerdotalis mysterii sacramen-
tum. ; Denique valde cousideraudum esi quoJ ait
Aiigustinus , desiisse jara xvo suo miracula , quod
necessaiia 11011 essent, qu;e lamen necessaria fuerant
in initio Cbrislianisini. H;ec sunl enira verba Augu-
slini in capiie 25 libri de Vera Religione : < Sed
accepimus majores nostros eo gradu fulei , quo a
lcmporalibus ad setcrna conscenditur, visibilia raira-
cula, iioii enim aliter poiueiunt, secutosesse : per
qiios iil actum est, ut necessaria con esscnlposleiis.
Cum eniin Ecclesia calholica per tolum orbera dif-
|3| S. ACOBAIUU EPISCOPI LLCDUNENSIS 1V2
Vomine, in nomineiuo dtvmonia ejeeimus , et virtittcs A ficlo discipulo, el u vcro proililori, m:.gnam virlu-
multas fccimu$, et cxlera. Tale aliquid ctiam
libro Judicum legiiur dc Micha.qui habuil sculplile,
atque conflalile , et xdiculam separalam, et fecil
eplioil ac tcrapliin , et recepil adolescentem quem-
dam Levitici generis, ut essel ci sacerdos ; qui cum
essct utique contra fas sculplilium saeerdos, tamen
pro filiis Dan consuluit Dominum, et respon.lit pro-
spera qux ventura erant.
IV. Perlinet quoque ad hanc rationcm confirman-
tuin graiiani conlulit, sicut Evangclium narrat, di-
ccns : Convoctttis Jcsus dttodeciin discipulis sttis, de-
dii illis potestatem immundorum spirituum , ut ejicc-
rent eos, et curarent omnem languorem, et omnem
injirmitatem. Liii et additur : Duodecim aulenx apo-
stolorum nomina sunt ha-c. Primus Simon. qiti dici-
tur Pelrus, et Andreas fraler ejus; cnumeratisqiie
ouinibus, postremus ponitur Judas Scariotes, qui ct
tradidil eum. Deinde sequilur : llos duodecim misit
dam, qua dicimus sacerdotalia obsequia pro populo- Jesus. Et posl paululum : Euntes autem prtvdicale
rum merilis dispensari, quod F.zechieli sancto pro- dicentcs, quia uppropinquavit regnum cwiornm. Infir-
phetx Dominus loquitur : Linguam tuam adlttvrescere mos curaic, mortuos suscitale, teprosos mundale, dtv-
fuciam palato tuo, el cris mtttus, nec quasi vir objttr- mones ejicite. Cui rei subjungit alius cvangclisla :
gtms, quia domus exusperans est. E contrario autem Et exeuntes pradicabant ut panilenlium agerent, et
de Caipha dicitur : Hoc autema semetipso non dixit. B dtvmonia nntlta ejicicbanl , ct ungebanl oko multos
Scd cum esset poniifex anni iltius, propttelavit quia irgros, ct sanabant. De talibus, bonis vi elic.-l ; c
Jesus moriturus erat pro gente. Sed cur haec in aliis malis prxdicaloribus, loquens Aposlolus, ail : Quid
quxramus , cum etiam dc ipso Domino evangelista enim ? dum omnimodo sive per occasionem, sive per
dicat : Et non potertit ibi virtulem ullam facere, nisi veiitutcm Cliiislus aiutunlieliir, et in hoc giudeo, sed
paucos infirmos impositit manibus curavit, el mirubtt-
tur proptcr incrcduliiatem eorum. Quam rem alius
Pvangelisla apertius loquitur, ilicens : Et non (ecit
ibi virtules mullas propter inciedulitttlem corum. Et
in istis quidem incredulilatis meritum fuit, ut r.ec
multx apud eos virtutcs fierenl; et ipsi pauci qui
sinati sunt, non sola verbi poteutia, sed nianuum
impositione euraienlur. Paralylicnm vcro ccntu-
rionis puerum, et mulieris Chananxx filiain , quae
male a dxmonio vexabalur, solo verbo resliluil in-
el gattdebo.
V. Colligitiif itaque ex prxtlictis rebus, quod nec
sacerdotes, cuni exaudhmtur, aut prxdicando pro-
sunt, meriiis suis debenl tribucrc, sed corum pro
qiiibus hxc agunl; l nec populus sacerdolis culpx
deputare, sed sux, cum sacerdos nec or.indo profi-
cil, nec loqneiHo; licet vario conlingat modo, sieut
bcatus papa Gregorius allinnat, dieens (llomil. 17 in
Evang.) : i Sa^pc enim pro sua neqtiitia prxdic.u.-
tiuin lingua reslringitur; sxpe vero ex subjcctorum
columilaii. Nimiruni magniludine fidei corum hoc C eulpa agitur ut eis qui prxsunl, prxdicalionis sermo
exigente, qua alter dizerat : Tantum dic verbo , et
saniibitiir puer meus. Allera ex micis de mensa do-
iiiinortim cadeulibus calellos posse perci|>ere non
dubitaveral : qunmque miris laudibus Salvator ex-
lulii, de centurione qiiidem dicens : iVon inveni lun-
ium fidcm in lsrael; mulieri vero Cliananxx : 0
nutlier, magiut e%t fides tua : [iul libi sicul ris. E con-
trario, inter cxleros veros discipulos, eliam Judx
sublrahatur. i Hxc idcirco dicimus, ut oslemtalur
el per bonos et per malos bona posse a Jininistrari ;
plerumque autem bonos malis prodesse non posse,
et ab utilitate ministerii prohiberi; sicut Dominus
de infideli vinea loquens, ail . El nubibus mandabo
ncpltiani super eam imbrem. Sed et Jcremiam idem
Dominus prohibcns : Tu, inquit . noli orare pro po-
pitto Itoc, nec assumas pro eis taudem ct orulionem.
BALLZIl MJT/E.
fusa alque fuiulala sit, ncc miracula illa in noslra ralum , fuit studio et man.'alo inqnisilorum h.rrc-
lempora durare pcrmissa sunt , ne animus semper licae pravitatis iu illis partibus exbuinatum el
visibilia quxrerel, el eoiuni consiieludine frigesce- coinbusliiiii , tanquam damnati hxretici ; el ijus
rel genus huinanuni, quoriim novilate flagra\il. > ara prcliosa destrucla fuil. > Rerum hiimanaruui
Carolus Maguns, libro iv, cap. 15 : « Ecclesia nam- eitripum !
que calholiea, inquit, ut ad iiclem crescerel, iniraeu- j) » Vero proditori. Loquitur de Juda lscariole, qui
lis erat uittriciiila, et ut ejus novella planlatio con- eral nnus cx duodecim. Ollo imp. et lioiu.uia syno-
valcsceret, assiiiuiserat irrigationibus fovcnda.i Sic
Aymoinus Floriacensis in prologo ad Vitam sancti
nJbbonis ingenue profilelur iniracula illa ueininem
sublevare, el absqtie iis bomiiies posse esse sanclos.
< St autcni quispiam, inquit, idcirco ei creiliderit
derogandum, quod in vila sua vix ullum miral.ile fe-
ceril ^igmim, lcgat vitas exccllentissimoruni doclo-
rum Augustini ct Hieronymi; elineisnon prodigia
icinporalium signortim, qiix faciunt plerumque rnali,
sed viix pnritatem, doetrinx salubris eloquentiam,
ct lidci inveniet laudari constantiam. i Quam parvi
porro momenti esse debeat liima prodigiorum, docet
auctor appendicis ad Annales Ileinrici Sleronis. Lo-
quenscniin de quod.im Arinanno.quiubcelebrilatem
iiominis magiio iu honore erat apud Ferrenenses,
ila scribit ad anntim 1502 : « Tttnc corpus ctijns-
dam uominc Armanni , qno.l 51 annis lanquam
sanctuiu in ecelesia Fcrrenensi exsiiterat vene-
dus in epistola ai1 Joanuem XII papam, qux exstat
apud Liiiipr.iiiilum lil>. vi, cap. 10 : < Jiul.is Domiui
noslri Jesu Chrisli proiiilor, imo vendilor, cum cxte-
ris pritis ligandi atque solvcndi potesialem a magi-
stro in haecverba accepit : Amen dico vobis : Qtue-
cunque liguveritis super terram, etc. Quandiu eoim
bonus inter discipulos fuit, ligare atque solvere va-
luit. Postquam vero cupidilatis veneno homiciJa
factus, vitam occidere voluit; qiiem postea ligatum
solvere , solutum ligaie poiuii, nisi se ipsum quem
iufelicissimo laqueo strangulavil? i
b Nec populus sac. culpce deputare. No'al impeiili
popelli opiuioiicm, qtii ex miraculis tantum xslimat
vitam sacerJotum, eumque sacerdotem juslum non
csse puiai, cujus preces pro publicis commodis effu-
sx non fueriul cxaudilx a Deo ; cum potius iil populi
ipsitts pravis moiibus et gravibus in Deum offeiisio-
niblis veniat impiitandum.
133
DE PRIYIL. ET JIKE SACERDOTH.
134
qnia non exattdiam te. Cselerum quod snpra diximus \ Him sequcstrali sunt et pruclati popnlo, ut jubeai
Domiuus Moyseit dicere eis, Aarnn sciliccl ct filiis
ejus : Sic benedicetis filiis Isruel. El posi benediclio-
nein, Ittvocabunl, ail, nomen nteum super filios israel,
ct ego benedicam eis. Non illi beneiiicent, sed ego;
illorum est invocare, nieum est bcnedicere. In qui-
bus verbis non excipil malos, sed de omnibus in
commune loquitur, bonis videlicel et malis. Malos
ilicimus, sicut rucriint Ophni, et 1'hinees, Somn.i,
ct Phadassur, ct cxleri tales, licet isti in prsesenti
vita receperint vindiclam. Ncc soluinmodo saccrdotuiu
fuil orare pro populo, sed et omnium Levilarum ,
sicut ipse Dominus dicit : Tuli Levitus pro cunctis
primogenitis /ilioritm Israel, tradidique eos dono Aa-
ron et filiis ejus de medio populi ,ut servii.ut miJii
deCain; si pro aliis sacrificium obtulissct, quod sinc
cbaritaie lieri non polest , nullatenns dicerelnr, ad
Cain et ad muncra ejus non respexisse Doininum, in
consequcnlibus mclius demonslrabitur , si lamen
dare dignatus fueiit Dominus. Interim de excellentia
et dignitate sacerdolii vel sacerdotum ccepta pcrse-
quaiuur.
VI. Noe, pcrquem restilutum esl gcnus hiimnniim,
post diluvium xdificavil altare Domino, el oblulit
boiocausta; odoratnsque est Dominus odorem sna-
vitatis, et ait ad cum : Nequaquam ullra maledicum
terra: propter homines. Melchisedec rex Salem, sacer-
dosDei excelsi fuisse scribitur; dc quo Apostolus :
Intuemini, ail, quanlus sil liic, cui el dccimas dedit
de pra-cipuis Abraham patriarcha. Patres electi, B P™ Israel »'" tabernaculo faderis, e onnt pro eit, ne
Abraham scilicei, Isaac et Jacob ( de quibus Doini-
nus ad David loquilur : Feci nomen tuuin sicut unius
magnorum qui cclebranlur in tcrru), xdificassc legnn-
iin altaria. Beatus qiioquc Job holocausla per sin-
gulos dies scribitur obtulisse; ct, ut beatus Hierony-
nius ait, « Anliqua Judxorum traditio est,quod ante
legcm omncs primogenili fuerint saccrdotes, el Dio
victimas immolarinl. ■ In Iege autem assumilur tri-
bus Lcvi pro omni priinogciiilo qui aperit vulvam in
litiis Israel, fiuntque Levitx Dei, dicilurque ad Moy-
sen : Tolle Levitas pro primogenilis filiorum Isracl,
ct pecora Levilarum pro pecoribus eorum, eruntque
Lcvilo? mci. Ego sum Dominus. Externus qui ad mi-
nislrandum acccsseril , morietur. Et res mira , et ve-
sit in poputo plaga, si ausi jiieriut accedcre ud sun
ctnarium. Lbi iiolandum vidctur quia sicut omues
sacerdotes cl Levilx sancti et justi essc non potue-
runt, ila nec omnes cxleri IsracliUc iniqui ci pecca-
tores : scd tamen pcr peccatores sacerdo:esel Levitas
completa sunt salutaria popuIi.qusD per justnspopuli
impleri non potuernnl. El quanquam sclerna viia
plus digni sunt justi populares qiiam injusti saccr-
dotes, tamen sacramenta iu quil us salus pcpuli con-
sislit ageie possnnt injusti saccrdotes, quod non pos-
s.inl justi populares : sciliccl quia valet in qualiculi-
que minislro ipsa vis minislcrii, quod non valct
juslitia in eo cui non conceditur licentia minislran-
di. Atque hoc etiam alque etiam Moyscspopulo in-
hementcr slupenda ! Omnes Leviue quos numerave- ^ culcat, dicens : Separuvit Domiiius iribum I.eri, ut
rnnl Moyscs et Aaron juxla prxceplum Domini per
familias suas in genere masculino a meitse tino et
supra, fucrunt viginti duo millia , sicut viginti dux
liltcrxapud Hchrxos, et viginti duo libri diviuic au-
cloritatis iu Veteri Teslamenlo. Ut id ipsum sit quod
in Deuteronomio dicitur: Scripsit itaque Moyseshanc
legem et tradidit cum sacerdotibus filiis Lcvi, qui
portabunt arcam (cederis Domini,et cunctis senioribus
Israetis.
VII. Sed et illud omni admiratione dignum esi
quod primogcniti filioruni Israel, pro quibus dati
sunt filii Levi, fucrunt masculi pcr nomina sua n
mense uno et supra, viginti duo millia, ducenti se-
ptiiagtnta trcs. Nam viginli duo, ul dictum cst, nu-
portaret arcam fvederis Domini, et starel coram eo i.»r
ministerio, ac bencdiceret in nomine illins.
VIII. In lauliim autem ab aliis inlentanda sunt
sacramcnta allaris, ut dical Dominus ad Aaron : Tu ct
filii lui et domus palris tui lecttm, portabilis iniqni-
talem sanctuarii, et tu et filii tui simitl suslinetiitis
feccala sacerdotii vestri. Et post aliqua : Si quis ex-
ternits accesoeril, occidetur. Quod leiribililer lcgilur
adimplcliim in O/.a, cum adtluccrct Davkl arcam Do-
mini de domo Aminadab, sicut scriptum cst : Et im-
posnerunt urcam Domiui supcr plauslntm novum, tu-
lerunique aream de domo Aminadab, qni crat w
Gabaa. Oza aulem ci Ahio filii Aminadub minabant
plauslrum novuni. Et posl pauca : Postquum autem
mero lilterarum concinit el libroruin, habenl sujira D VCnerunt ad aream Nachon, exlend.t manum Oza ttd
duplicem centenariiim , scptempliccm denarium , et
simplicein ternariuiu, numcros in » divinis litleris
sacratissinios. Ex hoc jam lempore non oporluit esse
sacerdotes quoscunque priniigenitos, sed lantum
Levitas filios Aaron, qui separati sunt a populo,
sicut scriptum cst : Tribum Lcvi noti nttmerare, ne-
que ponas summam eorum cum filiis Israel, sed con-
stilues eos super tabemaculum testimonii. Et post
paululum : Cum proficiscendum fuerit , deponenl Le-
vita? labcrnaculum ; cum castrumetandum , erigent.
Quisquis externorum accesserit, occidetttr. Et in lan-
BALLZII NOTiE.
• Dirinis Uttcris. Ita codex regius. Sed Marnrsianus habet, librisdivin':s
arcum Dei, et lenuit cam , qitoiiiam calcilrubani
boves, et declinaverant eam. Iratutqui est indignu-
lione Dominus conlra Ozam, et pcrcussit eum super
temeritate, qui mortuus est ibi juxta arcam Dei.
Certc Ola ii.junclum sibi officiuni agebal, plaustruni
minabat; el obsequii ejus csse videhalur, ut arcaiu
Dei, quam recalcitranlcs boves inClinaveranl, sus-
teniarct. Yerum quia non erat officii ejus ul ea con-
tingeret, quod ille sibi visns est fecisse pielate, rc-
putatum illi a Deo est tcrribili:er in t mci italem, el
Umtatn lemeritatem quse statim mortis supphcio plo-
135
S. AGOBARl)! EIUSCOPl LUGDUNENSIS
13li
cicretnr. Quam renibealus Davidin lantuin expavit, \ Cumque respexisset emn Aiarias pontifcx, et omnes
ut sequalur Scriplura, dicens : Extimuii David Do-
minum in die illa dicens : Quomodo ingredietur ad
me arca Domini? F.t noliiil dirertere ad se arc.m
Domini in civilatcm David; scd divcrtit cnm in duino
Obedednm Geltliai. Onde et post aliquod lcmporis,
cum audisset <iiio<l benedixisset Dominus ilomui
Obededoni Gettkei proptcr arcam Dei, vocatis ad
se principibus sacer.dotum ac Levitarum, sic lcgilur
pracepisse : Vos qui cslis principes familiarum l.c-
vilicarutn , sanctificamiui cum fratribus ves!ris,ct
a/ferle arcam Domini Dei hrael ad locum qui ei pra-
paratus esl , ne ut a principio, quia non eratis pnv-
senles, percussit nos Dominus ; sic et nunc jiat iltici-
tum quid nobis agcutibus. E eonlrario O/.ias rex, dc
iiliqui saceidolcs, vidciunt lcjiram 111 fronte ejus, et
feslinato expuleruni cum. Sed ct ipse pcrterritus accc-
leravit egredi, co quod sensisset illico plagam Domini
(11 l'nr. \xm, \(i scqq.). Tali itaque COMtClliplOrcS
sacerdolum ullione feriuntur, lalis iu sacerdotibui
fortitudo et constanlia praedicatur. Oli lianc el Aza-
rias istc singulari laude attollilur, sicul scriptum est
de eo. Azarias sacerdos de gencre Aaron, ipsc est
qui sacerdolio funelus est in domo quam scdificavit
Salomon iu Hierusaleni.
IX. Tania igilur sacerdoltthis sacerdotii dignitate
collata, praecipilur pupulo ui eis iu cuuctis obediul.
Aii denique Moyses : Accedent ituque sicerdotcs /ilii
Lctt, quos elegcrit Dominus Dcus luus ut ministrent
quo legitur quod requisierit Domimnn , cl dilexcrit ]$ ei et bencdicani in nominc ejus, ct ud verbum eorum
eura in omnibus, cum roborutus essci, elevalum est
cor ejus in interilum suum, et neglexit Dominum
Deum suum ; ingressnsque lemplum Doinini, adolere
voluit incensum super ultare thymiamalis ; slatimque
ingressus esl posl eum Azarius saccrdos, et cum eo
s.cerdoles Domint oc.cjinta, vm fort.ssv.i.t , reslite-
runt regi.atque dixerunt : Non est lui ojjicii, Ozia,
ut adoleas incensum Domino, sed sacerdolum,ltoc esl,
filiorum Aaron , qui consecrali sunl ad hujusmodi
ministerium. Egredere desanctuario, necontcmpseris :
quia non repulabitur tlbi in gloriam hoc a Domino
Deo. Iratusque esl Ozias ; et tencns in manu thuri-
bulum ul adolcret incensum, minubatur saccrdvtibus ;
statimque orla esl lepra in fronle ejus coram sucerdo-
omnc ncgotiuin et qui.lquid mundum vel immundusn
est judicelur. Qiiam sil aulein pcrniciosum non obe-
dire sacerdotibus, miro niodo eliam per Moysen di-
ciliir : Observa, inquit, diligcnler ne incurras playam
lcprcr ; sed facies qutvcunque docuerinl te sacerdoics
Levitici yetieris, juxta id uuod pracepi eis, ct imple
sollicitc. Nam cuni lepra iniirmilas eorporis sit, cur
iion poiius inedicis obedieudum praecipit, sed sacer-
dotibus! nisiquia bumiliter audieudo sacerdoies de-
(lm.it quis iinuiuiiilitiam inenlis, maxime erroris :
ita lamcn si sacerdos ea docuerit <ju;v Domiuus prx-
ccpit. Hoc est enim quod dicil : Faeies qnacnnque
docucrinl te snccrdotes, juxta id quod praxcpi eis.
Nain » si sacerilos aliud docueril quani quoil Domi-
tibus in domo Domini super allare thijmiamatis. C nus jussil, quisquis ei auscullaverit, leprosus lepro-
DALLZII NOT.tf.
a Si sttccrdos aiiud docuerit. ltaque si sacerdotcs
ha-'resim doceant, aut quidpiam eonlra bonos mores
proponant, fas esl populo rcsistcre et pradicatio-
ncm eoiuni spcrncre. Licet ergo subjectis cxcutere
serinones prseposilorum, salteni quoties aliquiil ju-
benl quod nec saciae Scriplura; congruat, nec tra-
dilioni. Elcgriiiter, ut solet, hoc argumeiilum lraet.it
D. Erasmus in illud e capite xxui Evangelii seeun-
diiiii Mattkeum, Super cathedram Moysi, elc.nbi
sic loquitur : « Hiine locum quidam eo lorquent ,
quasi parendum sit omnibus qua; pnccipiunt epi-
sropi, aut pra;positi, etiam iinpii, o!> muncris aueto-
rilatein; euni Christus <le iis lo(|uatur qui reclc do-
ccrenl legero Mosaicain, non qui suis coiistitutiun-
eulis illaqtiearenl bomines. lta ntine ([uoque fortas-
sis audiendus sit episcopus, qui recte doeeat Evan-
gcliuin, eliamsi ipsc parum evangelicevivat. Cx-lcrum
quis ferat eos, advcrsus Chrisli doeiriuam, pro suo
exscqui, ut maneat fraternx concordiai vinculum.
Quod si quid grave atque asperuiii subjeclis inipo-
uant pr.epositi, lenenda est paticntia, neqtie statim
adversus eos iVemendum est: qtiilius, tametsi di-
scoli sint, obediendum cst, ne diseidiuin excilclur ,
modo ne cogant ad inipielaleiii. Audio quosdam di-
eentes nibil profiei patienlia, uiri ufgraviora Uui-
qtiain ex facili loleranlibus iiiiperenlur. Verum illud
iuterdum fateor. Sed malum quod lollere non pos-
sis, aiquo animo ferenduin est. Qua:>quam non re-
quiro servilempatientiam, a quaprocul abesseopor-
tet cosqui in adoplionem Dliorillli Dci ascripli suut.
Sed ejusinodi volo essc patientiani, qme Chrisii se-
ctatoribus digua sit; hoc est, quae non sil projecta ,
neque rtirsuni contuinax, sed eonstans et generosa.
Sie fortassis miligabuntui fe oces praeposilorum
aninii. El si rtelera remedia desint, licet quandoque
subjeclis moncre dominaoles, si quid esl alicujus
eoiiiinodo fixis ar rcfixis legibus meraiii tyrannidem J) rnomenti, aut si peccenl in publica commoda. Insi-
exercenles io populuin, suoijue quaislu ac majestate
melienles nmnia? Qui conslituliunculis ad qutestum,
ad tyrannidem excogitatis irretiunt populum, non
sedent in eatbedra evaugelica, sed in catbedra Si-
inonis M:igi, aut Caipli.e. » Lnde et graviler monel
Goffridns Vindocinensis in epistola 27 libri nr ad
Ilildeberluni Cenoiiianiiorum episcopum scrihens ,
non esse obedientlum pr.elalis, si quid contra Scri-
pturam aut canones jubeaut. « PrselalO quidem obe-
diendiim est, inquit, non lameii in omnibus quaj
ipse suggerit, sed in his tantiim quie Deus pracipit.
tvani si quid contra constituiionein Dei vel Patrum
pralali pnecipiunt, statim auctoritateui praecipiendi
ainitlunt, etiu illa reiiullateiiusesleisobedienduiii. »
Ea uimirum semper fuit Ecclesi* meiis, debere po-
puios es^e subjeetos episcopis, iinperiaquc corum
gnis est in eam rem locus Gregorii Magni iu libro
xxv Moralium in Job, eap. 21 : < Igilur dum salva
fide res agitur, virtutis esl meritum, si quiili|iiid
prioris cst, toleratur. Debet tamen humililersuggeri,
si fortasse valcat quod displicei emendari. Sed cu-
rantbim summopere est, ne in superhiam iranseat
justitiae inordinata defensio ; ne dum reclilu.lo in-
caule diligilur, ipsa magistra rectiludiiiis huinililas
amittatur ; ne eum sibi proeesse quisquc despicial ,
quem fortasse contingil ut in aliqua aclione repre-
hcndat. Coutra hunc tumorem superbiiB, subditorum
meiis ad custodiam humiliUitis edomatur, si in-
lirmitas propria iiicessanler attendilur. » Vide eum-
dcm Gregorium in libro u de Cura Pastorali,' ;ap.
8- Gregorium sequitur sanctus Bernardus aobas
Claravallensis, qui sic ad Eugenium lli papam seri-
157
1)E PRIVTL. ET JMTE SACERDOTlI
»:s
6uiii eeqtiitur, et caecus eaccum; ct conscqucnlcr \ scrtpta sunt : quomam debet in spe qut arul arure, <t
anibo dc caslris expellentur, ambuque in foveam
cadenl. Nun ergo aliud doceat sacerdos, nisi quod
Dominus prrjecipit, ul salubriter audiatur. Sic ct
Ezechieli Dominus loquilur : Audics crgo ex ore meo
sermonem, el annuntiabis eis ex me. Audies, iimttit,
non aliunde, sed ex ore meo, el annuntiabis ex me,
non ex te : quia qui loquitur mendacium, de suo lo-
quitur. E contrario autem, omne datum optimum, et
omnc donum perfeclum, desursum cst, el lux verilu-
lis a patre lumimtm est; nec est ullum bonum aut
verum, nisi ab eo qui solus vere natura cst bonus.
X. SeJ videamus utrum apostolicae quoqtie littene
consonantcr lcgi de bis duceant. Bealus Paulus apo-
stolus ad Hebiacos scribens : Obcdile, ait, pra-positis
qui triturat, in spe fructus percipicndi. Si nos vobit
spirilalia seminavimus, magnnm cst si veslra carnalia
metamus. El post pauca : Ncscith quoniam qui in
sncrario operanlur, qum de sucrario sunt, edunl ; qui
altario descrviunt, cum allario participantur ? Ita el
Dominus ordinavil his qui Evangelium annuntiant,
de Evnngelio vivere. Itemque ibi : Obsccro autcm vos,
fratres, nnslis domum Stephantr el Forlunuti, quo-
nitttn sunl primiliiv Achaitv, ct in ministerio sanclo-
rum ordinaverunt se ipsos; ul el vos subdili sitis ejus-
modi, et omni cooperanti et laboranli. Caudeo autem
in prasentia Stephnna; et Fortunati el Achaici, quo-
niam id quod vobis dcerat, ipsi suppleverunt. Refecc-
runt ctenim meum spiritum el vestrum- Cognoscne
veslris, ct subjacele eis. Ipsi enim pervigilant , quasi B ergo qui ejusmodi sunt. Item ad Thcssalonicenses :
rationem pro animabus veslris rctldiluri; ut cnm 3.111-
dio hoc faciant , et non gemenles. Ad Timotheum
etiam scribens ait : 0"» bene prtesunt presbijteri, du-
plici honore digni hubeanlur, maxime qui luboranl in
verbo cl doclrina. Dicil enim Scriplura, Non infrena-
bis os bovi trituranti. El : Dignus est operarius mer-
cede snu. < Qua in rc, ut ail bcatus papa Gregorius
(Homil. 17 iii Evang.), considerandum esl quod uni
eorum opcri duoe mercedes debentur, una in via,
altera in patria ; una qux' nos iu labore sustentat,
altera qtire nos in restirrectione remunerat. » Item
ad Corinlhios, intcr mulla ad h;cc pertinenlia, dicit :
Quis pascit greges, et de lucte gregis non manducal ?
Nunquid sratndum hominem hmc dico ? An el hx ho?c
Rogamus autem vos, fratrct, ut novcritis cos qui In-
boranl inter vos, cl prwsunl vobis in Domino, el mo-
nenl vos, al habcntis illos ubundan.ius in charitate
propter opus illorum : pncem habele cum eis.
XI. IIsc pauca Veteris ac Novi Teslainenli colle-
gimus testimonia, in quibns qtiasi in speculo con-
tueri valeamus feeditatem noslri tcmporis, omni
lacrymarum fonte plorandam ; quando increbuit
consuetudo impia, ut pene. nullus inveniatur anbc-
lans et quantulnmcunque proficiens ad honores et
gloriam lemporalem, qui non * doniesiicum habeat
sacerdotem, non cui obediat, sed a quo incessanler
exigat licilam simnl atque illicitam obedienliam,
non solum in divinis ofllciis, verum eliam in hnma-
non dicit? Scriptum est enim inlege Motjsi . Non al- ^1 nis; ita ut pleriqne invcnianltir, qui aut ad mensas
ligabis os bovi triiuranii. Nunquid de bobus cura est ministrent, aut b saccata vina misceanl, aut cancs
Deo? Anpropier nos utique dicii? Nam propter nos tiucant, aut caballos, quibus femin.-e sedent, regant,
BALUZIl NOLE.
bcns prudentia tua diecrc voluerit, ct quid supcr
hujiiscomodi verbo intelligeretis, fateor, nos ignora-
nius. Ntinquid Gerardus comes illum presbyterum
consecravit? Nunqnid de ipsius esl dioeccsi ? ubi hoc
legisli ? ubi hocdidicisli? Nisi quia presbyteri non
specialiter ecclesi.c, possessionis,aul mariyrii secun-
diim sacras Scripturas ordinantur, sed in domibus
laicorum constiluuntur, cum siecularibus conver-
santur; ut jam non Dei, nec Ecclesi.T cujuslibct, sed
illius comitis, etillius ducis esse dicantur. » Hujusec-
modi clericos, qui niancnt in famitiis magnalum ,
acephalos vocatcanon 18 synodi Ticinensis stib Lo-
Domesiicum sacerdotem. Invaluerat a:vo Ago- p, tbario et Ludovico Au^Tg. celebratx circa annnm
!i mos ille, ut viri priiicipesdomesticos haberent 850 : « Nulla ralione clcrici aut sacerdotes habendi
bit in libro n de consideralione, cap. 1. t Non cst
merc humilitalis dictare tibisicvel sic fieri quid-
quam. Suffieii iiilimasse oporlere aliquid fieri undeet
Ecclesia consoleliir, et obstruatiir os loquenlitim
iniqua. > Attamen illud in primis curare debent suli-
jceli, ne ex eo quod praiposilorum vita reprehensi-
bilis in aliquo videtur, eos propterca contemnant.
• Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et hu-
mililatis, ut sic rcprehcnsibilia magistrorum facta
displiceanl, quatenus subditorum mens a servanda
magisterii reverenlia non recedat ; » ut sanctus
Gregonus admonet in eodem libro xxv, csp. 22
bardi mos ille, ut vin pnncipes
sacerdotes, qui eis divina oflicia ac mysteria in pos-
sessionibus et agris celebrarcnl : idque factum an-
tiquitus indiilgenlia episcoporum, ut patct cx canone
21 concilii Agatbensis. Veruin aevo Agobardi ea
episcoporuni indulgentia verterat in necessitatem.
Esstat enim lex de non repellendis clericis, quos
laici obtnlerint episcopis, ut presbyteri liant, libro 1
Capitularium, cap. 90, et lil». v, cap. 178. Vide
etiani Hincmari Capitula data presbyleris anno 874,
cap. 5. Hinc factum ut, quoniam presbyteri illi ma-
nebant apud magnates, presbyteri illorum diceren-
tur. Quod graviter tulit Nicolaus I papi, ut palct ex
ejus epislola ad episcopum qucmdam Gallicanum ,
quaJ exstat in Chronico Hugonis abbatis Flavinia-
ccnsis. 1 lllud autem, inquit, frater charissime, ri-
diculosum sonuit, quod apicum tuorum gerulum 110-
bis commendans, bunc prcsbyterum esse Gerardi
illustris comilis perbibuisti. Vcrum quid boc scri-
PkTnoi.. CIV.
sunt , qui stib nullius episcopi disciplina et provi-
dentia gubcrnantur. Tales enim acephalos, id esl ,
sine capile. prisca Ecclcsiaj consueludo nuncupavii.
Docendi sunt igilur sscculares viri', ut si in domibu>
suis mvsleria divina jngiter cxerceri deheant, quo.l
valde iaudabilc est, ab hjs tamen tractentur qui ab
episcopis examinaii fuerint, et ab ordinatoribus suis
commendatitiis litteriscomitalipiobantur,cum ad pe-
regrina forte migrare est. » Item Urtanus II, in c.i-
none 9 concilii Mclphitani. < Quia novuin hoc tem-
pure, inquit, clericorum acephalorumgenuscmersit,
qui morantur in curiis, et viris etfeminis ad sui or-
dinis dedecus subditi , cum in canonibus cautum sit
ne qnis sine ticentia episcopi clcriciis, nec cpiscopus
sine metropolitano curiam adeat; pra-cipiendo prx-
cipimns, et prohibenles prohibemus , ne qnis re-
lineat lmjiismodi. »
i' Saccata vina. Itrt codex regius, itemque Mar-
B
159
S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDLNENSIS
UO
uul ° agellos providcanl. Ei quia tales, de quibus ha?c A 1"*** dicens : H;ce dicla sunt dc dccem tribubus
dicimus, bonos sacerdoles in domibus suis habere
non possunt (uam quis esset bonus clericus qui cum
talibus bominibiis dehoneslari nomen ct vitam suam
ferrct?), non curant omnino quales clerici illi sint,
quanta ignorantia cacci, quanlis criminibus involuti;
tanlum ut babcanl presbylcros proprios, qiiorum
occasione dcserant ecclesias, k seniores, ct oflicia
publica. Quod aulem non habeant eos propter reli-
gionis honorem, apparct ex hoc quod non habent eos
in honore. Undc et contnmcliosc cos nominantes,
quando volunt illos ordinari presbyleros, roganl nos
aut jubent, dicentes : Habeo unum clcricioncm ,
qucm mihi mitrivi de servis meis propriis, aut c be-
ncficialibus, sivc d pagcnsibus; aut oblinui ah illo
Israel, qu;c pcr Hicroboam recesserunt a domo Da-
vid, ct c.iviiate saiu ta, ac templo cl altari, sive mini-
stcrio electorum sacerdotum ; et propterea debent
de h;eretieis intclligi, qni rcccdunt a veri domo Da-
vid, id est Chrisli, et a communionc vei doclrina
sacerdolum catholicoriim. Nos ab Ecclesia non re-
cedimus, nec spernimus ' nutriccs ecclcsias; sed
habemus sacerdoles quales possumus. Consiileret qni
hasc dicit quaniis modis receditur a domo el corpore
David, et invcniet procul dubio valde congruere iu
liac re omnibus improbandis factis, sicul ct doctorcs
nostri senserunt. Quanquam sunt alise divinx aucto-
ritatis inulLe sententi;c, in quibus sinc contradiclione
temeratio lantac sanctitatis arguitur. Sictit est illud
vcl illo homine, sive dc illo vel illo pago. Volo ut B Maiaehi;e propheUc (i, 8) : Si offcratis ccccum ad
ordincs eum mihi presbyterum. Cumquc factum fue-
rit, pulant e.\ hoc quod c niajoris ordinis sacerdo-
tcs non cis sint nece>sarii, et deiclinquunt frcquen-
ter pulilica ollicia ct prcedicamenta ; impletumque
est ctiam in nobis quod ait prophcta : Populus tuus
sicut hi qiti contradicunt sacerdoli. Et corrucs hodie,
el corrnct eliam prophcta tecum. El post paululum :
Gloriam corum in ignominian. commutabo. Peccata
populi mei comedenl, cl ad iniquitatem eorum suble-
vabunl animas eorum. Et erit sicut poputus, sic sacer-
dos, et visitabo svver eum vias ejus, et cogitationes
ejus reddam ei. Yel illud quod Scriptura alia loqui-
lur, dicens : Posl ha?c verba non est reversus lliero-
boam de via sua pessima ; sed e conlrario fecil de
immolandum, nonnc malum est? ct si o/feratis clau-
dum ct langnidum, nonnc malum cst? Quae scnlenlia
potest qnidem ct dc hostiis carnalibus vel spiritali-
bus specialitcr accipi, intelligilur tamen probabiliter
cliam de offercnlibus. Veriuu quia de his, qualcs
esse vcl non csse debcant, Patruni dicta sunt plu-
rima, nobis ncccsse est cum omni cordis contrilione
tractare, qui in his pessiniis temporibus ordinandi et
regendi ecclesias ministeriuin sortiti sumus ; ut si ex
tolo caverc non possumus, sallcm quantulunicunquc
nobis ipsis succurrerc sludcaraus, nc peccatis alienis
coinmuoiccmiis, quia noslra superabundant, et cum
iniquitatcs noslra; siipcrgressa; sint capita nostra,
et sicut oiuis grave gravata? sint super nos, non con-
novissimis populi saccrdotes excelsorum. Quicunque C tcnuiainus pie moncntem Apostolum ac dicentem
volebat, implebat manum suam, cl ficbal sacerdos
excelsorum. Et propler hanc causam pcccarit domus
Ilicroboam, ct eversa est et delela de superficie terrm
(111 lleg. xiii, 35, 31).
XI'.. Forsilan in his duabus senlentiis resistat ali-
na-siani s ; non autcm srtrrfltfl, ul malescripiumesl in
cditione Massoni. Saccata vina, id est, pcr saccum
colata : illud Ibrtassis quod nos hodic dicinius vinum
hippocraticum ; quod gcnus potionis cst magno in
usu apud eos qui vitani in voluptalibus et deliciis
transigere amant.
a Agctlos provideant, id est, agrorum curam susc i-
piant, el cxaclores liant flscalium rernin, vel redi-
tuiim, aut vectigalium. Ktud Agobardo displicebat,
ct displieuit etiam Palribus synodi Ticinensis ha-
Manus cito nemini imposueris, neque communicaveris
peccatis alienis.
XIII. Nempc ex quo fides Christi mundo annuii-
tiata est et recepla, non fuerunl rcctores ccclesia-
rum lantis pcriculis ct tam gravibus atquc incvila-
BALLZII NOT^:.
scoporum ad Ludovicum regcm Germaniae eap. 12 :
« Constituite comiles et ministros reipublicse, qui
non diligant muncra, qui odiant avaritiam, qui de-
teslentur superbiam, qui non opprimant ncquc dc-
bonestent pagcnses. > Vide Bignonium in notis ad
Marculfum pag. .ril8, et Siiniondum in notis ad Ca-
pitula Caroli Calvi, pag. 47.
e Majoris ordinis sacerdotes, id est, preshyteri
quos nunc vocamus rectores ecciesiarum parochia-
lium; quos vcro Gicgorius Magnus vocat presbyte-
bilx circa annum 8fi0. Sic cnim illi loquuntur in ca- D ros cardinalcs, lib. n, epist. 9, ut a cseteris distin-
none 19 : « Sed et ille cxcessus inhibendus est. quo
quidam s;cculares viri piesbyteros aul alios clericos
conductorcs, vel procuratores, sive exactores fisca-
lium rcrum, vcl redituum, aut vccligalium, consti-
liiunt. Si quis igilur dcinccps bujus evorbilationis
reus inventus fuerit, utcrque cxeommunicelur, tam
ipsc qui consliiuit, quam illc qni indigne paruit. >
Alque istud ipsinn graviler deinceps prohibitum est
in synodis posteriorum s;cculorum. Verura mala re-
incdiis pncvalucrunt.
b Seniores. Ila uterqne codcx. Massonus lamen
cdidit sermoncs.
c Beneficialibns, id cst, vassalis, vel feudatariis.
Bcneficium cniin lum dicebatur, quod fcudum po-
stea dictum esl; nt adnotaviiuus ad epistolara 119
Lupi Fc.rarieusis.
" Pagensibus , id cst, cx iis qui in pago niihi ad
rcgcmium commisso habitant. Ex admonilione epi-
guat, iteinque Walterius cpiscopus Aiireliancnsis in
capite secundo suoruni Capilulorum. Quo etiam
niodo iiitclligendus cst locus Lconis papx- dc saccr-
dotibus cardinalibus, relaliis in ljbrb primo Decreta-
lium tit. 24, cap. 2. Neque enim assenlior Duarcno,
qui in libro i, cap. 15 de Sacris EcclesiseMlnisteriis
luinc locum inlcrpretatur Je presbyteris qui in ma-
jore ecclesia, qiiaiu cath 'dralem dicimus, rem divi-
nam simul cum episcopo suo faciunt, cunonici hodic
vulgo appellati.
1 Nutrices ecclesias , id est, parochiales apud
quas inserti sunius corpori Chrisli, et in quibus
cducati sumus. E;edcm dictae siinl matrices in con-
cilio Cabilloncnsi quod aimo 915 hahiluni esl, cnjus
fragmentuin cdidit Scvcrliiis, iieinque apud Ivoncm
in cpistola 173. Iu concilio tamen Carthagincbabilo
aiiiin ils. can. 53, matricis ecclesiae nomiue iutclli-
gilur caihcdralis.
DE miVIL. ET JURE SACERDOTII. 142
Quia, sicut jam diclum csse A Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad
141
bilibus circumsepli
memiiiimus, miindus in annis prioribus, velut in
juvenlule viguil. Al nunc ipsa sua soneclulc dcpri-
iniiur, el quasi ad vicinam mortem molcsiiis cre-
scenlibus urgetur. Quod nos absque ambiguo de Ec-
clesia diccrc possumus, quae in annis prioribus ad
loleranliam passionum robusla, in perfcciione veri-
latis erecta, ad oslensiouem signorum valida, studio
mirandx continenlia; el abslinentix accincta, conlra
rabiem luporum sollicita, ad rcsislendum improbis
libcra. At nunc omnibus infirmilalibus mentis •■ iia
cst languida, ul b ad dicendum quidem nec tultim
sit, noc possibile; ad cavendum vero, ncc promptum,
nec l'acile. Atquc ulinam vel dolere digne possemus
anuos islos famis ct stcrilitalis, quos per somnium
consummatinnem strculi, procul dubio d erunl scm-
per in Ecclesia, cum quibus ille sit, erunlque forlis-
simi ac robuslissimi pugnatores Dei, advcrsum qnos
illc qui nunc ligatus cst in abysso, solutus, tolis vi-
ribus permittelur belligerare, quos divina gratia
idoneos reddct advcrsum lam immanem bestiam di
micarc, etviclores do ca existere. Adbortemur ita-
qne nosmetipsos per singulos dies, non deserenles
collectionem nostram. Audianms Dominum pcr pro-
phetam moncnlcin : Congregate triticum in horreum
meum, el sit cibus in domo mea. Trilicum ulique illud
evangeliciim, dc quo dicilur : Quis pulas est ftdciit
dispensutor et prudens, quem constiluit Dominus su-
pcr familiam suum, ul det ittis in lempore tritici men-
Pharao vidit, Joseph vjr sanctus intcllexit et expo- B suram? Deatus enim ille servus, quem, eum venerit
suit. Quippc fluvius sxculi hujus, de quo asccndere
videbantur septein boves pukhr;n el crassas nimis,-
quae pasccbantur in locis palustribus, prxleritorum
lomporum significalionem goril, qu;c habucre docto-
rcs doclrina sublimes, sanctitate fulgidos, in defcn-
sione veritalis rigidos. Nunc autem (quod sine gravi
dolore dici non potest) cx prxdicto fluminc jam
emergunt alise boves foedae confeclxque macic : de
qua re si juxta gracilitatem scrmonis nostri aliquid
dicere tentamus , ofliendimus forsitan ad inviccm.
Tamen si Deo juvantc c in unum convencrimus,
oporlet nos de hoc diligentcr et fidcliter colloqui :
qnia et his in quibus sanitas deficit, et infirmilas
roboratur, moris esl inde cogilare, inde inter-
rogare , ut ad earum rerum pcrveniant cognitio- C
UOill.
XiV. Quxramus etiam ne forte jam propo sit, el
timeamus ue nos in perditionem involval illud quod
terribilitor per prophetam dicilur : ln die itlo, dicit
Vominus erercituum, aufcretur paxillus qui fixus fue-
rat in toco fideli, et [rangetu-r, et cttdet, et peribil quod
pepcnderal in eo, quia Dominus locutas esl. Da ut
consoquenler iinpleatur quod Veriias dicit : Verum-
tamen fitius hominis veniens, putas invenict fidcm su-
per terram? Tamen quia Vcrilas ipsa dicit iteruin :
Dominus, itivenerit ita [acientem. At si hoc sempcr
necessarium fuit, quanlo magis nunc, quaudo jam
propius cst lempiis illud, de quo Dominus ait : Kcce
dics venient, ct inittam famem in terram, non famem
panis, neqne silim aquo?, scd audiendi verbum Dei, et
deficient virgines bonw. Intcrim tamen, sicut alins
prophcta loquitur : Quid bonum ejus, aut quid pul-
chrum ejus, nisi frumentum eleclorum el vinum ger-
minans virgines ? In quibus verbis magnopcre necesse
est unicuiquo nostrum subiie contra scnictipsum ju-
dicii districtionem, el exigere a sometipso vcrilatis
confessionem, utrum sollicitior sit ad congrcgandum
viuum iu quo est luxuria, an vinum germinans vir-
gines.
XV. Ilncc brevissime de nobis dicla sint, quae pcr-
linent ad olficium et minisleiium noslrum. Doin
dicamus fidclibus laicis, qua fide ct spe vencrari
Studeant sacramcnta divina in omnibus communilcr
sacerdolibus ; sive sinl diligentcs sive negligcntcs,
sive sinl providi sive lerpenles. Sacramenta clenini
divina, baptisma scilicot, ct confcclio corporis ac
sanguinis Domiui, caHeraqite in quibus salus el vi-
ta fulclium consislit, tam magna et sancta sunt, ut
necbonoriiiii mcritis meliorari, nec « malorum pcr-
versilatc possint dclerioi ai i ; cum ad invocationcm
BALUZU NOT^E.
• Ita est Languida. Loquitur de Ecclesia. Salvia- cossibus viscorum virus inc!nsum dum servat exag-
nus in principio libri primi ad Eccles'am catboli- gerat. Apeiicndum viilniisesl el secandum et putra-
cam : < Miilliplicalis enim fidei populis, lidesimnii- minibus amputaiis mcdela fortiorc curandum. Voci-
nuta esl ; el crescenlibus filiis suis , matcr xgrotat ; u fcreturel clamet licet, el coni|iicratura;ger impations
factaque es, Ecclcsia, profeclu tn;c fecundilatis in- per dolorem, graiias aget poslmodum cum senserit
finnior, alqnc accessu rclabcns, el quasi viribus
minus valida. >
b Ad dicendum nec lutum. Ea ergo init Agobar-
dici siivuli infelicilas, ut sacordotibus non licerct
cloqui quod vellenl, sed palpanda essent vilia sub-
jectorum : quod cst ullimum calamitatis. I'ra;clare
ilaque inagnus illc vir, sanctus Cyprianus Carlhagi-
niousis episcopus in libro de Lapsis : « Qui peccan-
tom blandimontis adulanlibus palpal, inquit, pec-
c.indi fomilem siibminislrat; nec coiupriniit dclica
illo, sed nutrit. At qui consiliis fortioribus rcdar-
guit simul atque instruit fratrcm, proniovct ad salu-
tem. Quos diligo . inquil Dominiis, redarguo et ca-
sligo. Sic oportcl et Dci sacordotem non obsequiis
decipicniibus fallerc, sed rcmediis saliitaribus pro-
videro. Imperitus est modiciis, qni tunientos vulno-
rum sinus inanu parconto conirectat, et in allis ro
sanitalem. Einersit enim, fialrosdilectissimi, novum
genus cladis; ct quasi parum persccutionis procell.i
saevicrit, accessit ad ciimiilum sub misericordioc li-
tulo malum fallens, et blanda pernicies. i
« In unum convcncrimus. Admonet Bernardum
episcopum Viennensem, adco gravcm esse hanc cau-
sam , ut in synodo plurium provinciarum meritn
traclanda sit : quod si occasio ingruat, non prxtcr-
mittendam esse.
J Erunt semper in Ecclesia. Videtur coercere pro-
n issionem Christi, qui pronuniiavil fulurum se no-
bisciimomnibiisdiebusiisqiieadcnnsummationomsa;
culi, ad eos qui vore Chrisliani sunt, hoc ost, sancti.
Vcrum non ncgat quin istud rcfcratur ad Eccle^iam
universalcm, quam Cbrislus non reliquit, sed sem-
pcr gubcrnat.
e Malorum pcrversitate. Existimat igitur Agohar-
1^5 S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDCNENSIS tll
• summi sacerdolis, uon humana virlute, sed sancti A ca-lesie miuit, et ipsa in cloacas descendit? Timea
inus lisec, fratres. Convcniat actionem nostram ipsum
Spiritus perficianlur ineffabiliter majestate. Nullo
rmnJo igitur, sicut beatus Augustinus docet, « sa-
cramentum Christi in bonis ministris approbamlum
est, in malis respuendum, quasi aut hujus aut bujus
sit, cum in utroquc idem sit, ct non nisi Dci sit. Et
quamvis in pessimis bonum sit, etsi hominiim qui
hocaguntalius est alio detcrior, non ideo illud quod
agunt deterius cst in illo quam in isto : quia ncc in
duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, de-
leriorem baplismum geril : nec si unus corum sit
boniis, alius malus, in malo malus cst baptismus, ct
in buno bonus, sed in utroque bonus : sicut Itinun
solis, vcl eti.im luccrnx, non utiqiie delerius est in
oculis delerioribtis, quam in nielioribus; sed idem
minislerium nostrum. De pcccatorum nostrorum co-
tidie relaxatione cogitemus; ne nostra vila peccaio
obligata rcmancat, per quam omnipolens Dcus quo-
tidic alios solvit. i
XVII. Consonanter quoque etbeatus •> pnpa Anas-
tasius de bis docet (Dccret., c- 7, 8), dieens :
Nam et baptisaium quod procul fit ab Ecclesia, sivc
ab adultero vcl a fure fuerit tlaltim, ad percipienlem
munus pervenit illtbatum, quia vo.v illa qua; sonuit
pcr columbam, oiiincm maculam humanx polltitio-
nis cxcluJit , qua dcclaratur ac dicitur : Ilic est
qui baplisal in Spiritu sanclo. Nempe et Judas, cuni
fueiil sacrilegus aique fur, quidquid egit inlcr apo-
in utrisque, quamvis eos diverse pro illorum diver- B stolospro dignilatecominissa,bcnelicia per indignum
sitale vel laHilicel vcl excrucict. i
XVI. Simililer auiera et beatus papa Gregorius
de non contemnendis divinis sacramentis in quali-
buscunque ministris Dei sub quodam congruo exem-
plo admonet, dicens : « Sa-pe, fralres mei, solel
evenire quod dico, ut persona potcns famulum ha-
bcat dcspcctum; cuinque per eum suis forte vcl
extrancis responsum alitpjod mandat, non despicitur
persona loquenlis servi, quia servatur in corde re-
verenlia mitlentis domini , uec pcnsant qui audiunl,
per quem;sed qtiid, vel a quo audiant. Ita ergo,
fratrcs, ila vos agite. Etsi forsitan nos digne despi-
cilis, in mcnie tamen vestra vocantis Domini reve-
rentiam servate. » Idem ctiam Pater de eisdem rebus
in quadam episeoporum exhortatione sic loquitisr
(llomit. 17 in F.vung.) : « El per nos quidem fidelcs
ad sanctum baptisma venitnil, nostris precilms bc-
nedicuntur, per imposilionem manuuin nostrarum a
Deo Spiritum sanclum pcrcipiunt, atquc ipsi ad
regnuni ccelesle pertingunt. Et ecce nos per ncgli-
gentiam nostram deorsum tcndimus, IngreiJitintur
elccti saccrtlotum manibus expiati ccelestem pa-
tiiam, et sacerdotcs ipsi per vilam reprobam ad in-
lcrni supplicia fcstinant. Cui crgo rci, cui similes
dixerim sacerdotes malos, nisi aqua; baplismatis,
qua; pcccata baplizatorum diluens, il!os ad regnum
daia, nulla ex' hoc deirimenta senserunt. Quidqui I
ergo ad honiinum proveclum quilibelin Ecclesia mi-
nislcr pro oflicio suo videlur operari, hoc totum
coniineii iinplendum divinitatis effcctu, ita ille per
quem Chrislus loquitur, Paulus affirmat . Ego ptun-
tavi, Apotlo riguvit, sed Deus incrementum dedit.
Itaque ncque qui plantat cst atiquid, neque qui rigat,
scd qui incremenlum dat Dcus A Deo autcm non
quasritur qe.is vel qualis praedicet, sed quem pr.cdi-
cet, ut invidos cti:tm benc Christum praxiirare con-
lirmet. Mali itaquc bona ministrando, sibi tantuni-
modo noccnt, i:cc Ecclesise mysleria commaculant.
Acpcr boc nullatcnus debeut meluere qui vcl in con-
secrationibus vcl in baptismate mysleria tradita
suseipiunl, ne irrita beneficia divina videanlur :
quia virtutem suam oblincntibus mysleriis, in hoc
aliis rca sibi persona non noeet. »
XYIU. Hxc igitttr sensa Patrum et dcfinitiones
posuimus, ut noverint lideles poptili, niliil se lasdi
criminibus sacerdoium in acccplionc sacranicnto-
rum ; si tamen juxta rcgulam a Domino posilam, vel
secundtim Iraditioncm ccclesiasticani, celebrcntur.
Ca:teruin summopcre necesse cst prxcaveri, ut in
ordinandis c offerendisve minisiris non communi-
cenius. ut supra dicluiu est, peccalis alienis, J cri-
minosos videlicel ad sacerdotium promoveudo, aut,
haluzii nota:.
dus, sacrificio eliam saccrdolis impii confici sacra- qus: a ministris Christi impenditur, non per eunri
menla. Alia Cypriano mens 1'uit : qui in epislola G8 n qui videtur, sed qui non videlur, sacerdotem inftm-
(tii illic adnoUt Erasmus) omnino sentiie videlur " diltir. Neque enim qui rigat est aliquid, neque qui
sacrilicio sacerdoiis impii nihil cffici, imo magis
inquinari populum. Oplatus tamen in libro ,vi
aperte scribil posse aliquid sanctificari, eliamsi pec-
catoris opera liat tlivint nominis invocatio. « Ergo
jam liquido apparet, inquit, ex invocalionc noininis
Dei posse aliqui 1 sanclilicari, eliamsi peccator in-
vocet Deum. • IJipsum in causa Acacii sensit Ana-
stasius papa in epistola ad Anasiasium Aug. cap. 7
et 8, referturquc ab Agobardo inlra in ca ite 17 hu-
jus libri. AUjue ea aucloritate utitur Ilincmarus
Hhemensis in epistola 2(i qtKudata esl ad Nicolaum
papam. Intle eliain sumpsisse videtur Liiitpramlus
Ticinensis lib. i, cap. 8 : « Quoniam ctii, inqtiit,
qtii a Juda Domini nostri JesuChrisli proditore ante
proJitionem salulem seu benediclionem apostolicam
perceperant, ca post proditionem propriique corpo
ris suspensionem iiiinime sunt privali, nisi quos im-
proba forte defujd "uut ll.igitia. Benedictio siquidem
plantat, sed qui incremenium dat Dens > Saiie
tempore Alexandri III Ecclesia credebat Dominieum
corpus aeque confici a nialo sacerdole; eta bono; tit
patet ex sententia advcrsus Bonos homines lata a
Gaticelino Lotlovensi episcopo nomine tolius syuodi ,
quae ex^lat apud Rogcrium de Iloveden in parte po-
sleriori A uialitim.
» Summi sacerdotis , id est, Cbristi.
t> Papa Anastasius, in Decrctis cap. 7 el 8. N.mi
verba Anastasii decurtavil Agobardus.
c Offerendisve. Islud addiliim est ex codice M.tr-
nxsii.
«I Criminosos proveliendo. Yetilum illtid. Eutn eniin
qui ad sacerdolium proniovctiir, integra fania isse
oporlet, juxta prxceptum Apostoli. Quo faciuiii est
ut vetus Ecclesia procul a clericorum collegio arcuc-
rit eos qui flagitiis commactilati crant; ut patel cx
Decretis papa3 Gelasii cap. 18. Atque id graviter do-
U5
DE PRIVIL. ET JLRE SACERDOTH
146
quod adliuc multo detcrius cst, « ignoranlia coccos, A sollicitc est qualuor eorum esse genera; unuui
qui vel secunduin tenorem eeclesiasticum ncsciant
peragcre i;;sa mysteria, quod omuino est impro-
bandum et nullo inoJo admittendum, vel cxcis du-
catum pra»beant ad foveam ;elerna; damnalionis.
Quod et Dominus terribililcr se reprobare demon-
slrat, dicens per prophetam : Quia tu scientiam re-
puitsti, rcpellam le el egn, ne sncerdotio funguris milii.
Et iterum : Sacerdotes conlempserunt lcgem mcum , et
polluerunt sanc.uaria mca : inter sanctum et profanum
non habuerunt distantiam, el intcr pollulum el mun-
dum non inlellexerunt. Cum c contrario sccundum
praeepla apostoliea debcamus essc parali seinper ad
salisfactionem omni posccnti nos ralionem de ea
qua; in nobis est spe, et oportcat pradicatorem esse
amandum, alterum toleraudum, tertium rontemneu-
diim, quartum analbematizandum. Amandum ita-
que genus rectorum csl bcne viventium, et bene
docenlium. Tolerandum autem bene quidem docen-
lium, sad rcprchensibiliter vivenliiim; aut bene vi-
ventiuin, et propter simplicitatcm sensus docere
alios non valenlium. Hujus gcncris priores audien-
di sunt, non imilandi, sicut Dominus de lalibus
loquens, ait : Qucc dicunt facite , qucc aulem fa-
ciunt, facerc nolite. Sequentes, si eorum vita pie-
tati subdita est, pielalisque doctoribus adhxrens,
ten.lunt i>rocul dtibio ad finem pr.Tcepli, quod est
charitas de cordc puro, et conscientia bona, ei fi-
de non ficia. Potest quidem et eorum vita aliqui-
amplectentem eum, qui secundum doclrinam est B i,us esse doctrina. Altamen lales inter perfectos
fidelem sermonem, ul potens sit exhortari in doc-
trina sana, et eos qui conlradieunt arguere. Quan-
quara enim sacerdos el vita cl doctrina irreprehen-
sibilis esse dcbeat, quo rite et audialur ct imitelur;
tanien si unum horuin defuerit, tolerabilius est illi
obedirc qui bcne docet et reprehensibiliter vivit,
quam illi qui et nequitcr vivit, et quid doceat ne-
scit. Illi namque erant similes de quihus Dominus
jubebat, diceus : Qnce dicunt facile ; qua: aulem fa-
ciunl, [acere nulitc. Scilicet quia ha;c observantes,
sine sui periculo tales polerant susiincre rectores.
De isto autein, cum sil tntus iuutiliset tolus noxius.
ct sine periculo nec audiri possit nec imitari, recte
quibusdam dictum inlelligitur in Evangelio : Si
pr;e;iicatores deputari non possunt, quia non ha-
benl unde proferant nova et vetera. Et sicut Pa
trcs dixerunt: < Latralu canum, et baculo pasloris,
luporum rabies dclerrcnda est. » Contemnendum
vcro, sicut supra dixinius, genus est reprehensibi-
litcr vivenlium, ctquid doceant ignorantium. Postre-
inum, quod et anathematizandum diximus, b quali-
lercunque vivenlium, id est, vei bene vel male, scd
tamen male doccntium. Sunt enim haeretici, ctiamsi
bene vivant.
XX. Deprehensi igitur iuter tanlas ac tales an-
gustias, de qnibus viribus nostris evadcre non pos-
sumus, summopere necessarium esl, ut ei qui om-
nia facere poicns cst supra quam petimus aut iu-
nculus tuus nequam fueril, tolum corptts tttum tene- C lelligimus, ex toto corde supplicemus, qualcnus per
brosum erit. Rursumqne in Proverbiis . Non decenl
stultum deiicitv, ncc servum dominari principibus
llenique ibi : Labia justi erudiunl plurimos. Qui au-
le,n indocti sunt, in cordis cgcslate morienlttr. Et
iterum : Sicutqui miltit lopidem in acervum Metcu-
rii, sic qui tribuit insipienli Itonorem. Licet bxc sen-
tentia praecipue illos langat, qui lales ordinare pra>
suniiint.
XIX. Et quoniam nobis nunc de dignitalc sacer-
dotii sermo est, sed et sacerdotum, si lamen concor-
dcnt moribus niinistcrio ; in fine opusculi sciendum
abundantiam misericordia; suae lenens manum dex-
teram nostram, in voluntatem suara dirigal nos,
et cum gloria assumat nos ; ipse regat regentes,
ipse dirigal dirigentes, ut possimus pascere c gre-
gem ejus cum disciplina, et non in vasis pastoris
impcriti ; ipse prxslel virtulem et fortiludinera
populo, ct exhibeat ipse sibi mundum el candidum
gregem, alque in omnibus immaculatum ac supcr-
nis ovibus dignuni, ubi est habilatio laetanliiiin in
splendoribus sanctorum, d in lemplo ejtis omnes di-
camus gloriam, grex simul et pastores, in Chrislo
BALUZII NOTjE.
let Alcuinns in Confessionc lidei lib. m, cap. 30, stolic.-e scdis vetus forma non recipit, quia ncc litte-
quod velusta haec lex iu desuetudincm jain tum ve- T. ris earens sacris esse potest aplus officiis, et vitio-
nisset. < 0 infclicia tempora noslra, inquit, qua: nec sum nihil Dco prorsus olferre legalia prsecepta
Deum liment, nec viin sacrorum canonum reveren-
iur! Nulliis modo s.icrilegus vel rriminosus, ne ad
sacri ordinis ollicium accedat, inhibelur. >
a Iqnoranlia cwcos. Ail Agobardus multo dcterius
esse, si ii qui indocti sunt , ad sacerdolitnn pro-
vchanlur, quam si criminosi. Sane inter viiliites
C|iisco|>o neccss;irias Patilus enumerat doctrinam;
ul polens sit, inqiiit, eiltorlari ni doclrina sana, et
eos qtti contradicunt arguere. ltaque vcteres eum
oninino arcebant a sacerdolio qui iloctus non erat.
Ililarus iianiquc papa sic edixil in syno.Io Romana
amii lli.S : < Inscii quoquc littcranim, nec non cl ali-
<|iia meuibrorum dainna perpessi, el hi qui ex poeni-
lentibus sunl, ad sacros ordincs aspirare non au-
«leant. > lleui Gelasius in Decrelis, cap. 10 : < llli-
leralos quoquc, et noimulla parte corporis iinmiiiti-
los, sine ullo respectu ad ecclesiaslicum didicimus
venirc scrvilium : qno.l simul anliuua tradilio ct apo-
saiixerunl. Itaque de c;etero modis omnibus haec \i-
tentur. nec quisquani talis suscipiatur in clerum. •
Vide noias ad epistolam 71) Lupi Ferrariensis.
b QuaHlercutiqne vitentium. Analbcmatizandos ait
illos sacerdoics, quorinu vita tamelsi aliquo mndo
sil irreprchcnsibilis, male lamen docent. Alque hu-
jusmodi exemplum vidimus supra in libro adversus
Fclicem episcopurn Urgeltenscm.
c Gregcni ejus , id est, Christi. Oiianquam enim
interdum fideles uniuseujusque dioeceseos dicantur
grex episcopi illius qui «'icecesim regit, id lit per
translalionem. Nam proprie grex non est episcopi,
sed Christi. IJnde et Chrislianos oves et agnos suos
ipsc nunciipat in Evangelio, dum eos commendat
Petro et caaeris apostolis , id est , episcopis.
d In templo ejtis H.ec oinnia, usque ad voceui
4mt?;i,dcstintin editione Massoni. Ettamenexstanlin
codicequo Massonusuiebatur,ilemauein Marn*siano.
1*7 S. AGOUAHDI LPISCOPI LUGDUNLNSIS 148
Jcsu Domino nostro, cui csl honor et virtus in sxeula A lissimc et dileclissiinc in Chrislo semper henc va-
saeculorum. Amen. Opto te, Pater et fratcr reveren- lere, cl nostri mcminissc.
ITEM LIBER
CONTRA INSULSAM VULGl OPINIONEM
DE GUANDINE ET TONITRUIS.
I. • In his regionibus pene omnes homines, no-
hiles el ignobiles, urbani et ruslici, scncs et ju-
vencs, putant grandines et lonitrua homimim libitu
posse fieri. Dicunt cnim, mo\ ut audierint toni-
irua, et viderint fulgura, Aura levatitia est. In- R
lerrogati vcro quid sil aura levatitia, alii cum ve-
rccundia, parum rcmordenle conscientia, alii aulem
conlidcnter, ut imperitorum moris esse solet, con-
lirmant incanlationibus hominum , qui dicuntur
h Tempestarii, esse levatam, et ideo dici levati-
liam auram. Quod utrum vemm sit, ut vulgo cre-
ditur, ex auctoritale divinarum Seripturaruni pro-
belur neccssc est. Sin autem falsum est, ut absque
ambiguo crcdimus, summopere exaggerandum est
quanii mendacii rcus sit qui opus diviniim hoinini
Iribuit. Nam per hoc inter duo morlifcra raaxima-
quc mendacia cooslringitur, dum lestificatur homi-
ncm facere possc quod solius Dci cst possc, et Dcum
non facere quae facit. Si vero in mcndaciis minorum
Domimmi rcsuscitatum a Patre prscdicanl, falsi
tcsles Dei invcnirenlur, si mortui non resurge-
rcnt ; sic etiam iste qui admiiabile el valde ler-
ribile opus Dei Dcoauferlulhomini tribuat, falsuscst
sinc dubio testis Dci.
II. Plerosque autem vidimus et audivimus tanta
dementia obrutos, tanta slultltia alienatos, ut cre-
dant ct dicant quamdam esse regionem, qua; dica-
lur Magonia, ex qua naves veniant in nubibus, in
quibus fruges, quae grandinibus decidiinl, el tempe-
statibus pcreunt, vebanlur in eamdera regionem,
ipsis videlicct naulis aereis dantibus pretia Tempe-
stariis, ct accipientibus frumcnla vel c.isieras fruges.
Ex his item tam profunda stultitia cxcxcalis, ut hxc
posse fieri crcdant, vidimus plures in quodam con-
veutu hominum exhibere vinctos quatuor homines,
tres viros, et unam feminam, quasi qui de ip^is na-
vibus cecideriul : quos scilicet per aliquot dies in
vinculis deientos, tandem collecto conventu homi-
rerum veraciter est lcnendum quod scriplum cst : q num exhibuerunt, ut dixi, in noslra prxsentia, lan-
Sermo obtcurut in vacuum non ibil ; os atitem quod
menlitur, occidit animam (Sap. i, II). Et ilerttin:
Perdet omnet qui loquuntur mendacium. Et : Teslis
mendax peribit. Vel : Teslis falsus non crit impu-
nitus. Vel eliam illud quod in Apocalypsi Joannis
Apostoli legilur : Beati qui lavant ttolas suas, ut sit
poleslat eorum in ligno vitw, et porlis inlrent in ci-
vitatem. Foris aulem canes, et venefici, et impudici,
et liomicidte, et idotis servienles, et omnis qui amat et
facil mendacium. Quanlo magis in tam gravi men-
dacio, ut istud ostendi polest, de quo nunc ioquen-
dum suscepimus, quod non minus aliquorum bxre-
licorum mendaciis invenitur. Beatus Paulus aposlo-
lus dlcil : Invenimur aulem et falsi tcstcs Dei,
quam lapidandos. Sed tamen vincente verilate, post
mullam raliocinationem, ipsi qui eos exhibuerant,
secundum prophelicum illud confusi sunt, sicut con-
funditur fur quando deprehendilur.
III. Verum quia hic error, qui lam generaliler in
bac regione pcne oranium mentes possidet, ab omni-
bus ratione pneditis dijudicandus est, proferamus
lestimonia Scripturarum, per qua? dijudicari possit :
quibus inspectis, non nos ipsi, sed ipsa verilas ex-
pugnct stultissimum errorem, et omnes qui cum ve-
ritate sentiunt, arguant vasa erroris, dicenles cum
Apostolo : Omne mendacium ex veritale non est. Quod
autem ex veritatc non est, ex Deo utique non est ;
et quod ex Deo non est, verba ejus non audit ; sicul
quoniam lestimonium diximus advertum Dcum, quod D ipsa per se Ycritas dicit : Qui est ex Deo, verba Dei
suscitaverit Christum, qucm nnn suscitavit, si inorlui audit. Proplerea vos non auditis, quia ex Deo non
non resurgunt : nam si morlui non rcsurgunt, neque estis. Quod in alio quoquc loco aliis etiam verbis di-
thristus resurrexit. Sicut ergo ouuies qui Christum cit : Ovcs mem voccm meam audiunt. Propterea vos
BALUZII KOTJE.
a ln his regionibns, in agro iiiniirtiin Lugdunensi, tissimcexaminatione conslringanlur , si forte confi-
ct circuuiposilis regionibus
•> Tcmpestarii. Alibi sortiarii; qui fulgura, et to-
nitrua, aliasque aeris lempestates excitare se posse
prolitentur ope arlis su;e. Carolus Magnus : « Ideo
jirjccipimus ut caucolatores, cl incanlatores, et tem-
pestarii , vel obligatores non fiant ; et ubicunque
sunt, eincndenttir, vel damnentur. » Item ipse :
« Dc incanlationibus, auguriis, vel divinationibus,
ct de his qui tempestales vel alia maleficia faciunt,
placuit sancto concilio ut ubicunque deprehensi fuc-
rint, videat archipresbjter diocccsis illius ut diligen-
leanturmaloruin qii.ie gesserunt. Sed tali moderatione
liat eadem dislrictio, ne vitam perdanl ; sed ul sal
ventur in carcere alllicti, usque dum Deo inspiranic
spondeant emendationem peccalorum. > Teinpe-
stuarios eliam vocat Herardus archiepiscopus Turo-
nensis in capite 3 suorum Capitulorum : i De ma-
lelicis, incantatoribus, divinis, sorlilegis, somniariis,
tcmpestua^iis , ct brevibus pro frigoiibus , et de
mulieribus veneflcis", et qua; diversa finguni por-
tcnta, ut probibcantur, et publicx poenilentia: uiul-
teutur. >
119
LIB. DK CRANDINK KT TONITRKIS.
1.0
non auditis, qttia non estis ex ovibus meis. Itemque A ulterius tale conali. Cerle si quilibcl liomo grandi-
alibi : Omnis qui est ex verilate, audil vocem mcam.
Onmis iiaque qui mendacium crcilii, aut loquitur,
aut aslmit quod non cst, el lenendo quidlibet quod
non cst, quo nisi ad non esse tcndit? quia ilem ad
non csse tendil ; proculduliio ab co qui est reccdit,
qui dixit Moysi : Sic diccs filiis Isracl : Qui cst, misit
me ad vos. Kt de quo bcatus Joli loquitur : Ipsc
cuim solus est. Atque ut apertius loquamur, vcritas
essenliam hahct, vcl potius essentia est in propria
substantia, quia subsisiit ; mendacium vero, qnia
null.im liabcl cssentiam, nibil enim CSl, non suhsi-
siit. Solus ergo Deus est, quia solus veium essc lia-
bcl, qiii non accepit ut esscl. Omnes autcm res ab
co crealre, ct quidem sunt ; sed verum et sununum
nem poluisset immitlcre, Jamnes ct Mambrcs iinmi-
sissent, quia aquas converlerunt in sanguinem, et
ranas de fluminibus produxcrunt, quod isli facere
lion possunl, qui nunc dicuntur Tcmpestarii.
V. Sequitnr autem in eodem loco Scriptura: : Ex-
tendil Moysses virgam in ceelum, ct Dominus dcdit
lonilrua et grandinem, ac discurrentia fulgura supcr
tcrram, pluitque Dominus grandinem supcr terram
/Egypii, et grando ct ignis mixta pariter ferebantur
(Ibid. v, 23). Kccc cl hic loeus soluin Domimim
osiendit crealorem el auclorem grandinis, non ali-
qucm liominem. Dicant forsiian isli qui bominibus
hoe tribuunf, Moysen extendisse virgam in cocluin,
et ideo per hominem immissam fuisse tempeslatem.
illud esse non babcnt, quia acceperimt ut essent. " Certe Moyses servus Domini erat bonus ct jiistus.
Porro mendacia, quia non acccperunt ul esscnt, iml-
lum csse habent. Ac per hoc, is qui mendacio adhac-
ret, ei rei adh.Terct qua; non est : qijanquam ncc rci
dicendum sil. Quiaulem ci adhxretquodnon est, non
solum ab eo recedit qui fecit cum, sed eli.im ab eo
ipso quod faclus est ; quoniam non amplius quam
duo csse sunt ; iinum suminum, quod suum esse non
accepit ab alio ; alterum inagnum, quod suum esse
a Deo accepit ; id est, crcalor, et crealura. Mcnda-
cium igitur, quia non cst creator, non esl summiim
esse ; qnia non esl creatura, non cst magnum csse ;
quia nullam habct essenliam, non cst ullum csse.
Qui ergo vult persistcre in eo quod cst, non rece-
dal ab eo qui ci dedit essc. Qui autcm non vtilt rc-
cedere ab co qui vere est, fugiat quod omnino non
cst, id est mendacium.
IV. Qiioniam crgo omnis mcndax, falsilalis asser-
tor esi, et omnis asserlor falsitalis, falsus tcslis est,
agcnscontra vcritatem ; videamus jam, isli qui opus
divinum auctore homine fieri dieunl, utruni fulcian-
iiir aliqua auctoritate. In sacris igitur Scripturis, nbi
primum grando iiitrodiiciliir, in plagis uliquc illis
quibus yKgyptus percussa csl, inveniliir. Septima
denique plaga jEgypti isla est. Dixit anlem Domi-
nus : En plitam Itac ipsa Itora c.rus gramlincm mul-
tam nimis, qualis non fuit in .Egijpio a die </«« fun-
dala esl, usqtte in prwscns tempus (Exod. ix, 18). In
bis itaque verbis Dominus se ipsum dicit missurum
Isli autem eos quos dicunt Tempcstarios, non au-
denl fateii bonos esse ct jtistos, sed malos potius, et
iniquos, ct dignos damnalione temporali et rclerna,
sed nequc servos Dei, nisi forte condilione, non
lamen volnntaria servitute. Nam si ad imiiaiionem
Moysi homines esscnt aiiclores grandinis, scrvi uli-
que Dei essent, non ser\i diaholi. Quanquam pra>
missrc sentenliae neque illos ejns demonstranl aueto-
res, sed solum omnipotentem Deum. Siquidem ct
Psalmista, qui hujus et grandinis mcminit, dc Deo
dicit : Occidit in grandine vineas eoriim, el moros
corttm in pruina, et tradidit in grandine jumenta
eorum, et possessiones eorum igni (Psal. lxxvii, 47,
c .
48). Sed quoniam in prcesenti loco addit 1'sabnista
immissioncm per angelos malos, sciendum quod vin-
dictarura atit probationum flagella pcr ministros ma-
los cxerceat Deus, qui voluntatem qiiidem nocendi
de suo babeant, polestatem autem ab illo accipiant.
Sicutenim corum propria est volunlas nocendi, sic
solins Domini poteslas ul possint qttx volunt. Non
est ccite hominum poteslas, neque honorum, neque
ni dorum, non cst contrariarum fortitudinum poie-
slas, sed solius Doniini, qui eaium malte voluntati
tribuit poteslatem, in quantum vult, et abrogat in
quanlum non vuli tii possint. Nam ct in alio quoque
ps.ilmo Psalmista sic de Deo ait : Posttil plttvias
eorum, grandincm, igncm comburentem in tcrntm ip-
sorum ; el pcrciissil vincas eorutn, ct coiilrivit liijnttm
grandinem in crastina, non aliquem homiiiem, ccrle jj ftnium eorum. Pcrcnssit vere, et vere contrivit ; scd
nec Moysen aut Aaron, qui justi et Dei bomines
erant, nec Jamnem el Mambiem incantatores ^gy-
ptinrum, qtii scrihunlur mai^i Pbaraonis, tpios Apo-
stolus dicit restiiisse Moysi, sicut et bi resislunt ve-
ritati. Jam equidem illi, sicut scriptum est, per in-
cantationes ^Egyplias et arcana quaedam projece-
rant singuli virgas suas coiam Pharaonc, el versae
fueraiii iu dracones, licel virga Aaron devoraverit
virgas eorum. Jam aquas vcrleranl iu sanguinem,
jam ranas produxerant e fluminibus, lieet cas cohi-
bere non possent, sicut Moyses in vcrho Domini fccit,
ut lanluin in flumine remancrent. At enni ventum
cst ad scynipbas, ct nihil inde faeere potuisscnt, di-
xcrunt digitum Dei sibi csse contrarium, nihilque
non bomo, ncque angelus malus, nisi solus Dcns,
siue qtto legio malornm angelortim neqtie porcos |io-
tuil nocere, ct in mare prtecipiiare. Dcus planc, dc
quodicitur: Prtv fnlgore in conspcctu ejits nubcs
transicrunt, grando et carboncs ignis, ct intonttit de
cceto Dominus, et Altissimus dedit voccm suam, gran-
dincm et carbones ignis. Et ctii canlavimtis : Ettlgura
coruscaltonem, et dissipabis cos ; emillc sagitlas tuas,
•A conturbabis cos. Qui operil coclum nubibus, ct pa-
rat terrw pluviam, qui dal nivem sicut lanum, millit
crystallum sttum sicut buccellas, millet verbitiit suttm
el liquefaciet ea, (labit spiritus cjits, et flucnl aqutv.
Quem laudanl de terra, non soluin dracones abyssi,
verum cliam ignis, grando, nix, qlacics, spiriim vrv
r,i
S. AGOBAKDl EPISCOPI LUCDUNENSIS
152
ccltarum, qwe faciunt verbum ejns , non verbuni ho- A sollicitudiue egi ul viderem illum, sicuti cl fcci. Cum
uiinis, non vertiuin angrli mali.
VI. Legimus eliam dfl graniiine in libro Jcsu Nave
iu : Congregali iqitur ascenderunt quinque reges
Amorrhxorum, rex llierusalem, rex llebron, rex Hie-
rimot, rex Lachis, rex Eglon, simul cum exercitibus
suis,el castrametali sunl contra Gabann, oppugnan-
les eam. Et nost pauca : Dixitque Dominus ad Josue :
.Ve timeas eos. In manus enim luas tradidi illos. Et
post pauca : Cumque fugcrent fitios (Israel), el essent
in desccnsu Belhoron, Dominus misit super eos lapi-
dcs magnos de ccelo usque Azecka ; el morlui sunt
inutto ptures tapidibus grandinis, qtiam quos gtadio
percusserant fttii Israel (Josne x, 5, 8 Seqq.). Ecce
ergoet in lioc loco apparet, sine ulla iniprecaiione
autem loquerer cum illo, cl tentarct dicere se ita
vidisse, cgo multis prccibus et adjuralionibus cum
divinis ctiam comruinationibus obslrinxi illum rogi-
tans, ut non diccret illud nisi quod vcrum esset.
Tunc ille aliirmabat quidem vorum esse quod dire-
bat, nominans hominem, tempus el locuiu ; sed ta-
inen confessus est se eodera tempore prxscntcm non
fuissc. Ilcm in libro Eoclesiastici, qui pncnotalur
Jesu filii Sirach, scriptum est : Sunt spiritus qui ad
vindictam creati sunt, et in furore suo coutirmavcrunl
tormenta sua, et in lempore consummationis effun-
dent virtulem, et furorem ejus. qui fecit illos, confun-
denl. Ignis, grando, fames, et mors. omnia hmc ad
vindictam creata sunt. Besliarum dcntes, et scorpii,
hominum Dominum misissc grandinem supcr eos, U ct serpentes, et romphoea vindicans in extcrminium
ijuos tali flagello dignos judicavit. Nam si mali ho-
iiiines, sicut sunt quos isti erranles nominant Tem-
pestarios, id facere poluissent, super Qlios utique
Israel fieret grando, non super adversarios illorum.
Sed quia nec mali super bonos, ncc boni super malos
hoc faccre possunt, evideniissime in hac sententia
declaratur. Quod et libcr quoque Sapieutix altesla-
tur, diccns Domino : Tuam manum cffugere impos-
sibite est. Negantes enim nosse te impii, per fortiludi-
nem brachii lui flagellati sunt novis aquis, et grandi-
nibus ct pluviis perseculionem passi sunt, et per ignem
consummati. Quod enim mirabile eral, in aqua, qux
oauttaautittgv.il, plus ignis valebat. Vindex est enim
orbis justorum. El post pauca : Nix autem et glacies
impiis (Eccti. xxxix, 53 seqq.). Si igitur grando crea-
la est, sicut et csetera qua? hic dicuntnr, a Deo nti-
que creata est, non ab homine. Item in praediclo li-
bro seripltiru legimus : Vide arcum, el benedic qui
fecit iUum. Valde speciosus est in splcndore suo. Gy-
ravil coelum in circuitu gtoriw sux, manus Excelsi
aperuerunt illum. Imperio suo acceleravit nivcm. et
acceleral coruscationcs emittere judicii siti. Proplcrca
aperti sunt thesauri, et evolaverum nebula', sicut ares.
In magnitudine sua posuit nubes, et eonfracli sunt
grandinis lapides. In conspectu ejus commovebuntur
montes, et in voluntate ejus aspirabit nolus. Vor toni-
trux ejus vcrberabit lcrram, lempestas aquilonis, et
congregatio spirilus ; et sicut avis deponcns ad seden-
«ttstinebant vim ignis, et non tubescebunt ; ul scirent ^ dum aspergil nivem ; et sicul locusta deaiergens de-
quoniam (ructtts inimicorum cxterminabal ignis ar-
dens, in grandine et pluvia coruscans (Sap. xvt, 15
seqq.).
VII. Si ijiitur omnipolens Deus per forlitudinem
brachii sui flagdlat inimicos justorum novis aquis
et graudinibus et pluviis, cujus manum cffugcrc im-
possibilc cst, nmnino ignoranliain Dei habent qui
haec homincs facere posse credunt. Nam si homines
grandincm iinmiliere possent, utique et pluvias pos-
sent. Nemo enim grandinem sine pluvia unquam
vUit. Possent quoqtie de inimicis suis se vindicare,
non solum ablatione frugum, sed el vita; ademptione,
Quando cnim conlingit iniraicos Tempestarioruin
scensus ejus. Putchritudinem coloris ejus admirabilur
oculus, et supcr imbrem ejus expavescel cor. Getu sicitl
salcm cffundct super terram ; et cum gelaveril, fiet
tanquam cacumina tribuli. Erigidus venlus aquilo
flabil, et gelabit ciystatltts ab aqua, super omncm con-
gregutionem aquurum requicscet. et sicut lorica in-
duet se aquis. Devorabil montes, et exnret deserlum,
et exslinyuet viride, sicul ignem. Mcdicina omnium in
festinatione nebultf, el ros obvians ab ardore venienti
liuinilem efficiet eum. ln sermone ejus situit ventus,
cogilutione sua placabil abyssum, et planlabil " illum
Dominus Jesus (Eccli. xliii, 12-25).
VIII. Ecce in hac magna et prolixa Ecclesiaslici
esse in itincre aut in agris, ut eos occiderent, pos- , libri scntentia, ctiiu sublilissima admiralione im-
scnt mulliplicatam grandincm super eos in unarn
congeiiem fundere, et obruere illos. Nam et hoc
quidam dicunt, nosse se tales Tempestarios, qui
dispersam grandinem, et late per regionem deci-
dcntem, facianl unum in locttm fluminis aut siivx
infrucluosx, aut super unam, ut aiunt, cupam, sub
qtia ipse laleat, defluere. Fiequenter certe audivi-
mus a inultis dici quod talia nossent certe in Iocis
facta ; scd necdum audivimus ul aliquis se ha-c vi-
disse leslaretur Diclum est mibi aliquando de ali-
quo, quod se haec vidisse dicerel. Sed ego mulla
perio Dei tribuitur quidquid in aere fil, quidquid de
aere in terram dcscendit, quidquid mari el venlis ;
apparitio, splendor, et gyrus arcus ; fcstinalio ni-
vis, terror coruscationis, vclocitas nebulae, suspensio
venlorum, vcrberatio terra;, concertatio aurarum,
Congelatio aqux, non solum in nubibus, sicut gran-
dinis et nivis, sed ctiam in terra, nivium, pluvi.r,
ct slantiiun aquarum, vcl fluminum discnrrentinm,
et ex gelu desiccatio viridium rerum, sicut sa>pe vi-
dcmus, necnon et horum omnium resolulio, quae fit
tempore rorantium nebuiarum, ct flatibus austri, el
DALUZII NOT^.
• //f«»i Dominus Jesus. Ita omnino codex rcgius; neque tamcn duluto quin vcrior sit vulgata Icctio ,
quaj habel, plantavit in ilta Dominns insutas.
153 LIB. DE GRANDINE ET TOMTRllS. ir,4
favoni. Ail sermonem quoquc Dei dicit omnia L-.ta A sure, id est, ut prius corriperentur de aversionc
mentis, eo quod dereiiquissent cultum Dei omni-
potenlis, et post sordes idoloruin abirent, et postea
flagcllali el fatigati, exspcclatione pluviarum cor-
conquiescere et placari. Non crgo in talibus adjutor
liomo quseralur, quia non invenietur, nisi forte san-
cii Dei, qui multa oblinuerunt, et oblenlun sunl
quoruni aliqui potestatem habebunt claudere coeltini,
nc pluat diebus prophetiae ipsorum, sicut Elias, et
aquas convertendi in sanguinem, et pcrcutere ler-
ram omni plaga, quolieiis voluerint, sicut Moyses
et Aaron ^Egypttim. Vere non alius inittit gran-
dinem tempore sestalis, nisi qtii et nives tempore
hicmis. Nam et utnusque una est ratio ut (iat. quan-
do nubes utroque tempore solito altius eievantur.
IX. In libro quoque beati Job scriptum est : Ab in-
terioribus egrcdietur tempestas, et ab arcturo frigus.
Flan'e Deo concrescit gelu, ct rursum lalissime fun-
ngerenlur, ct redirent ad Doniinum Deum quem de-
reliquerant.
XI. Sic etiam Samuel propheta, et dux populi
Israel, cmn corriperet eumdem populum propter
frequcntissimas transgressiones illorum, replicans
eis bencficia Dei omnipolentis , et corum e cou-
trario aversiones, intelligeret idem populus grande
malum se fecisse, ct Deum offendisse in petcndo
sibi regem, orando obinuiit ul insueto lempore
terribiliter cum tonitruis ct coruscationibus pluvia
(caderel). Sic denique scriptum est dixisse pnpul
duntur aquw. Frumenlum desiderat nubcs, et nubes B Samiielcm . State, el vidctc rem islam grandcm quam
spargunt lumen snum , qute lustrant runcta per
circuilnm quocuuque eas volunias gnbernantis Dei
duxerit, ad omne quod prwceperit illis super faciem
orbis terrarum (Job xxxvn, 9 seq.). Attenle au-
diendum quod dicilur : Luslrani nubcs p<?r circui-
iiim cuncla, sed qtwcunque eas voluntas gubertian-
tis Dei duxeril. Si crgo Deus eas gubcrnat. non po-
test homo iniquus eas aliain in parlem couvertere,
qnia nec imperare Dco polest, nec precibus obli-
nere meretur. Qnoil aulem subjungitur, ad omne
quod pra'ceperil illls stipcr facicm orbis lerrw, quid
aliud inlelligendum, nisi ad oinne quod pneccperit
Deus nubibus, vel ad flagellum, vel ad subsidium
humanum, ad nives, ad grandincs, ad pluvias, ad
faclurus est Dominus in conspectn vestro. Nunquid
non messis Iritici esi hodic? Jnvocabo Dominum,
et dabit voccs, et pluvias ; et scictis ct vidcbilis quia
grande malum fecerilis vobis in conspeclu Domini,
petcntes super vos regem. Et clamnvtt Samuet ad
Dominum, el dcdit Dominus voccs et pluviam in die
illa; et timuit omnis popalus nimis Dominum et Sa-
muclem. Dixilque nniversus poyulus ad Sumuet :
Ora pro scnis tuis ad Dominum Deum tuum, ut non
moriamur. Addidimus enim universis peccutis nosiritt
malum, ut peteremus nobis regcm (I Iteg. xu, 16'
seq.). Terriii enim vocibus tonitruum ct coruscis
ftil^ttrum, inlercessioneni sancti propheiie, licet psc-
catores, (amen ut fideles postnlariint ; non sicut
fulgura, vel fulmina, sive tonitrua, ex quibus ple- C. isii nostri semifideles, qui mox ut aiidiui>t toni-
rumque alta aedificia prostemi soleul? Sane non
pracepto hominis, sed prajceplo Dei, sicut in hac
seiilenlia legilur, in qtia eliam post paululum sub-
ditnr : Nunquid scis quando prwccperit Dcus pluiiis
ut oslenderent lueem nubium ejus ? Nunquid nosii
semitas nubium mugnus, et pcrfectas scienlias ? In
quibus verliis ltoc quoque iiotandtim est, quia si
homo non novit scmitas nuhium, nec perfectas ea-
rum scientias, mullo minus novil earum oflicio
hominibus prodcsse vel obesse; exceptis, ut di-
clum est, sanclis, qui secundiim voluntatem Dei
niulla per illum ipso donante possunt, non ulique
propria aut aliqua contraria virtute, sed voluntate
conditoris : sicut saepc multi scrvorum Dei orationi-
Irua vcl cuni levi fiatu venti. dicunt Levatitia anra
est, et raaledicunl dicentes : « Maledicta lingua ilta,
et arefiat, el jam prwcisa esse debebat quce lioc fa-
cit. Dic, rogo, cui maledicis? justo, an percatori-?
Peccator namque, et ex parte infidelis similis tui, au-
ram, ut dicere soletis, levare non poluit; quia ncc
virtule sua valuit, nec angelis malis imperare po-
tuit : quanquam nec eorum in hac re sit potestas.
Domino non supplicavit, ut orando id oblineret :
quia sicut vos, ita et illi quos tcmpestarios puta-
tis, prxsligiis malis fieri haec p.iiaul, non volun-
tale Dei . licet etsi a Domino Deo hoc petcrent,
non merereiilur a.lipisci : quotl titique juslorum est,
non iniquorum qui in talibus rebus, elsi petunt a
bus obliniierunt, ul temporc siccilatis pluvias Domi- " Doinino aliquid, infideliter et duplici animo pcttint,
nus largiri dignaietur.
X. Sic enim beatus Jacobus aposlolus, factum
Eli;r, propheta; in exemplum nobis proponens, ex-
hortalur nos ad orationem rccurrere pro trislitia,
pro infirmilale, pro reniissionc peccalorum, dicens.
Orate pro invicem ut salvemini. Multum cnim valet
deprecatio justi assidna. llelias homo erat similis
nobis, passibilis; cl orationem oravil ut non plueret,
et non pluit annos trcs et menses sex. Et rursum
oiavit : el cwluin dcdil pluvias, et terra dedit fruetum
suum. Elias itaque oralionem oravit ut non plucret,
el non pluil annos tres menses sex- Fecit autcm
lioc proptcr correptioncm et corrcctioncra geniis
non in rcrlitudine fidei.
XII. Illo praeterea tempore quando oratione Elias
siccitas erat in teria Israel, etiam pasctia pecori-
Lus negahantur. Scriptum est enim : Dixit Achab
ad Abdiam : Vade it> terram ad universos fontes aqua-
rum, et in cunctas valles, si forte invenire possimus
herbam, ci salvare equos et mulos, et non penitus
jumenta intereant (III Rcg. xvui, 5). Eccc, ut ap-
parel, de plmia desperali quod non esset nisi juxta
Eli;w verba, pro jumentis herbas quaerunt juxla
fonles et rivos aquarum, jam enim seniiebant ve-
rttm essc quod ipsi Achab Elias dixcrat : Vivit Do-
minus Detts Israel, in cujus conspcetn sto, si erit an-
«55 S. AGODARDl EPISCOPI LLGDUNENSIS l.-;G
rtis his ros ct pluvia, nisi jnxta oris mei verba. El A fiebant, inlerrogat de lalibus ulique qua: nemo
certe Elias annos dixil. quanti esseni. Isie ergo
Acbali, ul dixi, quare non rogavit Tempcstarios
ut lcvarent teiiipestates, ct, ut dicerc solclis, auras le-
vatitias, pcr quas irrigata terrahabere possetherbas
cquis ci nmlis suis caelerisque jumenlis, pro qui-
Iius sollicitus cral ; inaximc quia non limcbat perde*
ic fruges in campis, el vincas, qux null.c oiuniiio
tunc cranl?
XIII. Noslris quoque lemporibns vidcmus ali-
quando, collccUs messibus ct 'vindemiis, propter
sicci atem agricol.is scminarc non possc. Quare non
oluinclis apud Tempcslarios vcslros ut mitlaul au-
ras levalitias, quilms tcrra irrigctur, ct postea se-
niinare possitis? Ycrum quia id vos ncc fecistis,
alius nisi solus omnipotcns laccrc polesl, cl dicit :
Ibi erus qttitndo ponebnm [undamcnta terrw? El :
Qtiis postiit mensnras ejus, vel supef qtto buscs
illius solidaliv sunt ? Quis conclusit osliis mare?
Et : Nunqnid conjungere valebis micanles stctlas,
Pleiades, aut gyrum Arcturi poteris dissipare ? El :
Nnnquid nosti ordinem coeli? Et : Nunqttid miltes
fnlgura, ct ibttnl? ct inulla biijusmodi. Inler hxr,
iiiqiiam, lanta ac talia, inquirit ctiam ab co dicens :
Nunquid ingrcssus cs thesauros nivis, ant thesatt-
ros (jrandinis aspexisli, qnai ynrpnravi in tempus
hostis, in dietn pttijnte ct bclli? Per qnam viam
sparvlur lux, dniditui nstus super terram ? Quis
dedil vehementissimo imbri cursum, et viam sonan-
nec faeere unquam vidistis et audistis, audite imnc 15 "s tonitrui? ut plueret super terram absque ho-
qm ! ipse Doininus, reruin omnium eondilor, rc-
ctor, guberiiator, ordiuator et dispensalor, servo
suo beato Job inler c;elera etiam de bujusinodi
rebus dicat. Etenim cum diabolus, invcntor mali,
priiic.eps etcapul Omnium malonnn, accusator fra-
truin, accusasset bealum Job apud Dominum, di-
cens quod non recta intenlione, id est, soli ei pla-
cendi, et solo eo fruendi illi serviret, sed pro ter-
renarum rerum multiplicalione ac dcfensione ; ex-
petiissctque eum lentandum, quatenus tcntando ita
verum esse oslenderet ; improbus, superbus, et
slttltissimus, quasi mentem viri Dei melius nosset
quam conditor ejus ; Dominus quoque juslus et mi-
sericors, justus ad confundcndiim diabolum, niise-
mine in descrto, ubi nullns morlalium commoratur ?
ut impterel inviam et desolatam, et produc.eret !ter-
bas virentes? Quis est pluviee paler? vet quis ge-
nuit stillas roris ? De cujits ulero cgressa esl gla-
ctes?et ijetu de cceto quis genuit? In simililudinem
lamdis aquec durantur, et super/kies abyssi constrin-
gilur (Job xxxvm, 4 seq.).
XIV. Ecce igitur opera Dei magna, quorum ra-
tinnem ucc ipse bcilus Job tam subliuriter, lam
subtililer antea potcrai adinirari. Si Dominus tbe-
sauros babet grandinis, et solus eos aspicit, quos
beatus Job necdum aspexerat, ubi eos iuvenerunt
isli Tempestarir, quos beatus Job non invenit, ne-
que invenire possumus, sed neque xslimare ubi in-
ricors ad exaltandmn fidclem faniulum suum, con- C veniantur? Dominus inlerrogat fldelem famulum,
cessit illi poteslaleni, primum quidem in rebus om-
nibus, dcinde vero in filiis, post etiam in salute
corporis, ac deinccps in siiasione conjugis, postre-
ino aulein in cxprobratione et muliifaria despectione
famulorura. Sed diabolus victus ct confusus rcccs-
sit ; servus Domini viclor et tiiuinpbans excrevit.
Volens igilur pius Dominns secundum quod Aposto-
lus dicit de se ipso, ne magnitudo eum revelalio-
iiuin extolleret, ita ct illum, nc magnitudo victo-
ri;e clatum reddcret, bumiliare, uon ablatiooe re-
ruai quas pcrdidcrat, non percussionc corporis,
per quam jam sicut aurum in camino examina-
lus erat, non comparatione alicujus magni viri,
quia similis ci snper terram nullus erat, quippe
utrum sciat quis dederit vehemenlissimo imbri cur-
siiiu, et viain sonantis lonitrui. Isti autem contra
quos sernio est, ostemhint nobis bomuncidos a
sanctilalc, justitia, ct sapienlia alicnos, a fide ctve-
rilatc nudos, oilibilcs cliam proximis, a quibus
dicant veliemcntissimos iinbres, sonantia aqiue to
niirua, et levatitias auras posse fieri. Dominus di-
cil se b:rc pra:parasse in tcmpus bostis, id est,
ad vimliclani. Isti eosdem ipsos bostcs alque ad-
versarios aequitalis (in qnibus quani maxime, post
cos qui terminos transfernnl, auferunt pro pignore
bovem viduje, lacertos pupillorum comminuunt,
nudos dimittunt bomines qntbus non estoperimen-
tuin, egcnos educunt de domibus coruin, bomiues
qui inlcr bomines Oricnlales magiius esset, coepit D contristant, vindicandum est) dicunt eorum babere
tamen cum humiliare vehementer, suHimiter ostcn-
<lcndo illi iinmeiisiiatem polentise sua% , ut fidclis
famulus cogiioscendo inoestimabilis atque incircum-
scripii conditoris ineffabilia magnalia, scmetipsum
despiceret, ct dcspicicndo inelinarcl, sicuti et fa-
ctiun est. N.im hoc in verhis ejus apparet, qnibus
a.t : Ideirco ipse me rcprehcndo, el ago pcenilenliam
in favilla et cinerc (Job xi u, C). Qtiod alia transla-
tio apertius declarat, dicens : Despexi memetipsum,
et distabui, et cestimavi mctcrram cl cinerem. In bac
crgo bumiliatione, cum omnipolens Deus scisci-
taielur fidelcm famultim, uiruin ista aul illa f;iccre
posset aut nosset quis fcccrit, aut ubi esscl quando
polestalein, qu;e Dominus ad vindictain bostium
stiorum pr;eparavit. Dominus se dicil plitvuepatrcm,
ci gelti de cado se generasse confirmat. Isti nii-
serrimos boininum dicunt haberc niagnam portio-
iK-iii lnijtis dispensationis. Quod in similitudincm
lapidis aqiia- durantur, Dominus nobis mirandum
proponit. lloc si ad libitum iniserrimornm horum
bomiuum aliquando lieri posset, proctil dubio mi-
randum non esset.
XV. Il;cc slultiiia est portio non mininia infide-
lilalis; ct in (antum malum istud jam adolevit, ut
in plerisque locis sint homines miserrimi, qui di-
cant se non cquidem nosse immittere tempcstates,
157
LIB. DE GRANDLNE ET TONITKIJIS.
158
sed nossc tanien defenderc a tcmpeslale habitalo- A quaedam sittltilia, cum csset morlalilas houm, ut di-
res Ioci. His haheiil slaiutum quantum de frugi-
Ims suis dcnent, et a appellant hoc canonicum. Multi
vero sunt qui sponle sacerdolihus deciniam nun-
quam donanl, viduis ct orphanis caelerisque indi-
gentibus eleemosynas non Iribuunt, quae illis fre-
quentec pnedicantur, crehro leguntur, subinde ad
h;cc cxhortantur, ct non acquiescunl. Canonicum
autem quem dicunt, suis .defensorihus (a qnibus so
dcfendi credunt a tempestate) ntillo praedicanle,
nullo admonenle, vel exhoriante, sponte pcrsol-
\iint, diabolo inliciente. Deniipie in lalibusex parle
magnam spem habent vit;c suoe, quasi per illos
vivant. Iloc non esl portio, sed fcre pleniludo in-
fidelitatis, et si diligenter consideramus, ahsquc
cerent «> Grimaldum ducem Benevenlorum transmi-
sisse homincs cum pulveribus, quos spargereni per
campos, et inonles, prata, ct fonles, eo quod esset
c inimicus Chrislianissimo imperatori Carolo, et dc
ipso sparso pulvere mori hoves : propter quani cau-
sam iiiultos comprehensos audivimus.et vidimus,
ei aliquos occisos, plerosqiie atiteni alfixos tabulis iu
flumcn projectos , atque necatos. Et, quod mirum
valde est , coniprehensi , ipsi adversum se dicchant
testimonium , habcre se lalem pulvorem , ct sparge-
re. Ita nainque diabolus , occulto cl juslo Dei judi-
cio, accepta in illos potestate, lantum eis succedere
valebat, ut ipsi sibi essent tcstcs fallaces ad niortem :
et neque disciplina, neque tortura, neqtie ipsa mors
amhiguo pronuntiabinius id pleniludinem esse in- B dcterrebat illos , ul adversum semetipsos falsum di
fidclitatis. Tres namque virtutes sunt, secundum
Scripturas divinas, in quibus totus coniprehendilur
cultus, per qnas colitur Deus, id est, fidcs, spcs,
charilas. Quicunque igitur fidem et spem suam par-
titus fucrit, ut ex parle credal in Deum, ex parte
credat hominum esse qua: Dci sunt, et ex parte
speret in Deo, ex parle autem spcrel in homine,
hujus profecto fidem et spem divisam non acci-
pit Deus; ac pcr hoc inter fideles censeri non po-
test; et quem partita lides ct spes a numero fide-
lium secernit, vorago procul dubio infidelitaiis ab-
sorhet ; meriloque talis malcdiclum illtid ineurrit
prephetse dicenlis : Maledietus homo qui spem suam
ponii in homine. Neque vero hlandiatur sihi dicens
cere non auderent. Hoc ita ab omnihus credebatur ,
ut pene pauci esscnl quibus absurdissiinum videre-
tur. Nec rationabiliter pensahanl unde fieri possct
talis puhis, de quo soli boves morerentur, non c;e-
tera animalia : aut qtiomodo portari posset pcr tam
lalissimas rcgiones, quas snperspargere pulveribus
homines non possnnt, nec si Benevenlani viri elfe-
minoe, sencs et juvenes . cum ternis carris pulvcrc
carricatis egressi de regione fuissent. Tanla jam
stultilia oppressit roiserum mundum , ut nunc sic
absurde res credantur a Christianis, qualcs nun-
quam anlea ad credendum poterat quisquam sua-
dere paganis creatorem omnium ignorantibus. Hanc
itaque rem propterea ad medium deduximus , quia
Magis spero in Deo quam in homine : quia spes per ^ buic unde loquimur similis est , et vel exemplum
parles dividi non potest. Aut enim totacril, ct lula ; poleral tribuere de inani seductione et vera 6ensus
aut intuia eril, ct ntilla. diminutione.
XVI. Anto hos p.iucos annos disscminata cst
BALUZII NOT,E.
0 Appcllant hoc canonicum, nimirum cam fruguni
portioncin, quac tempestariis Irihuebalur annuatim
a posscssoribus, ut al> agris eortmi depellerent lem-
pcstates.
h Crimaldum ducem Beneventorum. Duo per ea
tempora Beneventanorum duces fuere, quorura utii-
quc nonicn fuit Grimaldo, et qtiortim alter alleri
successit. Chronicon sancti Vincentii de Vullurno :
« Defuncto dehinc Arichis apud Beneveiitum, Bcne-
vcntanorum piecibus Grimoaltlus a Carolo receptus
rcvocatur, et patcrnuni ipse suscepit ducatum. Isie
« Imperator per Bothomagiim et Amhiaiium urbem
rcclo itinere se Aquisgrani atl hiberna conlulit. Cui
revertenti, et Heristallium palatium intranti, occur-
rere niissi Sigmiis Benevcnlani tlucis , dona qiiam
maxima deferentes, dorainum suuni a niorie Gri-
nioaldi pradecessoiis sui purgantes. > I)e utro au-
tem hortim capienda sit historia qtiam hic narrat
Agobardus, affirniare non licet. Facilius lamen cre-
diderim h.cc in vul;,'ii< jactata sub priore Grimoaldo.
H:cc eiiiui acla suh Carolo Magno. Successerat au-
lcm Arigiso, qui aiino 787 morluus est, ut tradil
niulta dona ecclesiis el monasleriis servorum Dei -r» Eginhardus in Annalibus, acpostetim alii.
contulit, sed pracipue bealissimi Vincentii. Griinoal- c Inimicus imp. Carolo. Ilinc palet librum istum
do vero nostro mortuo , aller Grimoaldus exadel-
phus ei succedil; et hoc deccdenle, Sico subroga-
tur. i De priore intelligendum puto quoil tradit
Eginhardtis ad annum 80:2 : « Grimoaldos Beneven-
tanorum dux , inquil , in Nuceria Winigisum coini-
tcm Spoleli , qui praesidio praeerat, adversa valetu-
dine faligaturo obsedit, ct in dedilionem accepit,
captiimquc honorifice babuit.t Eadem quoque habct
auctor Annalitim S. Bcrtini. rosterior antem intci-
fecltis cst anno 818, ut habet idem Eginhardus :
< [inperalor, inquil, cum Haristallitim venisset,
obvios habuit legatos Sigonisdticis Beneventanorum,
dona deferenles , euraque de nece Grinioaldi ducis
anieccssoris sui excusanlcs. > Yiia Ludovici Pii :
fuisse scriplum in initio imperii Ludovici Pii, qtiando
recens eral memoria belli quod adverstis Grimoal-
tluro Benevenlanorum ducem felicitcr gestum est a
Carolo Magno. Eginhardus ad annum 812 : « Pax
cum Aluihaz rege Sarracenorum facta. Itcm cum duce
Beneventanoruro Grimoaldo; cl iributi nomine quin-
que el viginli millia solidorum atiri a Beneventanis
solula. » Quam paccm poslea linnavit Ludovicus
Pins, ut docei Eginhardus ad annum 814 : « Cum
Grimoaldo Bencveutanorum duce pacium fecit atque
firmavit , eo niodo quo et pater , seilicet ut Rene-
ventani tribulum annis singulis 7 uiillia solidorum
darcnt. >
ivj
S. ACOBARDI KPISCOPI LKGDIJNENSIS
100
1TEM LIBER
CONTRA OBJECTIONES FREDIGISl ABBATIS.
I Reverentissimo ac beatissimo domino ei patri A miniim nostrum Jesum Christum cictcris hominibus
• Fredcgiso abbati. Dudum modestia: vestrx- benigni-
las adversum nos, pcccatis noslris exigenlibus, mo-
ta, talibus nos invectionihus pereulit, qua: lcnitalis
ac sinccrilatis vcstrje moduiu excedcre viderentur ,
nisi in refellendis nobis tali rcdargulione uleremini,
qua; vcrbis tantum a vobis proferretur, corde tamen
non approbaretur. Nam si illa omnia qu:e adversum
nos prolulislis, et cx parte finxisiis, ita a voMssensa
cssent ut prolata sunt , non solum modesliaro ve-
stiam transgrcderemini , verum etiam veritatem of-
fenderctis. Kt idcirco, sapicntissimc vir, si dignatur
a Imiltcre magnittulo vcstra , nitimur nos per has
litterulas purgare a!i illis criminibiis, quse adversum
nos in vestris litteris exarata reperimus. Recordari
pcrmiseere ; nce vos debuislis pro eo quod Dominus
Jesus Cliristus alijeeta dc se non sensit, et crrasse
se nunquam cognovit , cxleros liomincs ab buinili-
tate alijii lionis peccati confessione dcfendcre in
lantiun, ut ex lioc probare velitis, sicul in veslris
apparet litteris , niillnm verc bumilium abjccla
de sc senlire, niillnin sc peccatorem fatcri dcberc.
III. Ncmpe , o venerabilis magister, pulabat ac
putat nostra insipienlia quia cum de talibus rebus
Ioquitur homo, non dcbet Diiminum nnslrum Jesum
Christum c;cleris aggregare hominibus : quia hu-
manilas qua? a Verbo assumpta est, quaiiquam ha-
beat naturam nostrornm corporum , non tamen
habet originem. Nos enini humano scmine coagula-
dignamini litlerarum vestrarum, quas tunc adversum B mur, ille de Spiritu sancto nalus est : qui etsi homo
nos novissime dedistis; et cognoscite contra qux
irimina nunc respoudere curamns.
II. Scripsistis igitur in pnefalione diccnles : < Si
ad omnia qu;e in vestrsc dileclionis cbartiila scripta
rcpcriiiius, respondendnm judicaremus, non tantum
ciiarlulae , veriim prolixioris libri inodum eveodere
vidercmur. Sed quia compendii causa, panca ex
plurimis smmnatiiii atlingere libuit. i Ex quibus
vcrbis vcstris apparct omnia vos illa reprehendisse
qup. in nostra chartula scripla reperistis. Sed qui
omnia reprehendilis, niliil laudatis; cuncla refclliiis,
iiibil recipitis; qiinm juste boc facialis, ex istis por-
pendile qtiae compendii causa summatim attigistis.
Quia si ista lam injusle reprehendistis , quanto in-
factus esl prepter nostram salutcm, Deus tamen esse
non desiil; qui licet bomo verus sil, verus tamcn
el uniis est Deus cum Patre et Spirilu sanclo. Illa
namquc humilitas, qua Dominus noster Jesus C!ni-
stus, cum in forma Dei Patris esset, semetipsnm
exinanivit ut formam servi acciperel, inclinatio fuit
miseralionis , nou evacualio polcstatis ; qui clsi
abjecta passionis pertulit, tamen Deo Patri ncqualcm
seesse innotuit. .'Equalis omnino esl Patri, non mi-
nor est gloria, non postcrior tempore, non inferior
potcstale : qui propterea factus esl homo, non ut
crrarct, sed ut erraticam ovem inventam humeris
suis gestarct, ct ad domum ccelostis patriae, ad pa-
lernam scilicct visionem penluccret. Et idcirco ncn
justius illa qu:e reliquislis'.' Et prinium quidem de C est consequens, imo valde injustum est, ut cum quis
bisqtiae vobis altingerc libuit, assiiinilis reliagandam
nostram sentenliam, qua diximus : « Quienim vere
b uiiilis est, abjecta de se sentit; et qui aljccta de
sc seiilit, errassese non dubitat. i Quam sententiam
ut veram non esse os;cndcre vidcamini , probatis
Dominum Jestini Christum verc luimilem fuisse,et
dicitis : « Quia vere humilis crat secundum nos,
a' jecta de se sentit, et errasse se non dubitavit. i
Quod quam calumniosc a vobis diclum sit, quaesu-
nius dignamini perpendcre. Quis enim fidelium igno-
rat quia nec nos debemns unquam, cum de abje-
ca qu;e hon.inuni sunl vere loquitur, allcr Dominica
comparatione evacuet. Iterum atque iterum dicirous,
quia pervicacis bominis csl Dominico exemplo im-
pugnare ea qua: de puris bominibus veraciter dioun-
lur, quorum niillus existil sine peccato, sicut scri-
ptlini cst : iVom esl justus quisquum qui faciul bonv.m
et non peccel. El iterum : JSemo mundus a sorde,
etiam s: unius diei fueril vita ejus super terram. De
Domino Aposiolus Petrus testatur , diccns : Quia
peccalum non fecit, nec inventus est dolus inore ejus.
Nunquid quia hoc verum est , proplerea hoc verum
non erit illud quod Paulus ait : Omnes enim pccca-
ciiouis humilitate et peccali confessione loquimur
qu;c vcra in omniluis procul dubio csse debent, Do- D verunf, ct egent gloria Dei?
BALCZII NOT^E.
i Fredegito abbtiti sancti Martini Turoncnsis post
Aliiiiiiuni ; riijus fucral discipuliis , ut patet ex vita
Alciiini. Kuii ciiain c.ancellarius Ludovici Pii impe-
raloris. Varie aulem scribitur nouicii ejus. Ilii enim,
ilemque iu pnccepto ejusdem Ludovici pro Hildc-
baldo episcopo Malisconensi; vocatur Kredegisus. In
Tesiamentn autein Caroli Magni apud Eginbardum
vocatur Fridugisus, ct quidem reclius, ul opinor.
Nam sio quoque nominatur in pncceptis Ludovici
Pii pro ecclesia Parisiensi , itemque in pneccplo
cjusdem principis pro ecclcsia sancti Lambcrli Tra-
jcctensi-, quod eiliium est in tomo primo Hislorke
Episcoporum Lcodiensium, pag. 151, ac demum iu
cjusdcm Ludovici pncceplispro monasterio Aruleusi
in riioecesi Hulenensi et pro monaslerio sanct;c Gia-
t.e in dicecesi Urgcllensi. Fregedis tamen, quod idem
c-l ac Fredegisus, vocatur a Thcodulfo episcopo Au-
rclianensi , ex qno ctiam discimus diatonum fnisse.
Vi le Sirmondum in notis ad Tbeodulfuin, pag. 2'J2.
ICI LIB. ADVERSUS
IV. Quia dicitis, < Ilis bene perspectis, apparcbit A
hanc veslram non esse veram ratiocinationcm, > lixc
qualiicr dixcritis aestimare noii possumus ; affinnare
tainen audemus quia qui lianc ratiocinationem ve-
ram esse ncgat , necdum cognovit quemadmodum
eam oportcat scire. Quid ergo est qno.i Apostolus ,
diun de Domino loqueretur , dicens • Qui cttm in
forma Deiesset, non rupinam arbilrattis est esse se
crquc.lcm Deo , scd semetipswn exinnnivit , formam
servi accipietis, pracmisil : lloc senlite in vobis, quod
et in Christo Jesu (Philtp. i, 5-6). El paulo ante dixe-
rat : ATi/it/ pcr tontenlionem, ncque per inanem ylo-
rium, sed in kumililale superiores sibi invicem arbi-
trantes (Ibid. , r. 3). Si verum non cst ut is qui
vcre lmmilis est ahjecla de se sentiat, quare Abra-
ham cum Domino loquens, cinerem se pulveremque B
fatetur? Moyscs quoque non se esse cloquenlem te-
statur, et ex quo ei Dominus loqui eccpit, impedi-
tiorem et tardiorem se esse lingiiam dicit. Dc se
qiioque et Aaron ad populum ail : Nosenim quid sn-
mtw?Gedeon etiam, queni angehis fortissimum vi-
rorum appcllat, ille e conlrario tam abjecla de se
senlit , ut se minimum in domo patris sui dicai, ct
familiam suain inlimam in Hanasse. Saul quoqise
cum pcne his veriiis de ininima liiliu essese diceret,
et in eadcm iribu minimum sc recognosceret, ita ut
indignum se regio honore fatcretur, in regcm cle-
etus est. Unrte Dominus ei loquitur : Cum esscs pnr-
tulus in oculis luis, capttt in tribubus Isracl factus
es. David quoqe.e (dc quo Dominus loquilur, Inveni
virum secundum cor mcum, qnia vere humilis erai) C
tam aStjccla de sc sensit , ut no:i solum ad regnan-
duni indignum se esse testarclur, vcruin eliam gcner
fieret regis; qui postea de ipso clainal ad Sanl :
Qucm persequeris, rex Isrucl? cancm morlnum, et
pulicem unum. Sicque pcrsequi conqueritur, quasi
si perscquatur pcrdix in montibus. Postea vero cum
csset in inagna regni gloria , nulhiimpe advcrsarium
palerclnr, ail : Lndant, el vilior fium plusquam fa-
cltis sum, eioqne Itumilis in oculis meis. Et itcrum :
Domiue, non csl cxallultim cor meum , iicque clati sunl
oculi mci , ncqne ambulavi in magnis, nequc in mira-
bilibus super me , ct caetera. Errasse se quoquc non
dubilavit, quia siepissime non solum errores suos
ronfitelur , scd eliam iuiqnilales, peccata, delicla,
scelcra, inlinuitates quoque , et turbationcs , linio- D
reni, ac tremoreoi, anxietatemqiie cordis : quoriiin
omnium testimonia si poncre voluerimus , prolixi
operis scries ordinabilur.
V. Vos dieitis quia non est vera raiiocinatio, ut
qui vere. hiimilis cst, ahjecta de se scntial, aut pec-
casse se indiibilanler credat. Nos vcro c contrario
pcr lianc ratocinationcm omncs sancios in suis pre-
cihus a Douiino exaudilos esse novimus; sicut Da-
nielem in suam exomologesin , ubi confitebatur non
soluni peccala sua et peccata populi sui, verum etiam
pcccata rcgum ac principum , vcl sacerdotuni. Tres
ctiam pueri in camino ignis clamabant in verilate
il ju licio : Induxisli omnia haic prooter peccata no-
FREDEGISUM. ji-2
stra. Peccavimtts enim, et intque egimus, recedenles
a te. Dominus quoque in Evangelio lestatur pnbli-
eaiuun qui asccnderat ciim Pharisaeo iu lempluiii ut
oraret, idcirco juslificatum descendisse in domuin
suam, quia abjecta dc sc sciens, a longe slabat, et
nolebat nec oculos ad ccelum levare; ct peccasse se
non dubitans, perculieliat peclus suum, dicens :
Deus, propitius eslo milii pcccatori. De cenlurione
qiioque quare Domiims ait quod nec in Israel lai.tam
fidcui iiivencril, nisi quia idem centurio abjecta de
se sentiens, el alta de Domino sapiens, semetipsum,
ulait, indignum arbitrabalur ire ad deprecandum
Doiiiiiiiim ul sanarel pueruni ejus, sed polius amieos
suos misit, et iieriim per iuternuntium mandavit
Domino, dicens , Domine, non sum diguus ul intres
sub tcctum mcttm. Miilicr vcro Chananaea, cui Donii
nus clamitanti respondit, Non cst bontim sumcrc pa-
nem fdiorum et mittcre canibtts, statim consentiens,
ait : Ltiam, Domine : nam et calclli edunl de micis
qtiif cadunt de mensa douiiiiorum suorum. Et idcirco
audire nieruit : 0 mulier, magna csl ftdes tua.
VI. Quod si aliquis objeccrit nobis verba justi vcre
Imniiiis dicenlis : Non pcccavi , cl in amaritndinibus
morulur oculus mctts (Job xvn , 2). El iternm : Ilac
passus sum absque iniquilatc manus mecc. : audiat
rtirsiuu eumdcm jiislum humilitei' confilontem :
Peccavi. Qidd faciam tibi, o custos hominum ? Et'
iteriim : Quantas luibeo iniqitilates, percata , scelera,
atquc dclicta , ostende mihi (Job xui , 23). Et ilcriuu
Scriptura dicit quia is queni Deus propterca flagellat,
ut doloribus eruditus abjectionem et peccata sua rc-
cognoscat, respicil bomines et dic>t : Pcccavi , vere
deliqni, ut eram dignns iwn recipi. Qiiare ergo vos
diciiis non esse vcriuii, ut vcre humilis abjecta de
sc sentiat, aut peccasse se credat, cum apertissime
pitcat boc proprium esse sanctorum, non supcrbo-
liiiii.' Cur Joaiuies aposlolus ait ; Si dixerimtis quin
pecctttum non habcmus, ipsi nos scducimus, el veritas
in nobis non est. Si vero confiteamur dchcta noslra,
fidelis est, ct justus, ut remiltat nobis peccata. Qui
si sccundiim vos magna de se , non abjecla, sentire
volnisset, habebat unde gloriaretur, quia et supra
pcetus Domini recubuit : et praj ca?leris discipulis
ab illo dilectus csl. Jacobus quoque apostolus ait :
In multis cnim offendimus omnes. Quoe si quis pula-
verit non veracitcr, seJ tanlum bumiliter dicU. no-
verit se in hoc scnsu Pelagium sequi; cl propterca,
si corrigi vult , legat lihros beati Augiistiui conlia
Pelagianistas, et sciat omnes sanctos veraciter sc de
peccatis accusasse , ita nt necesse baheant pro se ip-
sis dicere, Dtmitle nobis debita nostra. Sed de his
quanta dici possunt., vos nosse non ambigimus.
VII. Dicitisetiam tota vos intentionc divinam scri-
pturam cum editorihus , inlerpreiibiis atqtie exposi-
toribus suis ab impeiitia; nostrse caluiuniis defen-
dere. Ad quam rem nou respondebimiis vobis, quia
sicut dequibusdam dicitur, i7/j'c trepidaverunt timore,
ubi non eral timor, ita et vobis dici potcsl ; lllic
tota inteniione paravit defensionem, ubi nulla eral
,C3 S. ACOBAKDI EPISCOPI LUGDUNENSIS i(tf
omnino neecssitas defensionis. Qiiis enim de nobis A pcr genus feniininum significatur, nec tanicn a La-
calumniatus est unquam editorem aut interpretcm
aliqucm diviuarum Scripturarum ? Dicitis reprehcn-
disse nos aposlolos et iulerpretcs , quos tantum pu-
tabamiis unquam reprehendendos , quantnm nunc
putamus veriiatis vituperatores laudandos. Diximus
namquc quia inlerpretes divinorum voluminum vol
oxpositores nnn curarunt omnino tenere indeclina-
bilitcr regulam grammaticx artis ; quod utique neque
inperilia, neque malitia fecerunt, scd ratione con-
Jcscensionis; ut sicut usus sanctx Scriplurae est
verbis condcscendere bumanis , qualcnus vim inef-
fabilis rei humano more loquens , ad notitiam ho-
minum deduceret , ct mysteria insnliia solitis osten-
deret rcbus ; ita ct interpreles ejus cam sequcndo
tiuis fominino gcnoro dicitur. Pecealum quoque in
Hebrseo gcneris masculini est, in Graco fcminini,
in Lalino neutri; et cum in Scripturis multis rebus
significetur, nullus tamen Latinorum genus ejus
mutavit, quia ncc aliqua ulilitas posiulavit. IKcc id-
circo diximus, quia vos diciiis propterea iuterpre-
lcm sanguines plurali numero transtulisse , quia
apud Gracos pluraliler effcrtur; cum non ila sit.
Sive intcrprelcs, sive cxpositores divinorum eloquio-
rum, ut inlegritatem sensus ostcndercnt, contra
grammaticam loqui non timuerunt : quos non soluni
non reprehendimus, vcrum eliam per cos a rcpre-
bensionc defendi cupimus. Quia sicut illi iaudandi
sunt in vcrbis contra graimnaticain prolalis, ita nos
illud studucrunt summopere transfcrre, unde mani- B 'olerandi : qnia illi divites in verbis, sicut voluc
fesliorcm sensum lcgentibus pnrberenl, cliam si
contra gramniaiicam csset eaionus, ut sacramento
rci concordaret. Kl ita hoc ad noslram sumpsimus
defensionem, ut sicut illos qui poterant, si voluis-
sent , omnia secundum disciplinam grammaticam
proferre, seil ut uobis condesceudcrent, cl simplici-
tatem veritalis non dcsercrent , non sunl veriti ali-
qua contra eamdem disciplinam loqui, rcprchendere
nullus debet; ila nobis omnino dcbel parcerc , qui
etiamsi velimus omnia secundum grammaticam lo-
qui , non possuinus , si tamen fidom rectam et sen-
sum catholicum tcnemus, in bisque verbis quibus
possunius dicimus , sicut cl vos a testimonio Pri-
runt, dixerunt; nos voro pauperos, ul possumus por
angustias verborum tenuiler ea quae volumus signi-
flcamus. Kt si illorum filii sumus , ct ab eorum
sensu et fidc non erramus: quod in illis amatur, in
nobis tolerctur; alque is cui loquimur sensum at-
tendat, non verba, ut audiat consilium Apostoli di-
centis : Noli verbis con'.endcre. Kt : Ne sit languens
circa quoesliones et pugnas verborum, ex quibus oriun-
tur invidite , contentiones, blaspkemia:, suspiciones
mala?.
IX. Illud vcro quod post verba doctorum vcrbis
veslris subjunxistis : « Ita igitur hoc uno modo apo-
stoli et evangelista: ct totius divinse Scripturac inlcr-
seiani oslonditis, qui dixit : i Nibil eni.n cx omni »,rctcs> cu"> calholicis ejus exposiioribus, ab i.npc-
parte pcrfoctum iu humar.is crcdo esse invcnlionibus L rili;c calumnia rationabilitcr dorendi qucunt. Nihil
enim oinnino contra rogulam grammalicac dixcrunt,
parte perfectum
posse. »
VIII. Assnmpsislis grandcm Iaborem, non neccs-
sarium, quasi defcndentes evangclistam, vcl in:er-
pretem , quod non fruslra vel evangelista e.lidcrit
vel interprcs transtulcrit plurali numcro sanguincs,
sccundum quod certa ratio postulavil : quam rcm
nnn snluni non reprehcndimus, scd nequc ab inipiis
audivimus unquam rcprebensani. Kt cum in hac dc-
fcnsione lantopere laboraverilis, nihil nobis vcslro
labore innotuistis. Jam enim lcgerainus sanctos do-
Clores ila oxposuisse, qnod interpres idco plurali
nuinero sanguines in hoc loco transtulit, qnia sen-
snm evangelislae, quem illc in Graseo edidit, hoc in
quod non ila aut ralio aliqua, aut causa myslcrii
dici cxigcret. t Ab his vcrbis vcsiris multum cccle-
siastici doctores dissonanl. Kxiguilali nostrae vidc-
tur qiiod neque vos nequc nos de hac re aliquid sen-
tirc aut dicore debomus, nisi ea qiuc orthodoxos
magislros sensisse aut dixisse legimus. Isla taincn
inconcussa ct fiima aucioritas illorum aucloruni
cst, pcrquos Spiiilus sanctus Novi el Vcteris Testa-
incnii volumina confecit; de quibus nulli unquam
hoinini licuit aul licct cogitare vcl unam lilteram
aliter cos dicere debuisse quam dixerunt, quoniam
eorum auctoritas Grmior est ccelo ac terra, secun-
Latino iransfcrre aliter non poluit; non sicut vos D diim quod Dominus ait : Facilius esl ccelum ct ter-
dicilis propterca fecit, quia in Giaeco plural tcr in-
venit. Nain sniit. multa nomina qiue iu Hebi;oo vcl
Gicco alterius generis aut numcri esse inveniiinlur,
non ejus ciijus sunt in Latinum. Nec tamen intcr-
pres eodem gcnere quo iiivonil, transferrc curavit,
quia nulla neccssilas compulit. Sicut, verbi gratia,
Spirilus apud Bebneos, genere dicitur feminino, ct
cum sit in Latino gcnciis masculini, nullus intcr-
prclum llcbraicuin sequcns genere femiiiino in La-
tino ponere tentavit, etiani cum necossitas poscerct.
Nam invenitur in Scripluris ubi Spiritus sanctus
ram transire, quam de lcqe. unum apieem cadere.
Post bos quoque firma aucloritas est Septuaginta In-
terpretum, quos constat ante advenlum Domini de
Elebraico in Graecum cloquium Vclus Testamentum
iranstulisse. Intcrpretis quoqnc nostri Hieronymi
liresbjtcri lidelis est edilio, qu;c de Hebraico in La
tinum magnifice transtulii. Fuerunt prauerea aliqul
venerandi catholici interpretes Lalini , qui Sojiiua-
ginta editionem in Latinum transtulerunt eloquium.
Kvtra hos itaque multi fuerunl interprelcs repre-
hcnsibiles, el juste rcprehensi ; sicut illt famosissimi
HVLlZil NOT.L.
■ Testimonio Prisciani, iusignis grammalici, qni Lupus Forrnricnsis in epistola 5i, cl in libro de tri-
manibus eruditorum hominum maximc lcrebatur bus quaeslionibus, pag. 25S.
pcr eas tempcsiates. Hunc porro locum laudat ctiam
IGS
LIIJ. ADYERSIS FREDEGISl M.
106
inlerpretes judaizantcs, el hxrclici, "Aquila scilicel, A nientibus aposlolonim infudit, rnsticitatcm polius
cl Theodotio, ac Syinmachus ; cx qiiibus unus fecit
duas eilitiones inter sc dissonantcs. Fiicrunt cliam
Latmi aliqui, qnos Ilieronymus presbyter rcptehen-
dit in illis uiique prafationibus, quas pricposuil li-
bris quos de Gra-cis in Laiinum aut transtulit, aul
cmcndavit ; sicul in illa praefalione quam jnvla
Grxcam emendaiioncm in liliro beaii Job fecil, as-
sercns quod idem liber apud Latinos ila erat dccur-
tatus, conrosusque, ut fcedilalem stiain publicc le-
genlihus oslendcrel. Sic etiam in aliis locis quosdam
reprebendil interpreies.
X. llxc de inlerprctibus idcirco ila dicimus, qnia
magislri speciales non omnes aequaliicr receperuni,
iut indifferentcr laudavcrunt, sictit vos faccre vidc-
per eos quam nobilita'.em uniuscujnsque lingtia; lo-
ciilutn essc. » Haec qua intcnlione dixeritis, nullus
eorum qui oliosa loqui tinienl, intelligent; nisi forte
liocetiam nobis crimcn superaddilis, quasi rns;ici-
tatis roprehcndamus Spiritum sanctum. Quod si ita
est, ij est, tali intcntione isla dicitis, quid ad ha;c
respondcre possimus, nisi : Ipse occultorum cogni-
tor, cordium leslis, scruta'or renum, omnipotcns
Deus vidcat, ct audi.it. Extra hoc autem quod tale
sacrilegium nobis impingere videmini, apparet eliam
in his verbis veslris quod ita sentiatis dc prophctis
et apostolis, ut non solum sensum pradicationis, et
modos vel argiimeiila dictionum Spiritus sanctus eis
inspiraverit, sed eliam ipsa corporalia verba ex-
mini , ncque omnibus xqualiter fidem adhibuerunt. 13 trinsecus in ora illorum ipse fonnaverit. Quod si ita
De expositoribus quoque mullo aliler quam vos di-
jitis. beatus Patcr Augustinus lenendum tradidit :
qui non soium de illis qui reprehensi sunt a doclo-
ribtis, etiam de prohatissimis. in libro quem advur-
sus Faustum Maniclueum scripsit, ila dicit : « Quod
gcnus lilleraruni, id est, exposilionum , non cum
crcdendi nccessitale, sed cum judicandi libertate lc-
gendiim est. Soli nainque divinx auctoritatis libri
legendi sunt, non cum judicamli libertale, sed cum
credcndi necessitate. Quam formam Aposlolus tra-
didit dicens : Spiritut notite exslinguere, piophelias
nolile spernere, omnia aulem probate, quod bonum est
lenetc, ub omni specie mata abstinete vos. In hoc loco
aposlolus Paulus prophetias dixit docirinas ct expo-
sentitis, qu.mta absurditas sequetur i|itis dinumerare
polerit? Et in priinis quidem, ut caule scieniiae ve-
slr;e loquamur, recordamini quid Moyses Domino
dicat, cum se cxcusaret ne ad Pharaonem mittere-
tur, asscrens se gracilis esse vocis ct impedilioris
liiiguy. Cui Doininus nequaquam respondit, Menti-
ris; sed atinuens obsecranti, ait : Ecce Aaron [rater
tuus, scio quod cloquens sit : ipse erit propliela tuus :
lu loqueris ad eum, et ille loqnetur ad Pharaonem.
Atlendite qtiia si secundum vos ipsa verba corpora-
lia in ore Moysi sonantia ejus erant, et vox qu.e so-
nabat, qaarc ergo gracilis vox?quare crgo impcdi-
tior sermo? Aaron erat prophela Moysi, Moyses pro-
pheta Dci. Qnare ergo robuslior vox el expedilior
sitiones doctoriim, s cut alibi iusiuual diccns : Pro- C serino in propheta Moysi quam in prnphcta Dci?
phetie duo ant tres dicunt, ct civteri dijudicent (I Cor.
xiv, 29). Non illam propheliam de qua aposlolus Pc-
trus ait: Non enim voluntale kumana atlnta esl ali-
quundo propltelia, scd Spiritu suncto inspirati tocuti
sunt sancti Dci homines. »
XI. Hjcc oinnia idciico dicimus, ut appareat quia
quam injuste a vobis crimiiiamur, cum dicilis nos
reprehensoies aposiolorum ei divinarum Scriptura-
rum esse, tam injusle vcl polius >■ multo injustius
qnoscunque interprctes alque expositorcs co;cquatis
aposlolis et evangelistis, cum Synimacbum et Pau-
lutn et Dydimum ct Joanncm una defensione indif-
fcrcnlique laude dignos dticilis. Bontim est recor-
dari verborum Domini , quibus ait : Nonnc si recte
Nunquiti ct boc vilium, gracilitatem scilicel vocis,
ct linguae impedilionem Spirilui sancio tribuetis?
Rcstat ergo ul sicut ministcrio angelico vox articu-
lala fonnata cst in ore asina;, ila dicalis formari in
ore prophclarum. Et tuuc lalis etiam absurdilas se-
quctur, ut si lali modo vcrba et voces vcrborum ac-
oeperunl, sensum ignorarent. Sed absit lali.i deli-
ramenla cogitarc. Nos si de eloquentia Pauli aposloli
aliquid diximus, Verha Hicronymi doctoiis posui-
iinis, qiiibus in quoJaiu loco ail. : « Qui putant Pau-
lumjuxta humilitatcin, et non verc dixissc, Et si
impenius suin sermone, non lumen scientia, dcfendant
htijus Ioci conseqitentiam. j Et iterum : « Si vcro
qui potest eliam juxla serinonis eioquia contcxtum
offeras, et non recte dijudicas peccasti? Qni enim " docere Aposlolum fuisse perfeclum, et in artis gr
recte crcdil catholicain lidem, rectc viJctur olferro.
Sctl si qiiiliuscunque doctoribus aut interprelibus
cutu aposiolis cl evangelislis xqualcm vcneralionem
tribuit, nun rccte dividil, alque idco pcccat.
XII. Post illa qua; superius dicia sunl vcrba no-
slra, addidislis dicentcs ; « Turpe est cnim credcrc
Spiiilcm sanctum, qui oninium gcntium linguas
nialica; vitia non incurrisse, illc p.ilius ansculiaiidus
est. Nos quolicscunque soloecismos aut tale quidl
adiioiamus, noa Apostolmn pulsamus, ut malivoli
criininanlur, sed m.igis Aposloli r.sserlorcs siintus;
quod Hcbrxus ex Elcbraeis absqtie rhctorici scrmonis
nitore, vcrl orutn compositione, el eloquii venusale,
nunquam ad fiJem Chrisli loltini niunJuiu (ransdu-
» Aquila. Carolus Magnus in Capitulari de non
adoraiulis imaginibus lib. i, cap. 13 : « Nova post
scptuaginta interpretes, ThooJoiionem ei Syntma-
chiim ct Aquilam, sive etiam bcatum Hifironymum,
legis q'i;x;ratur translatio. > De Tbeodotione porro,
qua ct.iic vixerit, vidcndus vir clariss. Ilenricus
BALLZII NOT^:.
Valesius in annoialionibus ad Euscbium lib. v, cap.
8 Hist. Ecclos.
!> Multo injitstius. Sic legi rie!/cre aJmonuit M.is-
sonns in erratis : prorstis iicne. iNam iu codice ius.
diserte scriplum est , multos iujustos.
107 S. AGOBARDI EPISCOPI LlCDUNl XSIS
ccre valuisset, nisi evangclizasset etim non in sa- A pnelitulatur scribit, dic
163
< Non tst sane miruni
pientia verbi, sed in virlule Dei.i Qni eliani in pra'-
fationibus Isaix, Jeremix et Ezceliielis, quid dc dif-
ferentia locutionis prophelarum eorum dixcril, dili-
gentcr perpendite; et invenietis nobililatem divini
eloquii, non secundum vestram asserlioncm, morc
pbilosopliorum, in tumore ct pompa esse verborum,
sed in virlule senlentiarum, secundum quod ip^e
Apostolns ait : A'on enim in sermotie cst regnum Dei,
sed in virtute. a Isaias quoqne propbcla populum
dieit esse :ilti serinonis, ila ul non possil inlelligi
disertitttdo lingux ejus, in qno imlla est sapienlia.
Et Dominus ad Ezechielem dicit : Non enim ad po-
pulum profundi sermonis et ignoltc limjutv tu ntitte-
quorum non possis audire scrmonem. Ex qi
si eloquenlior videatu r in proprio, id est Hebrxo, quain
in peregrino. id est Grxco sermone, quo cxlcrx Epi-
stolx sunt scriptx. > Ecee haLes disertiorem Paumm
in una epistola quam in exteris. Sed tamen ipsc cx-
terx epistolx, licet in seniione miniis al> illa sliquid
liabere videaulur, tamen in arcanis sensibus, secre-
tis niysleriis ac figutis locutionuin, in qiiibus 0111-
ncin sapieniiam biijns mundi incomparabiliter su-
perant. minoris virtulis uon sunt.
XIV. Post multas et gravcs calumnias, quas nobis
inllixisiis, diccntes nos divinx locuiionis repreben-
sorcs, defenditis bene vos dixisse, Anima quundo nd
corpus peivenit; et sumilis testimonia de Scripturis
dicenles : Spiritns rcdcat ad eum ijui dcdit illiim
palet nobilltaiem sacrx Scripturx, non secunlum fj iEccL x». '')• Et : Revcrtatnr anima pneriintra eum
philosophos in diserlituuinc esse verborum, in quo
nulla est sapiciitia, sed in polcnlia et aslutia scn-
suiun, atque virtute sentenliarum ; sicnt Apo l.olus
ostcnilil, dicens : Arma mililiir noslra; non carna-
lia, sed polentia Dei ad destruclionem munitionum,
consilia destruentes, el omnem altitudinem extollen-
tem se adversus scientiam Dei, el in ciiptivilatem re-
ditjenles omnem inlellcctum in obsequium Cliristi. Et
ileiiini : Non cnim misit me Christus baptizare, sed
evangelizare, non in sapienlia verbi, ut non evacuelur
crux Christi. Et rursuin post aliqua : Et ctja cum ve-
nisscm ud vos, frotres, veni nonper sublimilolem ser-
monis tiui sapienliae , unuuntians vobis tcslimonium
Clirisii. Et ilerttm : Sapientiam loquimur inter pcr-
(III Reij xvii, 21. Qux teslimonia nullatenus con-
gruimi rci cni defendendx adhibentur. Quis eiiim
ignorat animani seniel a Dco creatam, substanliam
essc deinccps, ct a:tcrnam, atque in sua subsiant a
immortalem? ac per hoc, postsolulionem corporis,
posse ad eum redirc justam, et deorsum descenderc
iujustam, el intra corpns revcrli ad banc vitam re-
suscitandani? Hxc dc animabus a corporibus jam
solutis ficri nullus ignorat. Sed nos hoc reprebendi-
mus quod vos de animabus eorporibus infundendis
dixislis : Anima quundo ud corpus pcrvcnil. Quasi
noveritis de qua regione adveniat, aiilforsitannoslis
in qua rcgione jaccal illa incoguita malcries, unde
animas dicilis creari in vacuo, super quem aquilo
(ectos; sapienliam non Imjus sa-culi, neque principum C extensus est, aut iu inlerioribus austri , vel forsitan
hujus saruli, qui dcstruuntur : sed loquimur Dci sa-
pientiam in mijslerio, qutc abscondita cst. Et posl
pauca : Qmv ct loquimar, non indoctis luunaniv sa-
pieniiie. veibis, scd in doclrina spiritus.
XIII. Ecce quia laus divina: sapicnlix in sacris
mystcriis ct in doctrina spirilus invenitur, non in
adinventionibiis verborum. Vos sumpsistis leslimo-
nia beati Augiisliui midta de laude Scriplurx; sed
non illo niodo vos laudatis, quo laudavit Augusti-
nus, aut Hieronymus, Ambrosius, alquc Gregoritis.
Nain illi majestatem di lnx loeutiums adniii ,ntes.
sed rcin ineffabilera fando non explicantcs, oppressi
gloria in laude cjus sueeubuerunt, cuin magis admi-
rando suflicerent, quam loquendo. Vos sic laudatis,
in ortu solis aut occasu, aut undc dicitis anima
pervenire : utique indc pervcnirc possunt, ubi crean-
lur, ut ad corpora transmitlantur. Sed cum dicilis
eas pervenire, non ipsis eas corporibus crealas cre-
dilis.sedlongealicubi.Elinquisiviiiiiis a vobis utruin
in coelestibus an iu aliqua parle mundi sit ipse lo-
cus, vel extra mundum. Sed dc hoc sil ul vullis,
taiiiuni ut cujtiscunque testimonium cum Angustino
altcrcanlis tanquam ejusdem Augoslini nou nohis
opponatis. Nos lamen illud prxeipue tcnendum pu-
lanitis, ([iiod divina Scriplura de bac rc docet, di-
ccns : Quomodo nescis quai sit via spiritus, et qua
raiione compintjantur ossa in ventre prwgnanlis ; sic
nescis opera Dei, qui [abricator esl omnium. Eccle-
Ut latide vcstra inagis niinorclur, quam aiigeatur : " siastici quoque doctorcs in suis dogmatibus fulein
quoniam iu bis qux evtrinsecus stnit, dicilis nobi-
litalem linguarum miuistrasse Apostolis Spirilum
sanctuin, ul confuse et indiffereiiler cum apostolis
omnes interpreles cl quoseunque expositoies lau-
dctis el dcfciidalis. Nam si, sccuiiduni vos, omnibus
auctoribus divinomm librorum extcriorem nobilila-
lem xqualiter ministravit Spiritus sanctus; quare
nnvts Aposlolus, id cst Paulus, discrlior invcnitur in
Hi'braica lingua quam in Grxca, sicut prxdictus Hie-
ronymus in prxialione Epistolx qux ad Hebrxos
BALLZll NOTjE.
tenendam docuerunt, animam non esse partem di-
vinaj subslantix ve! nalurx, nec esse eam prius
quamcorpori miscealur; sed tunceamcreari quan !o
et corptts creatur, cui admisceri videtur. Piiiloso-
pborum sententix dicunt esse animam prius qnam
nascatur in corporc : quod verum esse nullis appro-
batur indiciis : nam titruin antc fuissemus, ucc ipsi
novinius, nec quis liominum dicat babcmus. Non
est ergo quxrcnJum quod quxrcndum magis est
irridendum.
* Isaiasquoqueprophcta. In ms. itemque inedilione
Massoni scriptum erat haiasauoane vhilosophus, etc.
Ilaqite cum constaret vitium esse librarii , non vcro
Ajobardi, locum illtim liberc correximus.
103 LtB. ADVEUSUS
XV. Deinde inlcrrogastis nos, iitruni alind sil A
Deus, aliud veritas, ila ut Deus ipse veritas non
sit. Hanc vcsiram intcrrogationem in tantum mira-
mnr, ul putcmus vos illam jocando et ridendo di-
ctasse. Quis audivit talem iiiterrogaiionem ? Nun-
quid si aliud aliquid verilas fuerit, jam Deus veritas
non erit ? Dicilc vos, si ubicunque iu sacris Scriptu-
ris verilas nominatur, semper Dcns intelligendus
est? Certc nos dicimus frcqueuter in Scripturis
norainari veritatcm , qua; contraria est nieiida
cio ; sicut etiam solet nominari charilas hominum,
dilcctio, quae contraria cst odio, et concordia, qux
opposita est discordia:. Ergo ubi Paulus ait : Veri-
lutem dico in Christo Jesu, non menlior, sic intelli-
gilis, quasi diccrct, Deum dico, autCbristum dico,
iu Christo Jesu. Aut ubi ait : Deponentes mendacium, ■>
loquimini veritalem unusquisque cum proximo suo,
ipsum Dcum inlclligilis verilalem. El ilerum, ubi
scriplum est : Rex qui judical in vcrilate pauperes,
thronus ejus in ivternum firmabitur. El ilerum : La-
bium veritalis firmnm erit. El rursum : Qui loquilur
verilalem in corde suo. In Jeremia quoque : Omnis
amicus fraudulenler incedet, el veritatem non loque-
tur. Et Osea; : Non esl enim veritas, et non estjusti-
tia, el non est misericordia Dci in terra. Et in Zacha-
ria : Verilalem et judicium pacis judicale in portis
vestris. Nunquid sic intelligi poleril, quasi diccret,
Deum judicale in portis veslris? Ecce habes in
Scripturis trequenler dici veritalcm, non pro ipso
Dco, sed pro illa virlule qua; opposita est injuslitise
et falsitati. Atlamen non sicul vos vultis, ut Deus
ipse verilas uou sit, sed potius ut et Deus vcrilas
sit.
XVI. Deinde vero cum vcstris syllogismis aflir- J
niare tiitimiui, Cbrisiianos non fuissc omncs sanclos
palriarcbas el prophetas, rcges el saccrdoles, in
Veteri Testamento, diccnies nobis : « Si eos Chri-
stiauos dicendo, eos esse aflirmarc vultis, mul-
tum cst absurdum ut Chrisliani csscnt priusquam
Christus. » Ecce quibus verbis ncgatis sanctos Ve-
tcris Tcstamenti Chrislianos fuissc. Sed inullo pe-
jus negatis illo Umpore non esse Cbristum. Credite.
venerabilis magtster, quia si dixisselis : « Non dice»
bantur Cbristiani, iparva forsitanesset blaspheniia.
Cum autcm dic itis, Non erant Christiani, injusle p,
tanlam raultitudmcm sanclorum blasphcmatis. Si-
mili ctiam modo si de Doiuiuo Jesu Christo diceretis,
« Necdum abomnibus fidehbus manifeste vocabalur
Chrisfus, i tolerabilcesset. At cum dicitis. Non crat
Chnstus, i.mi grandis blaspbemige est, ut uon mul-
tniii distet ab illa Pauli Samosateni prxdicalione.
XVII. Deinde subjungitis, quasi exhortantes nos
ac dicentes : « Sed quomodonondum erat Christus? i
Lcgitis librurn supradicti beali Patris Auguslini, ca-
pilulo 6, et ponitis ipsum capilulum, mullo alium
sensum coulinentem quam vos sentitis. In illo enim
capitulo scriplum est : « Cum ergo Chrisli nomen ex
eo illi sit quod scriptum est, Vnxit le Deus, Deus
tuns oleo extultalionis pra participibus tuis. L'nde ad
Patrol. CIV.
FREDEGISUM. 170
id quod homo faclus e»l, pciiinct, id est, quod for-
uiam servi accipiens, habitu est inventus ut boiuo,
qui ulique habilus caepit cx tempore : de ipso la-
men eodemque Christo diclum cst, cum in forma
Dei esset. i Et post pauca : « Nondum ergo erat
Christus quod esse corpii, cum semetipsum exiua-
nivit, non formam Dei amittens, sed formam servi
accipiens. > Ecce verba beali Auguslini , de quibus
vos vultis affirmare Deum Verbum Christi nomen
prius uon babuisse quam caro factum est, cum e
contrario Auguslinusin prcedicta seutentia dicat: De
ipso tamcn eodemque ChrUto diclum est ■ Cum in for-
ma Dei esset Eccc habes Christum in forma Dei
essc, deinde formam servi accepisse : quam utique
anlequani acciperet, nondum eral filius hominis, sed
FiliusDci,tamen Christus. IterumAugustinus dicit :
« Nondum ergo erat Cbristus quod ceepit esse, cum
semetipsum exiuanivit. i Ecce et hic Cbristus di-
cilur, qui nondum eral hoc quod esse coepjt, cun»
semetipsum eiinanivit, id esl homo. Nam quid aliud
esse cospit, nisi homo, cum formara serri accepit?
Certe Auguslinus non ait : Non erat Christus qui
cssecoepil; sed, Non erat quod essecaepit.
XVIII. Nam si Christus ante Mariam non erat,
quid cst quod Apostolus ail . Chrislus Jesus heri et
hodie, ipse elin sa-cuta (Hcbr., xiu, 8)1 Si Chrislus
non erat, et sancli Vetcris TesUmenti non erant
Christiani ; quare iterum Apostolus dicit : Memoret
eslote quod aliquando vosgenles in carne, qui dicimini
prwputium, ab ea qua; dicilur circumcisio in carne ,
manu (acla ; quia eralis illo tempore sine Christo,
alienati a conversatione lsrael, et hospiles lestamcnto-
rum, promissionis spem non habentcs, et sine Dco in
mundo (Ephes. u, II, 12). Ecce Aposlolus docet
gentes sine Christo fuisse ilio tcmpore, quando pro-
missionis spem babebal Israel. Et quid est dicere :
Erulis sine Christo, alienati a conversalione Israel,
nisi oblique dcmonstrare, non fuisse sine Christo
Israel tempore promissionis? Si Chrislus non erat,
ucque Cbristiani , cur idem Aposlolus de Moyse di»
cil : Negavit se essc filium filicc Pharaonis, magit
eiigens affligi cum populo Dei, quam lemporalis pec-
Cttti hubere jocunditatem; majores dhitias a-stimans
thesauro JZgyptiorum, improperium Christi. Aspicie-
bat enim in remunerationem (Ilebr. xi, 24, 25). Si
sub lege posili Christum ct boui non coluerunt, et
mali non tentavcrunt , cur iterum dicit de colen-
tibus eum : Bibebant de spiritali consequenti eos pe-
tra. Petra autem erat Christus. De lenlaiitibns vcro :
Neque tcnlemus Chrtstum, sicut quidam eorum len-
lavcrunt, et a serpentibus perierunt. Nam ut noverilis
sub lege non solum Christianos, sed etiam fllios
Christi fuisse, audite iterum Apostolmn : Dccebnt
cnim, inquil. eum propter quem omnia, et per quem
omnia,qui muttos filios in gloriam adduxerat, aucto-
rcm salutis eorum per passiones consummari. Anna
muter Samuelit orans in templo dicit : Dominutju-
dicabit fines terra>, el dabit imperium regi suo, et su-
btimabit cornu Christi sui. Et hoc et in illo tempnre
c
171
S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS
472
qno ncciluni cral rex in Isracl, et anlcquam ungc- A deslinatis fierenl. Unde et Apostolus, cum enume-
relur vcl etiam nasccrctur Saul, quein dignuni cle-
gistis ad negamlos Cliristianos. De David scriptum
osl : Dix :l vir, cui constitutum csl de Christo Dci Ja-
cob, cgregius psulmista Israel. Ipse David ait : Ma-
gnificans salutes regis ejus, cl fucicns misericordiam
Christo suo. Knian quoqiie ait : Tu vero repulisti et
ilcspe.xisli, disiulisti Clirislum ttium. Habacuc dicit :
Egressus es in salute populi lui, in satutc cum Clirislo
tuo. Jeremias deplorat dicens : Spiritus oris nostri
Clnistus Dominus captus cst in peccalis nostris.
XIX. Dcinde subjungitis, dicentes : « Non ergo
ornnis cbrismate unclus, Cbristianus dicendus cst.
Potius eniin illi Cbrisli quain Cbrisliani dicebantur,
ut iliud in Psalrais : Nolile langere christos meos. »
rasscl omnia dona gratiarum qua? per Spiritum san-
Clum tam Veleris Tesiamenli fulclibus quam Novi
dislribula sunt, subjuoxit : .Sirtif cnim corptis unum
cst, et membra habct multa, omnia uulem membra
corporis cum sinl mulla, unum corpus sunt ; ila ct
Cliristus. Etenim in uno spiriiu omnes in uuum corpus
baptizali sumus, sive Judwi, sivc genliles, sive servi ,
siveliberi, et omncs in uuo Spirilu • polati sumus.
IIoc Spirilu uncli sunt patriarcbx, hoc b mnlli inar-
tvres, qui sine baptismate eorporali ad vitain xlev-
nam transierunt. Qui onincs quomodo unum corpns
baptizati sunl, patriarchae scilicel et martyres , ctim
ca:ieris fidclibus Veteris ct Novi Tcstamenli, et iti
uno spiritu, audi ilerum eumdem Apostolum dicen-
In bis vcrbis vcstris ncgaiis unclos, id est, reges B lem : Nolo enim vos ignorare, fratres, quoniam pa-
ct pontilices, fuisse Cbristianos; et ponilis teslimo-
niiiin psalmi, quod non dc pontificibus, aut regibus,
sed tanlum de palriarcbis, Abrabam scilicet, Isaac,
ct Jacob, Scriptura dieit : lpsi cnim transierunt de
genle in gentem, et de regno ad populum allerum, id
cst dc Cbald;ea in Mcsopotoiniaiii, dcindc in tcrraan
Chanaaii, et jEgyplum, ac rursuin in Gerare. Pro
ipsis correpti sunl regcs, Abimclecb scilicet, Pha-
iiio Hcmor, ct Sicbcin, et alii. Supcr ipsis prxcepit
Dominiis, Nolite tangere rkristos meos, dicens non
lam vcibis, quam cerliludine dcfcnsionis. Ecce ha-
bclis cbristos cliclos palriarchas, quos nulla omnino
rorporali unctione probarc potcritis fuisse unctos.
Ilndeergo christi, si non micli? Quia dicitis, Ergo
ircs nostri oinnes sub nubc fuerunt, et omnes per
mure transierunt, el omnes in Moyse baptizati sunt,
in nube et in mari, el omnes eamdem escam spiiita-
lcm manducaverunt, el omnes eumdem polum spiri-
talem biberunt. Quem potum? Illum quem in supe-
riori scnlcntia pramisit, uno spiritu potati sumus :
et quam escam spiritalem, nisi participationem cor-
poris Chrisli? Deniqne Apostolus dicil : Omncs enim
vos unum esiis in Christo Jesu. Si aulem vos Cliristi,
ergo Abraha; semen estis. El vos dicitis, quia Abra-
Iiam non fuit Christianus, cum nos Cbristi.ini esso
iion possimus, nisi elliciamur scmen Abrabse? Apo-
slolus dicit : Abruha- dictaj siint promissiones, ct se-
mini ejus, qtti esl Chrislus. Et vos dicitis Abraham
i!U erant ab unetione multi clnisti , cum nuiiquam C fuisse sine Christo. Apostolus ait : Igitur qui ex fide
legatis vcl plurcs simul fuisse regcs, nec duo simul
p.iiililices illo lemporc. Nain quod rcges el pontifices
ungcbanlnr, non alilcr, nisi uno decedente, unus
sueccdens ungcbalur in figura unius veri Christi : et
I.i quidem dicehanlur chrisli.
XX. Scd nos dc palriarchis inlerroganius, quomo-
(io eos crcdilis sine visibili chrismalc, ahsquc aqua
bapiismatis, sed nnclos invisibili tantum el spiritali
chrismatc? Simililcr in Vcteri Testaniento, non so-
ium oiiuies sanclos palriarcbas, sed et mullos etiam
in genliliiale positos credimus invisibili cbrismate
tinclos; per quam unelionem inembra Cbristi et
umiai c orpus cum omnibus ad ajternam vitam pr.c-
sun!, benedicenlur cum fideli Abraham. El iterum :
Christus nos redemit dc maledicto legis, factus pro
nobis muledictum, ut in genlibus benedictio Abraha;
fieret in Christo Jesu, ul pollicitalionem Spirilus ac-
cipiamus per fidem. El vos dicilis lani diversa benc-
dictione Abraham et nos bcnedictos, ctiam divcrso
spirilu unctos, ul ille Christus poliicrit csse, non
Christianus, nosque Cbrisliani possimus csse, non
Christus.
XXI. Apostolus dicitquia Deus Patcr oranipotcns
omnia suhjecit sub pedibus Filii sui Doinini Jcsu
Christi, et ipsum dedit caputsv.per omnem Ecciesiam,
quas est corpus ipsius, et plenitndo ejus qui omnia
DALUZII NOT.E
Potall snmns. Locus cslPauli cx epistola prinia D lib. in , c. 28
r.d Corintbios. El iu contcxtu Pauli (prout etiam
laudat Agi/bardus in capile 57 libri adversus Fcliccni,
et in cip. 7 libri de Modo Hcgiininis Ecclesiastici ,
itenique in capite 7 Scrmonis Exhortalorii ad plebein)
legitur, et omncs in uno Spiritu potali sutnus. In co-
dice tameii regio, et in cditione Massoni, legitur, et
oiincs in uno Sptritu baptizati sitmus : quod mutari
debere visuin est. Nam paulo posl Agobardus, repb-
cans loeum ilbim, ac petens quinam potus sit ille,
ait : uno Spirilu polali suinus.
t> Multi mariyres. Sentiebat crgo Agobardus, eos
qui pro nomine Christi coiilumcliam mortis passi
eranl, recla in eajluni ferri, lamenetsi baptizati non
iilisseal. Eademfuitsententia velusti scriploris libri
<Ie Singnlaritate Clericorum, qui vulgo iribui solct
Cypriatio. < hieo enim martyrium, inquit, appclla-
tur tam corona qiiam baptisma, quia bapti/at paii-
Ua- el ''ii u.n. ( Iieni Alcuini in Confessioue lidei
Nullum autem catccbiinienum,
quamvis in bonis operibus defuiiclum , vitam babcre
anernam dicinius; cxcepto martyrio, ubi tota bapti-
srai sacramcnta complentur. Sanguine cniin , vel
igne, vel pcenis aliis baplizantur confcssores, i Yc-
tus quoque scriptor supra laudatus, atque hactenus
ineditus, in Confessione lidei . « Nulium catechu-
menum , quamvis in honis operibus defunctiiiii, vi-
tani aiternam habere credamus; cxcepto inartyrio,
nbi tota baptismi sacrainenla complcntur. Baptizan-
dus confiletur iiden» suam coraui sacerdole, et in-
terrogatus respondet. Hoc ct inartyr coram pcrsccu-
torc tacil, qui et contiletur fidcm, cl interrogatus
rcspondet. llle post confessionem vel aspergitur
aqua, vel ttnguitur; el liic vel aspcrgitur sangiiine,
vel linguitur igne. Ille. manus imposilione ponlificis
accipit Spiriium sanctiitn , hic haliitaculum cfficitur
Spirilus sancti. >
173
epist. ad rnocr.Rcs palatu.
n*
•n omnibus adimpletur. Et iterum . Ipsc esl enim pax A XXII Si qnis auten, ad hacc objiciendiim putaverit
nostra, qui fecit ulraque umtm, et meciium parielem
maceria\soltens inimicitiam in cnrnesua, tegemman-
datorum decrclis eracuans, ut dnns condat in semet-
ipsum in unum novum hominem, faciens pacem, et
reconcitians ambos in uno corporc Deo per crucem ,
inter/i tieni inimiciliam in scmetipso. El veniens
evangilizavit pacem vobis qui tonge fuistis,tt pacem
his qui prope; qnoniam per ipsum habemus accessum
ambo in uno spiritu ad Palrcm. Ergo jam non estis
hospites et adventr, sed estis cives sanctorum, et do-
meslici Dei, supera'dificati super fundamentum apo-
stolorum et proplteiarum, ipso summo angulari la-
pide Christo .lesu, in quo tvdificatio constructa crescit
in templum sanctum in Domino, in quo et vos cocedi-
illiid, quod in Isaia, ve! i 1 Apocalypsi, nomcn novum
dicitur, quod procul dubio Christianum inlelligilur ;
scial sanclos doclores ita inlcllexisse , ul novum di-
catur, propterea quia nuper dispersum, non quia
nuper inventum ; ac per hoc non novella vel nuper
exorta esl Christianorum religio, sed ab ipsa mumli
origine descendens, eodera C.hristo doctore el insli-
lutore. Nain inde ab initio specicm formamque sus-
piciens. Porro de nnilate fldelium Veteris ac Novi
Tcslamenti beatus Hieronymus dicit : « Quo mo.lo
enim onines in protoplasto Adam necdum nali mo-
riuntur ; ita omnes , etiam hi q:ii ante adventum
Chrisli nali sunt, in secnndo Adam vivificanlur: at-
que ita fit ut et nos legi servieiimus in patribtts, et
ficamini in habitaculum Dei in Spiritu sanclo. Et B illi gratia salvenlur in filiis. > Iste intellectus Eccle-
quare hanc Ecclesiam, hoc corpus, quod est plcni-
tudo capitis, hoc uniim, quod ex ulraque fecit, hos
conditos in semetipso, hos ambos reconciliatos in
uno corpore Dco percruccm, hanc xdilicalionem
constrnctam, hoc templum sanctum in Domino, hoc
habilactilum Dci in spirilu , vullis ita dividere, ul
aiiud illi fuerint, aliud nos simus? Quid ergo pro-
fuit quod per caput habemus accessum ambo in uno
spiritu ad Patrem, si nullam commuiiionem habct
radix olivas cum oleastro sibi inserto? Tribus Ru-
hen, et tribusGad, ac dimidia tribus Manasse, pro-
ptcrea conslruxerunt altarc ultra Jordanem, quia
jam limcbanl vos, ne direrelis illis, cum Jordanem
transisscnt : Non perlinetis ad nos, n non estis
six catholicx convenit, qax Veteris et Novi Tesla-
incnliunam asserit providentiam , nec distinguil iu
tempore quos eonditione sociavit. Omncs aedificati
simus super fundamenlum aposlolorum et propbeia-
rum , conlinente nos angulari lapidc Jesu Christo
Domino noslro, qui fecit utraque unum , ct medium
parielem dissipans, inimicitiam utriusque populi in
sua carne deslruxit, et anliqux legis diflicullatciu
evangelicorum dogmatum inlegritale mutavit. Vcre
in Cbristo unus panis sumus , et duo conscnsimns
super terram ; et quomodo nos super prophetas fun-
dali sumus, ita et palriarchx jam aposlolorum fun-
damine constiterunt. De Domino quoque Jesu Chri-.
sto prxdictus doctor ait : i Postquam ob nostram
Cbristiani, sine Christo estis; quia nccdum erat C salutem de Virginis utcro dignatus est nasci, Dei et
Christus. Nihil omnino diflert aliud inler illos ct nos,
nisi quia sacramenta salutis quac per medialorem
operala sunt propler nos et propter illos, nos sal-
vant prxtcrila, illos futura, quia qtiaj nos crcdimus
ct tcnemus praelcrita, illi crediderunl ac lenuerunt
futura ; et illi in sola conscientia et figuris futuro-
rurn, nos etiam in publica professione, volis ct an-
nuntiatione prxteritarum rerum cum significatione
tractabiliiim sacramentorum ; sicut et illi duo qui
unura botrum in falango porlabant, unum opus fa-
ciebant indiffercnter, nisi quia cumdcm bolrum,
unus post dorsum, alter anle facicm habebant; sicut
et illi qui piaccedentes, et sequentes, Domino in-
trauli Hierusalem clamant Osanna.
BALUZIi NOT^C.
» Aron estis Christiuni. Hic Frcdegisum graviter D quos laudat Baronius in initio Apparatus ad Annales
refellit Agobardus, quod dixerit patriarchas Veleris Ecclesiasticos. Vide librum adversus Amalarium
Teslamenti non fuissc Chrislianos. Et consentaneos cap. 15.
habelAgobardus Juslinum martyrem et Auguslinum,
bominum homo Christus Jesus sequester est dictus. »
Anlcqtiam vcro hominum corpus assumcret, et esset
apud Patrem et omncs sanctos quos Scriplura com-
memorat, sine addilamento hominis , quera necdum
assumpscrat , medialor lautummodo nnncupalur.
ipse quippe pretioso sanguine suo el nos et illos, pa-
triarchas scilicet et prophetas , de niaicditlo legis
redemit. Omnes enim ex flde Christi juslificati sunt.
Siquidem Abraham vidit diem Christi , ct lxlalus
cst ; et Moyses raajores divitias xstiraavit tbesauro
.Egyptiorum, improperitim Cbristi. Aspiciebat enim
in rcimineralioncm.
EPISTOLA AD PROCERES PALATII
CONTRA PR/ECEPTUM IMPIUM DE BAPTISMO JUDAICORUM MANCIPIORUM.
Dominis et sanclissimis, beatissimis, viris illustri- bus a, Hilduino sacri oalalii antistiti [At., arcliica-
BALUZII NOTiE.
« Hxldnino sacri palatii antistiti, id esl, archic.i- prseceplo Ludovici Pii pro Hildebaldo episcopo Ma-
pclTano, vel sunimo capellano, qno modo vocatur in tisconensi, qnod exstal in bibliotheca Climiaceusi.
173 S. AGOBARDI EPISCOP1 LUGDUNENSIS 176
pcllano], el ■> Wala? abbnti, Agobardus servulus. \ praecipuc in apostolicis littevis omni Iucc elarius de-
inonslratur. Legimus namque in fine Epistola? ad
Noverit mansuetudo vestra prudentissima idcirco
me ad utrumque praesumpslssc quae scqimntur scri-
liere, quoniam ahsque atwbiguo vos novi praecipuos
et pene soU.s in via Dei dsse adjutorcs k Cluislianis-
simi impcratoris, et proplcrca in palatio essc c unum
sempcr, et <• allcrum frcquentcr, ut 111 opcribus pie-
tatis qua? absqueomni crrore quxrenda, invcnicnda,
tcncnda sunt, vos illi prudenlissimls veslris sugge-
stionibussitisexhorlaloreset, uldixi, adjulores. Scri-
psi sinccrilali vestra? singulos brevcs indiculos, si-
gnificans vobis quanulam fcminam ex Judaismo ad
Chrislianisnmm gratia Chrisli translatam, graves
p?rscculioncs sustincre proptcr fidem quam suscepit
Christi, qnas pcr ipsius fcmina? breviculum potestis
Philippcnscs (n, 22) ita : Salutnnt vo» omnes laticti,
maxime autem qui de Ciesaris domo sunt. Quem im-
piissimum Neronem fuisse nemo quis dubitet; cujus
domesticos et nunistros aula: regiae nullus ambigit
pra?dicatione apostolica convcrsos, nunquam baplismi
gratia sanctificari potuissc, si ejtts super bac re vo-
luntas aut permissio exspectaretur ; qui maximo per-
secutionis tcrrore, non solum incredulos, ne ad fidem
venirent, delcrrebat, sed etiam credcntes a fide de-
jicere insistcbat. Unde ct ipsos duccs ac magislros
fidci Chrislianae, quonun doclrina lotum pene orbem
conlra sua scita videbat Chrisli fidei subjugatum ,
novissima ftiroris sui atrocitate trucidavit. In epi-
oognoscere : in qua re lam excellens eleemosyna vo- B stola quoquc ad Timotheum, postqnam pro omnibus
bis nianet, ut de nulla alia possit csse major. Nunc
autcm causam hujtis pcrsecutionis , quae et fomes
Impii orroris essepotest, me vobis significante co-
gnoscere dignamini. Quoddam praccepttim Juda?i
circumferunt, quod sibi dalum ab impcratore glorian-
titr , in quo continctur « «t mancipium Judaicum
absquc voluntate domini sui ncmo baptizet. Quod a
nobis omnino non crediiur, ut a facie Christianissimi
et piissimi imperatoris lani contraria ecclesiastica?
rcgula? sitcgrcssa senlcntia. Novit cnim optimc Deo
amahilis prtidenlia Vestra, quomodo ab inilio sanctis
apostolis supcr hac re ab ipsa Vcritate pra?ceplum
bit, quibiis absquc ulla discrclionc personarum, abs-
que ulla exccptionc conditionuni, generalitcr dtctum
hominibus orari cl obsecrationes fieri praeccpil Apo-
sloltis, ad cxlremum inlulii : Hoc enim bomtn cst et
nccepium coram Salvatore nostro Deo, qui omnes ho-
mities vult salvos fieri, ci ad cognitionem veritalis ve-
nire. Unus enrm Deus, unus et mcdiator Dei et homi-
num homo Chrislus Jesus , qvi dedit semetipsum re-
AvmvHonem prv omnibus. El ad Titum, postquarn sc-
nes, et anus, adolesceiilulas, juvenes , servos, con-
gruis praeceplis instruendos essc monslravit, hoe
motio coiiclusil : Appttruit enim gratia Det Salvatoris
noslri omnibus hominibits, erudiens nos , et caHera.
Si ergo, ut istis exemplis manifeslissime comproba-
lor, voluntas Dei Salvatoris noslri est omnes homi-
nes salvos ficri, et ad agnilionem verilalis venire, el
est : F.untes docete omnes gentcs , bapthantts eos in C per unum medialorcm Dci ct hominum, qui dedit
nomine Patris et Filii el Spiritus suncli. fx iterum
Euntes in mundum umvcrsum, pradicutc Evangelium
omni crea(ura•. Qui credideiit , ct baptfzatus fuerit ,
salvus crit. Qnod et illi et omnes deinceps ecclesia-
Stici reclores omni fide ct constanlia observantes,
■rton solnm servos quorumlibet liominum , vertim
oiiam conjuges el soboles imperaiorum et consulum,
el pracdicando ad fidem convcrlere, et conversos nul-
lius exspectala lieentia baptizare minime duhitarunt.
Quod cum in aliorum gestis facile sit recognoscere
semetipsum rcdemptionem pro omnibus, reconciliari ,
si hujus gratia reconciliationis ct salutis omnibusin-
differenter illuxit. quis tama? bonitati Dei injuriam
facere pra?sumal, ponendo legem miserationi ejus»
et ad arbitrium impiorum eam implorantibus imper-
tiendam constituendo, quorum pertinacissima perfi-
dia non sotum ncminem suorum ad fidem Christi
pcrmiltit accedere, sed eliam credentes publice et
occullc blasphemare et detestari non cessat? Denique
el pie considcrantibus perspicuirm esl quod unus
BALUZII NOTjE.
Hiibebanl enim pnncipes nostri in palatio suo quem- * Unum semper, id est, Hilduinnm. Nam istnm ne-
piam ecclesiastici ordinis virum, qui ca?leris pra?mi- cesse erat resvdere in palatio, propter causas cccie-
neret, dictum ob hoc sacri palatii antistilem; vel ~ siasticas. Vide qua? de munerc archicapcllani dixi-
"' : u mus ad Lupum Ferrarienseni.
sacri palatii archiepiscopum , si episcopus esset. Sic
HtldcbaVlus Coloniensis archiepiscopus voeatur sacri
palalii archicpiscopns in pr.cfaiione concilii apud Mo-
gunliam habiti anno 813 : is ipse nirairum Hildebat-
dus quem in palatio suo habere post Angilramnum
eupiil Cacolus Magnus, ut patet ex canone Sfi conci-
lii Francofordiensis. Antistitem ergo sacri p.riatii Hil-
duinmn voeat, quod summus esset capellamis, eam-
demqiie ob catisam Lupus Ferraricnsis hunc ipsum
I lildui iiiim in epistola 101 vocat ecclesiaslicorum ma~
gistrum. Nam abbates, si rerum summam tenereut,
pralatos olim fuissc episcopis, etiam in sj noriis, jam
antca adnotaviinus ad coiicilium Vernense. Nequc
i«l adeo velus o.st. quin et Sugerii quoque aevo in usu
literit, ulpatet ex Vila ejus cap. 2.
a Walas abbati Corbciensi iu dioeeesi Ambiancnsi,
uti diximus ad iibruni de Baptismo Judaicorum man-
cipioiom.
b Christianissimi impcratoris, Ludovici Pii»
d Alterum freguenler, id est, Walam , quo plun-
mnm utebatur Ludovicus in administranda repu-
blica, ut patet ex Pasckasio Radberto in Yita Adal-
hardi.
e Ut mancipium iudaicntu. Oplimo jure excande-
scil Agobardus advcrsus pracccpltim illud, quod erat
ronirarium vetttstis canonibus et legibus princinum,
Nain oiiaiu io nostra Gallia concilium primum Mati-
sconense servis potestatem fcceral suscipieudi ba-
plismum, otiain invitis dominis. Et Constanlimts Atig.
ad Felicem papam seriliens, Juda?is in universum
pcrmisit Cbristianam religioneni amplecti, vettiitque
ne proplcr hoc facinus i|uidqnam a Judaeis inqtticlu-
dinis vel molestiacpatiatiir is qni Christo nomen de-
derit. Itaque prohabile Agobardo visum non est,
praecepium illu.i a Ludovico imperatore, qui Pius pei
antonomasiam dictus esl, ediium luisse, quo niani
festa contumelia irrogabaltir nomird Christiano.
177
EPIST. AD PROCERES PALAlll.
t78
omnipotens Dcus, ouimum condilor el moderator A sequerenlur. Lxsus esi Pliifcinon a servo Oncsimo ,
justissimus, qui primum hominem de terrx limo for-
mavit , et de costa ejus adjutorium illi similem sibi
fecit , quique ex eis omne genus humanum quasi ex
uno fonte et una radice propagavit, omncs unius con-
ditionis fecerit. Et licet pcccalis exigenlibus, justis-
simo el occultissimo ejus judicio , alii diversis ho-
noribus sublimati, alii servitulis jugo depressi sunt,
ita tamen a servis corporale minislerium dominis
exbiberi lordraaverit , ut • interiorem hominem ad
imaginem suam conditum, nulli homioum , nulli an-
gelorum, milli omnino crcaturx, scd sibi soli volue-
rit esse subjeclum. Unde ct in lege sua, de bac men-
tis servitute, quae illi tanlum debetur , mandavil :
Dominum Deum tuum timebis, et illi toli serviet, Et
qucm Paulus apostolus in vinculis positus ad Cbrisli
fldem convertit, sacri baplismalis fontc abluit ; nec
super his Philemon conqueritur, sed eiiam creden-
tem atque baplizatum quasi viscera Apostoli susci-
piat admonelur. Quas nos auctoritates scqui cupicn-
tes, et praeceptum, quod quasi ex imperiali profertur
auctoritate, transgredi metucnles, inter duo versa-
uiur pericula. Si enim prxceptum illud observamus,
neglectis ecclesiasticis regulis, Deum offendimus ; si
has sequimur, imperatoris indignationem veremur ;
maxime rum h magislcr infidelium Judxorura inces-
santcr nobis comminetur sec missos depalatio addu-
cturum, qui pro istiusmodi rebus nos judicenl et di-
stringant. Qux rcs non solum nobis perturbalionem
Apostolus enmdem interiorem hominem ab omni B affcrt '> verum eliam eis 1ui *& iiliem fapile converti
sexus diversitate , ab omni conditoris et generis' di-
stantia liberum esse demonslrans, ita docel : Exspo-
iiantes vos veterem hominem cum actibus ejus , el in-
duentes novum, eum qui renovatur in agnitionem, se-
cundum imaginem ejus qui creavil eum ; ubi non est
genlilis et Judwus, circumcisio et pra-putium, Barba-
rus et Scytlia, servus et libcr ; sed omnia et in omni-
bus Cliristus.
Cum ergo hi qui ad baplismum vcniunt, per agni-
tiouem Crcatoris in interiorc hominc qui ab omni
servilutis conditione liber est, renoventur ; qux ratio
esse potest ut id servi absquc permissu doniinorum
suorum consequi prohibeantur , nec servire eis Deo
liceat, nisi licentiam ab hominibus impetraverint?
poterant, quantum ingerat impedimentura, vestrx
est prudentix xslimare. Undc, Patres sanctissimi :><•
Deo amantissimi, hacc nostra pericula quasi vestra
piis animis perpendentes , intercedite apud Christia-
nissimum et clcmentissimum imperatorem, ut hujus-
modi impcdimeniuin de sancta Ecclesia aufcralur,.
et inter multa et mnxima qux piissime et justissime-
in tradiio el conservato sibi a Chrislo disponit im-
perio, etiam huic rei propter amorem ipsius Christi-
niisericordissima et solita bonilate succurrat ; ne-
animx, es quibus grex. fidclium augeri poterat , et
pro quarum salutcm jo diebus passionis Dominicx
ab universali Ecclesia Deo d publice supplicatur, ob-
sistenle infidelium et Deo advcrsantium duritia.
Ccrtc in epistola ad Timolheum idem Apostolus sic C etiam dicti prxcepti occasione diaboli laqueis rema-
prxcepit: Quicunque sunt sub jugo servi, dominos
tuos omni honore dignos arbitrentnr , ne nomen Do-
mini et doctrina blasphemelur. Qui aulem fideles ha-
bentdominos, non contemnant , quia fralres sunl ;
sed magis serviani,quia fideles sunt, etcxtera (/ Tim.
vi, I). In quibus vcrbis evidenter de omnibus Chri-
stianis servis, sed quorum alii fidclibus, alii infide-
libus dominis servicbanl, loquilur. El lamen infide-
lium dominorum servis prxcepta constituit : qui tunc
ulique adhuc infidelitatis vinculo tenerenlur obslri-
neant implicatx. C^rlt: in sacris canonibus constitu-
tum, ut si qui ex cis ad baptismum vcneriut, si vo-
lucril episcopus, vcl quilibet lidelium, redimendieos
baheat potcstatem ( Vide lib. de lud. stipcrstit. ,
cap. 6). Quod nos libcntissime facere cupimus; hoc
tantummoilo poslulantes ut cis veniendi ad fidcm fa-
cullas libera tribuattir. Nec hoc dicimus quod eis
filios vcl servos eorum violenter auferendos csse
sentiamus, sed ut venienlibus ad fidcm ab infidelihus
licentia non ncgetur
cii, si in bac re eorum quibus servicbant aibitrium
BALLZH NOT^E.
_ * Inter. hom. ad imaginem suam. Agobardus ergo d Publice supplkatur, nimirum pro Judxis, pro
simililudinem Dei qux est in hnniinc, constituit in D qiiorum conversione singulis annis orat Ecclesia in
anima, non aulem in corpore. Vide notas ad episio- diebus Passionis Dominicx, ut ait Agobardus, id est.
lam 30 Lupi Ferrariensis el ad libruin dc Tribus
Quxslionibus , pag. 471. Alia fuere Jttdoeorum deli-
ramenla, qui corpus humanum ad imaginem Dei
facium pulabant, ut Agobardus scribil in libro tle
Judaicis superstitionibus, cap. 10. Quo loco Masso-
nus adnolavit in marginc hxc Judxorum figmenta
in Cabala quoqiie legi.
b Magister inf. Juda'orum. Evrardus. Vide supra
in notis ad Iibrum de Baplismo Judaicorum manci-
piorum.
c Missos depalatio, id est, missos dominicos.
feria quarta Majoris Hcbdomadx. Exstal eiiim oralio
qux tum tenipoiis publice a sacerdotibus in Ecclesia
rccilatur pro hac causa. Ithabanus in lihro contra
Judxos cap. i loquetis de Judaiis : « Imo et pejores
hxreticis, sicut eos Ecclesia calholica esse judicat,
qux in diebus Dominicx Passionis posl hxretjcos et
schismaticos, c\ propc paganos, pro eis orai. » Ilcm
cap. 59 : « lino eorum veram salutem, pro qua Ec-
clesia solemniter orare consuevit, veraciter inqui-
rentes, servemus crga eos ecclcsiasticaoi siuceii.
tatcm. »
m
S. AGOBARDI EPlSCOn LUODl.NENSIS
180
EPJSTOLA AD BARTHOLOM^EUM
KPISCOPUM NARBONENSEM
DE QUORUMDAM INLUSIONE SlGNOnUM.
I. Reverendissimo ae dileclissimo domino ct fra- A mum cst quod ist;e percussiones essc non possunt
tri « Barlholomaeo episcopo, Agobardus, b Ilildigi-
sus et c Florus, in Domino .lesn Clirislo scmpiter-
naiu salulem. Cognovimussollicilam csse prudenliam
vestram, quonam modo accipi dcbeat illud quod in
quodam loco coeperunt fieri quaedam percussiones,
ila ut cadercnt quidam, modo epileplicorum, vel
oorum quos vulgus daemoniacos pulat, vcl nominat.
Quod ct d quidam venerandus frater significavit
nobis; maxime c in quadam ecclesia ubi cujusdam
sancti corpus veneratur, nomine f Firniini. Et nunc
pcr vos compcriraus adliuc etiam alio gencre fieri,
nt videanlur et sentiantur in corporibus hominum
stigmala exusiionis, quasi si sulphur arsisse in io-
cis illis contigissel : nec tamen mori aliquem ex his
nisi Dco pcrmitlcnte, ita cerlissimum nulla alia vir-
tute ministrante, nisi angelo perculiente. Quisnam
ita slultus esl qui nesciat, et visibiliter et invisibi-
liter omnipotentem Dcum flagellare homines ad eru-
ditionem el convcrsionem ; non solum per homines,
sed etiam per beslias, et per minulissima et vilis-
sima quxque animanlia ? nec lantum per ignitos
serpentes, sed et pcr ranas et muscas, et sciniphas,
cl locustas : nec tanlum pcr animantia, sed per et
inanimata, sicut per grandinem, per (lumina, pcr
pliivias, per siccilates. Novil utique prudcntia ve-
stra unde loquamur, auctore sancta Scriplura. Scd
et si dixerimns leoncs, crabrones, brucum, crucam,
aeruginem, devoralionem, id est, maiedictionem,
«lictum est nobis, nec quemquam alia ante infinni B (quo uno nomine multa intelligi possunt) eadcm
late languentcm curari. Quaa videnles utriusque se-
xuset divcrsae oelalis homincs, offerunt in loco, aut,
sicul dicitis, locis. Jam enim et in aliis fieri viden-
tur quxdam donaria qua; unusquisque potest, aul
iu auro el argento, vel pecoribus, aut in quibuscun-
que spcciebus, nullius exhortatione, nulla ratione
admoniti, sed irralionabili lerrore perterrili : quod
nobis multum stulte fieri vidctur ; cum nulla signa
sanilatiun, nulla spcs propitialionis ibidem deraon-
strentur : propter quod facilius adverli potcrat qua
csscl caulcla custodiendum. Et ccrle sicul verissi-
auctore erit. Si autem el addiderimus ursos, lupos,
sues et cervos silvestres, Iicct facile dc Scripluris
monstrari non possil, exempia lamcn non dcerunt.
II. Quamvis exusliones istoe, super quibus move-
mini, non mullum distcnt a vcsicis ttirgeniibus,
vel, sicut alia edilio dicit, feruvris ./Egypliis illatis,
ct illis percussionibus quas Pbilisih.xis irrogatas Sa-
muelis voltimen nominatim demonslrat, et cx tali-
bus prominenlibus. In quibus omnibus qua> ei ume-
rata utique sunt, quis cst qui ignorare perraitialur.
quomodo agere patientes aut auiientes debeant, ct
BALUZII NOTiE.
• Bartholomaro episcopo Narbonensi post Nibri- eujus parlem cdidit Catellus, scd quod nos habemus
dium. Intcrfuit aulem concilio apud Tolosam habito intcgrum ex aulbeiitico descriptuni. C.iHertim libii
anno 828 , ima cum Nothonc Arelatensi archiepi- sive epistola: istius ad Barlholomaium Narbonensem
scopo, et Agiulfo Biiuricensi. Tnm circa animm 834 C episcopum mcminit Aniulo Ltigduncnsis in cpislola
subscripsit privilegio Aldrici Senonensis archiepi- ad Theodboldum Lingonensem.
scopi pro monasterio sancli Rcmigii Senonensis, quod
exslat in tomo II Spicilegii Domni Luc;c Dacbcrii.
Postea cum Lolhatius Ang. adversus Ludoviciim pa-
ire.in rebellaret, Bartholom;eus Lotbarii parics fo\ it;
:ibenntcque Loiliario in Italiam aiino 831, Bartholo-
iikciis, relicta contra sacras regulas sede sua, eum
comitalus est, ul Flodoardus Iradit lib. n, cap. 20,
Hisloriae Rhemensis. Mansit ergo Barlholom;cus in
Italia usqne ad amiiim 8i4. Tum vcro cuin Ludovi-
ciis Lotharii filius Romam pergeret, mandata patris
ad pontilicem proceresque Romanos peiiatiirus de
ordinationilius pontilicum Romanorum, illuc quo-
que Ludovicum comitatus esl. El cum is unctus fiiis-
sel in regem Langobardorum, Bartholom.neus arrepta
hac occasione Sergium II poiilificem oravit una cum
Ebbone Rhemensi « nt eos reconciliare ac pallium
eis tribuere dignaretur. Quos etiam idem pr.vsul ncc
commtinionem inler clericos dignos esse suscipere
dicehat, sed inter coinmiinem populum comniuni- " p. 142.
11 Bildigisus. Hinc constal hunc Ilildigisum fuisse
ex clero Lugdunensi. Et haud dubie presbyler erat,
c.nm posl illum nominctur Florus , qui diaconus tau-
tum fuil.
c Flortts. Diaconus ecclesise Lugdunensis, vir,
quantum fercbal illa aetas, cruditissimns, edilis etiaiu
lucubralionibus clarus : de qtiibus diximus in notis
ail Liipum Ferrariensem. Exstat autem libellus ejus-
dem Flori dc eleclionibus episcoporum , qui a Mas-
sono edittis esl ad calcem operum Agobardi , qnem-
que nos eam ipsani ob causam prodire voluimus cuin
eisdem operibus.
d Quidam venerandus frater. Episcopus nimirum
Uceticensis in prima Narbonensi , ut ego quifiem ar-
bilror. Sedebat auicm ttim apud Lcetiam Elefanlus,
utpalct ex Manuali Duodeme.
e ln quadam ecclesia , in civitate Uceticcnsi sita,
ut constat ex epistola Amulonis ad Theodboldum,
candi licentiam tantiimmodo haherent. > Ita enim
docet auctor Gestorum Ponlificalium ab Hincmaro
lauilatus in capile 50 posterioiis operis adversus Go-
tliescaleum, pag. 326. Iiaque dejeclo BarthoIomaM),
Bcrarius in ejus loctini suffectus csl : qucm Narbone
sedisse reperio an. 844, 12 Kal. Julii in prseceplo
Caroli Calvi regis eo die datopro ecclesiaNarbonensi,
' Firmini , Uccticcnsis episcopi , qui an. 540 et
55S in ca cathedra sedit, ciijusqtto meminit Arator
stibdiaconus in epislola ad Pariheuium a Sirn undo
edita post notas ad Ennodinm. Habemtis porro nos
Vitam ejtis, a viris emditis landatam, nondum tameii
editam , qtiam olim Tolos v. descripsimus ex perve-
tusto codice ms. «.ollcgii Fiixcnsis.
■Sl
EPIST. AD BARTIIOLOM.-EIM.
ISJ
videntes, cutu unus sil omniuin Duminus, qui flagel- A nibus traclare cunati sunt, quinquaginla millia
lai et medetur, percutit el sanat, ducit ad iuferos,
et reducit ? De quo bcatus Job confitebatur dicens :
Miseremini mei, misercmini mei, satlem tos amici
mei, quia manus Domini tetigit me, cum cerle ca-
dcm Scriplura dicat : Percussit eum Sutan ulccre
pessimo. Scd licet pcrcussor percusserit, percusso-
rem lamen habcns in poleslate tctigisse dicitur, non
soltiui in corporc, verum etiam in amissione rerum ;
sicut idem iterum ail : Dominus dedit, Dominus abs-
tulil, cum Dominus dixerit ipsi diabolo : Ecce quoe
hubet universa, in manu tua sunt. Sed quia banc
percussor potesiatem habeie nunqttam poiest, nisi
acceperit ah co in cujus et ipse potestate est ; pro-
pterea ipsi triljuenda cst potcstas qtii dat et retiuet,
plcbis pcrcussi dicuntur a Domino, qui uiliil liorttm
fecissc credendi sunt : qui lamen etsi niinisterio
angeli percutienlis interfecli sunl, recte dicuntur
a Domino pcrcussi, sccundum regulam superius
ostensam.
VI. Forsilan similiter dubitet aliquis dc dtiobus
quinquagenariis cum quinquagenis suis ad Eliam
iuissis, utrum minislerio angelico sint occisi. Pro-
pter quod Scriptura dicit ignem descendisse de
ccelo, et devorasse cos. Scd attendat pari modo de
beali Job ovibus dictum : Ignis Dei cccidit de cwlu,
ct tactas ooes puerosque consumpsit : cum ncmo du-
bitet hoc ministerio Satanoe faclum.
VII. Alterum vero gentis est, quo in quosdara bo-
permitlit et cohibet. Talibus exemplis plena: sunt B mines proevalere vidctur diaboltis, non taiu ad percu-
Scripturx, sicut et illud quod legitur de Saule, quod
spiritus malus arripuerit eum. In quihus verbis ad-
mirabiliter ostendit Scriptura divina et potestalem
Domino tribuendam esse, et malitiam diabolo : quam
utique non accipit, sed a semetipso habet : quod
autem non habet accipit, idest, polcstatem.
III. Sed de his non necesse habemus scribere vo-
bis, quoniam habelis multa suhlimium doclorum
sublimitcr dicta. Tamen duo videntur nobis gcnera
vobis significanda, quas nobis et vobis pariler qtioe-
l-enda putamus. Et uuttro quidem iliud est, quod
utrum correptio, an infirmitas, vel polius virtus
dicenda sit, nescimus. Hoc tantum in eadem re nos
scire pulamus, quod nullius adversariae polestalis
tiendtim quaiu ad illodendum : de quihus ranltos
audivimus et cognovitnus a doemonibus, lapidibus
et fuslibus caesos, et in nuilo krsos ; aliquos tamen-
et illusos et kesos : in quibtis nuila alia causa vide-
tur qua id fiat, nisi aut iuanitas fidei, aut dclectatio
vanitatis : cujus rei exempla facile de Scripluris
profcrre non possumus : sed tamen mtllus pene ho-
minum est qui talia non audierit, vel viderit ; cum
plerique vano terrore aut vana admiratione attontti,
inanescunt sensu ct virtute anuni. Novit enim dia-
bolus, ut ait beatus Leo (Serm. 7 m Naiiv. Dom.),
quem moerore dcjiciat, quem fallat gaudio, queu»
metu opprimat, quem admiratione seducat. Uiide
et*Aposto!us monel : Cui resistile fortes in fide. Qui
ministerio geratur ; sicut est de beato Zacbaria sa- G semper nocendi cupidus est, et cum id se oslendii
cerdote inccdente in omnibus mandalis et justifica-
tionibus Domini sinc quercla ; qui quoniam incre-
dulus fuit promissionis ei factae a Gabriele archan-
gcto, silentio mulclalus est. Quod et vir desiderio-
rum bcalus Daniel faletur, diccns : Domine, in
viiione tua dissoluta; sunt compuges mem : unde sc
dicit postca Iangui-.se per dies plurimos. Et bea-
tus Jacob luclans cum angelo, claudus cffectus
est.
IV. Ncque hoc dicimus quasi diabolus in sanctos
nulla accepta potestate operetur correpliones, cum
Aposlolus aperlc dical datum sibi stimulum carnis,
angelum Satanae ; sed quia hae tales excipi possuut
quod est, et cum se transfigurat in angclum lucis,.
ct veluti qua>dam sanitatum signa demonstrat. Cui
utiquc in utroque vere rcsislendum cst, ut nec va-
nos lerrores tormidemus, nec vanis iniraculis de-
lectemur.
VIII. H:ec de duobus quibusdam gcncribus intcr-
posuimus; unum, ubi nihil admixtionis habet mi-
nisteriuin diaboli, sicut de bealo Zaeharia et Da-
niele ac Job diximus ; alterum, ubi infirmitas fidei,
et inanitas ralionis, sive exiguitas scnsus, in cattsa
est. Libet autem hic adjungerc illa magna et bor-
ribilia qnae- Domintis llcri voluit ad eruditionem fi-
delium • in quibus docemur etiam diaholtiui rebel-
caeleris percussionibus, eliam ab illa qua Maria j) 'em luminis Dco servire, et ministrum essc divinx
soror Moysi et Aaron et Osias rex percussi sunt Ic-
pra ; illa propter peccatum detractionis, ille pro-
pter supcrbiam pracsuniplionis. Si vero in his,
utrum solo Dci nulu, an ministerio angclorum bo-
nonim scu malorum, gesta sint, dubilatur ; ncsci-
mus utrum ita dubitari possil de Nadab et Ahiu,
de quibus scriptum est quod egrcssus ignis a Do-
iuino interfccil eos. Cui rei sinnlc videtur de Oza,
qui arcam Domini sustentare prsesuuiens, pereus-
Eus a Domino legilur, el occisus.
V. Sed quia judicia Doinini scmper justa, fre-
quenter occulta sunt, occultiora adhuc nohis vidcn-
tur in morlc Dcthsamitarum : ubi exceptis i.xx viris,
qui forsitan aul sacriticarc aut arcam Domini ma-
operationis, cum pcr illum non soluiu malis, sed ct
bonis flagella ct tribulaliones admovcnlur. Quoil
cnini percussioiies impiis et infidclibtis per nialos
angclos, irrugentur, Psalmista de plagis, qtiihus
yEgyptus percuss.i cst, loqucns, apcrte dcclarat, di-
ccns : Misit in eos iram indignationis sua?, indigna-
lioncm, cl iratn, et tribuiationem, immissiones per
angelos malos (Psal. lxxvii, 49). lu libro quoque
Ecclesiastici legitur (xxxix, 55) : Sunl spiritus qui
ad vindictum crcati sunt, et in furore suo confirma-
verunl tornienta sna. Unde et in liiiro Tobix (ui, 8)
de Sara filia Raguelis lcgilur quod tradita \ucrat
septem virii, et damonium uomine Asmodams occide-
ral cos, mox ut ingressi fnissenl ad eam. De rcge
18* S. AGOBAKDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 184
auteni impioAebai iu libro Paraliporacnon Scriptura A num extollat me, datus esl mi/ii ttimulus carnis mete,
testaiur, diccns : Ipse per se rex Achaz immotatit
diis Damasei viclimas percussoribus suts, et dixit .
Dii regum Syria> auxiliantur eit ; quot ego placabo
hottiis, et aderunt mihi : cum e contrario ipsi fucrint
ruina ejus, et universo Israeli. Qui sinl autera dii
gcntium, ostendit Psalmista, cum dicil : Omncs dii
gentium dwmonia. Aposlolus quoque ad Corinthios
in Epistola prima : Qua> immotant, inquit, gentes,
damoniis immolant, el non Deo.
IX. Quod aulem eliam impii et fideles malignis
interdum tradantur spirilibus ad percutiendum, hi-
storia bcati Job luce clarius manifcstat : ubi et ex-
pcditio Satana» et Dei permissio aperle descrlhitur,
et ad extremuni, post damna rerum, post funera (1-
angelus Suiana-, qui me colaphiiet.
X. Terrores etiam tribulationum per dxutones
lieri in libro Sapienlix legimus : ubi cum narraret
Scriptura de percussionibus if)gypli, quas per malos
angelos imraissas Psalmista demonstrat, ait inter
alia : Neque enim qua> continebat illos spelunca, sine
timore custodiebat : quoniam sonitus detcendent per-
lurbabat illos, et personce tristes apparentes, pavoren.
illis prwstabam (Sap. xvn , 4). Unde et Propheta
protectionem Dei viro justo proinittit, dicens : Scuto
circumdabit te veritas ejus. Non timebis a timore no-
clurno, a sagilta volante per diem, a negotio peram-
bulante in tenebris, ab mcursu et dwmonio meridiano.
Has itaque adversarias poteslates a Deo exspectare
liorum, cum os illius et carncm Dei manu tangi ex- B et desiderare potestatem feriendi et nocendi et Do-
postulasset, el Dominus pcrmitlcret, dicens : Ecce
inmanu lua est . verumtamen animam illius serva,
dictnm de eo est : Egressus igitur Satan a facie Do-
mini, percussil Job ulcere pestimo a planta pedis
utque ad verticem ejnt (Job n, 7). Infirmitales quo-
que et languores, quibus pii vel impii multo temporc
affiiguntur, per malos angelos inrogari Dominus
ostendit in Evangelio : qui cum de rauliere, quam
spirilum infirmitatis hahentem ipsc sanaverat, Ar-
chisynagogo calumnianti responderct, adjecit post
nliqua : llnnc autem filwm Abraha, quam alligavit
Satanat ecce octodecim annis, non oportuit tolvi a
vinculo itto die tabbati 1 ilinc esl quod beatus Pe-
trus in Ai-tilms apostolorum, cum de mirabilihus
minus demonslrat in Evangelio, ubi ait discipulig
suis , Hac nocte Salanas expelivil vos, ut cribraret
sicut trilkum. Et Psalmista, cum dicit : Jh ipsa, id
est, in nocte, pertransibunt omnes beslim tilvw, ca-
tuli leonum rugientes, ut rapiant et quivrant a De*
escam sibi; et mullis aliis locis divinx Scripturx.
XI. Et cum, sicut supra diximus, non semper nec
iii omnibus diaholiis accipiat potestalem, semper ta-
men habet in omnibus et per omnia omnimodam no-
cendi voluntatem, maxime in illos inbiat quibus, ut
dictum est, praevalere se posse videt, eo quod sint
exigux fidei et vacui pondere rationis. Et inde est
quod pueros, ac puellas, et hebetes quosque deji-
cere videtur, et maculis exustionis nolare. Quod
Doraini loqueretur, ait de eo : Qni pertransivil bene- " ulique fidelis quisque, et ratione prxditus, cum vi
faciendo et tanando omnes oppressos a diaboto, quo-
niam Deus erat cum illo. Paulus quoque aposlolus
Philetum et Hcrmogenem dicit se tradidisse Satanx,
ul discerent non blaspbcmare. De eo antem qui uxo-
rem palris sui habcbat, Corinlhiis ita loquitur : Ego
quidemabsens corpore, prwsens autem spiritu, jam
judicavi ut pnrsens eum qui sic operalus est, in no-
mine Domini nostri Jesu Christi, congregatis vobis el
meo spiritu, cum virlute Domini Jesu, tradere hu-
jusmodi satana> in interilum carnis, ut spiritus sat-
vus sit tn die Domini Jetu. Hinc de seipso quod jam
commemoravimus ait : Et ne magnitudo revelatio-
dct, aut audit, cor ad solius Dei timorem levat, qui
non perrailtit nos tenlari supra id quod ferre possu-
mus. Sicut faciendum est etiam, cum bestiarum
dentibus aut undecunque vel ubicunque flagellamur,
vel alios flagellari eonspicimus.
XU. Quod vero illi de quibus nobis innotuislis, ad
easdem ecclcsias in quibus pcrcutiuntur concur-
runi. et quidquid possunt, donant, nos credimus
omnino quod terroribus decrpti hoc faciant, perdito
consilio meliorc. a Melius enim facerent, si sua pau-
peribus et b hospitibus erogarent, et ad presbylcros
Ecclesix currerent, c ungendi oleo, secundum pra-
BALUZIl NOT.€.
* Melius enim facerent. Videtur damnare eos qui JJ roli Calvi tit. 6, cap. 40, et tit. 23, cap. 10. Lupurri
donariis illustranl memorias niariyriun, dum ait cos
melius facturos, si sua pauperibus ct hospilibus ero-
garent. Hi enini sunt viva Chrisli templa. Neque ta-
men arbitror hinc sumpsisse Erasmum, cum in Col-
loquio de peregrinatione religionis ergo ait quampln-
riinos inviserc quidem divorum templa, scd nihil aut
quam minimum donare, dictitanles eam pecuniam
rectiut collocari in egenot. Sane subveniendum est
necessitati pauperum, quis negat? Scd taraen inte-
riiii negligcuda non est domus Dei , uti diximus ad
librum vi Salviani de Gubernatone Dei. Vide porro
Antidotum Erasmi in Epitaphium Panlx ab Hiero-
nymo conscriptuni , et Launoium in cap. 6 libri de
Cura Ecclcsix pro iniscris et paiiperihus.
•• Ilotpitibus. Hospitalitas magno tum in usu erat
apud Ecclesiam. Lih. i Capitular., cap. 75 : i El hoc
nobis compctens et venerabile videlur, ut hospites,
peregrini et pauperes snsceptiones regnlares el ra-
nonicas per loca divcrsa habeant. > Vide capitula Ca-
Fcrrariensem ep. 1 1 , ifi., 45 , S5, 71 , Jonam Anre-
lianenscm in lib. u dc Institutione Laicali, cap. 29,
et alios. Hospitalitatis porro encomium cnarrat Hil-
debertns in pluribus epistolis. Vide Launoiura io ca-
pitc 8 libri mox laudali.
c Vngendi oteo, eo nimirum quo ardebant Iampades
ad sepulcra martyrum appensx. Nam mulla miracula
per hujusmodi oleum fieri consuevisse ex Augusliuo,
Theodorelo et aliis adnotat Baronius ad annum Chri-
sti 55 Aflei-am tantum locuro Augiistini ex cap. 8
libri xxii de Civitale Dei : t Rursum ibidem apud
nos lrenxi cujusdam coUeclarii filius, a^gritudine
exslinclus est. Cumque corpus jaceret exanime, at-
que aliis gcmcnlibus et plangentibus exsequix para-
rentur, amicorum ejus quidam inter alionim conso-
lantium verba soggessit ul ejusdem martyris (Ste-
pliani) oleo corpus perungeretur. Factum est, et re-
vixit. »
m EPISTOLA AD MATFREDUM. 18C
ceplum evangelicuia el aposlolicum, cum jejuniis ct A dicentem : Nunquid offeram Deo liolocautomata et
oratiouihus; quibus sociari debct eleemosyna. Nam
si essenl signa sanitalum , quae Dco largiente per
Dierita sanctorum concessa viderentur, coucursus
ad eadem loca consequens csset ; el si aliquid obla-
tionum ibi daretur more ecclesiaslico, ct secundum
dispositionem Patrum, essct utique fruclunsuiri ipso
usu imsericordi.i'. Nunc autem quia cupiditati quo-
rumdam et avaritix famulanlur, non exinde liono-
ratur Deus, « nec pauperibus succurrilur. Hanc
enim rem si secundum voluntatem Dei agerent,
juxta quod per omnes sanctas Scripturas eam Deus
hominibus voluit indicari ; scirent utique quam su-
blimitcr ct admirabiliter hujus rei semilam Dominus
demonslrare dignatus sit per Michxam prophetam
vitulos aunicutos ? Nunquid placari poteit Dominus in
millibus arietum, aul in multis millibus hircorum
pinpuium? Nunquid dabo primoijenitum menm pro
scelere meo, fructnm ventris mei pro pcccato animce
mew? El cum in bis oinnibus negctur, subinfcrtur
illico in quibus Doininus placari possil, cum dicil :
lndicabo tibi, o homo, quid sil bonum, ei quid Domi-
nus qutrrat a te. Vtique facere judicium, el dititjere
misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo.
Sicut eniin reprehensibile est rem pauperum non
pauperibus dislribuere; sic infructuosum, si ea quae
deberent Ecclesi* debitam reverentiam exhibenti-
bus, crogari, cupiditatis aeslu anbelanlibus , vel
avare servanda vei abutenda prodige conferantur.
BALUZU NOT/E,
Nee pouperibus succurritur. Existimabat ergo B conservandis non laborent tanquam pro ariset focis?
Agnbardus oblaliones qux fiunt ad memorias marty-
rum rem esse pattperum, neque inventas esse ad
alendam pneposilorum avaritiam, aul luxum, vcl ad
vitam commodius transcundam : itaque cas oblalio-
nes esse convertcndas in solatium pauperum, alioqm
enim pessimum esse earum usum. At hndie quntus
qtiisquc tamlem est corum qui ad aras sanctortim
sedent, cui persuasum non sit nihil ex oblationihus
deciiiere debere pauperibus, quique pro donariis illis
Denique pluriina loca sunt, inclyta cerle per indige-
nas advcnasque , quibus nou alius ccrtior aut lucu-
lentior fundus est, quam qui ex oblaiionibus prove-
nit. Et laudo istorum pietatem. Sed valde oplandum
esset ut aliquam erga pauperes charitaiem haberent
ii quibus colllgendarum oblationuni cura committi-
tur, nec eas tanlum ad ornanda templa mortua con-
verterent.
AD MATFREDUM PROCEREM PALATII ,
DEPLORATORIA DE INJUSTITIIS.
Virorum prastantissimo atque illustrissimo • Mat- Q bus b minislrum imperatoris et imperii , et prse rac-
frcdo Agobardus in Chrisio Domino vivificatore ac
salvalorc noslro vitani ct salutem aiternam.
Obsecro pr:ecellentissimain claritatem vestram ut
patienter et cleinenter audire dignetur qua; fidelis
suggeril scrvulus : quia, leste Deo qui scrutatur
corda et renes, non alia intcntionc dico, nisi propter
profeclum prosperitatis vestrae praesenlis pariter et
fuliira. Omnipotens , sempilernug, el misericors
Deus, apud quem nihil prxteritum, nihil fulurum
est, scd omnia volumina sseculorura qua> apud mor-
tales et tcmporales volvuntur, intemporalitcr apud
eum prsescnlia pernianent, elegit vos ante mundi
conslilulionem futurum nostris periculosis terapori-
tens honorificavit et ditavit, non solum exterius,
verum ctiam interius, prudenlia videlicet, jusiitia,
fdrlitudinc et temperanlia, quibus secundum Scri-
pturas nihil ulilius est in vila hominis, constituit-
que vos iu latere c rerum summam regentis; qua-
tenus et in disposilione aequilatis illi essetis stif-
fragator , et iu reinuneratione beatitudinis parti-
ceps. Nunc igitur quid polissimum expedil devo-
tis.siin.c inlentioni veslrx , nisi ut omni conaniine
omniquc menlis adnisu, ila in disposilionem rcrum
sagacissime vigiletis, ul opprimalur iniquilas, de-
struatur fraus et doltts, dissipetur pravilas, contc-
ratur crudelitas, erigalur justitia, consoletur humi-
BALUZII NOT^;.
« Matfredo. Vel ex solo istius epistolx litnlo pa- D tania; re»e ac proceribns palatii conspiravit adversus
Ludovicum Pium, quem de regno expellere volebanl.
Sed huic pessinio facinori obslilit Ludovici filius
Ludovicus. Rursum in partes Lolharii cum caHeris
pcrduellibus transgressos cst anno 855, etimqiie fu-
gientem iu Italiam sectttus, illic obiit anno 8o."> . ut
tradit auctor Vit* Lttdovici Pii. Vide Sirniundiim in
notis ad Theodulfum, pag. 501.
b Minii,trum imp. et impcrii, id est, minislruni pa-
latii cl rcgni : raiuistrum palatii , qnia uon discede-
bat a latere Principis, principemque locum apnd eum
obtinebat, secretorum ejtis particeps et consiliorum ;
ministnim imperii sive regni, quia pnr.ter comitatum
Aureliauensem, cui spcciali cura invigilare leneba-
tur, maxima parscurarum Ludovici in administrando
imperio erat penes Malfredum.
'■ Iterum summam regentis, id est, Ludovici Pii
imperaloris, a cujus laterc uon disccdcbat Matfrc-
(lus, tili jatn dixiinus.
tcl virura fuisse magnae dignationis et anctoritatis in
palatio Lndovici Pii. Nam et Ludovicus ipsc euin vo-
cat virum illustrem in praecepto pro monasterio
Gratx in S. dioecesi Urgcllensi , ctijus partem ali-
quam anno superiore ediilimus in notis ad cpistolam
29 Lupi Ferrariensis. Sic ergo aitimperator : « Mal-
fredits coines vir illuster adiens scrcnitatem culminis
nosiri,etc. > Accomitem quidemAurelianenscmfuisse
constal ex Adrevaldo Floriacensi lib. i, cap. 20 de
Miraculis sancti Benedicti, et ex Vita Ludovici Pii ad
an. 829. Illo itaque tempore Jonas episcopus Aure-
lianensis ad eum raisit lihros tres de Institutione
Laicali , qui a domno Luca Dacherio editi sunt in
tomo primo Spicilegii ; cum antea edili fuissent Duaci
anno 1645 ex veteri codice ms. sancli Ainandi in
Pabula, cura D. Ildephonsi Goelghebueri bibliothcca-
rii ejusdcin monasterii. Aono dcin 850 (ui in capitc
Irigcsimo sexto nai ral Thoganus) ruui Pippino Aqui-
187 S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 188
liias, roborelur fldes, serenetur Ecclesia? Noverit A dantur a correctione. Quln potius, prxslantissimc
namque prudenlia vcstra, in istis rcgionibus, qui-
bus nos vicini sumus, in tantam sccuritaleni venisse
impietatem, ut pene nullus inveniatur qui justiliam
diligat ab injuslitiaque recedat, nisi cujus divina in-
spiralio roentem tangit ct dcducit voluntatem ; ila ut
graluitum putelur, ubicunque bonitatis vesligia con-
spiciunlur. » Quievit limor regum ct legum in mul-
lis ; adco ul plerique in prxsenti neminero timen-
dum pulent, reputantes apud scmelipsos, ct dicen-
tes in cordibus suis : Si qucrcla de me ad palatium
venerit, causa ad b causidicos dirigetur. Illic inve-
niam « parentes vel amicos plures, per quos indu-
bitanler fiet ut regalem oflensionem nullam incur-
ram, quia donum abscondilum exstinguet iras , et
virorum, date operam ut sitis murus in auginento
felicitatum, qui noxios expugnet, innoccnles tuealur,
Deo congruat, ab inimico discrepet, supemam rc-
muncralionem accumulct. Et licet satis ex vcrbis
prxcedenlibus animi noslri clarescat intcnlio ; ut la-
men absque ulla dubilatione sciatis mc non proprias
querelas deplorare, cognoscat prudens bcnignitas
vcstra , hxc a nie dici non posse advcrsum f co-
milein nostruin Bcrtmundum : quippe qui bcne sa-
tis baheat ordinatum de justiliis comitatum siium ;
eo quod 6 lalem virum pro sc constituerit ad hxc
peragenda, qui non solunv propter amorcm ct li-
morem •» senioris sui id strenue gcrat, verum eliain,
quod sublimius et laudabilius est, propter amorcm
is qui limendus est, aliis iuterpositis, uon videbil B Dei et amorem ipsius xquilalis et juslilix, ila ut
insipientias uoslras.
Talibus, vir eximie, occasionibus lotum pene illud
miserabili xvo nostro viguit, quod suo tcmpore
Christianos quidcm evasisse gloriabatur, apud paga-
nos vero vehementius eflervescere martyr beatus
Cyprianus lugubri nimis ac moerenli voce deflebal d :
• Inter lcges, inquiens, ipsas dclinquitur, interjura
peccatur : innocentia nec illic ubi defendilur reser-
vatur. Quis inter hxc vero subvcniat? Patronus?
Sed prxvaricatur, et decipit. Judex? Sed sentcntiam
vendit : qui sedet crimina vindicalurus, adniiliil ;
el ui reus innocens pereat, fit nocens juJex. Nullus
de legibus motus : de quxslore, de judice pavor nul-
lus : quod potest redimi, non limetur admitti. Con-
videatur nobis in his parlibus nusquam fieri tam
diligenter et attente. Sed prorsus hxc omnia dici-
mus propler fidcm quam sub Deo, domino etiam
imperatori debcmus, el pro vestra beatitudine xter-
na, et prxsenlis vitac felicitate adipiscenda. Quo-
niain, ut ipsi non ambigitis, tanta familiaritas ,
quam apud dominum impcratorem obtinere vos
Deus fecit, pro magno vobis talcnto spiritali ab ipso
omnipolenti Domino computabitur ; et desideramus
ut tain slrenue illud impendatis, ut merilo audirc
nicreamini a Domino in judicio ejus : Euge, scrve
bone et fidelis, quia super pauca fuisli pdelisy et CX-
tera : averlatur aulcni a vobis illa dura et irrevoca-
bilis impropcralio, qnx in negligentes redundatura
sensere peccalis jura, et e ccepit licilum esse quod tl cst, Domino dicente : Serve male et piger, scicbas
publicum est. Quis illic rerum pudor, qux esse pos-
sit intcgritas; uhi qui damnant improbos desunt ,
soli tibiqui damnentur occurrunl? i Quoilque sine
periculo dicere nequco, mulli lalium putant vos esse
murum inter se ct imperatorem, per quem defen-
<7»ia melo ubi non seminavi, el congrego ubi non
sparsi,el cxtera. Scd nequc nominalim pcrsonas
exprimerc debeo, quibus emeiidalionc multa optts
est, ne accusator vidcar, quod ' non est officii mei ;
scd cupio vos ila csse sollicitum, sicut studiosissi-
DALUZII NOT.E.
« Quievit timor regum. Sic Lupus Ferraricnsis
conqueritnr in epistola 120 ad tantam libcrtatem
vitia prorupisse xvo suo, ut viudicala impunitate
apcrlis qiiibusquo, nec Deus, nec rex, ncc episco-
pus limeatur. Et videndx sunt omnino notx nostrx
ad hanc epistolam.
b Caushlicos, id est. eos qui rausas referunl ad
principem; adeoquc in eorum potestatc est provin-
cialiuni delicta publicare, aut silenlio tegere.
Parentes, id est, consanguineos, vel affines. Et T) tcs in arbitrio comilum.
est ? Quid de adulterio? Quer. Attat, etiam hoc cri-
men non esl. Lar. Quando autem licitum essc cce-
pit ? Qucr. MenVogas ? quasi lu nescias. Hoc est
quod nec pcrmilti nec prohiberi polest. •
f Comitem nostrum Berlmundum, Lugduncnsis
provincix prxfectum, ut in libro primo vocat Ni-
ihardus.
* Talem virum, id est, vicecomitem. Unde patet
vicecomitum instilulionem fuisse per eas tempesta-
putabarn istud esse ex infinia Latinitatc, parenlum-
que vocabulo olim palrem lanlum matremqiie fuisse
comprehensos, ut dictum est in notis ad librum in
Salviani ad Ecelesiam calholicam. Vcrum Sallustii
auetoritas nunc facil nt aliler sentiam, apud quem
Sulla Bocchmn Mauritanix regem sic alloquitur :
« Dein, quod parentes ahunde habemiis : amico-
rura neque nobis, ncque cuiquam oinnimn salis
fuit. >
d In epistola ad Donalum. Scd locnm ex ea epi-
slola valde decurtavit, ut assolet, Agobanlus.
e Cccpil licitum esse. Eleganter Cyprianus in ea-
dem epistola : « Madet orbis niiituo sanguine ; et
homicidiiim cum admittunt singuli, crimen est ;
virtus vocatur, cnni publicc geritur. > Sic apud Pscu-
doplautu: i Querohis ait licitum esse quod communc
ost, id est, quod vulgo fit : t Lar. Quid de falso di-
cimns ? Querohis. llem, quis autem vcruni diril ?
lstud comraune esi, abi. Lar. Idcirco crimen non
b Senioris sui, id est, doroini, comitis Lugdu-
nensis.
■ Non est officii mei, nimirum accusatio. Nam
episcopi nnn debent esse accusatores. Arcadius et
Honorius AA. ad Theodorum prxfeclnm prxlorio :
« Provincix moderator sacerdotum cl catholicx Ec-
clesix minislrorum, loci quoque ipsius, et divini
cidtus injuriam rapitali iu convictos sive confcssos
reos sententia noverit vindicandum. Nec exspeclet
ut episcopus injurix proprix uitionem deposcat,
cui sanctilas ignoscendi soli gloriam dereliquit. >
Exstat hxc lcx in codice Theoriosiano 1. 51, De Epi-
scopis, ac relata deinde est in librum vi Capituln-
riiim, cap. 304. Theodoretus episeopus Cyrensis in
epistola 42 : « Angor sane ac doleo veiiemenier.
quod scribcre adversus hominem cogor, cujus deli-
cta propter nomen sacenlotii occultare par erat.
Sciiho lamen, ut oppressos ab co paupcres viu-
dicein. )
189
EPIST. AD CLERICOS ET MONACIIOS LUGDUN.
100
mum Dei ministrum, et consentaneum boni mipera- A Cdelis inventus, iueriio utriusque recompensalioncirt
toris adjulorem, qui ab utroque Dontino dignus et percipiat.
EPISTOLA AD CLERICOS ET MONACHOS LUGDUNENSES,
DE MODO REGIMINIS ECCI.ESIASTICI.
1. Quia novi inter aliquos, quosdam rumores el
suspiciones diversas, baec subteradjecla scripsi, per
qux cognoscere dignemini qus ego in actionc cccle-
siastici regiminis tenenda putera, cessetque pauco-
rum iuurmuratio, cum omnibus mea fucrit intcntio
III. Ipseprinceps pater sponsre sua?, et fratcr ejus est.
Dicit enim ipsi uxori el sorori suae : Vti/tierasJt cor
mcum, soror mea sponsa, vulnerasli cor mcum in uno
oculorum luorum, et in uno crine colli lui. Quam put-
chrir sunl mammw tuw, soror mea sponsa ! Nec mi-
patefacta. » Unus est sponsus, qui habet sponsam; B rum si uxor soror est; quia et mamm;e atquc ubera
qui diligendus est propter se, non propter aliud ali-
quid, cum ipse sil pax, veritas, justitia, sanclifica-
tio, cl redemptio, et omne bonum, et sine illo nul-
lum bonum; qui de cuelo venit, et super omncs est;
qui quos eripit de terra, levat ad ccelum. Amici
sponsi sunt, qui se videnles et audientes aedificant
in amorem ct cultum sponsi, filii vero sponsi, et qui
aedificant, ct qui acdificanlur. Unus est agtuis , qui
liabet sponsam, de qua dicitur Joanni apostolo :
Veni, ostendam tibi sponsam, uxorem agni : et oslcnsa
est illi civiiassancta Ilierusalem deseendcns dc ccelo
a Deo, habens claritatem Dci.
II. De Itac sponsa et civitate cantatur in coelo Al-
lcluia, quoniam regnavit Dominus Deus noster omni-
ejus luriis, ei ipsa murus. Sic enim de illa pater et
sponsus loquitur : Quid faciemus sorori nostrce in
die quando alloquenda esl! Si murus est, tedificemus
super eum propugnacula argentea; si oslium cst ,
compiuyamus illud tabulis cedrinis. Et illa respondil :
Ego murus, ct ubera mea lurris , e.t quo facla sum
coram eo quasi pacem reperiens. Quid iniriim si mu-
rus et civitas, cum et vinea babens virum ? Vinca
enim, inquit, fuil Pacifico in ea, qucc liabct populos.
Tradidil eam cuslodtbus : vir affert pro fructu ejut
mille argenleos. De qua ipse vir et paler slalim sub-
jungit, Vinea mea coram me esl. Ipsa vinea vir-
ginis quoque est et conjux, de qua in earmiue
nuptiali canilur ipsi regi ct sponso : Stetit conjux in
polens. Caudeamus et exsultemus, et demus gloriam " dexlera lua, in diademate attreo. Et ipse sponsus el
«i, quia venerunt nuplim agm, et uxur cjus pra-para-
vit se ; et datum est itli, ul cooperiat se btjssino. De
bac uxore et civitate dicit Joannes evangelista quod
ipsa sit et tabernaculum Dei. Ait enim : Et civiia-
tem tanctam Hicrvsulem vidi novam descendentem de
ca>lo, a Deo paratam , sicut sponsam ornalam viro
suo. El audivi vocem magnam de llirono dicenlem :
Ecce taberncculum Dei cum hominibus, et hubitabit
cum eis- Et ipsi populus cjus erunl, ei ipse Dens erit
cum cis eorum Deus, et abstergel Deus omnem tacry-
mam ab oculis eorum; el mors ultra non erit , neque
luctus, neque clamor, neque dolor erit ullra. Dc bac
civilate el uxore virgine gcneral agnus Dei, agnus
Dcus, agnus omnipotens, agnus omnipotenlis, agnos
ct oves quos •> commendat beato Petro apostolo di-
cens : Pasce agnos meos. Et iterum : Pasce oves
meas. Hic sponsus et agnus omnipotens dicil
sponsae et uxori suae : Capilli tui sicut greges ca-
prarum, qua> ascenderunt de monte Gataad. Den-
tes tui sicut grex ovium , qua? ascenderur.t de la-
vacro, omnes gemetlis fetibus, el steritis non est in
eis. Et itertim : Duo ubera tua sicul duo hinnuli ca-
prece gemelli, qui pascuntur in titiis. Haec uxor et fi-
lia est viri sui agni el principis, cui ipse dicil : Quam
puichri sunl gressus lui in calciameniis, filia princi-
pis!
paler ait eidem conjugi : Audi filia cl vide. Et ipse
cantor hujus carminis eidem dicit : Et. o filia for-
lissimi, in muneribus facicm luam deprecubunlur di-
vitespopuli. Haecjuxta Hebraicum. Anliquior autem
translalio, ut camdem conjugem reginam et filiam
regis ostcnderel, sic ail ipsi regi : Astitit regina a
dextris luis. Et post pauca : Omnis g!oria ejus filia:
regis ab inttts. Ilaec regina non solum vinca est, sed
et borlus, et fons. Horlus conclusus soror mea sponsa,
horlus conclusus, fons signatus. Dicilur el mulier,
sicut scriptum est : Mutierem fortem quis inveniel ?
Et post aliqua : Nobitis in portis vir ejus, quando se-
derit cum senaloribus terrw. In ejus persona quibus-
dam fulelibus et Paulus scribit . Despondi enim vos
uni viro virginem castam exhiberc Christo. Cui ipse
Chrislus Dominus loquitur : Tota pulchraes, amica
mea, et macula non est in te. Et illa de illo : Veniat
dilectus meus in hortum suum, el comedat [ructum
pomorum suorum.
IV. Ista sponsa regina, et uxor et ancilla cst. Sed
hoc non mirum. Mirura tamen et omni misericordia
plcnum , quod vir ejus et dominus , etiam domina
est illi, sicut Psalmista decantat : Sicut oculi an-
cillm ad manum dominm suw, ita oculi nostri ad Do-
minum Deum nostrum. Quae etiam mulier dicitur
habens dragmas decem, quae, perdita una, accendit
BALUZII NOT.E.
» Vnus est sponsus, id est, Christus, vertis ct b Conunendal beato Pelro, id esl, cpiscopis, ul
uiiiis sanctae Erclesiae sponsus. Vide supra in notis explicant vetercs. Vidc notas ad ep. 81 Lupi Fer-
ad qpistolam ail Nibridium. rariensis.
W S. ACOBARDI EPISCOPl LUGDUNENSIS 191
lucernam, evcrrit domum, quacsivit. ei mvenil. Di- A et habitabunl in te filii lui. Et gaudebit sponstui
citur et maler, sicut ipse per Isaiam loquitw, di-
cens : Quomodo si cui matcr blandilur, tta ego con~
solaboi vos. Vere enim ct mater el doniina est,
virtus et sapientia, fortitudo et gloria, resurrectio et
vita , via et vcrilas, illuminatio et salus, et cetera
bujusmodi.
V. Illuii quoque non minus mirum quod ancilla ct
ainica eliam mater Domini sui essc potesl, illo inodo
quo Dominus ait : Quicunque enim fecerit voluntatem
Palris mei, qui in ccelis esl, ipse meus frater et soror
et materesl, Quod et Apostolus de se ipso ait : Fi-
lioli mei, quos iterum parlurio donec formetur Chri-
stus in vobis.
VI. Hacc multiplicia nomina sponsi et sponstc,
super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus Et
Apostolus aperle ostendil, diccns : Sicul cnim corpu.t
unum est , et membra habet multa, omnia aulem
mcmbra corporis cum sinl multa, unum corpus sunt,
ila et Chrislus. Etenim in uno spiritu omnes nos iu
unum corpus baptizati snmus , sive Judiri , sive gen-
liles , sive servi, sive liberi, ct omnes in uno spiritu
potati sumus. Quia vidclicct lianc unitatem spiritus
Christi facit.
VIII. Haec sunt qux ineffabiliter jucundissimam
prxslant avocationem pix ct fideli anim.r , et laleni
avocationem, qualis in prxsenti vita ex creatura-
rum conteniplatione nulla esse polest, ct, ut ila
dicam confidentcr, in omnibus operibus Dei visibi-
Christi et Ecclesia:, non de aliquibus gestis hislo- " libus et invisibilibus nulla similis inveniri polest.
ricis (sicut est, cum Scriptura de Sara, 'Rebecca,
Rachel loquilur, in quibus conjunctio Christi ct
Ecclesia: figurata est) , nec de eo loculionis gencre,
quo in rebus sensibilibus siguificativa praenuntia-
tione ponuntur (sicut est mons domus Domini , ubi
mons Dominum ct domus ecclesiam significat) et
multa hujusmodi, assumpta sunt; sed de illis locis
ubi in illani ordinatam narrationem geslorum Scri-
tura exsequitur, sed tanlum diversis hujusmodi no
minibus Chrislum el Ecclesiam indicat, et in quibus
nuilus ita insipiens est ut aliud quarendum exisli-
met, nisi Cbrislum et Ecclesiam.
VII. Miranda vero Conditoris bcnignitas ostendi-
(ur; cum tanta unitate > corpus capiti adhaereat,
et caput corpori prasideat, sicut Propheta decan-
tat ' huluit me vestimentis salutis , e.l indumenlo
juslitim circumdedit me quasi sponsum decoratum co-
rona , et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Et
post aliqua : Habitabit cnim juvenis cum virgine,
De hac avocatione Dominus prsecipit per Prophc-
tam : Loquimini ad cor Israel, el avocate- eam. De
hac etiam vir cum quo est Deus in visione qua
crudivit eum mater sua, mystico sermone, sic prjc-
cipit : Date ticeram maerenlibus, et vinum liis qui
amaro sunt animo. Bibant, el obliviscanlur egestalis
suce, et doioris sui non rccordentur amplius. Dc hac
et Psalmisia , cum beatum dicerct eum qui non
respcxit in vanitatem el insanias falsas, vel sicut in
Hebraico legitur , ad superbias pompasque men-
dacii , in quibus sunt avocationes carnaliiim men-
tium, subjunxil ■ Multa fecuti , tu Domine Deu»
meus , mirabilia tua , et coyitulionibus tuis non cst
qui similis sit tui.
IX. Ergo quicunque praedicalionis oflicium el b lo-
cum regiminis suscepit , el negligil in his sumniis
rebus, quOd est sumiuuin misericordia; Dei, avocare
amicos fideliuni, el quserit consolationern ct avo-
cationem c indiviliis, in •' ornamentis mctallicis.
BALUZH NOT^E.
* Corpus capili, id est, Chrislus Ecclcsiae. Chri-
slus enim cst caput Ecclesix. Episcopi auleni sunt
membra corporis Christi, quodcst "Ecclesia. Sic.
enim scribit Gregorius I papa ad Januarium archie-
piscopum Calaritauum lib. i, epist. 60 : < Si ipse
Dominus nosler viiluarum se maritum orplianorum-
que patrem Sciipturae sacnc profitetur tcslimonio,
nos quoque mcmbra corporis ejus ad iiiiitaniliim
caput suninio debemus mcntis affectu intenderp. >
Vide eumdem Grcgorinm lib. li, epist. 37, el lib.
vn, episl. 110.
b Locum regiminis suscepil. Audiant episcopi. Ait
Agobardus eum qui prxdicationis ofiicium ei locum
regiminis suscepit et negligit, operamque dal vena-
tioni, aucupationi, piscaiioni, cxterisque saeculi
obleclamentis, hunc episcopum non esse, sed de-
structorem operis Dei, ac per hoc adjutorem Anti-
cbrisli. INon abhorrebat a sententia Agobardi Ar-
nulphus cpiscopus Aurelianensis, cum luec adver-
sus episcopum Romanum eloqucretur in synodo
Rhemensi adversus Arnutphum, cap. 28 : « Quid
hunc, iiiquit, reverendi Patres, in sublimi solio re-
sidentem, veste purpurea et aurea radiantem, quid
hunc, inquam, esse censetis ? Niniirum si cbaritate
destiiuitur, solaquc scientia inflatur el cxlollitur,
Antichristus cst in templo Dei sedens, et se osten-
dens tanqiiam sit Deus. > Et sempcr visum est
alienum a dignitate sacerdolali sxcularibus ncgntiis
et solliciludinibus miindi occupari. Istud cnim otiam
ju scipsis culpant cpiscopi in synorfo Parisicnsi con-
gregali an. 829 ad Ludovicum Pium scribentes :
< Sacerdotes partim negligenlia, partim ignorantia,
parliin cupidital«, in sxcularibus negntiis ct sojlici-
tndinibus mundi ultra quam debuerint se occupa-
verunt. >
>' In divitiis. Damnal diviiias in episcopo, ut qui
Christi paupcris locum in Ecclesia teneat. Sed in-
velligil, opinor, cum episcopum esse culpandum, qui
divitiis male iiiitur, ad luxum videlicet, ad libidi-
nem, avaritiam, et cxtera malarum menlium vitia.
j. Nam qui paupcres nntrit, ecclesias aediticat, mittit
qui populos in fide instruant, is vero nunqiiam sat
dives erit, tamelsi immensos habeat thesauros.
i Ornamentis metallicis. Istud ipsum graviter cx-
probrat malis cpiscopis sanctus Bernardus ablias
Clarevallensis, ad Henricnoi Senonensem arcbiepi-
scopum scribcns : < Clamant vero nudi, clamant
famelici, conqueruntur, et dicunt : Dicile pontificcs
in freno quid facit aurum '' Nunquid aurum a freno
repellit frigus sive esuricm ? Jumenla gradiuntiir
onusta gemmis, ct nostra non curalis crura nuda
caligulis? Annuli, calenulae, tinlinnabiila, el clavakc
qiucdam corrigia;, multaque talia lam speciosa co-
loribus, qiiam ponderibus prctiosa, muloriiui depen-
dent cervicibus ; fratrum autein lalcribus nec semi-
cinctia miscrantes apponitis. > Neque ab institu-
tore et patre suo dissentil Pctrus Clarevallensis in
epistola quam sub uomine Jesu Chrisli scripsil ad
Innocenlium VI papam et curiam Roniiinaiii anno
1555. Naiu in capitc50ila loquitur : < Exhortaniur
193
EPIST. AD CLF.RICOS ET MONACHOS LUGDUN.
m
in venationibus, aucupalionibus ac piscaiionibus, \ el licet in oculis humanis sacerdos esse videa-
et, quod pejus est, in b comessationibus, ct ebrie-
talibus , et sonis musicis , sicut Dominus per pro-
phelam dclestatur, dicens : V<r qui consurgitis mane
ad ebrielatem seclandam , et potandum usuue ad
vesperam, ut vino arstuelis. Cilltara, el lyra, et tym-
panum , el tibia , et vinum in conviviis vestris ; el
opus Domini non respicilis , nec opcra manuum ejus
eonsideratis. Iste talis non est adjitlor Dci , sicut
Paulus ait : Dei enim sumus adjutores. Dei agri-
cultura estis, Dci adificatio estis. Sed est destru-
ctor opcris Dei , ac per hoc adjulor Anlichrisli ,
quod non nimium silis curioso speetabiles equitatu,
non circa vos discurrant hinnienlium frendentes „
acies caballorum, non aurocuriose tingantur frena, "
nec ex sericis lora componanlur lilis, non argento
calcaria rulilent, non squarlelo speelabilive pur-
Eura teganlur sellae, nec pretiosi pendenles conQ-
ulenl zonas clavi micanles auro, nec muricis ea-
rumdem corrigiarum ornatus soleat redolere tin-
cturam, non eboris pulchriludine obryzi vel argenti
metallive preliosi cujusvis altcrius gumphis sellarum
conclavet amictus, non micanti pectoralia tegantur
oslro, nec fcbrescens ex aiiro gestetis frenos, non
radiantibus fastuosi sonipedes onereulur gcmniis,
etc. » Ex pervetusto codice nostro ms. unde frag-
mcntum aliud anno superiore edilum est in noiis
ad Lupum Ferrariensem, pag. 478.
» In veitationibus. Quippe vetitum episcopis alcre
canes, aut vcnationcm exercere : iu quani rcni val-
de celebris cst canon 55 synodi Agalhensis : t Epi-
scopis, presbyteris, diaconibus, canes ad venaiidiim,
aut accipilres, habere non liccal. Quod si qnis ta-
lium personarum in hac voluptate detectus fueiit ; £
si episcopus est, tribus niensibus se suspendat a
communione ; presbytcr, duobus mensibus se abs-
lineat ; diacomis vero, ab omni ofucio vel commu-
nione cessabil. > Vide etiam canonem quartum
Epaonensem, ct decimum lcrtium canoncm concilii
Matisconcnsis secundi. Carlomannus princeps in
synodo cui mariyr Bonifacius interfuit . t Nec non
ct lllas venaliones, et sylvaticas vagationes cum ca-
iiibus, oninibus servis Dei intcrdixumis, similiter
ut accipitres cl falcones non habeant. » Venatio-
nem enim in episcopo graviter reprebendil Nicolausl
apud Gratianum disl. 34, cap. Quorumdam. Itein-
que Nieolaus II in Decretis, cap. 6 : « Ul episeopi
el clerici arma non ferant ; neque vcnatui ncque
aucupio studcant. » Iiaque eos qui venaiione dele-
ctaiitiir, lulvens rcvocaverim ad ca qurc singutis Cliri-
stianis ait Prosper in peroraiionc libri de Gloria
Regnoque Sanctorum : t Si vcnandi est affectio,
inqnit, habes montes allissimos, cervos velociter
lur, c in oculis tamen Dci non est : quia venienle
Domino ad judicium , dividetur, et pars ejus cum
infidetibus ponctur, et dc qualibus scriptum cst :
Vidi unpios sepullos : qui etiam cum adltue viverent,
in toco sanclo eran1 , et luudabantur in civilate,
quasi juslorum operum. Niillus ergo ex his dux po-
puli Dei esse debet, ne quaerenles regna cceleslia in
foveam demergat , ubi ipse judicio Dei demersus
est, sicut Doiniiius ad bealum Job demonstrat, di-
cens : Si liabes brachium sicut Deus ? El quibusdam
inlerpositis : Absconde eos , inquil , id est, superbos
BALUZII NOT^E.
scire quo ejiciendi sunt, Evangelium lege . In tene-
bras scilicet exleriores, ubi erit flelus el stridor
dentium Annon confusio et ignominia esl, Jesum
crucilixum, niagistruin pauperum, atque esurien-
tem, fartis praedicare corporibus, jejunioruniqtie do-
ctrinam rubenles buccas eminenliaque ora pro-
ferre ? » Et Magnus ille Gregorius lib, n, episl. 14,
acriler objurgal Natalem episcopum Saloniianum,
quod deielicta paslorali cura, solis sc conviviis oc-
cuparet. Unde et eumdem Natalem (qui repreheu-
sionem Grcgorii in jocum verlerat ; exeinplum affe-
rens Abrahae et lsaac, quorum unus angelos convi-
vio exceperat, aller vero saiiatus benedictionem
filio dederal), postea rursura adinoiiiiit abslinere a
conviviis, scripia ad eum clcgantissima episiola,
qu:e est 37 ejiisdem liliri. Et patel eonvivia illa non
fuisse admoduni Christiana ; cum pra-lcr temulen-
liam et voracitaleni, etiani a Cbrisiianorum ditfa-
inatione non abslinerent, uemoque ex irrisione re-
prehenderelur. Nam convivia episcoporum debent
essc seria.
ln oatlis tamen Dei non est. Ait ergo euni qui
ad cpisiopatum vocatus est, si sajculi obleciamentis
indulgel, in oculis Dei non esse sacerdotem, laroetsi
personani episcopi gerat coram hominibus adeoque
episcopus esse videaiur Sic sanctus Ambro»ius in
capite tertio libri de Dignitate Sacerdotali, loquens
de malo episcopo, ait : t Pronuniiat euim episcopus
hujusmodi ad populum, dicens : Pas vobis. Oculis
quidem carnalibus videtur quasi episcopus maguus,
ct divinis intuilibus inspiciUii leprosus magnus. ;
Sic Jilarcellinus ei Faustinus in LibeiloPrccuiu, pag.
46, aiunt quosdam episcopos perfidi.c Arianomm
subscripsisse, i ut episcopale noinen apud homines
reiinere viderentur, quod utique jam apud Deuin
post subsciiptiones impias non habebant » Sic Ful-
ecnlius Ruspeosis episcopus in capite prirno contra
hernionem Fasiidiosi, ait eum, lamelsi presbylerii
lioiiorem in conspeclu homiuum ceperit, coram Do-
mino non habuisse. Eadem fuit sentcntia liKretico-
rum Albigcnsium, qui, ut Rogcrius de Hoveden
apostoloriim proiihctammque dicta pcrcurrcnles " tradit, dicebant : t quod essent ordinandi iu Ecclc-
H.ibes et rn campis pctram, refugium eryciis et le-
poribus, quos in simplicitate cordis Chrislus Domi-
nus per suos canes venatnr, ut spinis careant deli-
ctorum. » Vide Jonani Aurelianensem in libro u de
lnstitutione Laicali, cap. 23.
b Comessationibtts. Minim est tam sollicilos in
hoc fuisse veleres, ut uullam occasionem praitermi-
serint adinoiicndi episcopos ut a comessationibus ct
ebrietate abstinerent, juxta proeceptum Pauli, qni
edixit episcopum debcre esse non vinolentum. Insi-
gnis est Hieronymi loeus ex commentario in Mi-
chaeam propbeiam, relatus a Gratiano riist. 35, cap.
4 : t Ecclesioe piincipcs, inquit, qui doliciis afntitiiil,
el inter epnlas atque lascivias pudicitiam serva-
re se credunt, propheticus sermo describit, qtiod
ejiciendi sinl de spaliosis dotnihus, latitisque convi-
viis, et multo laboro cpulis conquisilis, et cjicieridi
propter in^las cogiiationcs el opera sua. Et si vis
sia episcopi et presbyteri ; et si tales non ordina-
bantur quales praecipiebat, non essent cpiscopi, uec
presbyteri, sed lupi rapaces, hypocrilse et seduclo-
res. » Verum recte adnotatum est a viris eruditissi-
mis, eam esse conslantem Ecclesix catbolicx scn-
tentiam, ex doctrina et Iraditione aposlohca de-
scendentera, etiam improbum hominem, canonice
ordinatum, vere sacerdotem ac Dei adjulorem essc.
Nam si luec regula non esset cerla, horrenda con-
fusio turbasset Ecclesiam, etiam in iniliis Chrislia-
nismi. Nam et Judas malus erat, qui tamen apostc-
ius Christi fuit. Ei multos posU;a variis lemporihus
malos episcopos fuisse neino negaverit, Dcnique
Chrislus ait Scribas el Pharisa-os sedisse super ca-
Ihedram Moysi. liaque sic scripsisse videtur Ago-
bardus vehenienter, ut cpiscopos admon.erel sui
officii, et u t intelligerent quantum Deo displiteal
maia episcopi vita.
10S
S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS
196
et impios, in pulverem timul, et facies eorum demerge A tem quxrit sponsx, meriloque suscipil regimen ani-
in foveam.
X. Sunl alii qui, sicut et isti, non apparcnt ho-
rninibus impii, sed pcr simulatam justitiam fiunt
in oculis hoininum sepulcra ilealbata ; in oculis
anlcm Dci , id cst intus , pleni sunt ossibus mor-
tuorum et omni spurcitia. Ait beatus Paulus apo-
stolus : Non enim sumus sicut plurimi, adullerantes
verbum Dei, sed ex sincerilalc, sicut ex Dco, coram
Deo, in Christo loquimur. Et itcrum : llubentes lianc
ministrationem, juxta quod tniscricordiam conscculi
cumus, non deficimus, sed abdicamus occulta dede-
coris, non ambulantcs in astutia, neque adullcrantet
verbum Dei, sed in manifeslatione veritalis. Sicul
enim aduller non quxrit fructum prolis, scd lan-
maium. Omnis clericus, aut monachus, cui datus
est qiiantuluscunquc serir.o sapientix , aut sermo
scicnlix, ct dum loquitur, cupit audientes in pro-
prium amorem el propriam laudem converlcrc et
inllammare , istc se ipsum prxdirat , non sponsiim ;
ct idcirco pcllcndus cst de interiori thalamo , quia
adulter cst; foris in alrio prxsidet , non sponsx.
jussu , sed palieutix permissu : quia sive occa-
sione, sive veritale sponsus annuniietur, gauden-
dum est. Fidelis enim anima a quocunque audiat
laudes sponsi , in amorem sponsi accendilur, non
in negligenter laudantis. Nam et diligcntcm lauda-
lorem amat ut proximum , non ut sponsum , amat
in sponso, non pro sponso. Ambulans in via imma-
tum ut sux voluntati faciat et libidincm impleat ; B culata , hic Doiuino miuistrat, non sibi ; ct potcst
ita oinnis qui administrationem vcrbi suseepit, si
ex sinceritate salulem audienliuin ct xdificationem
Ecclesix non quxrit , sed causa altcritis rei, qux
minor est quam salus audilorum, verbum Dei loqui-
tur, ut sux nimirum proprix volunlali obtcmperct,
adulter est.
XI. Ergo non soli bxrctici adullcrant verbum
Dei, miscendo fallacias suas. Sed et omnes qui per
sacrum ministcrium ad honorcs cl divitias lempo-
rales pervenire festinant, etiam et illi qui ad ho-
nores et divitias sublimaii non possunt, el viclum
aut tegumcnium quotidianiim ex sacro ministerio
adipisei cupiunl (quia non ideo sumptus accipiunt
ut prxdicent, sed ideo « prxdicant ul aceipianl;
proponi cxteris : non ambulans, sedjaccns in igna-
via , et qui sic ministrat , sibi ministrat , non Do-
mino , non dcbet praponi cxtcris. Qui custodes
observalionum ad libitum stium , et non ad ulili-
tatem domcsticorum , sibimet dispensal, non Do-
mino, non est fidelis dispcnsalor et prudens, quem
constituat Dominus supcr f.imiliam suara. Labor
slultorum affligel eos qui nesciunl in urbem sponsi
pergere; ct idco non debent fieri duces aliorum.
Labor sapientum sanat cos. Dcducunlur enim ah
sponso in viam reclam, ul eant in civilatem habi-
talionis; lalesque fieri debent duces eorum qui non
habcnt hic manentem civilatcm, sed futuram inqui-
runt in gregc qui ascendit dc lavacro. Et fecttndx
nec loquuntur ex sinceritatc sicul ex Deo, coram ^ sunt amandx, et sleriles tolerandx; et sani custo-
Deo ; scd ambnlant in astuila, ncc abdicant occulta
deJ.ccoris, scd aroplecluniiir), adulleri sunt. Oiimis
ergo qui prxponilur ca:leris , sive clericus , sive
momchus, si ila videtur henevolus et mansuelus
alquc affabilis , ut subditorum corda in sui amo-
rem el b propriam laiidem convcrtat, adulter est, et
regimcn aiiiinaruni suscipere nunquam debet. Qui
aulein ita prudens, niansuelus, et suavis cst, ut se
vidcnles et audientes ad amorem ct laudcm sponsi
convertat et accendat amicus cst sponsi, caslita-
diendi , et infirmi sanandi : quia sponsns dc ccelo
venil quod perierat requirere , ct quod abjcctum
erat reducere , et quod confractum alligarc , et
quod infirmum consolidare , ct pingue el forte cu-
stodirc.
XII. Hxc in subjeclis ovibus ita observanda sunt.
In prxlatis autem et pastoribus alia conditin esl.
Quoniam sicut bealus est fideiis servus et prudens,
quem constiluit Dominus super familiatn suam , ut
det illis cibum in tempore, qui imitalur c pastorem
BALUZII NOTiE.
« Prwdicant ttt acapiant. Tum enim, quod me- Gregorius homilia 17 in Evangelia, ul ostenderet
rito damnat Agobardus, erant nonnulli qui verhum xquum essc ut populus Christianus alimenta sustcn-
Dei prxdicabant quxstus causa, non tam solliciti de n tationis suppeditet prxdicaloribus. Hoc enini, ul
cura animarmn, qnam de colligenda pccunia. Et dixi, justum est, et prorsus xquum. Sed quis fe-
omnino accrpisse isla videtur Agobardus a sancto
papa Gregorio, cujns hxc sunt verba cx libro xix
in Job, cap. II : « Butyro pedcs lavantur, dum san-
ctis prxdicatoribus deiiita ab audienlibiis slipendia
conferunlur, ct quos latigat injunctus prxdicationis
labor, exbibila a discipulis pinguedo boni operis fo-
vel ; non quod ideo prxdicent, ut alantur, sed ideo
alanlur ut prxdicent, idest, utprxdicare subsi-
siant ; non ul inleniionem sumcndi victus transeat
aclio pr.cdicalionis, sed ad utililatcm prxdicalionis
dcserviant ministcria siislcnlalionis. Ilndc a bonis
prxdicatoribus non causa victus prxdicatio impcn-
ditur, sed cansa prxdiralionis accipilur viclus. >
JNeque vero dixerim nibil prxdicatoribus debere
dari ab audiloribus. Nam dignus est operarius mer-
ccde sua ; et justum cst ut qui spiriialia nobis semi-
nant, carnalia nostra mctant, ut ad C.orinthios scri-
bil Psulus apostolus : quem locum atlulit idem
rat prxdicatorcs qnosdam, qui nihil non agunt ut
calhedras occupent majores, et ex quibus majiis
salarium provenit. Quasi constaret verbum Dei non
valere, nisi quantum xslimatur.
i> In propriam laudem. Taxat altcrnrn genus con-
cionatorum xque odiosum, eos nimirum , quibus
hxc unica cnra est, ut bclle coneionari videanlur :
cujusmodi nimiuin multi sunt ; atque utinam nulli
essenl ! Tum admonet vitandum id esse. Frxclare
sanclus idcm Gregorius in bomilia paulo ante lauda-
ta : « Quisquis namque ideo prxdical, inquit, ul hic
vcl laudis vel muneris mercedem recipial, xlerna
procul dubio merccde scprivat. • Vide rursum eum-
dem Grcgorium homilia 21 in Ezecliielem.
' Paslorem pastorum, id est, Chnsluni, quo etiaiu
modo cum nominant Prosper, Petrus Chrysologus ,
Julianns Pomerius, Ruricius Lemovicensts, Grego-
rius Mngnus, Hincmarus , alii. Sic, quod idem esl,
n
EPIST. AD CLERICOS F.T MONACHOS LIGDIN.
«98
uasloram in administralione pascux; ita e contra- A inqiiit, non luos; el idcirco miiii, non tibi. Iloc
no de pasloribus qui pascunt semetipsos , quod
iiifiriDiim est non consolidant , el quod xgrotum
i:on sanant, et quod fractum non alligant , et quod
i-.bjectum non reducunt , quod perierat non requi-
runt : de quorum ore liheret pastor paslorum ovcs
suas, et eas pascat in pascuis ubcrrimis, etiam eas
qux in praescnli vita scmper pro se tolcrant pravum
paslorcm. Et quidem pia ovis semper quxrit bonum
pastorem. Sed si deest in bac niortalitate , non
tleest ille qui animam suam posuil pro ovibus suis.
Propter quod , ubi emendari non potest , ab ovibtis
tolerandus esl ut mercenarius sedens in cathcdra
Moysi. Quoniam jussit pius sponsus , verus pastor,
ul qnx diciinl talcs , faciant oves; qux auleni fa-
ciunt, non f.iciant.
XIII. Hxc in postremo propterea dixi , ne quis
me putel pcrditam existiniare fidelem ovem , quae
prudentcr loleral praviim pustorem ; illud summo-
pere eoramonens, ut omnis pastor non sibi, sed Do-
mino nutriat et erudiat atque corripiat in disciplina
et limore Domini subditos : sicut et beato Petro
summus pastor prxcipit dicens : Pasce agnos meos.
est ccrtum indicium quod me veraciter diligas, si
agnos mcos sollieile paseas, propier quod receptu-
rus es justilix coronam. Sic et quidam antiquus pa-
storcuram sollicitudinis myslicis verbis significavit,
dicens : Non cst adkuc tcmpus ut in caulis includan-
tur oves. Date antea potum ovibus, et sic eas ad pa-
stum reducit. Quod ubi non fit, et venit illud quod
prnpbeia dcploral dicens : Propterea captivus ductut
est populus meus, quia non habuit scienlium; el nobi-
les ejus intericrunl fame, et multitndo ejus siti exa-
ruil. Et alius : Parvuli petierunt panem, et non erai
qui frangerct eis.
XIV. Hxc verba non imperila, impcrite tamen
ab imperito ordinata, omnibus necessaria sunt, a ab
B illo qui scdet in solio , usque ad eum h qui laborat
ad inolam. Ego non tam illis scribo, quibus nihrl
debeo nisi cbaritatem, sed eis qui nobis commissi
sunt; ita tamen ut in noinine pastorum et recto-
rum intclliganlur abbates, et prxpositi, atqueprcs-
byteri : quos et obnixe deprecor ut loto corde in-
lendanl in exbortationem et obsecralionem beati
Tetri apostoli , qua dicit : Seniores ergo , qui in
BALEZII NOT/E.
alibi vocatnr princeps paslorum, sacerdos sacerdo-
turo, ponlifex ponlificum, episcopus episcoporum.
Posterioribus tandein sxculis episeopus quoque Ro-
manus vocatus est cpiscopus episcoporum. Quod ita
intelligi dchet, ut quia cnputcst oimiium Dcmini sa-
eerdolum, et prxcipuus lotius orhis cpiscopus, pri-
vilegio sedis sux, intelligatur ob hoc lpsum consli-
27. Et Edgarus Anglix rex, qui anno 966 vivebat,
ptisfor pastorum vocatur a synodo provinciali Anglix
sub Dunslano celcbrata. Sic Eusehius in lihro pri-
mo de Vita Conslaiiiini, cap. 44, Constantinum vo-
cat communem omuium episcopum ; et Clodovcum
regem , regionum prasulem. Remigius Rhemensis
episcopus : quos tainen episcopos fuisse neiiiini hac-
tulus super reliquos orbis episcopos, ideoque quo- p tenus in menlem venit. Alque id idco visum est at'-
.1 .... ...<,.'.. til ...,i . .-, .i.i i . ...... . . .i ...1 niti nMicnnlln. *-* nnl ...> i, I nl iliiini t\ (1 1 II i 1 1 1 1 C tii.rM illliili iiii iiim.I.i w'_
dam modo fit episcopus cpiscopnrum , prxsertim
cuin a.l eum pertincat cuia et sollicitudo universalis
Ecclesix. Neque tamen existimantlum est lianc ap-
pcllalioncm fuisse tributam antiquitus episeopo Ro-
mauo : tametsi quidam ita se colligere puient ex li-
hro Terlulliani de Pudicitia, et cx Cypriano in pra>-
fatione concilii Caithaginensis. Nam, si quid iu his
rehus video, Tertulliaims hic ponlilicem Romaniini
salyneo sale dcfricat : certc palpo nou perculit. Et
in Cypriani sensu manifestimi est eos lalli. Nequc
enim ait Cyprianus removendam esse prxsumptio-
nem cpiscopi Romani, qui se episcopum cpiscopo-
nim diceret. Setl ait : Neque etiim quisquum noslmm
jtpiscopum se episcopcruin constituit ; id est : Non
arbitror quemquam episcoporum, qui hic praesentes
siiiniis, eo prxsuniptioiiis excedere, ut se supra 0111-
nes collegas siios elfeiat, scntenliamtiue sui ipsius
unicani, ut lyranni solenl, prxvalere debere conten-
dat advcrsussententiampiiiriinorum, prxsertim quo-
nolare, ut planum omnibus ficrrl quonam modo ac-
cipienda sint verba Terlulliani ac Cypriani. Littcra
cnim occidit, spirilus viviflcat.
« Ab illo qui scdet in solio, id esi, episcopo. Nam
is in llirono sedet in ccclesia, iil est, in calhcdra
suhliiniore. Ei catlicdram illam episcopalem solium
quoque vocat Snlpicius Severus in capite primo se-
cundi dialogi , augendam ad invidiam. < Queindam
nuper, inquit, non sine meo pudorc vidi, sublimi so-
lioquasi rcgio trihunali , celsa scde residentein. »
Addam vero locum celeberrinii viri Pctri de Marca
archiepiseopi Paiisiensis : qui cxplicans canoncm
53 Collectionis Africanx , bxc ait : < Significat ly-
phum saecularem el lumorein qiiorumtlam episcopo-
runi, qui dominatum in clero exercebant ; et iii ca-
thedram elevati, ae. si esset solium quot!dam regium,
ct arx vcl.it imperii, lyrannicam sibi dominationem
vindicabant. i Tuni slalini ferme sequitur : • Sane
callicdra episcopalis sublimior eral, ei velut in fa-
liesfldcicausa ventilatur. Hunc ego genuinum verbo- D siigio eonsliiula, untle possent episcopi de superiori
rum Cypriani sensum esse arbitior. Suinptuni est
autein islud loquendi gemis cx rheiorum disciplina.
Alioqui enim si qni supra cpiscopos sui.t, episcopo-
rnni episcopi dici debcnt, dubitim non est quin |ni-
nias Africx, nimirurn episcopus Carthaginiensis, ciiti
tlebuerilepiscopuscpiscoporum.Nani si istud loquen-
di gentis quidpiam haberct auctoritatis, inulluni de-
Iraheret tle dignitate episcopi Romani, ciim quo non-
niilli episcopi pariafacere viderenlur. Sidoniuscnim
libro vi, epist. I, Lupum Trecensem episcopum vo-
cal patrem patrum, et cpiscopnm cpiscoporum. Et
Ennotlius lih. i, carm. ib, Ambrosiuin cpiscopum
Mediolanensem vocat paslorem anlistituin. Et tamcii
nemo dixerit pontifices Romanos, qui Ltipi et Am-
brosii xvo flonierunt, Lupo Ambrosioquc fuisse
subjcctos. Quin et Carolus ipse Magnus vocatur
episcopus episcoporum a monacho Sangallensi in libro
piimo de Ecclesiastica Cura ejusdem Caroli cap.
loco lideles nioncre. » Stimpiuin aiiicin istml videri
potestex Augustino, cujus hxc sunl verba ex enar-
ratione in psalmurn cxxvi : • Iueo altior loeus positus
csl episcopis, ut ipsi superinlenilaiit et tanquani cu-
stodiant pepulum. > Elpaulopost : « Quomo(!o enim
viuilori altit.r fitlocus atl custodientlam \ineam, sic
ct cpiscopis altior lccus faclus csi. > Vide Ilenri-
cum Valcsium in annotationibusad IlisloriamEccIe-
siasticam Eusebii lib. 7, cap. 30.
b Qui laborut ud molain, id est, usque ad inferio-
ris ordinis pastores et prxpositos : ne quis pulaict
bxc dici episcopis tantum ; cl paulo post addit bxc
sciipta esse, non solum propler episcopos, sedctiam
propter abbates , pr;vpositos et presbyteros, quos
fiasiorum el reciorum nomine intelligi debere aii.
taque diaeonos ctiam excludit a pastomm limnere.
Et laieen in bis quoque sacerdntium agnovit Cypria-
nus aliiquc vcicrcs.
m S. AGOBARDl EPISCOH LUCDl NENSIS
vobis sunt, obsecro consenior et lestis Chrisli pas- \ Itinlaric ; neque dominantes ni cleri
-200
.■.n/ fnrma
eionum , qui et ejus qucc in futuro rcvelunda est facti gregis ei animo ; el cum npparuerit princevs
gloriai communicator, pascfle qui esl in vobis gre- pnstorinn, percipielis immarcescibilis gtoviiv coronam.
gem Dei, providenlet non coacle, sed spontanee sc- Aincn.
cundum Deum ; neque lurpis lucri gratia, scd vo-
LIRER CONTRA EORUM SUPBBSTITIINH
QUl PICTURIS ET IMAGIMBUS SANCTORUM ADORATIONIS OBSEQUIUM DEFERENDUM
PUTANT «.
Primum pracceptum dccalogi est dicente Deo : B
Ego Dominus Deus tuus. qui eduxi te de lerra Mgu-
pli, de domo servjlutis. Non habcbis deos alienos in
conspeclu meo. Non facieslibi sculptile, nec sitnilitu-
dinein oinnium qiiir in cmio sunl dcsuper, el qtice ver-
santuriiiaquissubterra. Nonadorabisea, ctnon coles.
Ad qinc veiba bealiis Agguslimis brevissime snbjun-
git, dicens (Homil. in Exod. cap. i) : < Inprimoprie-
cepto prohiliplur aliqua in figmcniis hominum Dei
similitudo; non quia non habct imagincm Deus, scd
quia nulla cjus iinago coli debct, nisi illa quae ct
lioc cst quoil ipse, nec ipsa pro illo, sed cuni illo. »
Haee dic< ns beatus Auguslinus docet nos breviter
qualiter et caelera hujusmodi pra>cepta intelligere
debeamus. Nain cum dislincle dhatiirnonfaciendam
simililudincm omnium quso in coelo sunt, aul quaein C
terra, nonde solis similltudinibus alicnorum dcorum
inlelligitur dictuni, sed et de codestibus creaturis,
aut quae in honore crcatoris humanus sensus poluit
excogitare. Propter quod ct aperle Moyses loquitur
ad popultiin, dicens : Loculus esl Dominus ad vos
demedio ignis. Vocem verborum ejus audistis, etfor-
niatn penilus non vidistis. El posl pauca : Cuslodite
igittir sollicile aniinas veslras. Non vidistis aliquam
simililudinem in dic qua locutus cst Dominus vobis in
Horeb de inedio ignis ; ne forle decepti facialis vobis
sculplam siinilitudinem, ant imaginem masculi vel fe-
BALUZII
» lnvalueral sevo Agobardi pessima supersiilio, ut
exislimarent nonnulli imaginibus sanctorum ita ut
Deifieac Trinitati servitium aul adoralionem impen-
di del.cre. Qnod adeo impium visum esl Ecclesiae
Gallieanae, uiel episcopi in synodo Francofordiensi
congregati damnaverinl sccundam syiiodum Nicae-
nani, quse adoralionem illam iuiaginum videbatur
imperasse, et Carolus ipse Magnus stylum quoque
advcrsus eam slrinxisse putelur. Ludovico deinde
Pio, Caroli fllio, regnantc, emicuil riirsum in hoc
nrgumento ardor episcoporum Galli;r: : qui cum
adorationem illam imaginum lerre non possenl, ni-
hil intenlalum leliqucrunl quo mentes lidclium ab
eo errore revocarent. Et omnino, dum studebant vc-
ritati, videbanlur faccre contumeliam imaginibus,
quihus crederes asseverasse niillum cultum deberi ;
retinendas tamen, ut ex earuni aspeclu fideles exci-
tarentur ad imitationem sanctoruin hominum. Unus
multorum huic operi incubuit Agobardus, sed adeo
vehementer, ut propterea existimaverint nonnulli
lihruui huncnon esse admodum catholicum. Sed ta-
men quidam pii eruditique viri, post rem islam accu-
ratediscussam, senserunt nihil in eoesse quoJ aper-
te violet fidem Ecclesia", adeoque ab Agobardo sum-
mina', simitiludincm omniutn jumentorum qux sunt
super terram, vel aviunx sub ccele volantitim, alque
replilium qtia' moventtir in terra, sive piscium quisub
terra moranlur in aquis ; ne forle oculis elevalis ad
cmlum, videas sotem et omnia uslra cmli, et errore
deceptus adorcs ea el colas. In quibus verbis sunimo-
pere notandnm esi, quia si opera manuiim Dei non
sunt adoranda ct colenda, nec in honore Dei quanto
magis opcra* manuum hominum non sunt adoranda
clcolenda, n?c in honore eorum quorum simililudi-
nes esse dicunlur.
II. Ex libro sancti Augustiui dcCivitaleDei x (cap.
i) quibus modis cullus dicatur : < Videndum acdis-
serendum est, quantiim Deus dooat, immorlales
ac bealiin coelestibussedibus, dominalionibus, prin-
cipalibus, polestatibus consliluti, quos isli deos, et
ex quibus quosdam vel honos dxmones, vel nobis-
cuin angelos nominant, quomodo credendi sinlvelle
a nobis rcliginnem pielalemquc servari ; hoc esl, ut
apcrtius dicam, utrum eliam sibi, an tantum Deo
sno, qui etiam noster est, placeat eis ut sacrafacia-
mus et sacrificemus, vel aliqua nostra,scu nos ipsos
religionis rilibus consecrcmus. Ilic est cnira divini-
tali, vel, si cxpressius dicendum cst, deitati debilns
cultus; propler qucm uno verbosignificandum,qiio-
niam mihi satis idoueum nonoccurnlLaiinum,Grne-
co ubi necesse est insinuo quid velim dicerc. Latriam
NOTyE.
moveriiniaiicloritatem censnra Hispanicae ac cardi-
nalis Baronii. Ego crediderini Agohardum scripsisse
quodomnestum inGallia,iitctiaiua Sirmundoobser-
valum est, seiitiebanl. Saneiiistitutiinei non est pro-
nuntiare de arduis hisce quaeslionihus. Attamen si-
lerc iioii possum mihi valde placere dccreta concilii
Camcracensis hahiti anno 15US sub Maximiliano a
Bergis, archicpiscopo Camcracensi, quod sic staiuit
in causa imaginum . < Imagines in templis null:c
slatuantur, nisi episcopi consensu etjudicio. Si quce.
aiilem erectse fuerint, ac pra: se ferant quidquam
quod non dcccal, neque prototypo congrual, tolli eas
aut miitari jubeto. Doceatur praeterca populus ima-
gini niilliiiii cultiim deberi aut propter materiam,
ant propter elegantiam, aulpropter prcliiiin opcris,
aut propler quidvis alind quoii sit in arlilicio aut
imaginis subslaiitia ; scd propler rem significatam,
ad quam hic cultus ct bonos pwcipue refertur. Et
sic admonemlus cst animum orantis aul venerantis
in rem signalam referri, et non in signura, quod ner
audit, nec videt, nec seulit. i Vide Gulielmum Du-
randi in lihro secundo de modo generalis concilii
celebrandi, cap. 57.
201
LlBER DE IMACiNlBLS SANCTORUM
r,s
quippe nostvi, ubicuixiue sacrarum Scriptararum A patur, et Latine interprelalur servitus, sed ea qua
posilum est, interpretali sunt servitutem. Sed ca
seivilns, quae debetur hominibus, secundum quam
praecipit Apostolus servos dominis suis subdilos esse
dcbere, alio nomine Graece nuncupari solet. Latria
vero secuntlum consuetudinem qua loeuti sunt qui
nobis divina eloquia eonthderunt, aut seniper aut
taui frequenter ut pene semper, ea dicilur servilus,
quac pertinci aj colcndum Dcum. Proinde si tau-
tummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi
videlur. Dicimur eniiii etiam colere homincs, quos
lionorifiea vel recordatione vcl prxscntia frequenta-
inus. Nee solum ea quibus nos religiosa humilitate
subjicimus, sed quacilam etiam quac subjecta sunt
nobis perhibcntur coli. Nam cx boc vcrbo et agri-
colimus Deuin vel quae Qpntmii Graece, Laline
autem religio dicilur, sed ea quae nobis cst erga
Dcuni ; vcl quam illi 6Eoo-sSttav, nos vero uou uuu
verbo exprimere, sed Dei cultum possuuius appel-
lare ; banc ei tanlum Deo deberi dicimus qui verus
est Deus, facitque suos cultorcs deos. Quicunque igi-
tur simt in cceleslibus habitationibus inimortales
et bcati, si nos non amant, nec beatos essc nos vo-
lunt, coleudi utique non sunt, si aulcm amant ct
bealos esse voluni, profeclo inde volunl. undeclips i
sunt. i
ln eodem libro post pauca (Cap. 4) . t Huic nos
servitulem, quaelatria Graece dicilur.sive in quibus-
que sacramentis, sive in nobis ipsis debemus. Hujus
colse et coloin et iiicolae vocantur. Et ipsos deos non B enim templum simul omncs, cl singuli lempla suinus :
ob aliud appellant cuslicolas, nisi quod ccclumcolant;
non ulique vcnerando, scd inbabilando, tanquam
cceli quosdam eolonos; non sicut appellantur coloni,
qui condilioncin debcnt genilali solo propter agri-
ciilluram sub dominio possessorum, sed, sicut ait
quidam Latini eloquii inagnus auctor (Virg. jEn. i,
16):
Urbs antiqua foil, Tyrii teniierc coloni.
Ab incolendo colonos vocavit, non ab agiiculiura.
Hinc et civitales a majoribus civitatibus velut popu-
lorum examinibus conditae, coloniae nuncupantur.
Alper boc culium quidcm non deberi nisi Deo, pro-
pria quadam notione verbi liujiis omnino verissimum
esl. Sed quia et aliarum rerum dicitnr cultus, idco
quia et omnium concoriiiam, cisingulos iiihabitara
dignalur; non in omnibus, quam in singulis major :
quoniam necmole distenditur, nec parlitioneminui-
tur. Cuin ad illum sursum csl, ejus est altarc cor
noslrum ; ejus unigcnito cum sacerdote placamus ;
ci cruentas victinias caedimus, quando usquc adsan-
guinem pro ejus verilaie cerlainus , eum suavissimo
adolemus incensu, cum iu ejus conspeclu piosancto-
que amore flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque
ipsos vovemus el reddimus; ei beneGciorum ejus so-
lemnilatibus festis ct diebus statulisdicamussacram
usqne menioriam, ne volumine temporum ingrala
snbrepat oblivio ; ci sacrifieamushosliamhurnilitatis
ct laudis in ara cordis igne fcrvid.c cbaritatis. Ad
Latine uno verbo significari cultus Dco debilus non C hunc videndum, sicutvideri poterit, eique coha-re
potesl. Nam et ipsa religio, quainvis distincliusnou
quemlihet, sedDei cultum signifieare videalur (unde
isto nominc inteiprelati sunt noslri eani quae Graece
8p»ax£t« dicitur), tamen quia Lalina loqucndi con-
siietudine non soltim imperitorum, verum ctiara
dnclissimorum et cognationibus humanis, atque afli-
tiitatihus, ct quibusque ncccssitudinihus dicitur ex-
bibenda religio, nonco vocabulo vitatur ambiguum,
cum de cultu deitatis verlitur quaestio, ut Gdeuler
diccre valeamus religionem non esse nisi cullum
Dei : « quoniam videtur hoc verbum a signiGcanda
observantia propiuquitatis humanae insolenler au-
fcrri. Pietas quoquc propric Dei cultus intelligi so-
lct, quamGraeci evoiSttuv vocant. Haec tamcnet erga
parentes olflciose haberi dicitur. More autcm vulgi
hoc nomen eliam in operibus misericordiie frequeii-
tatur Quod ideo arbitror evenissc, quia hxc fieri
proecipue mandat Deus, caque sibi vel pro sacrificiis
vcl proe sacriGciis placere lestatur. Ex qu.i loquendi
consueludinc factum est, ut et Dctis ipse dicatur
pius : quem sane Graeci iiullo suo sermonis nsu
£uo-e6s(j vocant, quamvis eutrigeiav pro misericordia
illorum etiam vulgus usurpet. Unde in quibusdam
Scripturarum locis, ut distinctio cerlior appareret,
iion!u<Ts'6siav,qiiodexbonociiltu, sedSjooiSetav, quod
cx Dei cultu compositum resonat, diceremaluerunt.
Utrumlihet autcm horum nos uno vcrbo enuntiare
non possMiiuis. Qnae itaaiic X«rf,si'« Graece ntincti-
Patroi.. CIV.
dum, ab omni peccatoruin el cupiditaium ina!arum
labe mundaiiiur, ct ejus nomine consccramur. Ip e
enim fons nostrae heatitudiuis, ipsc omnis appeti-
lionis esllinis. Hunc eligenles velpotius religentes,
amiseramus cnim negligentes; hunc crgo religenles,
unde et religio dicta peihibelur, ad cum dileclione.
tendimus, ut perveniendo quiescamus; idco bcati,
quia illo Gne perfecli. *
III. Quod inlcr Deum et bomines nullus sii alius
medialor quaDrendus, nisi ille qui Deus cl homo est,
ex lib. ix sancti Auguslini in opere superius memo-
rato (Cap. 15) « Multitudo quae beata esl, unius
Dei participatione fit beala. Cujus parlicipstlionis
privatione misera multitudo malortini aiigclorun.',
quae se opponit potins ad impedimcutum quam iu-
terponit ad beatitudinis adjutorium, etiam ipsa mul-
titudine obstrepit quodammodo , ne possil ad illud
unum bealilicum perveniri, ad quod ut perd-ucere-
mur, non mullis, scd uno mediatore opus crat, el
hoc eo ipsocujtis participatione simus beati, bocest.
Verbo Dei, non faeto, sctl per quod facla sunt om-
nia. Nec lamen ob hoc niedialor est, quia Verbum ;
(maxime quippe ininiorlale et maxime beatum Ver-
bum longe esl a niortalibus miseris), sed mediator
per quod homo, eo ipso utique ostendens ad illud
non solum beatum, vcrum etiam bcaiificum bonum
non oporlerc quaeri alios mediatores per quos arli-
tremur nobis pervcntionis gradus esse nioliciidos,
7
503 S. AGOBAUDI EPISCON LLGDUNENSIS 20i
uuia bcalus ct pucificusDeus, (aclusparticeps huma- A V. Item cx libro pnefali operis x quod nulla crea-
iina colens Dcum velit pro illo coli cui el ipsa snb-
dita est (Cap. -i ) : i Qu.Tcunque igilur immortalis
poiestas quantalibet virtute prcedila, si nos diligit
sieut seipsam , ei vull esse subditos, ut beati simus,
cui el ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum,
misera cst, quia privalur Deo. llli enim potius di-
vinae senlentise sutfragatur, et dileciioms viribus fa-
VCt, qua scriplum est: Sacrificans diis eradicabilur,
nisi Domino so!i. Nani , ut alia nunc taceam qu;e
vita. i pertiiienl ad religionis obsequium quo colitur Deus,
IV. Kx bbro xejusdeni operis, ubi evidenlissime sacrificium certe nullus liominum est qui auiieat di-
excmplo Domini Jesu Christi docet bealus Augusli- cere deberi, nisi Deo. Multa denique de cultu divino
nus nulli creaturas sacrificandum, ita docens (Capp. usurpala sunt , qmc bonoribus deferuntur bumanis,
1:), 20) : < Qui aulem ptitant hu:c visibilia sacrificia sive humililale nimia , si\e adulationc pcstifera ; ita
diis aliis congruere, sumnio vero Deo tanquam invi- B tamen ul q„jij(|S ea deferuntur, hon.ines haberentur,
sibiliinvisibiliaetniajoiamajori, melioriquemeliora, qui dicuntur colendi ct venerandi ; si autcm multum
mlaiis noslrae, conipendium prxbuit parlicipandx
divinitatis su.t. Nequc eniin nos a mortalitate et
miseria liberans, ad angclos immortales bealosquc
itu pcrducit ut eorum parlicipalione eliam nos im-
tiiorlales et beati simus, sed ad illain Trinitalem,
c.ujiis et angeli parlieipalione beati sunt. Ideoquando
iu forma servi, ut mediator esset, infra angelos esse
voluit, informa Dei super angelos mansit : idem
in inferioribus via vitac , qui in superioribus
qualia suntpuraementisetbonae \ olunt.ti is officia, pro-
fecto ncsciunt haec ita sigua essc iliorum, sicut vcrba
sonantia signa sunt rcrum. Quocirca sicut orantes
alque laudantes ad eum dirigimus signilicantes
voces, cui res ipsas in corde quas significamus oiTe-
rimus;ila sacrilicantes nonallerivisibiie sacrificium
ofierenduni esse noveriiuus quam illi, cujus in cor-
dibus nostris invisiiiile sacrificium nos ipsi csse de-
bemus. Tunc nobis favcnt, nobisque congaudent,
aique ad boc ipsum nos pro suis viribus adjuvant
angeli quiijue virtutesqiiesuperiores, et ipsabonitale
ac pietale polenliores. Si autem illis hcec exhibere
volueriinus, non libenter accipiunt; et cum ad bomi-
ncs ita mittuntur ut eorum prasenlia senliatur,
apertissime vetant. Sunt de bis esempla in litteris
sanctis. Putavemnt quidam defercnduta angelis ho-
norem, vel adorando, vel sacrificando, qni debetur
Deo; cv eorum sunt admonilionc prohibiti, jussique
sunt hoc ci deferrc, cui uni fas esse noverunt.
lutiiaii suni angelos sanctos etiam saneti homines
fiei. Nam Paulus el Barnabas in Lycaouia facto
quodam miraculo sanitalis, putati suut dii, eisque
Lycaonii victimas immolare voluerunt : quod a sc
humili pietale rcmovenles, eis in quein crederent
aiuiunliaverunt Deum. Nec ob aliud fallaccs illi su-
perbc sibi boc exigunt, nisi quia vcro Deo dcberi
sciunt. Nou cnim rcvera (ntaii Porpbyrius, el non-
cis additur, et adorantli. Quis vero sacrificandum
censuil, nisi ci quem aul scivit Deuin , aul pulavit,
aut finxit ? >
VI. Ex libro sancli Auguslini dc vera Rebgione,
apud quos potissimum Deus verus quxrendus sit
(Cap. 15) : ! 1'iius crgo scquendi sunt, inquit, qui
uiuim siimmum soluin veruiii Deum et solum coleu-
dum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit ,
tum denmin migrandum est. Sicut enim in ipsa rc-
ruin natura major est auctoritas iinius ad unum om-
nia redigeiilis , nec ;n genere humano multituuinis
ulla polcniia est nisi couseutientis ; iia in religione
qui ad unum vocant, corum major et fide diguiot
csse debet auclorilas. »
VII. Ex homilia xxv sancti Gregorii papai super
Evangelia , qualiter etiam arjtid sanctos Deus quaj-
rendus sit : i Quserentes aulem nos vigilcs invcniunt
qui custodiunt civitatem; quia sancti Palres, qui
Ecclcsix statum cuslodiunt, bonis nostris studiis
occurrunl, ut suo vel verfco vel scriplo nos doceant •
quos cum paulnluin pertransimus, invenimus quem
diligimus. Quia Kedemptor noslcr, etsi huiuilitate
liomo iiiter homines , divinitale tamen supra homi-
ncs* fuit. Cuin ergn transeuntur vigiles, dilectus in-
venilur : quia cum propbclas el apostolos infra ipsum
esse conspicimus, illuin qui nalura Deus est, supra
homiiies considcramus. »
imlii putaiit) cadaverinis nidoribus, sed divinis ho- r\ His iride senlenlia Canlici Canticorum ( ubi ex per-
noribus gaudent. Copiamvero nidorum magnamha-
bciit iiiidique, ctsi ampliusvellent, ipsi sibi poterant
exUhcr; Q i er^o divi.-w i.m si i irrogant spiri
tus, non cuiuslibel corporis fumo, sed supplicanlis
animo delectantur, cui decepto subjecloque doini-
nenlur, iniereludentc.s iier ad Deuui verum, ne sit
homo illins sacrilicinm, dum sacrificatur cuipiam
pneler illtim. Unde verus ille mediatov, in quanlum
formam servi accipiens, mediator effeclusest Deiel
bomiiium hoino Christus Jesus, cum in forma Dei
sacrificium cum Patre suniat, cmii quo cl unus est
Dcus, tamen in ibrma servi sacrificium maluit esse
quam sumerp, nc vel hac occasione quisquam exis-
timaret ruili.et sacrifieandum csse creatura". :• .
sona sanctx Ecclesiu' dicilur : Jnvenerunl mc vigiles
qiti ciutodiunl civilatem. Tium qttcm dilexit amma
mea vidislis ? Pautulum cum perlransissem cos, invent
qucm dititjit aniina mca : ) cx pra:dicta homilia bre-
vitcr aduotatis, iiiinc videamus quid idem Palcr in
libro xviii explanationis in Job de eisdem verbis di-
cat. Ait ei go ( Cap. 35 ) : « Cum redemptorem suum
Ecclesia quacrerct , in ipsis antiquis prxdicatoribus
spcm figere uoliiit, qnas dicit : Paululum cum pcr-
transissem tos, inveni quem dilicjit anima mea. llluiii
quippe invcnire non possel , si istos transire noluis-
sct. » Consona huic intcllectui beatus Auguslinus in
homilia prima Evangelii secundum Joanncin loquiiur
diccns (Tracl. i) : i De ipsis monlibus esl Joannes:
*0o LIBEB DE IMAGlNIBUS SANCTORUM. 209
de quibus paulo anle cauiaviuius, d.cemes : Levavi A neni nie vullis esse, ui loquar eontra vcrilatem. Non
oculos meos ad monles , unde veniet auxiltum milii.
Ergo, fratres charissinii , si vultis iulelligerc, levate
oculos ad istum monlem , id esl, erigite vos ad
evangelistam , erigite vos ad ejus sensuin. Sed quia
montes isti pacem suscipiunl, non potest aulem
esse in pace qui spem ponil in hotnine ; nolile sic
erigere oculos in iriontem , ut putetis in hondne
spem veslram esse collocandam , et sic dicite : Le-
vavi ocutos meos in montes , unde veniel auxilium
mihi, ut slalim subjungatis : Auxilium meum a Do-
mino qui fecil caelum et terram. Ergo levemus oculos
iu inontes , unde veniet auxilium nobis. Et tamcn
11011 ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda
esl. Accipiunt enim mortles quod vobis minislrent.
polesl bomo accipere quidquam, nisi datum fueilt
ei de ccelo. Ipsi vos mibi lestimonium perbibetis
quod dixerim : Ego non sum Chrislus. Non es lu
Cliristus ! Sed quid si major illo , qnia tu illum ba-
ptizasti ? Missus sum. Ego prasco sum , ille judex
cst. Et audi lestiinoniuni mullo vehemenlius, mullo
exprcssius. Videte quid nobiscum agitur. Videte
quid amare debeanms. Vidcte quia aliquem homi-
nem amare prac Christo, adulterium est. Quare hoc
dico , atiendanms vocem Joannis. Potcrat in illo er-
rari ; poleral ipse putari qui nou erat : respuit a se
falsum houorein , ut teneat solidam veriiaiem. Yi-
dete quid dicat Christuin , quid se ; Qui habel spon-
sam, sponsus est. Casti eslote, sponsum amate. Quid
Unde el nionles accipiunt ubi spes poncnda est , cum B aulem lu es ? Quid nobis dicis ? Qui habet sponsam ,
oculos noslros levamus ad Scripturus, quia per ho-
mines fuinistratae sunl Scripturae. Levavimus oculos
nostros ad montes uude auxilium veniet. Sed lamen
quia ipsi homines qui scripserunl Scripluras, non
de se luccbant ; ( sed illc erat iumen illoium qui il-
luminat hominem omnem venientem in hunc mun-
dum ; et mons erat ille Joannes Baptisla , qui dixit,
Non sum ego Christus , ne quisquam in monte spem
poncns, caderel ab illo qui montes illustrat. Et ipse
confessus, ait : Quoniam de plcnitudinc ejus omnes
accepimus, ) ita debes dicere : Levavi oculos meos in
montes, unde veniet auxilium mihi. Ne auxilium quod
tibi venil, monlibus impules, sed sequaris el di-
cas : Auxilium meum a Domino qui fecit cxlum et
sponsus est; amicus autcm sponsi, qui stat et audit
eum , gaudio gaudel propter vocem sponsi. > Et post
pauca : i Vide, inquit, slanlem in solido : Non sum
dignus corrigiam calciamenli ejus solvcre. Bene te
huniilias , mcrilo stas, merito non cadis, merilo au-
dis, el gaudio gaudes propter vocem sponsi. Sic et
Apostolus amicus sponsi zelat, el ipse nou sibi, sed
sponso. Audiat vocein zelar.tis zelo Dei. Vos zelo di-
xit, non meo , non mihi , sed zelo Dei. Unde ? Quo-
modo? Quem zelas , cui zelas? Desponsuvi enim vos
uni viro, virginem caslam exhibere Chrislo. Quid ergo
times ? Quare zelas ? Timeo, inquit, ne sicut serpens
Evam scduxit astutia i,ua, sic et veslri sensus corrum-
pantur u caslitate , qua; est in Christo. Oinnis Eccle-
terram. Ergo, fralrcs , ad hoc ista monuerim, ul C sja t virgo appcllata est. Diversa esse menibra Ec-
quan-'o erexislis cor ad Scripturas, cum sonaret
Evangelium : In principio eral Verbum , et Verbum
eral apud Deum , el Deus erat Verbum , el caelera.
Qua; lecta sunt ut intelligatis vos levasse oculos in
montes. Nisi enim isla dicerent , unde omnino cogi-
larelis, non invenirelis. Ergo ex moiilibus venit vobis
auxilium, ut haec vel audiretis : si nondum polcstis
intelligerc quod audistis, invocale auxilium a Do-
mino qui fecit calum ct lerram , quia montes sic po-
Ulerunt loqui , ut non possint ipsi illuminare , quia
cl ipsi illuminali sunl audiendo. lnde qui haec dixit
accepit, Joannes ille, fraires, qtii discumbebat su-
pcr pectus Domini , et dc pcclore Domini bibebat
(|uod nobis propinaret. Sed propinavit verba. Intel-
leclum autera inde debes capere , unde el ipse hibe- D
rat, qui tibi propinavit. > Istis etiam paria hic idoin
doctorin praedicti operis homilia duodecima loquitur,
cum verba Joannis Bapiistae tractarel, qui ad disci-
pulos suos Joannes respondit, diccns : « Non potest
homO accipere quidquam , nisi datum fuerit ei de
ccelo. Ipsi vos mihi tcslimonium perhibetis quod dl-
xerim : Ego non sum Christus. Tanquam dicens :
Quid vos fallitis ? Vos ipsi mihi quomodo proposui-
Stis islam qiifeslionem ? Quid milii dixistis? Rabbi ,
qui eral lecum trans Jordanem , cui testimonium per-
hibuisti ? Noslis ergo quale testimoniuni illi perhibui
niodo ? Dicturus sum non esse illuro quem dixi esse
ego, qni aliquiu arcepi de coplo, ut nliquid essem. Inn-
clcsise, diversis pollere donis videtis atque gaudelis.
Alii conjugali, alia- conjugatae ; alii viduati, uxores
ultra non quserunt ; aliac viduatas, marilos ultra non
quajrunt ; alii iniegritalem ab ineuute aitate conser-
vant ; alios virginilatem suam Deo voverunt. Diversa
sunt munera ; 6ed omnes isli, una virgo esl. Ubi ista
virginitas? Non eiiim in corpore. In corpore pau-
carum feininarum. Etsi dici virginitas iu viris po-
test , paucorum sanctitas. lntegritas eliam corporis
est in Ecclesia, el honorabilius inembrum est. Alia
aulem sunt membra in corpore : sed omnia in inenie
servant virginitalem. Qux est virginitas mentis ? In-
legra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc vir-
ginilatem timebat ille qui zelabat sponso a serpente
corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in
quodam loco, sic seductio linguae violat virginila-
tem cordis. j
VIII. Ex libro de Civitate Dei ix ( Cap. 25 ) sanctl
Augustini : Quod licct sancli angeli atque homines
nuncupenlur dii , nequaquam tamen possint iidem
sancti angeli appellari dii deorum, id est, bominum
sanctorum. Ex qua lonsideratione colligitur, quia si
angeli saneli non possunt dici dii hominum , multo
rninus boinines. Ait itaque idcm doctor : < Verumta-
men cum a nobis quseritur, si homines dicti sunt dii ,
quod in poptilo dii suot. quem per angelos vel per
homines alloquilur Dcus; quanto magis imniortale»
eo tmmine digui snnt, ijui ea fiunntur beatitu.!iuef
2<yj
S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDUNENSJS
203
ad quam Deum colendo cupiunl homines pervenire , A mo de Civilate Dei ( Cap. 13 ) , ita loquens : « Neti
quid respondebimus , nisi non frustra in Scripturis
sanctis evprcssins homiucs nuiiciipatos deos , quam
illos immoaales ct hcatos, qoibus nos a-quales fu-
iuros in resurrcclione promiltilur ; nc seilicet pro-
pler illorum excellcnti.ini aliquem eoruiu nobis con-
stituere Deum infidelis audcrct infirmitas. Quod in
hominc facile est evitare. Et evidentius dici debue-
runt borniiies dii in ponulo Dei , nl certi ac (idejiles
flerent cum csso Deum siium, qui dictus cst Dcus
deorum. Quia etsi appcllantur dii immorlales illi ,
U beati , qui in coalis sunt, non tanien dicti sunt dii
deorum, id cst, dii bominiini in populo Dei consti-
Julorum , quibus diclum cst : Ego dixi : dii eslis, el
/UHEicelst omncs. Hinc esl quod ait Aposlolus : Etsi
contemnenda et ahjicienda corpora defuiictornm ju?
sloruin , quibus lanquam organis cl vasis ad omni.i
bona opcra sanclus tisus est Spirilus. Si cnini pa-
lerna vestis el annulus, ac si quid Imjiismodi, tajito
charius cst posleris, quanto erga parcutcs majoj
affcclus ; nullo modo ipsa spcrnenda suol corpojra ,
qux ulique multo familiarius alque coujuncliu:
quam quadibet iodumciUa gcslamus. Hac euim noji
ad ornaiuciilum vel adjulorium quod adhiliolur
extrinsccus , scd ad ipsam natnram horninis perti-
neni. Unde ct amiquoriini justorum fuoera oOiciosa
pielate curata siint, ct exsequiae celcbraUe, cl sc-
pullura provisa ; ipsi'IUc num vivercnt, de sepelicn-
dis vel etiaui transfcrendis suis corporibus, filiis.
sunt qui dicanlur dii , sive in caelo, sive in tcrra , B mandavcrunl. Ipse quoque Donunus die lerlio resur-
( sicuti sunt dii mulli , cl domini mutti ) nobis tamen
unus D.eus Pater, cx quo omnia , el nos tn ipso , et
unus Dominus Jesus Cliristus , per qucm omnia. et
nn* per ipsum. >
I\ . His ita se habcnlibus, est modus divinae , sivc
cvangelicac. vel etiam hunianae gloii;e : sicut Alchi
mus Avilus cpiscopus Vicnncnsis m Dialogo, ubi
cum Gundobado rege loquitur, dicit. « lllud lamen
quod ab a>quaiilate Cflelestis gloriae Patrcm ct Filium,
reclurus , rcligiosae mulieiis bonum opus praudicat ,
pr.-edicanduuiquc commcudat, quod unguentum pre-
liosum supra mcinbra cjus efludcrit, atque hoc ad
eum sepeliendum fcccrit. El laudabiliter commemo-
ranlur in Evangelio, qui corpus ejus de crucc acce-
plum diligentcr aiquc boiioiificc lcgendutn sepelico.-
dumque curarunt. Vcrumlamcn islac anctorilales
non hoc admonenl, quod insil ullus cadavcrihus
sensus ; sed ad Dci providcnliam , cui cliam talia
perinde ut creaturam angelicam secludentcs, quam- pietatis oflkia placent, corpora quoque mortuornm
dam mibi invidiam illicitc supernis virtulilms delati pcrtincre significant , propler fidem resurrectionis
bonoris obtenditis , diccntes : Ergo et angelis , atque astruendam. »
arcbangelis, et qnxcunqiie in cxcelsis sunt, gloriam Item Augustions in libro oclavo ejusdem operis
ferre debemus ; licet niinime pertineat ad causam , (Cap. 27j : « Nec tamen marlyrilius templa, saccr-
eliam ad prxsens non omnino sic renuo, qnasi crea- "-■ Jotja, sacra el sacrificia constituimus : quoniam
lurae sublimi atque prxstanli gloriam ferre limea- non ipsi , sed Deus eorum nobis est Deus. (lonora-
mus. Est quippe divinae, esl angelicx, est cliam
humanae gloria: modus, quem in multis Scriptura-
runi locis invcniamus et sanctorum merilis et api-
cibus regum siue vitio asseolalionis ascribi. Qtix
enim inter homines prima gloria, gloria haec est om-
nibus sanelis ejus ; et in Evangelio Dominus dicit.
quod nec Salonion in onini gloria sua sic vesliws
est, sicul lilii flosculus specie naturali. >
X. Aiidi3mus nuiic liis paria beatiim Hieronymum
prxdicantem. Dicit cnim in epislola quam pro " schi-
smate Vigilanlii ad Riparium presbyterum transnii-
sit . « Nos autem, non dico marlyrum reliquias, sed
mus sane memorias eorum tanquam sanctorum ho-
minum Dci, qui usqiie ad mortem corporum suorum
pro veritate certarunt, ul innotcsceret vera rcligio,
falsis fictisque conviclis. Quod ctiamsi qui antea
senliebant , timendo reprimebant. Quis autem au-
divit aliqiianilo fidelium stantem sacerdolem ad al-
tare, etiam super sanetum corpus marlyris ad Dei
honorem cultiunque constructum, dicere in preci-
bus: Oflern libi sacnficium, Petre, vcl Paule, vcl
Cypriane? cii;n apud eorum mcmorias olfcratur Deo.
qui eos ct homines et martyres fecit, ct sanclis suis
angelis coelcsti honorc sociavit; ut ca celebritate ct
nec solem quidem et lunain , et angelos, et archangc- p Dco vero ilioruni vicloriis gratias againus , et nos
los, non seraphim , non cherubim . et omne iiomeu
quod nominatur in prxsenti sxculo, et in futuro,
colimus et veneramur ; ne scrviamus crcatui-a' po-
tius quam Crealori . qui est bencdictus in saecula
Honoramus autem reliquias marlyrum , ut euni cu-
jus suni martyrcs adorcmus. Honoramus vos, ut
bonores scrvoruin rcdundent au Domimun , qui ait :
Qni ios suscipit , me suscipit. >
XI. Consonat huic beatus Augiistiniis in libro pri-
ad imitalionem talium coronarum atque palmarum,
eodem invocato in auxilium , ex illorum memorix
renovalione adhorlcmur. Quaecunque igilur adhj-
bentur religiosorum obscquia in marlyrum locis, or-
namenta sunt memoriarum, non sacra vcl sacriflcia
iiioituoruni tanquam deorum- Quicunque eliam epu-
las suas co delciunt; quod quidem a Chnslianis
iiielioiihus non fil, et in plerisquc terrarum nulla
talis esl consuetiulo : tatnen quicunque id facuint .
BALUZII NOT^E.
« Sclusmute Viailantii. Celebris esl bic bomo ob nem esse f.ilsam eviocit illuslrissiinus vir Pelnis
aculeaias Hieronymi iu en.m scriptiones. Et constat de Marca aichicpiscopus Parisiensis in Dissertalione
hominem fuisse valde haBreticiim, ac meritum ut de patria Vigilautii, quam olim in publicum exire
adversns eum excandesceret Hieronymus. Ac vnlgo facicinus. Probat autem Aquitanum fuisse.
putant bominem fuisse Hispanum. Sed illam opinio-
2U!>
LIBER DK IMACIMBUS SANCTORUM
?iJ
tjuas cum apposuerint orant et auferunt ut vescan- A aut illo ctiam quem propter se acceperunt, aecept-
lur, vel ex eis etiam indigentibus largiaiilrtr, sancti-
ficari ibi eas vohmt per merila triartyruiri irt nomine
Domini marlyrum Non aulcm cssc ista sacrificia
martyrum novit, qui novit unurii, quod ctiam iliic
offertur saci ificiurh Chrislianomm. Nos ilaque mar-
tyres nostros, nec divims honorihus, nct humanis
criminihus colimns. sictit colnnt pagahi ilcos suos ;
nec sacrilkia illis offerimus, net ertrum prohra in
eontm sacra cortvertinius. >
Dieit ctfam in libro qucm de scx dierum opcre
scripsit (Qu.Tit ih Gen. Itb. 1, cap. 84), quod statuit
lapidem Jacob, quem sihi ad caput posuerat, et con-
stituit eum tilulnm, ct pcrfudit illum olco, non ali-
qtlid idololatrhe simile fecit. Non cnim vel tunc vcl
rutit lamcn, atque ita rcfeclos in illum ire com-
pellimt , quo fruenles pariter bcali simus. Nam et
Aposloltts cxclamat : Nunquid Puulus crucifixu$ ctl
pro robis ? Attt in nomine Pauli baplizati estis ? Et :
Ncque qui plantal est aliquid, neqitc qui riqat, sed
qui incrcmentum dat Dcits. El angelus hominem se
adorantem monct, ut illum potius adoret, sub quo
ci Domiuo ctiam ipse conservus est. Cum autem
honiine in Deo frueris, Deo potius quam hominc
frueris. Illo cniin frucris qno cflieieris bealus; el ad
eiim te pervcnisse Hclabcris, in quo spem ponis ut
venias. Indc ad Philemonem 1'anUvs, . Ila, fraler,
inqtiit, eijo te fruar in Domino. Quod si non addi-
disset, in Domino, ct le fruar tanlum dixisset, in eo
postea frequcntavit lapidcm adorando, aut ci sacii- B constituisset spem bcaliludinis sua;.
Ilcando; scd signom fuil in propbetia evidentissimo
constitutrim , qiia? perlincnt ad Unctionem. Unde
Christi nomen a chrismale est. Non solum enim
lapidi sacrific.andum non est, sed ncc ulli corporali
incorporalive creatur* , « nec in alicujus honorem
pricler SoliuS vivi Dci lertiplUirt conslriicndum. Quod
cum ih aiiis, lum in dispulalrone quani cum Maxinio
ManichaeO incomminus liahuit, prObat heattis Augu-
«liniis bis verbis : < Si Dcus Spirilns santlus non
csset , tcihplum iitiqne nos ipsos non haheret Scri-
plum cst quippc in Aposlolo : Nescilis quia templum
Dci cslis, et Spiriltts Dei habilat In vobis ? Et iterum •
Nescilis quia corpota rcstra lenlplnm in vobis cst Spi-
ritus sancli, quem habetis a Deo ? Nonne si templum
alictii sancto angeln cxcclleiilissimo dc lignis el la- C
pidibus facercmus , anathematizaremur a veritate
Chrisli, et ad Ecclesia Dci, quoniam ereaturae exhi-
beremus cam scrvilulcm, qua2 uni lantiim dehetur
Deo '! »
XII. Dcus igitiir solns est , sicut jam superitis
multolics ostendimus, in quo spem noslra; heatitu-
dinis collocarc dehcmus, sicut idcm Pater in libro
de Doctrina Christiana |irilno his verhis insinuai ,
diccns (Lib. i, cap. 32, 55) : t Ciijus nos miscreihur,
et cui consiilimus , ad cjus qnidcm ulililatem id
faciitius, eainquc intuentur. Sed nescio quomodo
eliarn nostra sit consequcns , ciiin cam misericor-
diani qnam impcndimus cgcnti sine meicede nen
relinquit Deus. Hjcc autem tnerces summa cst, ut quod eo paratiorcs ct nullis molestiis interpcdicnii-
ip<o pcrrruamiir, ct omncs qni eo fruimur, nohis bus perfrtiuntur : sed magis cos diligimus, quoniam
ct nos lale aliquid speraro a communi Domino jussi
XIII. Quod autem sola ralionalis creatura possit
clTici beata, et hoc ipsum bonum non habcat nisi a
Dco, idem doctor tcslatur in lihro de Civitate Dei xn
(Cap. I), ita loquens : t Non cst creaturx rationalis
vel intelleclualis bonum, quo beata sit, nisi Deus.
It:it]iic quamvis non onmis beata possit esse crea-
tura (iteque enim hoc niunus adipiscuniur a;it
capiUnt ferse, ligna, saxa, e! si quid ejusmodi est),
ca laincn qua: potest , non ex se ipsa potest, quia
ex nihilo crcala cst, sed ex illo, a quo creala est.
Iloc cniih adepto bcata cst, qno amisso, misera est.
Ille vcro qui non alio, scd se ipso hono bcatus est,
ideo miser non potest cssc , quia non Se polest
amitlere. Dlcithus itaque immutabile honum non
esse, nisi tinum verum bealum Deum ■ ea vero qn;e
fccit, bona quidcm esse quod ab illo, vcrtimtamen
mutahilia, quod rioh de ilto, scd de niliilo facla sunl.
Qiianqiiam crgo summa noii sint quihus est Dens
majus honiim; m.-:gna siint lamen ea mutabilia hona
qiiK adhxrcre possunt, ut heata sint, immutabili
hono, qnod usque adeo bonuin corum est , ut sine
illo misera esse necesse sil. »
Ex lihro de vera Religionc (Cap. .'>,'>) : t Non sit
ergo nobis rcligio cultus corporiitn a-llierooriim at-
que coeleslium, sed ejns cujus contemplatione bcati
sunt. Neque cnim et nos vidcmlo arigelnm bcati su-
mus, sed vidcndo veritalcni, qua eliam ipsos diligi-
inus angelos, el eis congratulamur. Ncc invidemus
eiiam inviccm in ipso perfruanmf. Nam si in nobis
id facimus, remanemus in via, ct spem hcatitudinis
noslric in hominc aiil in angelo collocamus : qnod
et homo snperbus ct angelus superbus arrogant
sibi , alquc in sc aliorun. speni gaudcnt constilui.
Sanctus auiem bomo cl sanctns angclus ctiain fcs-
sos nos alque in sc quicscere et remanere cupientes
reticiunl p;ilius , aut eo sumptu qucm propter nos,
sumus. Qnare hoiioranius eos eltaiitate, non servi-
tnle. Nec eis templa constiliiimus. Nolnnt cniin se
sic honorari a nobis, quia nos ipsiK, cum lioni su-
iiuis. lempla summi Dei esse noverunt. >
Nain ct cum exaudiunt angeli, Deus exaudit tan.
quain in vcro nee manufacto tcmplo suo, sicnt in
oimiiliiis sanciis stiis , ejusqiic temporaliter fiunt
BALUZII NOT.E.
Nec in aticujus honbrem. Sic ait •\gobaidus non
[icere ctiiquam dcdicare lemplum in honorem alicu-
jus sancti, scd tanium solins Dei. Sed opinor mnta-
1'iruin fuisse scntenliam, si hoc nosiro sa-culo vivis-
sct, qtio receplum est ecclesias dcdicari in honore
saiicioriiin. Oliin ecclesi.ie dcdicabanlur in honorem
Dei , et in eis erant niemmi;e iiinnvnmi.
.»11 S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDUNENSIS 212
jussa :elenia siuc lege eonspecta. Ncc raovere dcbct, A Paracletus non veniet ud vos. Si autem abiero, mil-
(juoil cuni sil invisibilis, sxpe visibilitcr patribus ap-
paruissc memoralur. Sicut cniin sonus qui audiltir,
scntcnlia in silcnlio intelligentiye constitula, non est
l:oc quod ipsa , ila et spccics qua visus est Deiis in
natura invisibili constitutus, non crat quod ipsc.
Verumtamen ipsc in eadcm specie corporali vi;lelnr;
sicul illa senteiilia ipsa in sono vocis aiidilur; ncc
iili ignoral.anl invisibilem Deum in specic corporali,
quod ipsc non cral, sc viderc. Nam et loquebaliir
cum loquente Moyses, elei tanicn dicebat: Si invem
graliam ante lc, ostende mihi tcmelipsum scicntcr, ut
videam te.
XIV. Item Augustinus in libro quinto (Cap. 1) de
Trinilate dicit: » Ea quae de natura incommiilabili
foui eum ad vos (Joan. xvi, 7). ln quibus vcrbis lmnc
scnsum csse soepc noininatiis pater Auguslinus (do-
cct) (Tract, xcv in Joan. cap. xvi) : « Expcdil vobis
ut ba?c forina scrvi aufeialur a vobis. Caro quidcm
faciuin Vcrbum babiio in vobis; sed nolo adbuc me
carnaliicr diligalis, et isto lacte conlenti , scmper
infanles csse cupialis. Si alimenta tenera, quibus
vos alui , non sublraxcro, solidum cibum non esu-
rietis; si carnaliter esurire non destiteritis, capaces
Spiritus non critis. Nam ipiid est, Si non abiero,
Paracletus twn veniet ad vos ? Nunquid bic posilus,
cum non poteral mittere? Quis hoc dixerit? Neque
enim ubi ille erat, iste inde recessit. Quid est ergo,
Si non abiero, Paracletus non veniel ad vos ? nisi ,
el invisibili, summoque vivente, et sibi sufficiente, " ^on potestis capere Spirilum, nisi carnaliter desi-
dicuntur non essc consuetudine visibilium , alque
mutabilium, et mortaliuin, vcl egenarum rerum me-
lienda, sed etiam in bis, inquil, etiam qiux nostris
corporalibus adjacent scnsibus, vcl quod nos ipsi
in intcriore homine suniiis, scienlia comprehenderc
laboremus, nec sufficianms, non tamcn impudcnler
iu illa quae supra sunt divina ct inelfabilia pietas
lidclis ardescit , jion quam suarum virium inflat
arrogantia, scd quam gralia ipsius Creatoris el Sal-
vatoris iuflammal. Nam quo intcllcctu homo Detim
capit, qui ipsum intellectum suum , quo cum vult
capere, nondum capit? Si autcm hunc jam capit,
.•iUcnd.it diligcntcr nihil co csse in sua nalura me-
lius , el vidcat ulruqi videat ibi ulla lincamcnta
formarum, nitores colorum, spaliosam gianditatcm,
parlium dislanlam, molis dislinctionem, aliquas per
lccorum intervalla moliones , vel quid ejusmodi.
Nibil cerle istorum invenimus in eo quo in nalura
nostra nihil melius invcnimtis, id est, in nostro in-
lellcclu, quo sapicnliam capimus, quantum capaces
sumus. Quod ergo non invenimus in meliorc nostro,
uon dcbemus in illo quxrere quod longe melius cst
meliore noslro. Ut sic inlelligamus Dcum si possti-
mtis, quantum possumus, sinc quantitaie magnum ,
sine indigentia crealorem, siue situ piacscntem, sine
habilu omnia conlincntem, sinc loco ubique totum,
sine tempore sempitcrnum, sine ulla sui miitalioue
mutabilia facientem, nibilque paticntcm. Quisquis
natis diligere Christuni. Unde ille qui jam ccperal
Spiritum : Elsi noveramus Cliristum, inquit, secun-
dum carnem, sed nunc jam non novimus. lpsam
quippe carnem Cbristi, non secundum carnem voca-
vit , qui Vcrbtim carncm facium spirilalitcr novil.
Hoc nimirum significarc volnit magisler bonus, di-
ccndo : Si enim non abiero, Paractetns non veniet.
Si autem abiero, mittam eum ad vos. Cbristo autciu
desccndenle corporaliter, non soltim Spiritus *san-
ctus, sed et Pater, et Filius illis adftiit spiritualitcr.
Ac per hoc, cuin cx cainalibus cssent spiritales fu-
ttiri, profccto et Patrem ct Filium et Spiritum san-
clum capacius fuerant habituri. i
XVI. Ncmo igitur sapicntum ignorat, quod homo
fidelis, ui pioficiat ah exlcrioribus, inlrorsns trahen-
duscst, non ab interioribns exlerius projiciendus,
ut deliciai. Transirc enim dcbstdecamc ad animain,
de corpore ad spirituin, dc visibilihus ad invisibilia,
dc mundo ad Detim. El iste tlicitur profeclus, si a ad
mcliora quis transeat, non ad dcleriora. Melius vero
esse animum, deterius corpus, eminentius spiritum,
infimam carnem, novit qui ea qua; panlo superius
sunt posita sancli Augustini vcrba legitet intelligit.
Multo auicm his detcriora csse quoe humana et car-
nalis prxsuniplio fingil, etiam slulti consentiunt. Io
quo gcnerc istac quoque invcniuntur, quas b sanctas
appellaut imagines non solum sacrilegi, cx eo quoJ
divinum cultuin operibus manuum suarum exbibent;
Deum ita cogitat, etsi nondum polest omnimodo iu- sed ct insipicnles, sanctitalcm eis quae sme anima
venirc quid sit, pie lamen cavct, quanlum polcst, sunt imaginibus tribuendo : nec boc solum, sed san»
cliquid dc illo scntirc quoJ non sit. i
XV. Quantum autem visibilia noceant ad invisibi-
lia capienda, et quanlum ainor corporearuin rerum,
ciiam bonarum, ad spirilalia contemplanda, ipse
Doiuiuus demonslrat , dicens : Ego veritatem dico
vobis. Expcdit vobis ul ego vadam. Si enim non abiero,
« Ad meliora quis transeat. Sic Polycarpus apud
Etisebium lib. iv, cap. 15, ait : < Nequc enim nobis
a melioribus ad deteriora mulabilis mens est. Pul-
chrura quidcra atque boiicslura diicimus a vitiis aJ
virtiitein transcuncre. i Ex versione viri clarissinii
1'cnrici Valesii.
)• Snnctas «ppeWdHtimnjJncs. lndignalurAgobardus,
imagii
clificationem quoque, quam per Verbum Dei fieii
lestatur Apostolus, eis quae nunquam locuta sunt
simulacris demenler concedendo. Denique Gedeon,
qui , leste angelo, virorum fortissimus exstitit , et
inortuus dicilur in sencctutc bona , postulavit, ut
narrat Scriptura divina, a sociis de prseda inaures
:il NOT.E.
clmerito, quodsanclasimaginesdicerent, sanctitatem
rebus inanimalis tribuentes, et opcribns mantuim
suarum. Nihillamen velatquin aliquomodo dici pos-
sint sanct.x-, habila ratione personarum qux in ta-
bulis iliis picUc sunt, vi 1 ficlx. Atqne ob eam cau-
sam eas sanctas vocat I!ed:i in Ilistoria abbalum
■\Vircmuthcnsium nuper cdita.
LIBER DE IMAGINIBUS SANCTORUM.
214
aureas, et aecepit; fecitque ex eis Ephod, et posuit A peteret ab eo ne humandum concederet corpus; do
illud in civitatc sua Ephra ; fornicatusque cst omnis
lsrael in eo : et factum est Gedconi et omni domui
ejus in ruinam. Licet cnim ille hoc in honorem Dei
fccerit, lamcn quia non in loco qucm Dominus cle-
gerat, sed in sua illnd voiuit ponerc civitale, qtiod
utique lex vctucrat, non, utpulavit, elevationcm
consccuta exinde csl domus ejus, scd eversionein.
Et Jl noverimus non diis alienis illud a Gedeone
factum, slatim sequitur : Poslquam aulem mortuus
est Gedeon , arcrsi sunt filii Jsrael , ct fornicali sunt
ciim Baalim. Ubi fornicati sunt in Ephod, nec aversi
dicuntur, ut subaudiamus a Deo ; ncc Baalim, vel
Aslaroth aut aliquid idolum nominatur : ubi auteni
cum diis alienis , statim designantur Baalim , quod
forie, inquit, relinquentes illum qui crucifixus esi,
Chrisliani hunc dolere incipiant ; Judaeis maxiinc
isla machinantibus, qui et noslros in lantis oculis
observarunt , ne ciim flaniniis adhuc ardcntihus
raperent, ignoranles miserrimi quia neque Chrisluin
aliquando possuir.us derelinquere, qui mortem pro
lotius munui saltitc sustinuit, neque aliiun quein-
quam colere, quippe qui verum Deuin, el qui solus
colendus sit, iioverimus; murtyres vero lanquani
discipulos Domini diligamus et veneremur, quasi
integre fidem magistro servantes cl Domino, quo-
ruui nos quoque in fide el perscverantia charilatis
optamus esse participes. Ubi autem vidit centurio
lam obstinaiam Judaeorum conteiilioncni, positum
apud Hebrxos pluralis numeri est, quod idola solet B in medio ipsum corpus exussil; et ita nos postmo-
dura ambusta ossa, pretiosissimis. geramis cha-
riora, et omni auro probabiliora per ignem facta,
collegimus, ac, sicut conveniebat ex more, condidi-
mus. Quo in !oco eliam nunc prxstanle Douiiiio
solemnes agimns cclebvesque conventus; maxime
quidera in die passionis ejus. Sed cum eorum me-
inorias, qui prius passi fuerant, eelebramus, ideo
facimus, ut sequentium animi ad prxdeccssorum
viam exemplis insignibus suscitentur. >
Hxc de Hislorix Ecclesiasticx Iibro quarto sum-
pia, ut inler exteras divinx legis vel sanctorum Pa-
trum aucioritates teneant Iocum. Cumqtic omnium
una senlenlia sit, cultum religionis soli Deo debcri,
quid superest Gdelibus, nisi ut purgatis ab omni
figmentorum profana servitute aniinis, tolis viribus
decertemus, qualenus veraciler illud quod scriptum
esl, dicere valeamus : Non enim in errorem induxit
nos hominum mala; artis excogitatio, nec umbra pi-
ciura: labor sine fructn , efjigies sculpta pcr varios
colores, cujus aspectus insensato dai concupiscenliam,
el '.liligit mortuic imaginis effigiem sinc anima. Mnlo-
rum amatores sunt gui spem in taiibus liabeni, et qui
faciunt iltos, el qui diligunt, et qui colunt. Et iteruin :
Nemo enim sibi similem liomo pvterit Deum fingere.
Cum sil enim mortalis, morluum fingit manibus ini-
quis. Melior est enim ipse his quos colit : quia ipse
qitidem vixit, cum esset mortatis, illi autem nunqv.am
(Sap. xv, i seqq.).
XIX. Dicil forsitan aiiquis non se putarc imagini
quain adoral aliquid inesse divinum , sed tanluin-
modo pro honore ejus, cujus effigies est, lali eam
veneratione donare. Cui 1'aci'e respondelur, quia
significareinScripttira divina.Sicuteliam cumunura
vilulum populus errans fecisset in eremo, dictum
est : Isli sunl dii tui, Isracl, qui te eduxerunt de terra
.'Egypli.
XVII. Non solum vero divinum Jeferre honorera
quihus non licet, sed et ambitiose honorare * san-
ctorum memorias ob captandam gloriam popularem,
reprehensibile est. Arguil superhis Dominus Phari-
sncos in Evangelio, teste beato Hieronymo, his ver-
his : W vobis, Scriba1 ct Phariswi hgpocrila', qui
ivdificatis sepulcra prophetarum , et ornatis monu-
meitta juslorum, et dicilis : Si fvissemus in diebus
putrum noslrorum, non fuissemus socii eorum in sun-
yuine prophelarum [Malth. xxm,29, 50). Dicit ilaque
pnefalus doclor prudentissirao syllogismo, qui ar-
guil eos filios essc homieidarum, duni ipsi opinione
bonitatis ct gloria; in popuio sepulcra sediflcant
prophetarum , quos majores eorum interfecerunt,
et dicunt (iu Matth. cap. 25) : i Si fuissemus in
illo temporc, non fecissemus ea quae fecerunt patres
iioslri. Hoc autem ctiam si sermone non dicanl,
opere loquuntur, ex co quod ambitiose et niagiiifice
icdificant memorias occisorum, quos a patribus suis
esse jugulalos non ncgant. i
XVIII. Yerum ne quis pulet spernendiim lesti-
moniiim singulorum sancloruin , iibet non unius
boniinis, scd tiniiis Ecclesi;c hoc loco tcstimonium
inserere , ex quo perspicuc patcat quis antiquis
fiilelibus fuerit in divino honore cultus, vel quis .
amor erga memorias sanctorum. Dcnique Ecclesia
Dci , qua? calholicis de passione Polycarpi inler
cxtcra de vencratione sancloruin martyrum ita lo-
(iuitur (Euseb. lib. iv, cap. 15) : i Sed ilie xmulus ^ si imago quam adorat, Deus non est, nequaquam
lolius boni, et adversarius omnium jusloruni, post-
quam vidit qtiod et per martyrii gloriam et pro vit:e
cgregiaj virlutibus coronatus cst, et pcr mortem
prxniia immortalilalis indeplus, saiis agcre ccepit
ul reliquias ejus ad sepulluram nosti is desideranti-
bus non conccderet. Instigabatur crgo Niccia Hero-
dis paler, fratcr autem Dalcae , adire judicem, ut
BALUZII N0T7E.
« Sanciorum memorias, id cst, lempla, in qtiibus sanctorum corpora jacenl scpulla, vcl ubi Solemi::s.
lortiiii 1'ti'iuoria aguur.
veneranda cst, quasi pro honore sanclormn, qni
nequaquam divinos sibi arrogant honores, sicut
mullis jam supra testitnoniis esl ostcnsuin. !!lud
(juoqtte memoria digimiu, quod, sicut memoralae
bistorjx ttmlecimus continet liber, destructis apnd
Alexandriain deinbris ac siinulacris idolorum, lantus
fervor Christianilatis a dxmouibus ad Chrisliini
•l\i
S. AGOBARltl EPISCOH LUGDIJNENSIS
216
canYersos inflammavit, ut uousquisque crucis Do- A usqtie atl preesens lenipus sedis illius sacerdolium
inniKUf SIJ.-IHMII in postibus, in ingrcssibus, m fcne-
stris , in parictibtis , columnisque depingeret. O
i|iiain sinccra rcligio '. Crueis vexittum ubique pin-
gehalur, non aliqua vullus buninni siniililutlo ; Duo
scilicet hsx mirabiliter, etiam ipsis forsitan ne-
scicnlihus, disponente. Si enim sanclorum imagines
bj qui dxnioiiuin cultum rcliquerant venerai i jube-
renlur, pulo quod videretur cis non lain idola reli-
quisse, qtiam smn.il.irra mulassc.
XX. Qnod atileui imagincs apostolorum el ipsius
Douiiui ob amorcm potius ot recordaliouem, quam
ub reUgionis honorcm, aut aliquam venerationem
more gcutiliuin, ab anliquis expressx vel conser-
•J vatae sint, Eusebius Caesariensis in libro septiuio
sortimitur > Hactemis Eusebius
XXI. Beda quoquc, ^nglorum gentis bomo, et
suo tempore divinis litteris non mediocriler iuihu-
lus.cum dc mari quod in templo Domini a Salomone
lacltun est pcrtractaret, intulit post h:cc vcrba:
< Notandum sauc quia sunt qui piitant lege Dei
prohibitum, ne vcl hominum vel quorumlibet ani-
inaliniii sive rcrum simililudines sculpamus, aul de-
pingamus in Ecclesia, vcl alio quolibet loco ; eo
qttod in Decalogo legis dixcril : ISon fucies libi scul-
ptile, ncqu<' omnem simihludinem qucv est tn coele
dcsuper, et quw inicna deorsum, nec eorum quor sunl
in aquis sub ierra. Qui nequaquum hoc putarcnt,
si vel Salomonis opus ad memoriam revocassent,
R
(Cap. 18) Ecclesiaslicx- Hislori:e ostendit, inlcrse- ** quo et in lemplo intus palmas fecil et cherubim
rens hujusmodi narrationem, cnm de fiis quae apud
Cajsaroam Philippi gesla compereral aliqua per-
sirinxissct. Ait ergo : « Verufli quia urbis hujus fe-
ciinus menlioncm , juslttui videtur comiiieniorare
«liani illnd in ea gestuni, quod hisioria dignum du-
ximtis. Mtilierem quaw sangtiinis ptofluvio laborau-
lem a Salvalore curalam Evangelia tradiderunt,
hujtig urbis cjvcin cousiat fuissc ; doniusque ejus in
ca eliaui nunc osienilitur. Pro foribus vero domus
ipsius basis qusedam in loco editiori collocata mon-
siratur, in qua mulieris ipsius veluti gcnibtis pro-
volula? palmasque supplicitcr lendcnlis imago are
\idelur cxpressa. Astat vcro alia xre. nihilominiis
cum variis ceiaturis, et in columnis iliras niala
granata et retes, in mari quoque xneo duodecim
bovcs, et sctrlpturas histrialas, sed ei in vasibus
laterum, ut in seqticnlibus legilur, leones cum bo-
bus, palnias, axes et rotas, cum chenibim el vario
picturarum gcnere fecit j vcl certc ipsius Moysi
opera considerassenl, qui, jubente Domino, et chc-
rubim prius in propiliatorio, et postca serpentcm
fecit SDiieum in eremo, ctijtis inluitu popuhis a fc-
rarum scrpeutiuni veneno salvaretur. Si enim lice-
bat serpentcm cxaltari aeneum in ligno, quem aspi-
cicntcs filii Isruel viverent; cur non licct cxallalio-
nem Domini Salvatoris in cruce, qua morteni vicit.
ftisa statua, habilu viri, siola compie circumdali, p ad mcmoriam fiddibns depingendo rcduci; vcl ad
cl dexlcram mulieri poirigentis. Ilujus ad pedcm
slalux, c basi herba i|tia'dain nova specie nascilur;
ijtiae cum exoria fucrit, excrcscere usque ad slolse
iMius aerei indtimcnti fintbriam solet;qu»m cum
huuimo vertice cresccns herba comigcrii, vires inde
ad depellendos omncs morbos languoresqwe conqui-
ril; ita ut quaecunque illa fuerit inGrmilas corporis,
baustu exiguo madefacti saltitarib graminis depella-
tur, nihil omnino virium gcrens, si antcquam ajre.c
liiiibrni' summitalem crescewlo conligerit , dccer-
paUir. Ilanc slatuam ad simililudinem vulUis Jesu
fprniatam tiadebant : quai permansit ad uostra us-
que tempora, sicut oculis noslris ipsi inspcviraus.
i".t nibil iniium, si hi qui ex gentibus ercuideranl
alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem
inortis auctore mirabililer triumphavit ; cum horum
aspcclus niullum ssepe coinpunclionis solcat pra>
slare coniuentibus, cl eis quoquc qui litlcras igno-
rant, quasi vivam Domiiiicse his!ori:c pandcre lc-
ctioneni? Nam ct pictura Gra?ce guypapia, id cst
viva scriptura vocalur Si licuit duodcciin bovcs
ameos facere , qui mare superposiium fcrentcs
qttaluor miindi plagas terni respiccrcnt; quid pro-
bibci duodecim apostolos pingere, quomodo eunlcs,
omncs gcntcs baptizanles cos in nomine Palris et
Filii el Spiritus sancti, viva ut dixcrim pra ocnlis
oninium designaii scriptura? Si coutra legcm non
fuit in eodcin niari sculpturas hisloriatas in gyro
I 10 bcneficiis quac a Salvatore fueranl consecuii, jj decem cubitoiuiu fieri: qiioiiiodo legi conlrariiim
itujusmodi velut muntis vidcbanlur oflerre; cum vi-
deamus eliam inuic et apostolorum Petri vei Pauli
et ipsius Salvaloris imagincs dcsignari, labii!asi|ue
depingi ; sed el antiquas ipsortiin iiuagiuas a qm-
busdam conservaias nos vidimus. QuoJ milii videiur
ex gentili consucliidino indiffcrcnler tibservaiuni,
quod ita solcani houorare quos bonoic dignos duxe-
rint insignia cleiiim vclcrom reservari ail postero-
lum memoriam, illorum honoris, horuni vero anio-
ris indicium cst. Denique e( Jacolii calhedra, qtti
primus in terris episcopus afc ipso Salvalore ct ab
aposlolis in Hierosolymis csl clectus, quemqtie fia-
Irom Christi volumiiia dcsignanl, usque in boilier-
nmn inibi eonservalur. Ita in oa Mdent orar.es qi:i
putabitur, si historias sanctoruin ac iuarlyrum Chri-
bli sciilpamus sive pingauius in tabulis, qui per cu-
stodiam divinas legis ad gloriam meruerunt jelern*
relribulionis altingcre? Verum si diligcntitis vcrba
lcgis altcndaiiius , forlo patebit non interdiclum
iitiagines rertun aut animalium facere, sed luec itlo-
lolatrix gratia facere oiiuiiinodis esse prohibilum.
Deuique dicturus in monte sanclo Donimus : Von
[aciet lib: sculptile , ncque. omncm similitudinem ,
pr.intisil: Vo» htibcbis deos alienos coram me. Deindo
s'i! junxit . iVon fncies libi sculplile, ncque omnem
fimUitudinem qua? cst in ccelo desuper, et qux in
tcrra deorsum , nec eorum qucc sunt i» aquis tub
terra. Alque ila concliisit : Non ndorabit en, nc/u,-
2:7 LIBEH DE 1MAG1N1BUS SXNCtORfM. 418
coles (beut. v, B, 9). Quibus verbis aperle declaratur A lcghur, ideo quod imagines apostolorum de sua ba-
silica eraserat ob Superslitionem vtilgi eas cmntra
quod illae similitudines tieri prohibenlur ab homi
nibus, quae in veneralionem deorum alienoruni fa-
cere solont impii , quaeque ad colendum alque ado-
r.uidiiin genlililas errabunda reperit. Cseterum sim
pliciler baec fieri ntilla, ut reor, logis divina; littera
velat. Alioquin cl Domious teutantibiis se Pharisaeis
de triluiio Ca:sari rcddendo, in quo noinen et iuia-
ginein Cxsaris expressam esse dicebant , nequa-
quain ila responderet : Ueddile quce sunl Civsaris
Cirsari, et qua? sunt Dei Dco. Sed potius corum
corrigerel errorem , dicens : Non licet vobis in
percussura auri vestri imaginem faeere Caesaris,
quia talem sculpturam lex divina prohibet Essel
nainque locus ut ostenso sibi nmnisinate census hoc
regfllam Gdei adorantis, ac non potius liiliohabili
aucroritate ejusmodi errorem cprrexit, jiiclura il-
la-sa a'd posleTorurn incrnoriam perinanente.
XXIII. Bc.itns vero Augustinus in libro de Civi-
tate ftei x (Cap. 8) dixit inter crf-tora c Legimus
scrpenlis nrorsus mortiferos, ad pumam juslissimara
peccatorum, m bgno exaltato atque prospccto ameo
serpente sanatos, ut et pnpulo subveniretur afllicio,
el niors morte destiucla, velut erueifixie mortis si-
militudine signaretitr : queni sane serpenteni, pro-
pter facti memoriam reseTvatum, cnni postea popu-
lus errans tanqnam idolum colere ceepisset. Eze-
chias rex religiosa potestate Deo serviens , cum
diccret, si in eo Casaris imago, cujus' idololatriae, B magna pietatis laude contrivit. > Idem ctiam Pater
ct non ad judiciuin magis regi;e potenliue, essel for-
uiata. s Hxc de praefati viri libello sumpsisse suffi-
ciat.
XXII. Legimus vero a in Gestis beati Silvestri
papae , Constantinum iiiipeiatorem necdum fonle
vitaj renatum, sanctorimi apostolorum Pelri et Pauli
vultus ostensis a pradiclo papa tabulis, in quibus
ulriusque apostoli eftigies anliquilus ad lnenioriain
expressa servaLalur, sicut visione noclurna sibi
ostensi fueranl, cognovisse et illico adorasse. Sed
nunquid hac auctorilate Constantini adorare sancti
alicujus iniaginem debcinus, cum idein imperator
magis hoc ex consiietiidine idololatriae pestifera
feceril, quam ex consideralione verissiuia? ralionis,
quara necduni ipse cognoverat? Et ne id prxsum-
ptive aslrucre videamur, beati Ambrosii Mediola-
nensis episeopi, viii doctrina et sanclitale praeci-
pui , auctorilatem inscrinius : qui in revelatione
quu ei sanctorum inarlyrinii Geivasii et Protasii
fuit ostensa, refert beatuiu Panlum aposlolutn, qui
illis duobus tacentibus Ioquebalur, ex rccordatione
picturae ipsius agnovisse; ncc lauien usquam scri-
bit, non dicam picturam illius, sed nc prreseutem
quidem apostolum, ac secum loqucntcm, ullatcnus
adorasse. >• Quemdain quoqne presbyternm beaius
Paulinus per epistolam aeriter incrcpal, quoniani
poposcerat ut ei suam el uxoris sux picturam
transniitteret, ut hos, quos absenles amabal, prae-
in libro primo (Cap. 10) de Goticordia Evangelista-
rtim, quem contra paganos cdidit, disputal de illis
tpii Dominum Jesum Christum dicebanl epistolari
serntone librum scrijisisse, el Petro ac Paulo tradi-
disse, cl dicil : i Cum enim vellent tfile aliqnid lin.
geie Christum scripsisse ad diseipulos suos, cogiia-
veruut ad quos polissiinuin scribere potmsse facile
crcdcretur, lanquam ad illos qui ei familiarius ad-
haesissont, quibtis ilhid quasi sccrelum digne com-
milteretur. Et occurrit cis Petros et Panhts. Credo
Utioil pluribns locis simul cos clim illo piclos vide-
rent, quia merila Petri et Panli eliam propter eum-
dcm passionis diem celebrius solemniter Roma com-
niendat : et sie omniuo errare mcruerunt qui Chri-
' stuin et aposlolos ejus non in sahctis codioibus, setl
in pictis parielibus qiuesivcrunl. > ILvc sanctus
Augustiiius. Ex qoibus manifeste colligitur, quia si
scrpentcm aeneura queiu Deus (ieri praecepit, quo
niam errans pnpulus tanquam idolum colerc ccepil,
Erechias religiosus rex cuni magna pietatis latide
eontrivit ; nnilto religiosius sanclorum iinagines
(ipsis quogne sanctis faventibus, qui ob stii honorem
ciim divinre religionis conteinptu , eas adorari more
idolorum indignantissime forunt) omni genere con-
terenda; el usque ad pulverem sttni eradend* :
praesertim cum non illas (iei i Deus jusserit, sed hu-
manus sensus cxcogitavcrit.
XXIV. Quod aulcm Dcus castius ahsque sinmla-
sentes eo modo semper habcrct. c Forojulieiisem r. cris veneretur , tcstis est etiam Quintus Lucilius
cliam episcopum bcatus papa Grcgorius arguisse tSallius gentilis philosophus ; sicttt prsefatus docloi
BALLZII NOTvE.
» 7/1 Geslisbeali Sylvestri. Hunc quoquc locum lau-
dat Carolus Magnus iu Capitulari do non adorandis
imaginibuslib. n.cip. ir>, itemque synodus Parisien-
sis habita anno 8ii, et Walafridus Strabo in capite
oc.iavo lilui de rebus ad Ecclesiam perlinentibits,
Verum Carolus Magnns ceuset librum illum Aotuniii
beaii Silvestri, nbi dc iinaginibus Constanlino im-
perainri delatis scribitur, nttllius esse auctoritalis,
coquod inter calbolicos libros recensilus non sit in
Occretali Gelasii.
'' Quemdam presbyterum. Sulpitinm Severum Pri-
muliacenscin piesbytermn , nt patet cx epistola oc-
tava P.iulini ad Sevcruin , in qna sic scriptum est :
« Qtiid cniin tilii tle illa pelilione respondeam, qna
iaiaginas naslr^s pingi libi niiliique jussisli ? Obsc-
cro ilaquo te pcr viscera charitatis, qure ainoris veri
solatia de inanibus formis pctis? > Verum islud
nihil f.uit advcrstis adoralorcs iraaginum. Mam Sc-
vorns iniagincs Pauiiui ct Therasia; poslulaveral,
non lanqnain adoralurus , sod ut ijnos absentes
amabat, prasscnics co motlosemper haberei utctiam
aguoscit Agobardus. Ncque vero pHto queniqaam
velle culpare liuiic affectuin.
t Forojuliensem episcopum. Putomemoria lapsuni
Agobardum, proque Sereno Massiliensi episcopo,
qne.m variis epislolis ol jntgavii Giegorins obfrao-
las iinagincs, Forojuliensem episcopum dixisso. Vido
S. Gregorium lib. vn, imiictionc -, epist. I0!l, ct lib,
IX, indicl. 'i, opi^t. 9.
819
S. AGOBAUDI EPISCOPI LUGDUNENSIS
2i0
uuarto dc Civilale Dei libro (Cap. 30) eum dispu- A vera Rcligione , ad percipicndam veritatem nihil
' _._._,._, _.._!_. : ...-_. _:..__ _...__». ir_tr_i__ l_li__lii__ . l.-i.i . i -. ... /_t t-.l_
taniem inserit liis vcrbis : < Videtisnc igitur ut a
pliysicis rebus licne alque utiliter inventis ralio sit
traeia ad commcnlitios et (ictos dcos ? Qua. res ge-
nuit falsas opinioncs, erroresque turbulentos, ct su-
perstitiones pene anilcs. Et formx cnim nobis deo-
rtim, et xtas, et vestiiiis, ornatusque noli sunt ;
genera pra_terea, conjugia, cognationes, omniaque
traducta al similitudinem imbeeillitatis humaiue.
Nam et perturbalis aniniis inducuniur. Accepimus
cliam dcorum cupidilales, aegritudines, iracundias.
Nec vero, ut fabula. ferunt, dii bellis prseliisquc ca-
rucrunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos
exercitus conlrarios alii dii cx alia parte defende-
rent. sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus
ma^is impedire, quam vilam libidini deditam, et fal-
sas imagin:itioncs rerum scnsibilium, qux nobis al)
hoc sensibili niuiuio per corpus impressa? variasopi-
niones erroresaue generaut ; nec errorem ullum in
religione essc potuissc , si anima pro Deo suo non
colercl animam, aul corpus, aut pbanlasmata sua,
qux nibil sunt aliud, qilam dc spccic corporis cor-
poreo sensu attracla figmenta. Non crgo creatura.
potius quam creatori scrviamus, nec evanescamus
in cogitationibus nosnis. Haee perfecla religio est.
Ait etiam (Cap. 23). < Cum cnim Ecclesia catholiea
per tolum orbem diffusa atque funda.a sil, nec mi-
racula illa in noslra lempora duiare permissa sunt,
ne anirna scmper visibilia quxreret, et eoruin con-
la propria bella gesscrunt. Hrec ct dicuntur ct cre- B suetudine frigesceret genus lu.manum, quorum no-
vitate flagravit. > ltcm ibi (Cap. 33, 3i) : < Animus
duntur stultissinie, ct plena sunt vanilatis, summa.-
que leviiatis. Ecce Interira qux confitcnlur qui de-
fendnnt dcos gentimn. Deiude cum hxc ad super-
stilionem perlinerc dicat, ad religionem vero quam
ipse secundum Stoicos videlur dicere. Non enim phi-
bsophi solum, inquit, verum etiam majores nostri
superslitionem a rcligione scparavcrunt. Nam qui
lolos dies precabantur, inquil, et immolabanl, ul sui
sibi liberi superstitcs csseut, superstiliosi sunl ap-
pellali. Quis non intclligat cum conari , dum con-
sueludiiiem civilatis timcl, religionem laudare majo-
rum , eamque a superstilione sejungere velle , sed
quoinolo id possit non invenire? Si cnim a majori-
bus illi sunl appellati supcrslitiosi , qui totos dies ^
precabanlur et immolabant, nunquid et illi qui in-
stituerunt quod iste repiehendit, deorum simulacra
diversa state et veste distincla , deorum ge.nera,
conjugia , cognationes ? Hacc utiquc cum tanqtiam
s.iperstiliosa culpantur, implicat ista culpa majores
talinm simulacrornm inslilutores atque cullores. »
El post pauca (Cap. 31) : < Dicit ctiam, inquit, idem
auclor acutissimus alque doctissimus, quoJ ii soli ei
videantur animadvei tisse quid esset Deus, qui cre-
did°.runt eum esse aniinam molu ac ralione mundiim
gubcrnantem ; ac pcr hoc eisi nondum tencbatquod
verilas habel (Deus enim verus, non anima, scd
anima. quoquc est cffector, et conditor), tamen si
conlra prajudicia consuettidinis liber esse posset
perverse judicat cui ad contemplandam summam
pulcbriludincm mens non oculus factus cst. Ille vult
nientem convertcre ad corpora, oculos ad Dettm.
Quaerit enim intciligere camalia , ct videre spirila-
lia : quod ficri non potest. Quare ista pcrversitas
corrigenda est , quia nisi fecerit quod sursum cst
dcorsum, et quod licorsiim est sursum, regno cnelo-
rum .iptus non erit. Non ergo siimma qua'ramus iu
inliinis, nec ipsis infimis inhasreamus. Judicemus
ea, ne cum ipsis judicemnr ; id est, tantum eis Iri-
buainus, quanlum spccies mcretur exlreina ; necuvn
in novissimis prima quaerimus, a primis inler no-
vissima numeremur. > item ipse (Cap. 5.fi) : t Non
sil nobis rcligio, cultus hominum mortnorum : qnia
si pic vixerunl, non sic habentur ut tales quaerant
honores ; sed illum a nobis coli volunt, quo illumi-
nante lselantur inerili sui nos esse consortes. ilono-
ran:li ergo sunt proplcr imitationem, non adorandi
propter religionem. Non sit nobis religio humano-
rum opcrum cultus. Meliores enim suni ipsi arlificcs,
qui lalia fabricanlur, quos tamen colere non debe-
mus. Non sil nobis religio in phanlasmalis nostris.
Melius esl enim qualecunque verum , quam omne
quidquid pro arbitrio lingi potest. Et lamcn animam
ipsam, quamvis anima vera sit, cnm falsa imagina-
tur, colere non debemus. Melior est vera stipula,
quam lux inani cogitatione pro suspicautis volunlate
uuum Deum colendum fateretur, atque suadcrct, D formala- Et tamen stipulam quam sentiinus et tan-
gimus, dementis esl credere colendam. > Idcin in
motu ac ralionc mundttm guhernatitem, ut ea cum
iilo de hac re quccstio remaneret, quod eum d'C(.ret
esse aniniam, non politis et animx creatoreni. Dicit
ctiam antiquos Romanos plus quam annos centum
ct sepluaginta deos siue sinnii.icro coluissc. Quod
si adhuc remansissct, castius dii observarcntur. Cu-
jus sentenlia- sua. testem adhiberct inter crclera
etiam gentem Judoeam. Nec duliitat eum locum ita
ooncludere, ut dicat qui primi simulacra deorum
populis posuerunt, eos civitatibus suis metum ade-
misse, et errorem addidisse ; prudenter existimans
deos facile posse in simiilacroruin stolidilate con-
temni. >
XXV. Dicil eliam bcatus Aiignslin.is in I.bcllo de
epistola ad Conscntium dicit (Epist. 83) : < Cogita-
tionis catnalis compositionem vanumque Ogmentum
ubi veneratio lahefactarc incipit, continuo iilo intus
adjttvante atque illuminante qui cum talibus idolis
in corde nostro habitare non vult, ita ista confrin-
gerc atque a fide nostra quodamruodo cxctitere festi-
nemus, ut ne pulverem qttidero uilum talium phan-
tasmatum illic remanere paliaranr. i
XXVI. Quod verse temeritatis offensam incurrat,
qui aliquid diviuum in sacrilcgos ritus usurpat, te-
si.itiir idem doctor in cpistola ad Januarium, ita di-
ccns (Epist. 119, cap. 20) : < Qui dc paginis cvan-
grlicis sortes legunt, ctsi oplandum est ut lixc po-
22» LIBLCK DE 1MAGINIBUS SANCTORUM. 222
lius faciant, qiiam ad da:monia consulenda coiicur- A tuum signa roanifesta, et annos sol concluderet, et
mcnses luna renovaret. Quarlo naraque, ut lcgimus,
rant, tamen etiam isla mitii displicet consuctudo,
ad negotia ssecularia et ad vitae linjus vanitatera
propfer aliam viiam loquentia oracula divina velle
converlere. > Sic consimile quid beatus Hierony-
mus loquiiur, cum verba Doinini illa Lractaret, quae
ita se babent : « Dilatant enim phylacteria sua, et
magniflcant Gtnbrias. Pittaciola, inquil, illa deca-
logi pbylacteria vocabant ; quod quicunque habuis-
set ea, quasi ob custodiam et mummenlum sui ha-
beret ; non intelligentibus Pharisaeis quod haec in
corde porlanda sint, non in corpore : alioquin et ar-
maria el areaj habent libros, et Dei notitiam non ha-
bent. Hoc apud nos superstitinsa: mulierculse in par-
vulis evangeliis, in crucis liguo, et in istiusmodi re-
die dixit Deus : Fianl luminaria in prmamento cmli,
el luceant super terrum, et dividant inter diern et no-
Clem, el sinl in signa ct tempora, et in dies et in an-
tios, et sint in firmamento cceli, et luceant supcr ter-
ram. Expergiscere, ohomo, ctdignitatem luai agno-
sce natunc. Recordare le factum ad imaginem Dei
qure etsi in Adam comipta, in Christo tamen est re-
forinata. Utere quomodo utendum est visibilibus
creaturis, sicut uteris terra, mari, ccelo, aere, fon-
tibus, atque fluminibus ; etquidquid in eis pulcbrum
atque rairabile est, refer ad laudcm ct gloriam con-
ditoris. Noli esse deditus ei lumini, quo volocres et
serpentes, quo bestiae et pecudes, qtio muscae dele-
bus (qui habent quidcm zelum Dei, sed non juxta R ctantur, et vermes. Lucem corpdream sensu tange
scientiam) usque bodie faciilant. >
XXVII. < De talibirs institntis (ut beati quoque
Leonis papae verba ponamus [Serm. 7in Nat. Dom.l)
eliam illa generatur impietas, ut sol incboatione
ditirnreh\cis cxsurgens, a quibusdam insipientioribus
de locis eminentioribus adorctur : quod nonnulli
etiam Christiani adeo se religiose facere putanl, tit
priusquara ad beati Petri apustoli basilicam , quae
11 ii i Deo vero et vivo dedicata est, pervcniant, stipe-
ratis gradibus, quibiis ad suggestum arae superioris
ascenditur, converso corpore ad nascentem sesolem
reflectant , et curvatis cervicibus in honorem se
splendidi orbis inclinent : quod fieri partim ignoran-
tiac vitio, partim paganitalis "spiritu, multum tabe-
corporeo ; et loto mentis afteclu illud veruin lumen
ampleclere quod illuminat omnem hominem venien-
tetu in hunc munduin, et de quo dicit Prophela :
Accedile ad eum, ct illuminamini, et vullus veslri non
erubescent. Si eniui lempltun Dei sumus , et spiri-
tus Dei haliitat in nobis ; plus est quod fidelis quis-
que in suo hahet animo, quam quod miratur in
ccelo. Non ilaque vobis, dilcclissimi, boc aul indici-
mtis, aut suademtis, ut despiciatis opera Dei, aut
contrarium aliquid fidei veslrie in his qure Deus bo-
nus bona condidil restimetis ; sed ut ouini creatura-
rum specie et universo mundi hujtis ornatu rationa-
bililer et temperanter utamini. Quw cnim videntur,
sicut ail Apostolus, tcmporalia sunt ; qme autem non
scimtis et dolemus. Qnia etsi quidara fortc crealo- C vidcntur, ccterna sunt. Unde quia ad prarsenlia sti-
rem polius pulcbri luminis, quam ipsum lumen,
quod est creatura, veneranlur ; abslincndum taraen
csl ab ipsa spccie hujus oflicii ; quam ctim in nostris
invenitquideorum culliim reliquil, nonnchancsecum
partein opinionis vetuslae tanquam probabilem rcien-
tabit, quamChristianis etimpiis viderit esse commu-
nem ? Ahjiciatur ergo a cousuetudine bdelium dani-
nanda perversitas, nec honor uni Dco debitus, eorura
ritibus, quicreaturis serviunt, miscealur. Dicit enim
Scriplura divina : Dominum Vcttm tuum udorabis
el illi soli servies. Et heatus Job, bomo sme querela,
ut ail Dominus, et contincns se ab omni re mala :
Nunquid vidi, inquit, solcin, cum [ulgeret, et tnnain
incedentem clare , et Iwtatum esl tn abscondito cor
mus nati, ad fatura autem renali ; non leraporalibtis
bonis dediti, sed rcternis simus intenti. Et ut spem
Bostram possimus propius intueri , in ipso sacrri-
menio natalis Domini cogitemus quid natnraj nostra:
graiia dhina contulerit. Audiamus Apostolum dicen-
tem : Mortui enim estis. et vita vestra abscondita esl
cum Christo in Deo. C.um Cliristus apparuil vita ve-
stra, tnnc ct vos apparebilis cum ipso iu gloria. >
XXYIU. In quibus beati papce et orlhodoxi doctoris
verbis summopere pcnsandum esl, quia si opera
manuuni Dei non sunt adoranda et colenda, nec in
honorem Deo; quanto magis opera manuum homi-
num non sunt adoranda et colenda, nec in hono-
rem eortim quorum similitudines esse dicuntur?
meum, et osculatus tum manuni meatn , quod est ini- " Nam si ulla iniago esset adoranda vel colcnda, crea
qi.itas maxima, el negalio contra Deum allissimum.
Quid est aulem sol, vel quid est luna, nisi visibdis
creaturx et corporere Iucis eiemeuia, quorum unus
niajoris claritatis, aliud minoris est luminis ? Sicut
enim alia diurna, alia noclurna sunt teinpora, ita
diversam in luininaribus qualitatem Greator insli-
tuil ; cum tamen prius quam hajc lierent, et dies
sine solis officio, et noctes sine lunae miiiisterio prae-
cessissent. Sed condebantiir ista ad faciendam ho-
iiliuis utilitatem, ul rationale auimal, nec in distin-
ctioite mensiutn, nec in recursu annorum , nec in
dinumeralione temporum falleretur ; cuni per inac-
qualium horarum impaivs moras, et dissiuiilium or-
toris potius csset quara creaturoc. Nempe hominem
fecit Deus ad imaginem et siniilitudinem Dei. Ho-
mo autem facere non potest quidquam, in quo sit
shniHludo homiuis in mente ratione. Nam si expri-
mit utctinque sculpendo vel pingendo aliquam simi-
litiidinem corporis aut memhrorum; hoc uliquc
exprimit quod minimum est in homine, non quod
maximum. Certe si adorandi fuissent Itomines, vi-
vi magis quam picti, id est, ubi similiiudinem ha-
bent Dei, non ubi pecorum, vel, qucd verius est,
lapidum sive lignoruni,. vita, sensu et ratione ca-
reniiuni. Dicit de his bealtis Auguslinus hoc modo
in lihro de vera Religione (Cap. S) : « Justi aulera
52" S AGOBxRDl EPISCOPI LUGDWNENSIS 221
hoinines, ei in uiio Deo babentes omnia gaudia sua, A tur ipsis, quia boc sunt et ipsi. > Hactenus beatus
quando per eorum facta Deus benedicilur, congra- Augustinus.
tulanlur laudanlibus. Ciiin vero ipsi tanquam lpsi
taudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos
aiilcm non possunt, non eis congralulantur, et ab
illo \itio corrigi voluni. Quibus similes vel etiam
niundiores atque sanrliores si smit boui angeli, et
oninia sancla Dei minisleria, quid metuimus ne ali-
quem illorum offendamus, si non snpersiitiosi ftieri-
nius, cum ipsis adjuvantibus a<l uiium Deuni tenden-
les, el ei uni religanlcs aninias nostras, unde rcligio
diclacredilur,omni superslilionecarcanius? > Elqui-
busdam inlerposilis : i Religet crgo, inquit, nos rcli-
gio uni omnipotenti Deo : quia inter menlem no-
slram, qua illum inlelligiinus Patrem et veritatem.
XXX. Haec est sincera religio, hic mos calholi-
cus, hicc antiqua Palrum li iditio , sicut eliam ex
a Libro Sacrainentorom, quein Itomana lenel Eecle-
sia, facile couiprobatur. Hunc veneralionis modum
qni snpergreditur, aut relinquit. contemnit disci-
pliuaiu Patris sui, dimitlitqne lcgcm matris sua^.
Ideo nec graiia capiti ejus addetur, nec torques
collo Tenealur ilaque via regia. Hanc docuerunt
apostoli, Ecclesiae magistri ; hanc lenuerunt arie-
tes gregis. Dei ovis enini relinquens pastorem .
aberruns a via qua prscedilaries, hseretin sentibus,
devoratur a lupis. Soli Domino offcramus gloriam
et honorcm, nec cum simulacris fornicemur, bis
id csl, lucem intcriorcm, el illum, nulla inlerposila H effecti similes de quibus Deus dicit : Ego quogue
ereatura est. i
XXIX. In libro xxn (Cap. 10) dc Civitate \)A :
i Faciunt autem mirabilia niartyres, vel polius Deus
aut coopcrantibus aut orantibus eis, ut fides illa
proficiat, qua eos, non deos noslros cssc, sed iiiiiini
Deuin nobiscum habere credaiuus. Deoique pagani
diis suis ct lempla statucrunt, ct aedilicaverunt aras,
et sacerdolcs iiislitueruni, et sacrificia fecerunt.
Nos auteni marlyribus uostris nou lcnipla sicut diis,
sed memorias sicut hominibus morluis, quorum
apud Deum vivunt spiritus, fabricamus. Nec ibi
erigiinus allaria, in quibus sacrifieemus martyribus,
sed uni Deo et martyrum ct noslri sacrilicium im-
moiamus, ad quod sacrificium, sicut homiaes Dei,
cunliivi cor corum fornicans et recedens a me, et
cculos per res varias fornicantes. Etapostolus Petrus :
Oculos habentes plenosadullerii, elincessabilisdelicti.
Hierusalem quoque fornicata dieitur cum filiis Chal-
daeorum, videns illos in parielc dcpiclos. Adoretur,
colatur, vcncretur a fidelibus Deus; illi 9oli sacrifi-
celur, vel mysterio corpons el sanguinis, quo su-
inus redempti; vel in saerificio cordis conlriti et
humiliali. Angeli vel bomines sancli amentur, hono-
rentur, charitatc, non servitute. iNon eis corpus
Christi olferatur, cuni sint hoc et ipsi. t> Non pona-
mus spem nostram in homine, sed in Deo; ne forte
redundet in nos illud prophelicum • Muledictns liomo
qui coufidii inhomine,c-tponitcurnein brachium suum.
qui mundum in ejus confessionc vicerunt, suo loco C a n bomino recedit cor ejus. Qnod catholici doctores
et ordine noniinantur , non tamen a saccrdote ,
qui sacrificat, invocanlur. Dco quippe, non ipsis,
sacrilieat, quamvis in memoria sacrificet eoruni ;
quia Dei sacerdos est, non illoruin. lpsum vero
sacrificium, corpus esl Christi , quod non offcr-
Ecclesiae eliam in illos redundasse confirmant, qui
Dominum Jesum Cbristum puruin heminem fuissc
credebant, non etiam Dcum, et idcireo erant confi-
denles iu homine, ac per bor maledicti.
XXXI. Ncmo se fallat, uemo se seducal, nemo
BALIZH NOTjE.
» Libro Sacramenloium. Intolligit Libruni Sacra- to Gelasio papa Romano, emendatus et breviatus a
menlorum sancli Gregorii, cujus cxcmplum babe- bealo Grcgorio papa sedis aposlolicie. » Vide pra'fa-
mus in illo quem vir elariss. llugo Menardus mona- lionem Sienardi in eum quem diximus Librum8.icr.i-
nieiitorum. Sacramentarium vocatur in libro vii,
Capilular. eap. 505.
•> Non ponamus spem n. in Iwm. Qnid' An damitat
ihvocationem sanclottim ? Non afbitrof Tiirtl ehim
persuasum omuibus ei at invocari debere sanctos ,
D eos vero plurirtium posse pro nobis apud Deuin :
quod et ipse Agobardus scribit in capite sequenli.
cbus Benedictinus edidit in hac urbe Pafisiensi an-
le hos viginti annos. Et ipsequidem exislimavit esse
ipsiim Librum Saeramentoruro sancti Gresorii. Scd
liobis lolige ;>liutl persnasum csl. Nain in ouicio fcfise
nuaria; post Palmas, cxstat mentio diserta ilnperii
r rancoruiii quod evincit bunc codicem esse siiip-
ium pnsi annum 800, atquc adeo nou esse librtun
sancti Gregorii. Quoil fugisse miror Menardum, qui
in prsefatione <ua hinc quoqne aiictorilatem conci-
liare ronatur hnic codici, quod scripltis sit, ul ipse
ait, anto Caroli M.i^ui imperium, catn in iilo nutla
sit imperatoris mentio. Libri istins Sacramentorum
vetus jam erat iisiis in Ecclesia Romana, .i<leo<|iie
iu Galbcana. INam Gelasius papa hujuscemodi li-
lirum scripserat, in epitomen postea redactum a
Grcgorio Magno, ut docel Joannes Diaconus in Viu
ejusdem Gregorii , prout cilalura Bernone Augiensi
In cap. primo libri De quibusdam rebus ad niissam
spectantibns, i Sed et Gelasianuhi codicem de Mis-
sarum soiemniis, inquit Joannes, multa subtrahens,
riauca converteiis, nonnulla superadjicicns, in iiiiius
ibelli volumiiie coarctavit quoil volumen Librtim
tSacramenioruni prxtitulavit. > Sed et in veleri co-
dice ms. monastci ii Rivipullensis in Catalonia sic
legiiur . < Incipii t.tberSacramenlorum, edilus asanc-
Iniclligii ergo sanctos non esse adorandos, cum et
ipsi bomines sint ; exemplo haud dubie Petri apo-
sloli, ad eujtis peoVs cum Cornelins procidisset, eiiin
adoraturus, incanduit Petrus, et ilixit : Surge .- nam
et cijo liomo stint Qiiem locitm atlduxii eliam llicro-
nymus adverstis capilalem mariyrimi hosteni Vigi •
lantium , tlicens • < Quis enim , o insanum Caput,
aliqnando martyres adoravit? Quis hominem putavit
Detim? Niinne Paulus et Barnabas, cum Lycaonibus
Jupiier et Mefcurius putatenlur, ct cis vellenl boslias
inimolaie, scitlcrimt vestimenta sua, ct se hoinines
esse tlixcrunt ? noii quo I meliorcs non cssent olim
inortuis boininibus Jov<- atque Mercurio, sed quod
sub gcntilitatis errore bonor cis Doo debitus defer-
retur. Quo<t et tle Pe:ro lcgimus; qui GoraeiiOhise
adorare copientem nianii sublevavil et dixil : Snrge:
rmin et ego homo sum. > Vble Hincmarum in episuila
secunda a<l Carolum Calvum regem, cnp. 8.
225 LIBER DE 1MAGIN1BUS SANCTORCM. 828
se circumvenjat. Quicunque aliquaiu pieturam, vel A apostolos, uiartyres lormeuta patieuiet, nullum a»
irnaginibus quas aspicimus auxilium spcrsre debc-
fusilcm sive duelilcm ailoral statuan), non exbibct
cultum Deo ; non honorat angetos vel homines
sanctos. sed simnlacra veneratur. Agit hoc luiui-
rum versiitus et callidus humaui genciis inimicus,
ut sub praelextu honoris sanetorum rursus idola in-
trodueat, rursus per diversas efligies adoretur; ut
avcrtat nos ah spiiitalibus, ad carnalia vero deuier-
gat ; ac per omnia simiis digni ab Aposlolo amlirc
0 insensali, quis vos fascinavit ? El : Sic slufH cstis,
ut cum spirilu ccrperitis, nunc carne consummemt-
ni? Ila cnim Salanas, sieut dicit idem Apostolus,
transfigurat se in angelum lucis. Denique comessa-
tiones et ebrietates inlroducil sub nomiiic ehariiatis,
supcrluain et diiritiam inflcxihilcm conslantiam im-
mus; quia uec male possuut facere, nec beue. Ree.tc
niiiurum, ob hujuism.odi.evacuandain superslitioncm,
abc oithodoxis patribus definifum esl pieiuras in
Ecclesia fieri non debere iVe qund coliiur et ado-
ralur, in parietibut depingatur.
XXXIV. Illud vero qua piarsumplione fit, ut sii:e
basiliea. sine altari, absque sanclorum reliquiis,
super liiijiiMHu.il lignienta mLssa- celebrentur: cum
sancti 1'aircs in coneilio Carthagioensi staluerint
(Cod. Canon. Eccl. Afric, tit. 85) : « Ut allaria
qu.e passim pcr agros aut vias lanquani memoria?
marlyruni conslruunttir, in quihus nullum corpus
aut reliquia; martyrum conditoe probantur, ab epL-
perturbati animi esse sinuilat , cxcumquc furorcm B scopis qui iisdcm loeis prasunt, si fieri potest, ever-
zeli rceliludinem vocat. Ideo dieit Joannes aposto-
lus : Nolite omni spiritui credere, sed probate spi-
ritvs, utrum cx beo sint. Aspicianius pieturam
quasi picturain, vila, sensu, et ralione carentem.
Pascatur hac visione oeulus. Deum vero vencretur
animus, qui ei sanctis suis vicloriae eoronam, elno-
bis inlereessionis eorum trihuit adjutoria.
XXXlf. Bafauerunt namque et anliqui sanctorum
imagines vei pictas, vel seulptas, sicul eliam supe-
rius ost osiensum ; sed causa historie, ad reeordan-
dum, nou adcolendum; ut, verbi gralia, » gcsta
synodalia, ubi piiigebantur calholici veritate lulli
et victorcs, haeretici aulein pravi dogmalis men-
daciis detectis convicti et cxpulsi, ob recordalioneni
lantiir. Si autem hoe per lumullus populares non
sinitur, plebes lamen adnioneantur, ne illa loea fre,-
quenient; ut qui rectesapiunit, nulla sibi superstitione
devieti tencantur; et omnino nnlla memoria mar-
lyium probabililer acceptctur, nisi ubi corpus aui
aliqii:c reliquix sunt, aut origo alicujus habitaiioms,
vel possessionis, vel passionis fidelissima origine
traditur. Nam quae per somnia et inancs quas, reve-
lalionesqnorumlihelliominuiniilieiinqueconslituuu-
tur allaria, oinnimodo improbenlur. i Fuerunt illis
diebus sufficienlia haecstatuta. Nccduni enim error
emerscrat, quo nnnc de carbonibus, minioquc, vel
sinopidc figuraue effigies, saucUe iraagines voca-
rciriur, el adorandx pnediearenlur.
firmitatis eaiholicaj fidei, juxta morem bellorum *■" XXXV. Nee iteium ad sua latibula fraudulenta
lum exlernorum cum civilium ad memoriain rci recujrrat asiutia, ut dical se non imagines saiicto-
gestae; sicul et in multis locis videmus. Sed nuilus rure adorare, sed sanctos. Clamal eniin Deus : 67o-
antiquoriiiii calholicorum unquam eas eolemlas vel rwm meam nltcri non dubo, uec landem mcam scul-
adorandas fore existiinavit. ptilibus. EtApostoIus de Domiuo nostro medialore
XXXIII. Nunc aulem error invalescendo tam ^ei ct hominum homine Christo Jesu : Propler qund
perspicuus factus est, ut idololatrue vcl b Anthropo- et Deus exaltavil illum, el dedii illi nomen, quod eti
niorphitarum haeresi propinquum ant simile sit ado-
rare figmentn, et spem in eis habere. At quae hu-
jus erroris eausa ? Fides de corde ablala, tota fi-
ducia in rcbus visibilibus collocata. Sictit autcm
videnles piclos armatos viros, vel agriculturse in-
lentos, sive metentes, vel vindemiantes, seu stan-
les in navibus, piscatores, et retia jaculamcs, nec
non venalorcs venabulis extensis, cum canibus ca-
preas eervosque perseqiiemes, nec augmenlum excr-
citus, nec adjutorjum anniii operis, vel acervos
trilici, seu rivulos musli, nec pisccs, caprcas et
sues ab illis nos accepluros speramus; ita quoque,
si viderimus pennatos angelos pictos, proedicanles
super omne nomcn. Quale vero hoc nomen sit , con-
sequentcr exponit : Ctin nomine Jesu omne genu
flectalur, calestium, terreslrtum, ct infernorum, et
omnis lingua confilcatur quia Dominusjesus Chrislus
in gloria est Dei Palris. Ilanc poteslatem, laudem,
dominaiionem, hoc nonien qnod est super omne
nomen, nullus sanctus angelus, nullus sanctus homo
j. sibi usurpat. Augelus enim qui usurpavii, vel homo
quem usurpare suasit, ulerque corruit. Si aut^m
aliquis hoino a.Ioralur, vel angelus, prater euro qui
et Deus et homoct summi esse consiiii angelus, Pro-
pheta lesiante, perhibe.tur, non est aliud nomen
qtiod sit vel super lioc nomen quyd est super omne
UAMJZII NOT.E.
» Gcsla sgnodalia llinc discinms, illic solilos olim
pingi consessus episcoporum, ubi habita fuerant eon
cilia, ut tanuc rei memoria inhxrerct animis moria-
lium, fidcmquc faceret errnris proslrati.
*> Anlkropomorphit. hwresi. Ilos lipiphanius in Iit-
resi l\x Audianos vocaiis, non inier hxreticos re-
eenset, sed inter sehismaiicos, d.ms venian rustici-
lati. Naiu eormn crror hic erat, ut Deum silii fin-
gerent huraana specie, sccumlum qnain crcaveril
liouiinem ad inwginem el similitndineni suam. Tum
Paseha, more Judaxirum, luna xiv cclebrari debere
aiebant. Ijus seclai auctor Audaeus e Mcsopotamia,
vir plane sanctus, ae prisci moris, ul constat ex
eodciii Epipbanio. \"ido Piacdestinatum , libro i,
cap. 50.
c Oilhodoxis Patribus, cpiseopis in synodo Elibe-
ritana congregalis cirea anuum 505, qui picluras
decicverunt in Ecclesiaesse non delere : « Ne. quod
colitur el adoratur, iu parielibus dcpingatur; i qui
canon mire torsil ingenia honiinum eruuitorum.
227 S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDUNENSlS 228
nomen, aut »qualc illi. Sed quia nullus Deo asqualis, A supcr omne nomen ; ne si alteri hunc honorem iri-
nulius alius essentialiter Jesus, id cst, Salvalor, exi- biiimus, alicni judicemur a Dco, ct dimittamur sc-
stit, credamus Apostolo, cedamus divinae auclori- cundiim desideria cordis nostri irc in adinveulio-
tati; flectamus genu in nominc solius Jesu, quod est nilius noslris.
Finit de Picluris Agobardus episcopus.
LIBER
DE DISPENSATIONE ECCLESIASTICARUM RERUM.
I. Significavit niilii fidelis ac veneranda dilcclio
tua, quod clari et honorali viri pcr « Scptimaniam
el b Provinciam consistenles, dc me inccssanler
obtreclando loqiiantur ; quanquam nec ca:teris
parcant, dicentes movisse nos, ac pnccipue me,
inauditam contenlioncm atque discordiam, pro ec-
clesiasticis rebus; idque inter eos, non soluin de-
tralieudo, sed et comtninando, cl vcrsuliarum insi-
dias machinantlo.oninibus modisac sine intermissio-
ne agitari. Ais eliam nullam eos satisfactionem
vel excusalionem velle recipere : sed si qua illis
rationabililer, satisfaciendi gratia , a quulibet op-
posila fuerint, sera hsoc et nuper adinventa calum-
niari. Cujus rei quoniam vull fraternitas tua puram
cognoscere verilalem, qnaliter videlicet motum
asseveralumque fuerit, maxiine dc me, quanlum vcl
qualiter in lali dispensalione interfuerim, audicrim,
vel suggesserim, scribo h;ec libi vcraciier, prout
vis a me. Ac primum ipse sciie poies, me nttn-
quam inter majores nostros et meliores nobis tanli
loci vel honoris fuisse, ul aul ineeiilor discordiae, C
aut pacis conciliator esse potucrim. Quippe qui,
ul insuetus et tiuiidus, iuier talcs ac tantos raro
loqui valeam. Tatnen, iu qtianluin recordari queo,
de quibus inquiris, ut ipse novi, faciam ct te simili-
ler nosse.
II. In illis diebus, quando sacer 3t rcligiosus
doininus noster imperator evocato conventu c in
Attiniaco agebat, strenue providens de oniiiibus uti-
BALUZII
a Septimauinm. Septtmanice iiomine hic, ut et aptid
Jonatn Aurelianensem , intelligi puto, non soluui
primam Narbonensem, setl UrgHlettsem qnoque dioe-
cesiin, qtuc iiiui sub metropolitano Narbonensi erat. r\
Nam in praeeplis Ludovici Pii et Caroli Calvi, ec-
clesi.e et monasieria illius iraclus accensenlur Septi-
maui.e; ut alilii dictiini est a nobis. Et conslat Fcli-
cem epscopum Urgellensem , virum sanctissrni.ie
viue, magis laborasse pro erudicndis in vera fide,
ut pnlabai, plebibus sibi suhjeclis, qiiam caeteris po-
pulis Gallise Narbonensis. Ei tamcn Jonas in libro
primo de Ciillu Imaginum ait : < Felix, cutn inuliis
apud Septiraatiiam eumdera haustum pesiiferum pro-
pinaverit, eum tanien Gallke Germaniseque, qtianium
m illo fuit , propinare voluit. > Porro Seplimanise
vocabiiluni recens, et sero repcrliim, nimirum post
pulsos a Gnihis Uornanos, non a Biterra Seplimano-
runi sumpsit origineiii, ui plerique putant, seJ ab ea
Seplcin Provineiarum porlione quaj Goihis cesserat
jurebelli; qttam Sidonius, hujus vocis auclor, ob
hoc ipsum vocal Septitnaniam Gothorum. Sed novam
hanc de Septimanix vocahulo opinionem , quse est
litatibus commissorum sibi populorum, pervenil ad
subliiniorem inquisilionem pernecessarii consilii,
cupiens scilicet invenire, qualiter congruentissima;
profectum doctrinse, et aholitionem negligentiarum
sacerdotibus et cunctis honoratis suis commendarc
potuisset : quod iiiit]iie laudabilitcr inspirante Dei
gratia qua:sivit, eleganter invenil, fideliter ore suo
ai nunlravil. Quae cuncta niinc replicare niinis pro-
lixum est; quia et lunc d dislinctis capitulis com-
prehensa sunt, etomnibus nota esse debent.
III. ilanc igilur rem cuni ntiris tunc laudibus ad-
huc inchoatam magistri nostri effcrrenl, et pr.T.cipue
vencrandus senex c Adalardus, qui etiam dicchat se
nttnqiiam sublimius vel gloriosius causam profeclus
publici moveri et cogitari vidisse f a tempore regis
Pippini usqtie ad diem illum; tantum ne responden-
lium et obedientium negligentia humiliaretur, addi-
dil ipse ct cxtcti primores, dicenles omni concilio :
Quidquid ulile potuerit reperire sagacitas vestra ad
cavenda peccata, ad vitanda pericula, ad erigendam
religionem, ad illustrandam doctrinam, ad corrobo-
randam fidein, ad excolcndum siudium sanctitatis ,
confulenter ediciie, et ad explcnda pariturum Deo
dominum imperatoreni minimc dubiletis. Qui (quo-
niam, ut Scripturx sacroe docenl , peccala conlra-
hunt infelicitates, perturlialiones , clades et sterili-
tates in populos) tota sollicitudine cural , ut bona
qttiJem statuendo, mala vero destruendo , obtincat
una vobiscum apud Dominum, ul remolis adversis
NOTiE.
ilhistrissinii viri Petri de Marca , fuse ipse exsecutus
est in libro priino Marcx llispanicoe.
11 1'rovinciam, id est, secunda Narbonensis, qnae
ininc quotpie. Provincia dicitnr, vulgo Provence. Et
ex epistola 07 Cypriani fortassis tenlari posset jain
lum sic diclain liiisse.
c In Aliininco. Syuodum ilbm fuisse celebratam
anno 822 mense Atigusto tradit Eginhardus, itemqnc
auctor Viue Ludovici Pii.
J Distinclis capitulis , numero 28, edilis in Atti-
niico, qu.e nunc quoque exstant. Assentior enim
Sirraondo, qtii de his capilulis bic agi pulat.
c Adalardus, abbas Corbciensis; ile quo vide qua?
diximus ad librutn de Bapiismo Judaicorum nianci-
piorum.
• A tempore regis Pippini. Nam in hujiis aula edu-
catus est Adalardus, ut supra diximus. Unde constal
vcrissimum esse quud ait Agobardus , Adalardutu
liinc ftiissc valde senetn cum synodus illa habita cst
apudAlliniacum. Naiu eum vocat venerandum sencrn:
quod epithcton vulgo non tribuitur senibus, nisi qui
:evi sunt long<evi. Pippinus porro rex inorttins e^i
anno 768.
LIBER DE DISPENS.VTIO.NE ECCL. RERU.M.
8"fl
casibus, regniim sibi commissum prospere, Deo fa- A adversus Deum, et atlversus ejus universalem Eccle-
venle, vaieat gubernarc.
IV. II;ec et his similia eum primores nostri ju-
cundissime loqueientur, ego, tit scilicet humillimus
omnium et extremus, ccepi quodammodo pedeten-
lim, ut poto maguis viris, ita suggerere. Ecce om-
nipotens Deus prxparavit animos domini imperalo-
ris, ut sollicite velit agnoscere teniporis vires, con-
sonas vel dissonas xquiiati. Expedit vero, ut ea quse
dissona sunt, si possibilitas suppetit , emendentur;
in qnantiini autem possibililas non sulTragatur, cum
limore Dei lolerentur : quatenus dum illicitum quid-
piam ex necessitale agilur quod declfnari non po-
test, timor sallem faciat excusabilem quem exsecu-
tio non conslituil .ibsululum. Necesse cst ergo ut ve-
siam ; neque sensum est unqiiam a quibusque fide-
libus, ut talia statula absque periculo religionis vio-
Iarentur. Quod ergo Deo auetore statutum est, nova
necessitaie,quxtunctemporis non accidit, excusabi-
lem facere non potest violatorem : quia omnipotenti
Deo omnia tempora omniaque volumina sxculoruin
prxsentia sunt , et slantia; neque aliquid prxteriii
potest recordari , nec futurum aliquid exspectare.
Quamobrem c istx, quas nunc hoinines prxlendunt
necessitates, et quarum causa se impune putant res
sacras in usus communes vertere, licet tunc bomini-
bus futurx essent , Deo tamen presentes erant ;
quodquc Spiritu suo siatuit Ecclesia, lenendum cun-
ctis diebus usque in liiicm sxculi voluil custndiri.
stra induslria magnauimiiati ejus suggerat pericula " Sed quoniam quod de sacris rehus in laicales usus
illicile translatis dicimus, non fecit isle dominus im-
perator seu J prxcessoresojus, et propterca isti im-
possibfle esl omnia emendare qnae antecedentes
male usurpata dimiserunl ; saltem admonentibus vo-
bis cogitare dignetur periculum, quod licet et vitarc
nequeat, lamen dum pensat, timet ac dolet , apud
misericordem Doininum liat per hxc excusahilis. Et
vos conimunic.ate pondus periculi, sublevateque por-
tantem, in quantuin fieripotest; ut dum vos illi com-
municanles in periculis, et ille vobis eompaliens ex-
stiterit in tristibus, ac defensor in persuasionibus ,
dumque unum sapilis, lanliimque pericuiuni com-
muniter toleratis, avertatur ab ilio nec non et a vo-
» de rebiis ecclesiasticis , quas contr.i vetitum et
contra canones tractant et in usus proprios expen-
dunt homines laici. Postquani enim diffusa est Ec-
clcsia Dei toto orhe lerrarum, etcwpit exallari ac
niagnificari per omnes regiones et naliones, cocpe-
runtque lempla erigi a fidclibus imperatoribus ac re-
gibus aique episcopis, etcxteris polentibus, ditari-
que rebus.et thesauris ordinari , fuit etiam conse-
quens, ul principum providentia leges promulgaren-
tur, et episcoiionini solliciludine canones statueren-
tur de rehns sanctificalis, id est, sacris locis depu-
tatis; qualiter tnercntur ab improbis , tuerentur a
guhcrnatoribus, vel expedircnlur. Convenerunt epi-
scopi, viri sancli, quiltus lunc abundaLal Ecclesia. ,, bis Imjuscemodi prxvaricalionis vindicta. Cum hxc
Slatuerunt b illibalos con^ervari debere sacros ca- igilur a mc dicerentur, responderunt pie reverentis-
nones, qui fir.i aii sunt Spiritu Dei, consensu totius simi viri Adalardus ct Hclisacar abbates. Utrum
iniindi, obedienlia principum,consonantia Scriptura- vero audita relulerint domino imperalori, nescio.
rum. Ex quo tempore acccplum et receptum est V. Sequenli autem anno, cuni adessent jtissi e in
iioii aliudesse agerecuiquam adversus caiionesquam Compendio palaiio, ct de hisintereos sermo habe-
CALUZII NOTJE.
» De rebus Eccles Haec omniuin per eas tempe- synodi, in quibus eliam Romani pontifices prxside-
slates querela, quam graviier in hoc lihro inculcat
Agobardus , res ccclesiasticas injuste possideri a
ijicls, cum id vetuerint canoncs. Respicil auiem ,
opinor, prxt r Gallicanos canoucs , ad synodum
Romanam sub papa Symmacbo; qn.c distraclionem
bonorurn ecclesiasticorum prohibuit, edixitque ne
luicis traderentur.
b Illibatos cons. dcb. canoncs. Agnosco vehemens
studium antiqiiitalis in Agobardo. Cuncta enim re-
bant, constiiuerunl, qux observata non fuere etiam
ab iis ipsis quoriim sevo coustitula fuere ; ul alibi
adnotatuin est a nobis. Et quoad sxculum Agobar-
dicum , constat eos solos Gallicanos canones fuisse
observatos, qui principibus placuerant, cxieros non
admissos : id quod vel unico synodi Mehlensis, qux
sub Carolo Calvo habita est, exemplo probari posso
nemo negaverit.
Istiv neccssilates. Aiebant enim principes se
vocari cupit ad normam priorum regularum. El pa- -p. necessitale quadam adactos tribuere laicis res eccio-
tel hominem fuisse, peritum canoiiuiii ac disciplinx siaslicas, ut his bonis adjuli, facilius morari possent
ccclesiasiicx. Nulli auiem magis cupiunt illioatos
servari canoncs, quain qui studtum operamque suam
ponunt in sacrorum canonum discendis sententiis.
Gravissimam porro rationem aflert Agobardus, cur
canones debeant esse intemerali et illihati. i Qtiia ,
inquit , firmali sunt Spiiilu Dei, consensu lotius
inundi, obedieniia principum , consonantia Scriptu-
rarum. i Unde discimus quxnam palribus nosiris
mens fuerit per illas tempeslates, quoai! legitimam
conciliorum aiictoritalem. Primum necesse erat ca-
nones decerni, ea moderatione servala, ut nihil in
eis sanciretur quod sacrx Scripturx < onlrarium es-
sct. Deintle necessarius erat Bdelium eonsensus, et
principum aucloritas, (quam modesliore voeabulo
obedienliam vocat Agobardus) ut reruin definitarum
cxsecutio sequcretur. Nam in causis disciplinx, ma-
gni ponderis semper visa est auctorilas priiicipum
et populorum coiiscnstis. Denique multa posteriores
in sevvitio priiicipiun, id est, militare oflicium cxer-
cere : de qua re paucis diximus in notis ad Lupuni
Ferrarienseni. Vide librum v Capilularium, cap. 181;
Capitula Caroli Calvi lilulo "23, cap. 7; Lupuin Fer-
rariensem episl. 71 ; et Flodoarduni lib. in, cap. i,
nislorix Rhemensis.
d Prcccessores ejus, idest, Carolus Marlellus, novi
Iiojusce juris repertor, tum Pippinus, et Carolus
Magnus.
« In Compendio palatio. Anno itaque seqnenli post
conventum Alliniacensem , id est, anno 8i!3, habita
est synodns apudCompendium, in qua rursnin aclum
est dc rebus sacris iliitite usis : quam synodum
miror a nemine hactenus agnitam fnisse. Certc
convcntus habiti in Compendio palatio anno 823
mense Novembri , ut edictum fuerat in convenln
Francofordiensi , mentioncin f.icit Eginliardus , in
eoque legatos papx Paschalis audiios fui^se Cujus
r.i
S. AGOBARDl EPISCOPl LUGDLNENSIS
232
-etur, ad hunc rovdiim , post mulla colloquia , in \ de hocaudianius et loquamur, recte, ut puio , libi
quanlum ego intellexi, ratiocioia sunt peiducta, ut
primuui quidem intellectibns oninium inculi arcniur
delicta de rebus sacris illicile usis, port. vcro cum
Dt:i timore in illis quas habent laici cauljores clfa-
cti, etiam in liis qtr.e remaiiseninl Ecclesiis Gdelio-
res atijuo cleiiieutiores exgisterent,; ka ut et sai» ad*-
hibereut pielalein, ut et Ecclesiis dcfensioncni ; lie-
relque. conipaiiooli concordia remediabilis ac venia-
bilis, oifeosioque comitante pictate de iiululgentia
qiinque csset secura.
VI. lfcmc rcin cum dominus imperalor audirel al-
queperpenderet. volens eam duccrc aji tranquillita-
tcni pacis, qu« a.dmodicum uirhata fuerat, quantium
in se fuit, fecit iiniri episcopos etcomites iu con-
fratcr eharissime, visum est ut de sacris libris et ca-
iiouibus auctoritateui sumentes, pariterquc exempla
sanctorum ad mediuin deducentes, humanos crrores,
qni sumniopere vitandi sunt, caveainus, ct veritatem
Det, a qua q«i rccesserit in tenebris mitneat necessc
esl, leneannis. Sane cum nos ad banc roborandam
deTestaiitdiiU) Veteni piura sumpseniinus, enmt for-
lassc qui tiicaiit aJiarum renim liguras esse, nec per
htce coriteniiwicin posse finiri. Ilujusmodi ergo ho<-
mines, si qui. er-Ulli, vidctur niiht ut interrogarfl
stiitlcuss unde Batres doceanl non possc qtiemquam
aJ sacerdolium promoveri, h si viduam, vol repudia-
lam, sive nieretniecm, et, ut compcndiosius dicam ,
non. virginem in coiijugimu sumpscrit; etiamsi se-
sensmn cl paocm. Ex hoc ilaque putavi ego, quod It cinidiiin . Apustolum uiiius uxoris vir csse doccatnr.
etnleiii modo quo domiiuis impcr;ilor pensavit atque
inicllcxit ralionetii , sopirique fecit dissensioiioni ,
omnes etiam comiles vel honorati ejue iutcllcxissent
atquc voluisseot. Sed e contrario , ut audio, isti de
qiiibiis nohis sernio cst incboalam discordiam ina-
gniticanl, et de disconiia iu conspectu tlomini iinpo-
ratoris nihi! so audissft vcl intellexisse dicunt. Ve-
ritiu quia in his neminem illoruin aut miligare pos-
suniiis, autexajsperaivj voluimus, ■« dimiltuiuiis.cau-
sam Deo, qui omiiia dispensal , ct ci cui commissa
sunt ad regenduiu, ut faciat qnod Dco inspiiaiite
eventus rertini iuleiii. Et quott adnos nou pertinut
oniitieiiti>s, transeamus ad ca qu;c ad omnes fidoles,
qaaliler credunda, vel inleUigcnda sint , pertineiil
Cumqtie hoc in Nov<> ikui poluerint demonstrare, fa-
teanlur nocesse esfc c decreio vetcri coniineri : nc-
quc hoc soluin, sed et nnilta forsan liujusioodi. Tmn
COnseqnens cril, arbilror, ul et islas raliocinaiiones
inchoalas in Veteri Tcstainento, ex ipso eliam lir-
milalein obtincre posso ct dcbere concedanl; pra*-
seitim cuin etlitlcris cvangelicis et aposlolicis con-
firmetur quod ubicunque lex raortalitatem docet, ita
ut dicitur inteliigenda sit ac tcnenda. Videtur mihi
praHerea,ut qnoniam omiiia lostimonia quaj ad praj-
sentis qu:eslionis absolulioncm imle sumuntur , el
omni onuiino parle non convcniiiiil eis rebus quibus
defendendis aptnntur, tam brcviter a nobis perstrin-
ganlur, ut piis quidcin siifficienlia vuleantur , illis
acjuxla quod exiguilas sensus noslri atttngit , ex ^ vero qui quxslionibiis magis quam aadincalioni in^
.iiictoritalc Scriptiirariiin vel caiionum noslris ocu.-
lis consideranda prnponamns, ut pelisti.
VII. Licet indignum ducatur nos mclioribus insi-
ntiare quid seiiliemlutn sil de dispeosalione ecclesia-
stiearnn; rerum, neque a talibus qttales nos sumus ,
id potentes sajouli iiiquiremuim pute.nl ; tamen qnia
inter tales conversamur ul velimus noliimts, e.rehro
BALUZH ISQT.E.
rei meminii.eiiam auctor Vila? Ludovici Pii, itemque
auclor Annalinni S. Bertiui. Ne quis vero causelor
conventura luisse more poUttcum, ito» autem eccle-
siasticum, advnque nec svnudtim, lestis est Agobar-
dus in capite seqiicnli, ei convenlui intcrfuissc eliam
cpiscopos. Vigebat auteni hic mosper cas tempesta
servire parali sunt, laboriosam loqnacitatem propiio
libitu reservent.
VIII. Noium est cunctis Scripturas iegentilitis, ab
initio humani generis sacerdotcs fuisse ctaliuria ,
viclimas ct sacrilicia ; nec solum hsec Deo oblata ,
sed- et decimas votas et sacerdotiluts rcdditas , ipsis
denuo sacerdotibus primilias diligentcr datas, caete-
pantur, non potest esse episcopus, aut presbyter,
aut diaconus, aut ev eo numero qui niinistcrio sacro
deserviunt. • Innocenlius 1 in cpistola ad Viclriciuni
cpiscopuni Rothomagensem :iUtviduaai clcricus non
ducal uxorero; quia scripium est . Saccrdos uxoreiu
virginem accipiat, nnu vitluatn, nnn ejeclam. Uti(|iio
tes, tit cujscopi in couvcntibtis illis regiis Ircictarent 0 qni ad sacerdolium labore suo et vitae probitale
de rebus sacris et ad religjonern pertinentibus, seor-
sum a laicis , si res esset inere spiritualis ; simul
vero, si res ad disttiplinam eccli;siai>licam pertineret.
Quo ficbat ut decreta tlein in ptiblic.uiu edcreiiltir,
qu;e concilii episcopalis anclorilate ct dignitale crant
tnstrucla, ut plurtbus oslcmlit Marea in libro vi De
Concordia, eap. 2.'i. Qiiare dubium non csl qnin Itic
Compendiensis conventiis, in tpio actutn doeet Ago-
bardus de relms sactis illicite usis, referri i!ciif:it
inter synodos ecclesiasiicas, non secus ac ali.e quae
sa;cul« illo oelebralae fuenmt.
« thnuttamui causam Deo, id cst : Quoniam illi
cedere noluijt veritati , cedamus nos teropori. Deus
porro, cui muuia nota sunt, verilalem patefaciet,
cum ita reims hnmanis expedire vidcrit.
b Si viduam. Suinptitm istud ex canone xvm apo-
slolico, in quo sic scripturo est : . Si nuis viduam
et ejectam acceperit, aui inerelricem, aut ancillam,
\cj aliqiram de his qux pitblicis spectaculis tnanci-
conlendit, cavere debet, nc boc pra^judicio impedilus.
pervenire non possit. > ililajiu* papa in synodo Ho-
inana : « C.avcntUiin ergo in primis csl nc ad sacros
gtadus, situt gestis prioribus anie praiscriptiim est,
quisqtiam, qui uxoreni non vireinem duxit. aspiret. >
Gregorius Magnus lih. u , epist. 25 : « Prxcipimus
aiiicm , uc imquam illicitas ordinationcs facias , ne
Ligamum. aut qui virginem non esl sortitus uxo-
rcm. >
'■ Decrelo veleri, id est, in Veleri Testainemo, ubi
ista pneccpta sunl, non in Novo. Levitici cap. xxi :
Virgincm ducfl uxorem, iiiinirum saccrdos. Yiduam
aulem, cl repudiatam, et lordidam. utque meretricem
non accipiet, serf pucltum de populo suo. EzechielU
cap. i.xtv : Et niduam et repudiatam, non accipicnl
uxores, sed cirgines de scminc dumus Isnwl. lNam in
Movo Teslamento nihil aliud prxsciiptunj cst, nisi
ut episcopus sit \ir uuius uxoris, ut recte uotalum
est ab Agobardo.
153 LIB DE DISPENSATIONE ECCL. RERUM r>t
risque minislris ab omm populo cunctarum rerum A secran sibi hommes, aniroaiia , vei agros, aut do-
decimas tributas, qui etiam acceptis ex ipsis decimis mos nollet, nunquam hoc vel in Veteri pracipcret
decimas persolverenl saccrdotihus. lllud quoque ma- vel in Novo fien permilleret Teslamento.
nifestum est, quod pra:ter eas quas ministris, id est XI. Quantaautemreverentiaconsecrala Dominode-
Levitis, populus exsolvebat , jussi sunt a Domino beant cuslodiri, ex mullis Scripturae locis potestcol-
alias rerum suarum in terlio anno dccimas sumere; ligi,exinnuiuerabilibus divinae defensionisultionibut,
et non rn quibuscunque locis, sed in sacris, id est , qure ab universo mumlo unquam scribi potuerint ;
juxu altarc Domini, viduis, pupillis, orphanis , et
Levitis comedere. Jussit eliain Dominus ut sacerdo-
tiln': etLevitis darenturab omnibus filiis Israel ur-
bes ad habitandum. Et datse sunt quadraginla duae ,
et sex confugii, id cst , simul quadraginla et octo
civitates; parilerquc in circuitu uniusciijusque civi-
tatis spatium cubitorum duum millium ad pastum
pecorum. Permansitque hoc inconvulsum omni lem-
sicut magnopere atque evidenterin verbis Doiniuicis
per prophelasdenuntiatisprudenslectorvaleal intel-
ligere : quale esl iliudquod per Jercmiam.siculi mos
est per similitudinem eorum qiuc magis nota sunt
occulla significari, proverbialiler dicitur : Saneius
hrael Domino, primitice frugum ejits. Omncs qui dc-
vorant eum delinquunt mata venient super cos , dicit
Dominus. Quorum vcrborum, ut bealus IlierODymus
poie judicum ot regum; ita ut nec impius Achab, B ait, hic sensus esl : « Quomodoquiprimilias devorant
nec sceleratus Manasses , nec fiiius ejus Ammon , nequaquam de genere sacerdotali, sceleris rei sunt;
temerare ausi sint. Sed postquam separatus est sic qui contaminant Israel, nialis subjicientur. > Ma-
Israel a domo David per Jeroboam, qui peccare fecit lachias quoque sub exhortatione decimarum relri-
lsrael;tunc primum ejecti sunt sacerdotes Domini, bulionem et vindictam diligentibus pariter ac negli-
sicut ipsi Jeroboam improperatur per Abiam regcm gcntibus ex verbis Domini proponens quasi interro-
Juda.
iX. Post mortem Moysi, tulit Josue omnem mul-
tiludinem filiorum Israel, ct venitin Galgala. Cum-
que circumdedissent urbcm Jericho, dixil Josuc ad
omnem israel : Tradidit vobis Dominus civitatem .
silque civitas htcc anathema, ct omnia qtue in ea sunt.
Domino. El post pauca : Cavete ne de lus qum prm-
cepta sunt continyatis, et sitis pra-varicalionis rei , et
omma castra lsrael sub peccato sint, alqiu turbentur.
gantibus Deum, et dicentibus, In quo configimus tel
respondit dicens In decimis et prvnittvis. Inpenuria
vos maledicti estis, et me vos configitis gcns tota. Jn-
ferte omnem dccimam in horreum, et.sit cibus in do-
mo tnea, et probate me super hoc, dicit Dommus, ti
non aperiero vobts cataractas coeli , el effudero vobis
benedictionem usque ad abundantiam, et ca:tera. liis
similia in libro leguntur Esdrae, Aitenim Statuemut
super nos prwcepia, ut demus ter.iam partem stcli per
r- , —-,— _ ■ r - r- , |
Quidquid autem auri et argentt fueril , et vnsorum annum ad opus. domus Det nostri, et
aneorum ac ferri, Domino consecrelur, reposilum in
thesauns ejus. Et itcrum ; Vibem et omnia qncr in
ea inventa sunt succenderunt absque argento, et auro,
et vasis wneis, ac ferro , qux tn atrarium Domini
consecrarunt. Mirumque in inoduni, cum unus homo a temporibus annt usque ad annum ; ui arderent super
panes proposi-
lionis, et ad sacrtfictum sempuemum. Et iterum :
Sorles misimus super oblatione. tignorum inter sacer-
dotes et Levitas et populum, ut inferantur tn domum
Dei noslri per domos patrum noslrorum, per temoora.
boc prrevaricatus fuissct, omnes dicuntur pnevari-
cati esseet usurpasse de anathemate; Dominusque
iratus refertur contra filios lsrael.
X. Praeceptnm est a Domino per Moysen ut ani-
mal quod immolari potest Doraino, si quis voveril ,
sancium sit, ct mutari non possit, id est. nec melius
roalo, nec pejus bono : quod si mutatum fuerit. et
ipsum, ait, quod mulatum est, el ittud pro qno muf.a-
altare Dei nostri, sicut scrtptum est in legeMoysi ; et ut
afferremus primogentta lerroe nostra?, et primitiva uni-
versi fruclus omnis ttgnt, ab anno in annum in do-
mumDamini, et primiliva filiorum nostrontm , et
pecorum nostrorum, sicut scriptum est in lege- et
primitiva boum nostrorum , et ovium nostrarvm , ut
offeranlur in domo Dei nostri sacerdotibus qui mini-
stranttn domoDei nostri ; et primitiva ciborum nottro-
tum est, consecratum erit Domino. Itemque de domi- rUm,et Ubamtnum,et pomaomnis ligni, vindemice quo-
bus el agi is dicitur : Homo si vuverii domum suam, que, et olet, afferamus sacerdotibus ad gazophylacium
Dei nostri , et dectmam parlem lerroe nottrx Levitit.
et sanclificaverit Domtno, considerabit eam sacerdos..
ctjuxta prelium quod ab eo fueril constilutum venun-
dabilur. Sin autem ille qui voverat, voluerit eam re-
dimere, dabil qutnlam parlem autimationis supra Si-
militer quoque jubetur et de agro ; quem si is qui
vovii noluit redimere, sed alleri fuent venundatus
uitra eum qui voverat redimere non polenl , quia
cumjubitaii reneril dies, sanctificatus erit Domino, et
postessio consecrala, ad ejus pertinet taccrdolem. Et
post pauca : Omne quod Domino consecratur , iive
Itomo ent, sive anxmat, sive ager, non venundabilur
nec rcdimi poterit. Qutdquid semel fuerit consecra-
tum, tanctum ent Domino. Si omnipotcns Deus con-
Patboi.. CIV.
/psi Levitx dec.mas accipxent ex omnibus civitatibus
operum noslrorum. Erit autem sacerdos filiut Aaron
cum Levitis in decimis Levitarum, et Levilae offerent
decimam parlem decimw sua- in domo Dei nostri ad
qazophylacmm in domo thesauri Ad gazophylacium
enim deportabunt filii Israel el filii Levi primitiat fru-
menlt, vim et olei; et ibi erunt vasa sanclificata , et
sacerdotes, el cantores, el janitoret , et minittri , et
non dtmittemui domum Dei nottrt. In quibus vcrbis
evidenler apparet, quanta illius pnpuli cura et dili-
gentia esset erga domum Dci, et cuocti generis sa-
crificia vel donana . qui non solum deciir.as, ao
8
233 S. AGOBARDl EPISCOPI LUGDUNE.NSIS 2.50
primilias, sed etiam lcrliam parlem sicli omni stu- A lunt, et suos uiique, non alienns , nomei, Domlni
dio religionis fervcntcs curabant exsolvcre; adim-
plentes procul dubio pr.Tccptum legis , qux dicil :
Cum voveris votum Domino Dco tito, non tardabis
reddere; quia requiret illum Domimts Deus tuus, et
si moratus fueris, reputabitur libi in pcccatum.
XII. Qu:v verba iilcirco liic poncnda putavi, ul rc-
ligiose lidelis quisquc considerct, quia si iili qui vo-
vct et tarde reddit, tarditas ipsa in pcccatum repu-
tabilur, multo utiquc majoris criminis reus esl, qui
nec larde quod vovil exsolvit. Si vcro is qui propria
vota non reddit, infidelis essc convinrilur, juvta Ec-
clesiasteni, qui dicil displieere Deo infidelem ct slul-
tam promissionem, et oinnium melius csse nou vo-
vere quam postvota, promissa non reddere; quanto
coiuniaculassc dicunlur, et ob lioc gravissima ullione
plecluntur; fidclitcr religiosus quisquc considerct,
quanlo irrcmediabiliori furore digni sunt, qui non
solum proprios olim seivos a se vel a paienlibus suis
liberlate donatos J iu servitium rcvocant , verum
Ctiam ab aliis libcrtos faclos , et a liberaloiibus suis
palrocinii et defensionis causa Ecclcsiie dclcgatos,
conlra fas muitipKciter aflligunt, onn.iquc seivitute
dcpriniunt , nulla Ecclesix vel saccrdoliLus relicla
poicstatc, qui cos patronoruin vice tucri debueraut.
Vehementer prorsus nomen Domini a talibus coin-
maculatur ; domusque cjus, qux esl Ecclcsia , vio-
lenter pradatur, et mater fideliuin exbonoiatur ;
hujus injuria , procul dubio ct Dci est. Et de hac
majoris iinpictatis rcus cst, qui ca qiioe alii voverunt " quidem scutcntia, absque aliorum Lesione , torsau
loqui noii possumus. Si cui lamen libeat considerare
patienlcr, valet inspiccre quanlo bacc tcmpora sint
pejora , quam fuerunt antea eliam illa qux sub in-
lnli libu.s Iransieriint. llli namque diis suis, qui non
eranl dii, sed opcra manuum eorum, lionorcm exlii -
bebant, rjec eorum sacra ausi eiant violare. Nunc
aulem bi quibus dictum est, Ilonoru Dominum de
lua substantia, vcrsa vice exbonorani Dominum de
sua; cum non solum ecclcsiasticx familix abutuntur
scrvitiis, sed cl libertos ejus miserabili dcprimunt
servitute.
. XV. PorroquodignorantesDeumvcrum, falsosque
colentes, diligcntius dcfeiant saeris ac saccrdolibus
suis, quam nunc plci ique, in sacra bistoria manifestis-
at reddiderunt usurpat, invadit, diiipit, et diripicn-
da concedit, pervcrseqiiejudicando, vel f.illaciter te-
stilicando, atque impie perjuiando, a domoDei alie-
nare fcstinat. ubi ab aliis vota et rcddila ac dclegata
smit !
XIII. Legimus in Libris Regum , quod non modo
laudabilcs , verurn cliarn reprehensibiles rcges, ea
quae patres illorum vovcrant nec reddiderant, ipsi
intulerunt in don.iim Domini, et in thcsauros ejus.
Si ergo laudatur pietas filiorum paterna vota red-
dentium , e contrario omni est exsecratione dignis-
simum si patris votum filius subtrahat, quodquc ille
contulit, bic auferre non mctuat. Legilur in voluniinc
Jcremiac piophelae, quod tempore illo priiuipcs et
universus populus inieru
unusquisque scrvum suum, Hebnrum vidclicet et
Ilebraam, qui tamen in sequentibus amici el proximi
ac fratres dicuntur, ct ultra cisnon dominarcntur,
couversique deinceps retraxerint servos ct ancillas
suas , quos dimiscrant liberos , et subjugavcriut in
fainulos ac famulas. Quam ob causam gravitcr ad-
vcrsum eos Dei ira succensa, tali illos pcrculil com-
minalionum piorella : Vos, inquicns, rcversi estis, et
cmnmaculastis nomenmcum, ct rcduxistis unusquis-
que servum suum ct ancillam , quot dimiseralis ul es-
sent liberi, et tubjugastii eos. Propterea ha-c dicil
Dominus : Vos non audistis ine , ut prwdicaretis
Jibcrlatem unusquisque fralii el amico sno. Ecce ego
nt pactum, ut dimittcret ^1 s>imc dcmonstratur: qux narratbealuniJoseph lotam
tcrram jCgyptisubjecisscPharaoni, prxter ternun sa-
ccidotum, qu.c arcgecis tradita fuerat; quilusctsla-
tutacibariacxlioiTcispublicispncbebanlur.etidcirco
nonsiiiitcompulsi venderepossessionessuas. Quainre
pensandum csl, quanta diligcntia sacerdoies suos vcnc-
rarenlur, quibus non soluin donaria sacra ministra
bant, sed et comrounes cihos tam sollicileprxbcbant,
Ut nec compaiarc eos palercnlur. At nunc in quibus-
dam lncis, niillus ordo hominum, sive sint libcri, sive
servi , de habitationc sua tam inlidus cst ut sacer-
dotes; ut pote qui nullo modo sccuri esse possint,
nec scirc quot dicbus Ecclcsiam vcl habilaculura
suum eis babcre sit licilum. Ccrtc cum populus Ju-
pnrdico iibertatem , ait Dominus , ad gladium , et ^ dairus in templo Domini , praler res sacras, eliam
peslem , et fumem , et dabo vos in commotionem
cunctis regnis lerra: Et posl pauca infert : Et erit
morlicinium eoruni in cscam volutilibus caili , et be-
stiis terrte.
XIV. Itaque si illi qni servos Ilehraeos dimissos
juxia lcgeni liberos, iterum in servitium relraxc-
coiiiinunes agerel , atque in sacratis atriis venalia
diveisa collocaret ; quanquam et ipsum licile sacro-
rum causa lieri putaretur, ut oblaturi sacrificia, nec
de suo habenles, facile comparanda invenirent;
tamen Dominus, ut domus siue et patris curam se
habere monslrarct, quod nullo alio in Ioco fecisse
BALIZII 1S0T.«
« In servitium revocant. Vetitum illud. Scrvum
eniiu lilicrtale donatum rcvocare in seivitutcm non
licet, nisi lilulo ingraii. Vernm iiullo inodo posse
revocari cos qui Eeclesice delegati sunt , decrevit
synodiis Arausicana piima can. 7: i In Ecclesia ma-
nuinissos, vel per testamentum Ecclesia; commen-
Jaios, si qnis in servilutem, vel obscquium, vel ad
colonariam conditionem imprimere tentaverit, ani-
madvcrsionc ecclesiastica coerceatur; » qui canon
poslea repelitns est in concilio Arelatensi secuudo.
Manumissuin porro in Ecclcsia, a riomino non po-
luissc ad scrviluiom revocari, ctiam tilulo ingrali,
docet nos canon 3i ejusdein concilii Arelalensis.
Impium cnim est, ut quod in Ecclcsia Dei considera-
tione a vinculo servitulis absolvilur, irritum babea-
lur; ut loquilur canon 7 coucilii v Aureliancnsis.
ViJc eiiam conciliiim Matisconensc secundum.
»37
LIB. DE DISPENSATIONE ECCL. KERUM
r.s
lcgilur , flagellis talia agentes climinavil de tem- A <l<r. Nunquid tempus vobis tst ul habitetis in domibus
plo. Penset igitur cui placet ex factis et verbis Do-
mini , si in ejus domo aliud aliquid vendere non licet,
quanlo magis ipsam doraum facere nefas est vena-
lem. Sacerdoles jEgypliorum, tempore famis , ila
alunlur slipe publica, ut possessioues suas vendere
non compellantur. Nunc non solum possessiones ec-
clesiaslicx , sed ipsx etiam • Ecclcsix cum posses-
sionibus venundantur. Nec de illis quam maxiine
audcmus dicere, quorum proavi aut abavi constru-
xcrunt ecclesias, ac ditaverunt , et testamentis scri-
ptis alque firmalis nullos se habiluros hxredes nisi
ecclesiam et rectores ejus denunliaverunt ; et nunc
ipsi contra pietatem majorum, si paricles sibi vendi-
care potuerint , non tanlum ca qux a construclo-
laqueatis , et domus ista deserta ? Et nunc ha~c dicit
Dominus exercituum : Ponile corda vestra super vias
vestras. Seminaslis multum, et intulistis parum; co-
medislis, el non estis satiati ; bibislis, et nonestis ine-
briali ; operuistis vos , et non estis calefacti ; et qui
tnercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum.
lltrc dicit Dominus exerciluum : Ponite corda veslra
super vias vestras, ascendite in montcm , portate /«-
gnum, el ccdificale domum; et acceptabilis mihi erit,
el glorificabor, dicit Dominut. Respexistis ad ampliut,
et ecce factum est minus : et intulistis in domum , et
exsufllavi illud. Quam ob causam ? dicit Dominus
exercituum. Quia domus mea cteserta est, et vos fesli-
natisunusquisque in domum suam. Propter hoc super
ribus collata sunt, sed et multa qux plerique lidclium B vos prohibiti sunt cccli ne darent rorem, et terra pro-
* pro sepulluris aut qualibet devotione alia ibidcm
sacraverunt, cum ipsis ecclesiis vendere licituiu pu-
tant, nullo prohibentc.
XVI. Verum quia ex domo Domini , qux fuit in
Hierusalem, occasio nobis sumpla videtur ut isla
de Ecclcsiis diceremus , ne forte aliquis putct ea
qux dc illa referunlur non pcrlinere ad domos basi-
licarum , inlelligat , cui talis subrepscrit cogitalio,
ea causa fieri ecclesias , qua et ipsa domus facta
est , ad laudaudum vidcliccl Deum, ad dcprccan-
dum , ad sacrificandum ; sicut ipse Salomon xdifi-
cator et dedicator ejusdcm teinpli in oralione conse-
crationis sux ait Domino : Si ccelum et cocli ctetorum
non te capiunt , quanto magis domus ista quam crdifi-
hibita est ne daret germen suum ; el vocavi siccilatcm
super lerram, et super montes, et super triticum, et
super vinum, el super oteum , el qutvcunque profert
humus, et super homines , et supcr jumenta, et super
omnem laborem manuum. Et pnst aliqua : Ponile
corda veslra ex die ista, et in futurum, a die vtcesima
et quarta noni mensis , a die qua fundamenta jucta
sunt tempti Domini, ponile super corvcstrum. Nun-
quid semcn in germine esl , et adhuc vinea, et ficus ,
el malogranatum , et lignum olivm non floruil ? Ex
die ista benedicam. Si filii Israel , nupcr de captivi-
tate rcgressi , quia negligunt reslaurare tcinplum
Domini, tanta sterililalc feriuntur, itemque funda-
mcntis jactis, mox omni benedictione cunctaruroque
cavi ? Scd ad hoc tantum facta est ut respicias oratio- C rcrum fccunditate cumulantur, constat profecto ma-
nem serri tui, et obsecralionem ejus, Domine Deus
rtetts ; ut aperias oculos tuos super domum istam die-
bus ac noclibus. Exaudi preces famuli tui el populi
tui lsrael, quicunque oraverit le in loco islo. Qua-
propter omni fide omnique ralione quidquid in illa a
cultoribus vel coalempioribus licitum sivc illicitum
gestum est, et quidquid de illa, lam ad diligentiam
exstruentium , quam ad negligentiam cessantium,
seu ad maliiiam destruenlium , pertinens, memora-
tur, xdificataruro basilicarum exempla, auctoritates,
et cullus esse tenendum est. Consequens ergo erit
ut religiose perpendamus, qualiler Dominus erga
reslauralionem ejusdem lempli , et negligentes dam-
net, et devotos remuneret, c\ verbis qux per Ag-
ximum religionis essedivinxdomui diligentiam adhi-
bere ; eamque negligere, causam miserix atque infe-
licitatis existere.
XVII. Sed ct illud attentius considerandura quod
in bac prophetia legitur : Et suscilavil Deus spiritum
Zorobabel ducis, el spiritutn Jesu sacerdotis, et spiri-
tum reliquorum de omni populo. Ut ex hoc perspicne
intclligatur, ohsequentem quemlibct et amatorcm
templi Dei, doroum esse Spiritus sancti; cum mani-
fesle appareat, non solum fidelium spinlum susci-
tasse tunc Deum, ut cum omni lxtitia omnique ala-
critate doinum Dei cuperent instaurare , sed el inti-
delinui rcguro , Cyri videlicet, acDarii, et Artaxer-
xis : qui non tantum licentiam xdificandi dederunt.
gxum prophetam loquitur, dicens : Populus iste " verumet adjutorium prxltuerunt lignorum, frumenti,
dicit : Nondum venit tempus domus Domini aedifican- et vini, et oiei, ac salis, el pecoruro, el dona auri, at-
BALUZII NOT.E.
* Ecclesitv cum possess. venundanlur. Origo mali
istius pelenda est ex coucessiooe rerum ccclesiasti-
carum, qux viris sxcularibus facta fuerat. Nam illi
ecclesias sibi dalas cum possessionibus retinebant,
et ad hxredes suos transfei ebanl ; ut patet ex lib. i
Capitularium, cap. 110, et libro v, cop. 44. Recepto
autem semel hocjure,dubiuin nonfuit quin.sicut in-
ter hxredes dividi poterant, distrahi quoque et vendi
possent, si res ita ferret. Quod hodie quoque in
Gallia obtinet quoad dcciraas quas vocant infeoda-
tas. Eas enim possessores transmiltunt ad hxredes
ttios, aut aliis vendunt, prout animus lulerit.
b Pro tepulturis. Ex boc fonte ut plurimum pro-
dierunt possessiones , lalifnndia, ct agri, ex quibus
ditala et amplificala est Ecclesia. Fxisiimabant enim
fidelcs melius sibi fulurum post hanc vilam, si viro-
rum ecclesiasticorum precibus ailjuvarentur. Atque
ut id apud eos obtiucrent, curabant in primis cor-
pora sua sepcliri ad ecclesias, qua transirc solebant
viri ecclesiastici, ut defunctonim mcmoria quotidie
in eorum menlibus rcnovaretur. Inlcrim res suas
d.elegabant Ecclesuic, ut vel ex hac terapor.ili retri-
bmione facilius homines excitarentur ad iraploran-
dam Dci misericoriiiam pro illis qui dederant, quique
jam defuncti erant. Vide libruin vi Canitulariura,
cap. 285, 293, 322, el librum vn, cap. i99.
ro
S. AGOBAHDI EPISCOPl LLGDLNENSIS
140
quc argenti, cran principibus suis. In libris ctiain A Jcsus Christus, qui Ecclesix suffi formam ei instru
Machabxoruni.nonnulii regescrga lemplum Dci nni
nifici fuisse memoranlur, in quibus el vindiclse Doi
pariler leguntur in eos qui diripuerttnl vel iliripere
conati sunt vasa sacra ; sicut de Antiocbo rege, et
Heliodoro, qui a Selcuco missus fuerat, in proniptu
•est meminisse. Ecce lilii Israel, fundamenlis templi
jactis. confcstim inomnibiis hcnedicuntnr; differen-
les opus, acriter pro negligentia llagellaiitur ; dire-
plores sacroruni, irrcvocabili scntentia daninantur
Cum ergo nobis non suflicit ad exemplum, cum tam
multiplieilet per lolas Scripluras legamus et cogno-
sranius domum Dei diligerc, roligiosum esse, negli-
gerc, irreligiosum ; diripere, impium ; omnesquc sua
recepisse merita, etonmes principiseoriini qui dixe-
Clionem prsniisil faciis ct dictis, sicut scriptum est;
Quce cwpil Jesus (uccre et docere; praevidens futu-
rum esse ul iu Ecclesiis tbesauri fidcliter a (ideiibus
ac laudabiliter a religiosis conderenlur, alque custo-
dircntur, cl pcrnieiosissime a furibus fraudarentur.
(Kurcs gcneralitcr dico. sicut in Apostolo accipimus,
ubi ail : Qui furabalur, jam non furetur, de omni
scilicei inboncslo quaestu), voluit in bac re praefigere,
nt dixi, formam Ecclesiae su;e, ad quos usus babe-
rentur, et qua fide tractarentui , vel qua damnatione
digni essent fraudanles, cum tali fiuc Judas afcierit
ni locuni suiim. In qua disputalione praediclus Paler
tres, nisi fallor, differentias furtorum et furum facit,
de privatis videlicet, publicis, ac divinis rcbus. Nara
nt : Heereditate posstdeamus sanciuarium Dei, posi- B cum aiicui bomini de proprio tbcsauro aliquid furari
tos aut poncndos ut rolam ct sicut siipulam ante fa-
ciem venli '!
XMH Scd forsitan aliquis haec in Veteri Tesla-
menlo licri oportuisse coritcmlat, iu Novo aulem non
tantopere servanda. Ueminerit, quisquis illc est ,
Dominici exempli, quod ex verbis cvangclicis sancti
inlellexere Palrcs. Ueferlnamquc cvangelisla mulio
rem quamdam accessisse ad Dominum , pedesque
ejus unxisse : pvoqua rc murmurans prodilor Judas,
ail : Ut quid pcrditio liac ungucnli/ Poluit enim
venunduri multo, el dari paupcribus. Ad quod sub-
jup.gens evangelista : Hac, inqnii, dieebat, nonquia
de egeuis pertinebat ad eum, sed quia (ur erat,el lo-
culos kubens, ea qum mittebantur, exportabat. Quiil
procul dnbio rcatussit, multomajor de publico, quod
et a leges saeculi sacrilegium vocavernnt. Jam vero
de Doiuinicis, id cst, ccclesiaslicis tbesauris, frau-
dare aliquid (quod apud nos spccialiier '■ saerilegii
iiominc censetur), adeo immane scclus esse mani-
feslum csl, ui qm islum coniniillant, in snrtem Ju-
da? deputandi minime dubilentiir. Cuin ergo b;ec
ita sc babeant , cumque de prafalis rcbus illicile
aliquid 111 dando , aci i|iiendo , vel rctinendo usur-
pare, (urari sit; penset pia mens, quanta cautcla res
cgcat.
XIX. QuaBsitum est ciiam , vcl quoeri potuil, cur
Dominiis exactoribus pnblicis, qui dixcrunt Pelro,
Magisler vester non solvil didrachma de locuiis , non
autcm Dominusde loculis faceret, ostcnditur ex parte C dederit stateram, sed Pctrum a inarc dircxit , ut dc
cs eo quod cum Juda: egredienli a se, et ingressojam
Satana in sc, dixisset, Quod facis, fuc citius, audientes
discipuli putaverunt quod juberet illi ut emeret nc-
cessaria ad dicin festum, ant ul egonis aliquid daret :
quod ulique non putarent, nisi antea ficri vidissent.
Veium quia quxsitum cst, cur Dominus , qui disci-
pillis dixerat : Nolite portarc aurum, neque argen-
tum, neque ars in xoms vestrts , nec permisit eos
ferrc aliud in via , nisi virgam tantum, ipse in locu-
lis thesauros babuerit, disputat de his , in quan-
lnin recordari valco, heatus Augnslinus (In Joan
'fraci. l cap. 12) , dicilque quod Dominus noster
01 c pisiis tollcret 'I Rcsponsumque esl a doctoribus
Ecclesi.e, quia Donnuici loculi in pauperes ct in dies
feslos expendebanlur ; et cam exegisset necessitas
in alinicnta discipuloium Domiui Csicut scriptnm
est : Discipuli aulcin ubierunl in civiuaem ut eiboi
emerent), noluissc Dominum rem paupcrum in publi-
cam cxaclionem niiltere . scd omnipolenti virtuie,
quod utique paiiperum non erat. de man tollere et
fisco reddere volnisse, tit formam daret discipulisj
quain Ecclesiae commcndarent Juxta quam for.
mam slaluerunt c sacri canones modtiro res cccle-
siasticas dispensandi ; scilicet ut in alendis egenis
BALUZJI WtM
Leges sa^culi, io est, leges civiles. Exstataulem ]) nuntiir in foro qualiscunque furti ctpeculatus, (Pc
haec lc\ in libris Pandectarum, /. 9, D. ad I. Juliam
pecul., Ubi ha>c verba Pauli jurisronsulti referuntur
ex libro singulari dc Judiiiis Publicis « Sacrilegi
capiie puniuntiir. Sunt autem sacriicgi, qui publica
sacra compilaverunt. At qui pnvaia sacra, vel ;edi-
culas incustoditas tcntaveriuit, atnplius quam fnrcs,
minus quam sacrilegi merentur. Quare quod sacrum,
quodve admisstim m sacrilegii crimen cadat, dili-
genter considerandiim est. Labco trigcsimo octavo
posteriorum peculatum delinit pecuniae publicae aut
sacr* fiirlum, non ah eo factum cujus periculo fnit,
et ideo aiditiium in his quie ci tradita sunt pccula-
lum non adniitterc. » Ad hiinc locum respcxisse vi-
detur Auguslinus in Tractatu quinquagcsiino in
Joannem. < Ecce inter sanctos* csl .ludas, inquii,
ecce1'urest'judas; ct, nc contemnas, fur sacrilegus,
iion qualiscunque fur; fur loculorum, scd Dominico-
Tum; loculorum, sed sacrorum Si crimina discer-
Culatus enim dicilur furtum de re publica, et non si(
judicalur furtum rci privalae qno modo piiblioe]
quanto vehementius judicandus est sacrilogus fur,
non undecunque tollere, sed dc Ecclesia tollere. »
Laudatur hic locus iu libro vi Capitularium ,
cap. ".02.
i> Sacrilegu nomine censelur. Exstat.enim ea de
re lex In libro vi Capitularium, cap. 523 : i Scicn-
dum est omnibus quo l sacrilegium sit res Ecclesiau
quocunque modo injuste ab Ecclesiis quibus jure
dcbcniiir anferri, et in aliud transferii. »'Vide libro
eod. enp. 28,"> ct '505.
c Sacii cunones. Quippe veteri Ecclesiae consuetu-
dine, ((ikp et a conciliis et a Romanis pomificibus
contirmata est, res Ecclesiarum quadrifariam <ii vis-e
eraut, ut hic quoque nolat Agohardus. Harum por-
tionum prima perlinebat ad episcopuru , altera ad
clcricos, lertia ad alendos pauperes, quarla dcmuin
24 I
LIB. DE DISPENSATIONE ECCL. RERUM.
215
lo sustenlandis clericis, in reparandis fabricis, at- A ponerent , iegati Romani sive iroperatoris non ad-
que in reclorum supplendis necessitatibus expende-
renl.ur prout sanctorum excmpla commcndani. , et
usque ad proxima tcmpora custodilum csse non du-
bium cst. Ex laicis denique. non solum possessores
sacrarum rerum, a sed nec dispensalores Ceri per-
miltunt quin potius b ceconomos de proprio clero
eligi praecipiuntur, et agros, vineas, alque mancipia
ad usiiin tribui, non nisi clericis, monachis, pcregri-
nisquc concedunt. De qua re si quis diligentius vult
agnoscere quid vel in quibus conciliis dicatur, legen-
do et revolvendo cognoscat.
XX. Verum quia siinl qui c Gallicanos canones
aut aliarum regionum pulent non recipiendos , eo
quod legati Romani, seu imperatoris , in eorum con-
erant. Melius mihi senlire videutur, qui secundum
Domini dictuin, ulii duo vel tres in nominc Domini
congregatos agnoscunt, Dominum quoque inter eos
afluisse non dubitant , ct cum qui Ecclesiam non
audicrit , sicut clhnicum et pubiicanum habendum
' credunt. Ubicunque enim calholici Ecclesiarum
rectores pro Ecclcsiarum utililatibus cum Dei timo-
re in ejus nominc et honore conveniunt , quidquid
<• consonanter sanclis Scripluris staluunt, nulli pro-
cul dubio spcrnenda , inio veneranda omnibus csse
debent : quod illa quam maxime auctorilatefulcilur,
quia bina pcr annos singulos concilia fleri et Roma-
ni ponlificcs decreverunt, et magna concilia sollicite
commendarunt. Rectius profecto faccre vidctur, qui
stilulione non inteifuerint, resiat ut etiam sancto- » ubicunque magnarum synodorum statuta deficiunt,
ruiu clarissiniorum Patrum doclrinas, ct cxpositio-
nes, diversosque tractatus, ut sunt Cypriani, Atha-
uasii,. Hilarii, llieronymi, Augusiini, doccant non
esse recipiendos : quia cum bxc tractarent, vel ex-
propter insuclas cniergcntes causas aniiqiioruni sla-
tuta, quaemerito reprehcndenda non sunt, sequenda
deliberat, quani qui ea quae ipse sentit, e eorum
scnsibus anlcpouit. Firmissime omnino teneo quod
BALUZIl NOT/E.
expendebalur ad reparationem ecclcsiaruin. Et hsec
quidem sunt noiissima. Sed lamen si quis ea probari
vclit, babet quem consulal libnini clarissimi viri
Joannis Launoii tbeologi Paiisiensis de Cura Ecclc-
six pro miseris el pauperibus.
u Sed nec dispensutores. Libro vi Capitular., cap.
294 : « Laicis qiiauivis rcligiosis nulla de ecclcsia-
slicis facullalibus aliquid disponendi Icgitur unquam
attributa facultas. >
b jEconamos de proprio clero. Siimptum istud ex
lione locutus esl de divisione Collectionis suae iu
lies libros, deniiini h:cc addil . i ln quibus si quis-
quam aliquid invcnil de talibus conciliis quae aul
despicienda aut non recipienda judical , ignoscat
paupertati scnsus nostri. Nos lainen dignum depula-
inus, pluriiiiorunf senieniiain, singulorum suspicio-
nilms praferendam, ei in qiiibuscunque rebus geue-
ralium conciliorum auctoritalem non liabemiis, ma-
gis earum synodorum, qua; per singulas provincias
iactae sunt, quam proprium noslruin scnsum sc-
canoiie20 concilii Ckalcedouensis : qui canon postea p quendum. Denique ipsa sacra el generalia canonuin
confirmatus est ab imperatoribus, usuque per oinnes
ubique provincias receplus; ut Marca oslendil in li-
bro octavo de Concordia, capite IX.
c Gallicanos canones. Jam antea adnolavimus ad
librum adversus Lcgem Gundobadi , magnam anti-
quitus fuisse reverenliam cauonum Gallicanorum ,
neque niinc ea rept-ti est opus. Illud in praescnlia-
rum admonuissc sulliciat, ex hoc Agobardi loco con-
stare non crcdidisse majores nosiros nccessariam
fuisse prxseniiam legatorum ponlificis Romani in
conciliis rcgionalibus aul provincialibus , canones-
que in eis ilecretos periitdc valuisse, ac si illi inter-
fiiisscnt. llndc confinnatur interpretalio quam ver-
bis Ifencdicti Leviiae adhibet Marca in lib. sexto de
Concordia, cap. 27. Bciicdictus cnim in praefatione
libri quinli Capitiilarium ex eo qitoque valde se
commemlare pniat baec eapitula, qnod et in synodis
a Bonifacio Mogtmtino sedis apostolicx legato cele-
braiis condita fucrint, adeoque apostolica auclori
decreta prxcipiuut, ut bis in anno per singulas pro-
vincias episjcoporum celcbretur concilium, et plena-
ri.ini syuodum dicunt esse ubi cum suis dia>cesanis
meliopoliianus ftterit cpiscopus. Cuin ergo ita spe-
cialia concilia ex generalium auctoritale liunt, con-
siat niillum posse de eorum aliquid iinprobare sla-
lutis, nisi euin qui apertis indiciis poluerit couvin-
cere eos aliqua contra lidem aut inores bonos con-
slituisse. i Haclenus vetus ille collcclor : quem si
Agobardi coaHaneura fuissc dixero , fortassis non
aberrabo. Nam nullos canones cii.it, quam cos ipsos
quos laudare poluit Agobardus, id est, canoncs et
decrela pontilicum quse luin exstabant in Codice
Canonum Ecclcsiae Gallicanae. Quod autem Agobar-
dus et colleclor iste vetus, ut regionalibus et pro-
vinciajibus conciliis auclorilalein addant, aiiinl eo-
rum celebralioueni esse imperalam a magnis el ge-
neralibus conciliis, ul bis iu anno habeantur, sum-
plum est ex canone S Nicacno, 20 Anliocbeno, el 19
tale fnniata, el quod sequenlia eliam capilula sint u Chalccdonensi. Adilit vclus collcclor aliam ralio
maxima e\ parle roboiala eadeni auclorilale. Id
enim intclligendum est de tribus poslremis Capilu-
larium libris, ul ipsemct Benedictus docet in liliro
vii, cap. 377 : « Maxinie trium ultimorura capitiiia
istaruin librorura aposlolica sunt cnncta aucloritate
rolvorata, quia his cudendis maxime apostolica in-
terfuit legatio. i
d Cvnsonanter sanclis Scripturis. Ilaque sic per-
suasum erat, imllius nioiiienii cssc regulas ccclesia-
sticas, etiain iu synodis editas, nisi consonarent
sanclis Scripluris. Qno fiebat, ut quolics Rouiani
ponlifices ad s)nodos niiterent epislolas in causa
Odei, episcopi congregati examinarent an epislolae
illie congruerent saeris Seripluris; ui fuse ostendit
Marca iu libro v de Concordia.
6 Eorum sensihus anteponit. Agobardo conscnlit
vetus auctor Colleclionis canonum, hactenus inedi-
lus, qucm apud me habeo : qui, poslquam in praefa-
nem, nempe synodum illam csse plcnariam cui me-
Iropolitauus episcopus inlcrfiieril cum suis dioecesa-
nis. Islud vero siiinptuni est ex canone Ifi Antio-
cheno, in quo sic scriptum cst : « Perfeclum vero
concilium illud est, ubi interfiierit metropolitanus
antistes: » cujtis eliam meniionem facit Perrandus in
Rrevialione Canonum, lii. 144; itenique Gratianus,
Burchardus, Ivo. alii. lll valde niiriim sit id uon
animadvcrsum a R. P. Ludovico Ccllotio , qui in
noiis ad caput 2"i concilii Duziacensis reprehendil
Hincmarum s;cpioscule, ut ipse ait, prolerenlem
hunc eanonem Antiocheoum, cuni tamcii couceplis
verl is non exstet in synodo Aiitiochena. Mulla qui-
dcni de melropolitanorum dignitate, juribusqiie,
sapientissime variis canonibus decrevisse synodum
illam Aiiliochenam, sed nusquam pronuntiare, per
fectum illud esse concilinm, cui inelropoliianus in-
lcrfueril. Haclonus Cellolius. linde constat res quo-
213
S. ACOBARDl ENSCOPl LLGDINENSIS
2+4
omnes orthoduxi rcclorcs quibuscunque locis vel A Cerle lc\ non veluil subjeclos aut viuum bibere, aut
temporibus de rebus ccclcsiasticis traclandis con-
servandisque aliquid statucrunt, antecessorum sta-
tutis et divinarum lillcrarum auctoritati magnopere
studuerinl consonare. Jam vero de donandis rebus
et ordinandis ecclesiis nihil iinquam in synodis con-
slilutum est , nibil a sanctis Patribus publice pnc-
dicatum. Nulla enini compulil ncccssitas, fcrvente
ubique religiosa devotione , et ainore illustrandi ec-
clesias ullro aestuante. Quem non ad hsec acccnde-
ret Dominicum illud ractum el dictum , quod Evan-
gelium refcrt , sedisse Dominum contra gazophyla-
cium , ct aspexisse quomodo lurba jactaret _es in
gazophylacium , pauperemque viduara super omnes
laudasse, quse duo tantum minula jaclaverat? Ecce
in domibus babitare. Et tamcn Jonadab, filius Re-
cab , flliis suis exhortando inlenlixit utrumquc.
Qui post multa annorum curriciila compulsi ab ho
slibus ingredi civilalcm ad nuinendum, nullatcnus
compelli potuerunt, ne a propheta quitjetn, ad bi-
bcndiim vinum ; ct idcirco laudati sunl a Domir.o pro
obedienlia , promittente etiam quod non esset defe-
cturus vir stirpis Jonadab de conspectu Domini. Si
quod unus homo pracepit posteris, lam attcnle tam
religinse custoditum est usque in longinquum, ut
laude eliam dignuin Dci haberetur; (quod utique
non ex legis sanctione, sed cx religionis fervore prae-
ccperal) quid de noslri tcmporis hominibus aesti-
mandum csl, quibus nmnipotens Deus et generalis
sedcns Dominus aspicit offcrentes , ut bencplacitum B Ecclesia sub nominc palris ac malris prcccipere non
sibi dcmonslrel munus fidelium. Satis vero conse-
quens est, ut aspiciens offcrentes, despiciat aufcren-
lcs, laudans totum dantem , vituperet non dantcm,
imo quidpiam fraudantem, sivc aliquid rapienlem.
XXI. Sed et illud quod jubct et reddere quae sunt
C-Csaris Cxsari, et qua: Dei Dco, tanlo quisque at-
tenlius penscl , quanto devotius curat. Quod vere
pr.eceplum ct Aposlolus commcndal implendum di-
cens : Rcddite omnibus debita ; cui liibulum iribu-
lum, cui vectigal vectigal, cui timorem limorem, cui-
honorem honorcm. Neque euim timorem dcbcmus
homintbns, ctnn praecipialur nobis pcr Proplielam :
Sotile limerc opprobrium hominum, et blaspliemias
desinit, nisi ut eorum comparatione objurgemur,
sicut et Judaicus popuhis, Domino dicente : Prceva-
luerunt scrmones Jonadab sermonibus meis , cl cae-
tera? E contrario autem crcdendiirn cst quod io
regimine pnclatus qtiilibct, sine damno inobcdien
tisc, pnecipiens, conlcmni non poiesl; sicut apcr-
tissime apparet in geslis Saulis. Nam cum lilius ejus
Jonathas, fide ac virlute prolectoris armalus, perre-
xisset ad stationem Philistiiiorum, castraque eorum
turbarentur; videns ille cum sociis insecutus esl
inimicos, persequens atqiieprosternens; ccrnensque
qtiod res prospcre ccderct, contestatus csl populum,
dicens : Maledictus gui comederit panem hodie, do-
eornm ne metuatis. Itemquc scriptum sit : Qui timet „ mc utciscar de inimicis meis : qnod ignorans Jona-
» , ■- . »-. . »7 ... .- _..• . «J ,!,„. ■...„,„,„ ™„ll.. „..„....:. i.i »
hominem, cito corruet. Et : Nolile limere eos qui oc-
cidunt corpus. Sed limorcm utique debemus Dco,
honorem autem Deo, ac domui , omnibusque mem-
bris ojiis; sicut Seriptura , quis sit justus demon-
Strans, dicit : Ad niliilum deduclus est in conspeclu
ejus tnalignus , timenlcs aulem Dominus gloriftcat.
El exhibcndus ergo cst Deo timor, ne offendalur
moiibus; et cxbibendiis honor, tit glorificetur obla-
tionibus. Sic ncmpe a Patribus intelligitur quod di-
clum e>t : Reddile quce sunt Ca'saris Ca~sari , id esl,
tribula.acvectigalia. Quecaulem sunt Dei Deo,idesl,
decimas, primitias, caeteraque donaria, tam vota quam
spouianea. Nam et assertio Judaica idcirco putabat
illicitum esse tributtim solvcre Caesari, quia supra-
thas , sumpio mcllo gustavit paiilulum : qnam ob
causam Dominus indignatus esl, ita ut rcspondere
nollel quod popultts agere debcret; ac nisi eum trans-
acta bona cripuisscnt , forte dcprchensus absque
rctraclatione morerctur. Qua in rc cum omni ti-
more considerandum est, quod ctim ignoranlia ex-
cusare non poluei il , ncc tanlic fiJei virlus indigna-
tioncm divinam averlit, quousqtie ad horam mo-
riendi ventum esl : libi adhtic mirari possemus, nisi
aliqtii vidcrent, quod mel comcdil, non pancm. Ve-
rumquia, morc sacri cloquii, in panc, quidquid
comedi potcst, accipitur, pensandum csl quam al-
lente Dominus cuslodiri velit quidquid non irreli-
giose prxlalus quisque prxccperit, cum Saulis jussa
dicta Deo solvere jussi erant. Conimendat autetn TJ a ncsciente transgressa, sine aliqua vindicta transire
Dominus haec facicnda, ubi ait : * <r vobis Scribce et
Pharisvi hypociitw 1 qui decimalis mentam, et ane-
thum , et cuminum, el omne olus; et relinquilis qutv
gr.iviora sunt legis , judicium , et misericordiam, et
fidem; cum illico subjungil : Ila?c oportuil facere,
et illu non omittere.
XXII. Oportet ergo, et sempcr oportebil , quod
Dominus oportuisse tcstatur, neque parvipenden-
dum fuit aot erit uuquain qtiod Donr.ims vel fleri
jussil, vel factum facientis devolione coinmcndavit.
non passus sit. Quis esl hodie qui se culpa. obno-
xiuro esse crederet, si prxcipicnlis injuncta non au-
direl ? Et tamcn cx interna regula judiciorum Dci
vidcraus peccata subtilius et acerbius inquiri, quani
nos prxcavere aut formidare valcamus.
XXIII. Hxc dicta sint, ut prudenlius offeralur
occasio diligentius considerandi , si tam fructuose
unus audilur a multis tam noxius omnibus, unus
inobediens efiicitur inscius , quanto merito retribu-
tionis boni vel mali obediens, aut contemptor effi-
BALUZII NOT.E.
que minulissiraas inlerdum exciderc ciiani illis qui synndi rclegere. Ea causa fuit errandi. Nam leinma
se sapienles putanl. Nam iegendi lantuni erant canonis 10 h;cc lantum hal.et apud Pionjsiuin : lk
canones Antiocheni. Sed qnia lum Cellotius eiat tacviiibiis episcopis. Nihil de perfecto concilio.
occupatissimus, satis habuit litulos caiionmu illtus
2« LIB. DE DISPENSATIONE ECCL. RERUM. 210
lilnr consonantcr praecipienlibus plurimis; maximc A bus si ea quae scriptasunt, studiosus aliquis in luuitn
cum non solis apostolis, seJ oninibus liis qui docen-
di ministerium in Ecclesia sortiuntur, dixisse Domi-
nns intclligaltir : Qui tos audit , me audil ; qui vns
spetnit, me spernil. Illud quoque Ananiae et Saphir.e
faclum occullum , tam subliniiter invciitum , tam
atrocilcr vindicatum, quis dignc exaggerarc prccva-
lcat, unde conlractum est lam immanc crimen, ut
lentasse Spiriliun sanclnm, et mentiri Deo convicli
sint, eur.i tantum de pretio agr>, quod adbuc in il-
lorumcrat potcsiate, servare sibi maluisse referan-
lur? Certc necdum fuerat anle pedes aposlolorum
posilum , nccdum in communionem fraternitatis re-
dactum. Qua sevcritate judicaretur , si qui de locu-
congregare voluissct , aut valuissel , cnormia volu-
mina confecisset. Quanlo magis ea quae facla sunt,
et divulgata, ac tradila , nec lanicn scripta, eo quod
fiicriiil niniia?
XXV. Haec idcirco dicinius , non quod divinam
pcrcussioncm omnibus temeranttbus lemporaliter
commineinur, scd magis ut ad curam Dci eaiuin cu-
stodiam atque diligenliam peilincie monslrcmus :
qui tantis miraculis per tot tempora terruit impro-
bos, non solum inciedulos, sed et credentes, ne fa-
cile adversus sacra loca , illicita audereni perpetra-
re; et ut eos saltem percussio tanquam bruta ani-
malia cohiberet a pvacsumplione , quos ralio vcl
exseculio divinorum mandatoruni neqiiidqiiain velut
lis aposlolicis et omni Ecclesiae jam oblatis aliquid
sil ex " homines compescebat. Debueranl elenim nosse, ut
persumpsisset, si sic judicatusest qui praesumpsii
liis quae adlmc erant oflerenda? Si cuicunqiie bomini
de rebus humanis furatus aliquid fuisset , prrecepto
lcgis dupli aut quadrupli restilulionc multareiur.
Quia vcro de sacris rebus , sauclis praedicaloribus
sanclisque pauperibus depulatis, vel polius dcputan-
dis, fraudavil, morte multatus est, quam mortem
non intulit gladius , non exercuerunt officialium ma-
nus , sed sacri scrmonis virtus inflixit. Sic fraus
prima in Ecclesia de rebus ccclesiasticis perpctrata
punila est. Tali poetiitenlia damnatus Adam in pa- .
radiso, velitum contingendo morti obnoxius, el ha-
bitalione paradisi indignus efleclus csl, Ananias cum
uxore sua fraudem in Ecclesia faciendo, ct socictate
potc rationales a Deo condili , quia si non licet cou-
cupisccre rem proximi, multo magis Domini
XXVI. Nec hoc ita dictum sit, quasi charismatum
divinorum largilio, vcl remissio peceatorum , ac
donuiu regni coeleslis non sint concupiscenda ; quae
utiquc res Domini sunt. Sed quoniam nobis de sacris
rchus Ecclcsiarum sermo csl, secundum illud iuiiic
loquimur quod Dominus in lege prcccepit, dicens :
Non loquaris conlra proximum lunm faUum tcsti-
monium. Non concupisccs urorem proximi tui, non
domum, non agrtim, non servum, non anciticm, non
bovem, non asinum, el universa qtttc illins sunt. In
quibus verbis suinmopere est considerandum, quia
ecclesiastica et habitationc mnndana privatus est. q »' contra quemlibet proxi.num, ob quaiocunqiie rem
Dixcral Dominus : Si vis perfectus esse, vade, vende
omnia qux habes , et da pauperibus. Hiuc perfcclio-
nem arripientes, et vendentes omnia quac habcbant,
rcrum suarum pretia non aliispauperibus quamsan-
ctis credentibus distribuebant, maximeque prxdica-
torihus sanctis distribuenda paupcribus oflerebanl.
Tales enim paupcres in verbis Domini intellexerant.
Sic et bcatus Paulus ,. cum dextras sihi et Barnabae
caeteri darcnt , ut illi in circumcisione, ipsi vero in
gcnlibus cvangelizarcnt, teslalur seetiam hujus quo-
que minislerii curam suscepissc, diccns : Tantum ut
oauperum mcmores essemus.
XXIV. His crgo sacri canoncs concordanlcs, res
ccclesiasticas , rcs eliam pauperum essc volucrunt
falsum exsislere vel adhibere lestcm non oportct ;
umlto minuslicct contra Doiuinum, ob illius Eccle-
sia: facultatcs ejus noniini consccralas. Siinili quo-
quc riuitlo, si domus, aut agcr, servus, aut an-
cilla, el caclera quae sunt proximi, concupisci non
dcbent; lnultoiiaque magis ca qux ad sustentatio-
nem pauperum Domino sunt tradita, non sunt con-
cupiscciida.
XXVII. Apparet aulem in Iuijuscemodi rcbus
n.iillitudo miseralionum Dei, qui gralanter ab ho-
minc dignatur recipcre quac ipse dedit. Rinc deni-
que est quod ei David f.deliter coi.r.letur dicens :
Tua sunt enim omnia ; ct quw de manu tua accepx-
mus , dedimus tibi. Nequaquam igitur consecrata
Nam et Dominus ordiuavit ut bi qui cvangelium D Deo concupisci vel auferri debent, quin potius tali
annuntianl, de evangelio vivaut. Ex bis itaque inter '»en'e pensari, atque ita illibata et ab omni usu
Bdeles coeptus cst sacralissimus et laudabilis usus, communi seposila cuslodiri , ut ipse Dominus in
ut ecclesiae ditarcntur : qualenus ipsa ecclesia de Deulcronoinio insiauat, ita dicens : Loqueris in con-
suo pascat praedicatores suos, et choros minislro- ipectu Domini Deitui : attuli quod sanctificatum est.
rum , turbasqne pauperum , ac multitudinem con- * olomo mea , ct dcdi illud Levitoz, el advena-, el
duentium peregrinorum» Erga quas rcs qiianla rc-
verentia, quantaque fides, el cuslodia adhibenda sit,
demonstravit volunlas Dei per mullitudinem mira-
culoruni qu* gesta sunl in universo miiudo per sin-
gulas regiones, loca, atque ecclesias ; cum jam non
unus Ananias cum Saphira uxore propler fraudem
in rebus sacris perpclralam mortc mullati sunt, sed
iimumerabiles ct pene mille alii, qui inflrmitale per-
cussi, dicmonibus vexali, caccilate damnati : dc qi;i-
pupillo, etviduw, sicul jussisti milii. Non praterivi
mandata tua, ncc sum oblitus imperii. Non comcdi
ex eis in luclu meo, nec scparavi in qualibet im-
mundiliu mca, nec expcndi cx Itis quidquam in re
funebri. Obedivi voci Domini Dei mci, et feci omnia
sicut pracepisti inihi. Hespice de sanctuario luo, etde
excclso cmlorum hubitaculo, ct benedic populo tuo, el
ternv quum dedistls nobis. Tali itaque, ul dicluni est,
nobis cordis t!e\o'.ioiie primili\;c vcl dccimae consi-
447 S. ACOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 243
derandx suul, tanta veneratione intactae servandae, A raiione uientibns, quanla ex his reprehensibiliter
et cum hujusmodi confessionis puritate Domino
offerendae, quatenus Dei de excelso coelorum respc-
ctus, et populi ac terrae bcnedictio possint facilius
promereri.
XX VIII Huic confessioni a Doromo injunclne fide-
libus, illa quoque Apostoli senlentia congruentec
valet adjungi, qua fideli discipulo pnecepit, dicens
Si quis fidelis, « vel si qua fidelis, habet viduas, sub-
ministret iltis, et non gravelur Ecclesia,ut his quar
vere vidua- sunt, sufficiat. Qui bene i>ra>sunt presby-
tcri, duplici honore digni habeanlur, maxime qui la-
borant in vcrbo et doctrina. Dicit enim Scriptura :
Non infrenabis os bovi trituranti. El : Diyr.us est
operarius merecde sua. In qnibus verbis id praecipue
ct minus decenter agantur ab his etiain quos sacer
ordo ad ecclesiasticum regimen admitiit. Qnibus
profecto omni altentione pcnsanda ct expavescenda
esset illa sentcntia, qua ex corum pcrsona bealus
Job loquitur, dicens • Si adversum me terra mea cla-
tnat, et cum ipsa sulci ejus deflent . it fructus eju»
comcdi absque pecunia, el animam aqricolarum ejut
afflixi ; pro frumento oriatur mxhi tribulus, el pro
liordeo spina. ln quibus verbis quamvis et alius in-
veniatur intcllectus, pertiiiens ad murmuralionem
suhditae pli-bis, cuui merito conqueritur adversus
pastorcm ob liegligcntlam prasdiualionis, velimpe-
dimenta cxeinplurum malorum, potest tamen et ad
personam eeclesiastic» tamilix non inconvenienter
arbitror considerandum , quia si vidua cujuslilet B apta" : <\u*m cura iBique perversus pastor oppri-
fidelis, ab illo est sustentamla, ne gravctur Ecclesia,
rnultn magis aliunde subininistrandum est b canibus
el cavallis, caelerisque tam hominuin quairi animan-
lium ministris, quae vel ad delicias, vel ad pompas,
lurpesque jocos, a divitibus possidentur, Et boc
ideo, ne Ecclesiam Dei non solum gravent, verum
etiam vastent, funditusque praedentur. Id' namque
nimisesse illicitum nori llac sola sententia ostcndi-
lur, sed muUifaric in tdlo Scriplurae divinx cor-
pore demoustratur : ubi non solum prxvariean-
tium poenx, scd remunerationes lidelitcr tractan-
tium res Domino consecralas, multis raodis descri-
buntur.
XXIX. Quicunque aulera opus hoc lectione et
mit, et indigne rebus Deo sacratis abutiiur, cumque
9tatuni et illicitos appetitus suos ac suorum ad ja-
ctanliara pompasque mendacii exornat, imo detur-
pat, non sola Ecclesia, cui ipse prxest, sed et onines
qui morum illius leditatem cognoscunt, ad niurmu-
rationem derogalionemqiie contra ejusmodi rectorera
excilantu>>: « Hic talis, eliamsi prxdicationis eroget
pecuniairi, ob carnales lamen libilus et uideccntes
aclus non potest statulam evadere pucnam, quin pro
delectationibus vitx prxsentis, xternarum pcenarum
illi ptincliones orianuir.
XXX. Nec tamen hxc sententia solos pravos epi-
scopos, presbyteros, vel abbates perculit, et laicos
indebite ecclesiasticis rcbus utentes securos relin-
consideratione dignura duxeril, noverit omnino non C quit. Quibiis illud summopere hoe loco pensandum
naec nos de solis laicis dicere, c sed etiam de epi-
sCOpis, abbalibus. * sive quibusdam clericis, qui
aliud faciunt de sa?pediclis sacris rebus, quam quod
faciendum est, aut aliter eas quam a Deo' et sanclis
patnbus ac rectoribtis constitutmn est, tractant. De
qua re non est neccssc, ad mtilla diceridum , nobis
pluriraura laborare. Quoniara liquido patel bominibus
est ; quia si is quem utcunque ordo aeceptus vel im-
pensa prxdicatio comitanlur, propter lascivianfet
lurpis lucri appetitunn nwlo suo easdem res in coin-
munes usus expendit; ille qiii nec ministerium ec-
clesiasticuni sortitur vel exscquiittr, nec pecinriara
vcrbi erogat. sed insupcr qtiidquid ad pompam pcr-
tinet, sive lasciviara, quasi licenlitis properat, sacris
BALUZII NOT/fi
o Vel si qua fidelis. Hxe non exstant apud Pau-
hrfn. Itaque exislimo peccatutn essc librarii : qui
cum divinare non posset quidnam priiitis Icgendnra
cssct, Si qun fidelis, vel si qua fidclis, utrumque
posuit , lectori judicium integrum relinquens IJ
cnim freqtienlpr acci.lisse veleribiis librariis admo-
ntiimiis ad Salvianum et Lcpum Ferrariensem. ]
^ Canibus et cavallis. Hinc patet laicos, qui res
ecelesiasticas possidebant, iis usos esse ad luxum,
non ad necessiLitem : hatid dubie extra conscicntiara
principura ; alioqui non erant laturi.
c Sed etiam de episcopis. Taxat episcopos et se-
quenles praelalos, qui rebus ecclesiasticis utunttir
ad luxum, nequC consideraul qtiid de rebus Deo
dieatis statutum sit a patribus. Neqne solos prxlalos
percellit, sed etiam clericos in universiim. Unde
intelligere debemus, quotquot in sortcm Domini
ascripti stimiis. nobis quidem credilam a Domino
et ab Ecclesi» euram provcniuum ecclesiasticorum,
sed ut iis utamur qucraadmodum lex jubel, non in
vanis sxculi pompis aut olilectanienlis, sed in alen-
«iis egeriis, reparandis ecclesiis, lilu is quoque qui ad
comparandam pietateltl et erudiiionem necessarii
*nt trtiles slint emendis, aliisque id genus. Iu primis
tanvcn ea inens Ecclesix semper luit. ut clericus
ante oiiinia lantum suinat de rcditihus ecclcsia-
slicis, quanttinl ci alendVi opus cst. Quod ideo dico,
ne quis ad invidiam trahal ea qux superras dicta
sunl
J Sive quibusdam clericis. Nam clcricorum nomine
cotnprehenduntur quotquol in cleriim ascripti sunt,
eiiam presbyleri, et diaconi. Gregorius Magnus lib.
1 xi, indict. ti, epist. ?>4 : « Ne vero objicialur, quia
ecce de eodem clerico loquitur, non de presbytero,
sciendlim est quia in eadem constitulione capiltilolO
legitur in appellalione clericoruni et presbyteros
ei diacoiios contineri. > Tum aflfert verba Novellx
125 iiiiperatoris Jusiiniani, in qua hxc legunlur
cap. 19 i Presbyteros autein, et diaconos, et sub-
diaconos, canlores, el lectores, quos oranes clericos
appcllamus. > Dhi tamen post haec tempora dubita-
tiim est apud Ruscinones, Galliae Narbonensis po-
pulos, an clericorum nomine inlelligerentur episcopi,
abbates, et ca:ieri gradus ecclesiastici : quam dubi-
tationem edita constilulione sustulil Guido episcopus
Helenensis in synodo sua dicecesana babila anno
1539 dic octava mensis Aprilis.
« Hie tatis. Ait episcopum , (amelsi doclus sit,
ac pepuluril dilt^enler iristruat, aetcrnis pcenis addi-
cltrin iri, si porapis sxculi deditus sit, el sacris re-
Inis abutator.
K9 LIBER CONTRA JUDICIUM DEl 250
rebusulitur, quanto majori malo suo convivia splen- A rent, vel a tineis vestimenta comederentur ; imo
dida <ic sacris rebus, quibus gementes et mcerentes
in tribulatione |iaupertatis debuerant consoiari, epu-
latur cum divitibus epulantibus, gaudens, ridens-
que, et opus Domini non recipiens, et quasi agens
quae Deo placeant jiicuudatur, satiat prreterea et
inebriat hislriones, mimos, turpissimosque ct va-
nissimos ■ joculares, cum pauperes Ecclesi.T fame
discruciati inlereant. Quam rem considerandam
prudcnlihus offerimus, non autera exponendo aperi-
mus, quoniam etsi dictum cst divilihus : Agite nunc,
divites, plorate ululantes in miseriis, quce advenient
vobis .' divilite vestra; putrefacUe sunt, ct veslimenta
testra a tineis comesta sunt, aurum el argenlum ve-
ttrum ceruginavit, et wrugo eorum teslimonium erit
sicut pro avaritia, sic et pro epulis, et pro Iu-
xuriis , praesenlis sententiae comminatione fe-
riuntur
XXXI. Si autem hacc dicla sunt illis mii talia
forsilan de propriis rchus agebant, multo magis
quibusdam prasentis temporis divitihus dici potest :
Ululate in miseriis advenieulibus ; quoniam epulan-
tibus vobis de rehus non vesiris, et thesaurizanli-
bus de his quae ad sustenlationem pauperum Eccle-
siae tradila sunt, ipsi paruperes et ecclesiastica fami-
lia famc crucianlur; et qui ex eis fraudatus a vobis
est vel oppressus, clamat, et clamor eorum in au -
res Domim Sabaoth inlroiit, qui dixit :iVo« negabis
mercedem indigentis et pauperis ; sed eadem die red-
vobis, et manducavil vestras camcs, sicut ignis ; B des ei prelium taboris sui' ante solis occasum, ne cla-
thesaurizatis in novissimis diebus. Et iterum : Epu-
laii eslis super terram, el in deliciis enutrilis corda
vestra. Non tamen praceptum est eis ut epulis quo-
tidianis vacarent, el preliosissimis induerentur vesli-
bus, ne forte vel eorum divitke pulrefacuc remane-
met contra le ad Dominum, et fiat tibi in peccatum.
Et multa hujusraodi , quue de hac re, et de om-
nibus quae superius comprehensa sunt , in divi-
nis libris dicuntur, nec ab ullo prorsus horaioum
absque sui gravissimo damno negliguntur
BALUZII NOT;E.
• Joculares. Hislriomim genus , tihiis praeterea Jongleurs. Dicti autem joculares, a jrjcis ei. ludis
fldibusque aut aliis instrumeniis canentes. Hos se- quos populo fuciebanl.
qucns a:tas Gallico tum recepo vocahulo vocavit
LIBER
DE DIVINIS SENTENTIIS DIGESTUS ,
CCM BHEVISSIMIS ADNOTATIONIBCS, CONTBA DAMNABILEM OPINIONEM PUTAJSTILM ,
JUDICH VERITATEM IGNE, VEL AQI IS, VEL CONFLH.TC AJtMORCM PATEFIERI.
I. In uomine Domini Dei et Salvatoiis noslri Jesu C tioni generis lnrmsmi , ac reconciliaton Christo,
Christi qui est pax noslra, quique fecit ulraquc unum,
et medium parietem maceria' solvcns inimicitiam in
carne sua, legem mandatorum dccrelis eracnans, ul
duos condat in semetipsum in uno novo hnmine, faciat
pacem, et reconciliel ambos in uno corpore Deo per
crucem, intcrficiens mimicilias in semetipso, et ve-
nien» evangeli ~avil pacem vvbis, qui longe [tftslis, et
pacem his qvi prope. Quoniam per ipsum habemus
accessnm ambo in uno spirilu ad Patrem (Ephcs. II,
14-18). Incipiunt teslimonia divina de lilleris evan-
gelicis , et apostolkis , alque propheticis , quihus
luce clarius demonslratur contraria esse reconcilia-
pugnas domestiex et confliclus fraterni, pulantium
nrum labentium dubia et oceulta possc paiefieri, et
per res contrarias vcritati veritatem lateulera mon-
slrari. Nam si omnrpotens Deus, mundi conditor et
reclor, judicii vcritatem in rebus latenlibus per mu-
tuas csedes inveniri voluisset, aul permisissct, nec
judices aut b magistros per singulas urhes conslitui
praecepissel, nec teslibus iuficiantes convinci, nec
ubi testes desunt, conlruversiam per jusjurandum
finiri Sed nec illam legem mier virum et uxorem,
si spiritus zelotypiae virum concitaverit, daret, ut
peraquas aniarissimas c proharetur mulier adultera
BAI.tlZlI NOT.<E.
^Egre ferens Agohardus iniquitatom legis Gun- D in codice Openim Agobardi. Quo factum est ut ama-
dobadx, qu;e cansis finem iniponi pr;rcipiebat sin-
gulan certamine sive duello, quod stulie prorsus
ac peiperam voeabant Judicium Dei, cougerit in
hoc libro senteniias ex ntroque Testamento, ut
ostendai lcgcm illam essc impiam, valdeque contra-
riam pietati ac simplicitati Christianae. Et omnino
erudilus est hic liher, ol Agohardo dignus. Porro
d.ios ex isio lihro fccerat Massonus ; sententiasque
dislinxerat ah hoc lihello contra fidem lituli , con-
traque lestimonium Agohardi. Nos, quod res po-
stulabat, rurstim conjmiximus. Sed et illud te mo-
nendum existimavi. leelnr. Agnhardi adnolationos
ijux respondenl sentenliis, ih margine positas esse
nuensis, quo Massonus ulobalur, cuni non intellige-
ret ad quoin quaeque adnotalio locum esset refe-
renda, omuia nirhaverit. Nos sua quajque locis re-
stituimus
i> Magistros, id cst, magisiraliis : qna etiam signi-
Gcalione usurpatur infra in capite sexlo hujtis libri.
- Probnrclur niulier adultera , nimirnm por judi-
cium aqua: frigidae : quod tamon judicimn a Carolo
Magno veiiium est , ui paiet ov. Capitulari edito
auno Ifi. Mominil autem hujus l<;gis Hincmarus in
opusculo de Divortio Lotharii ot Tctborgae, iiemque
in epistola 59 ad Hildegarium episcopum Melden-
sem, in qiw ex professo tractal de judicio aqua
231 S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 3"2
esse, aul innocens. Vel etiain de invenlo cadavcrc A videlicct agclli, aut si contcntio fuerit de brutis ani-
hoininis occisi juberet propinquioris civitatis princi-
pcs convcnire, ct lavarc manus, ac protcstantes co-
rani Dco dicere quod manus eorum non eflinlerint
uanguincm innocentcm. Ncque sanctus ct innocens
vir David pcrseculori suo Saul dicerct : Si Deus te
incilut cnntra me, odoretur sacrijicio, ct cxtera. Sed
potitis dicerct : Mitle iinnm de tuis qui congrediatur
inri iini singuiari certamine, et probet me reum tibi
esse. si occiderit, aut certe : Jube ferrum vcl aquas
calefleri , quas manibus illxsus atlrectem, aut:
a Constitue cruces, ad quas slans inuuobilis perseve-
rem.
II. Cum autem niliil lalc lex divina vel eliam bu-
inana sanxcrit, et vani bomiiics nomincnt ista bjudi
inanlibiis, cavallis porcisvc, vel undecunque litiga-
vcrinl hOlfliliCS cupiditate pcrmoli, d quod ulique
forensium cst, non rcligiosonim), invocatns Doniinus
ostendit jusliiiain tcmporalcm, vel polius vilissi-
luam; qux nec propric dicitur justiiia, quia nullus
iinle fit justus; ct ci:m slat iinus adversus altenim.vir
scilicct advcrsus proximum sumn, qucm certe sicut
seipsum diligere debet, agcnlc Doinino corruat unus
coram altero, ct quem per sanctam legeni diligi jus-
serat, per lcgcm cupidita.is occidi aut prosicrni a
proximo faciat. Ncmpe Apostolus oslenditesse legein
peccati, et lcgem carnis, ct legcm morlis, ex quiLus
isia sunt contraria logi spirilus, et legi vitx. Nam
bi qui spiritn Dei aguntur, et idcirco snnt lilii Dci,
cium Dei; unde probari potesl judicium esse Dei, B audiunt Aposlolum docentcm : Jam quidem omnino
quod Dcus nunquam pra?ccpit, nunquam voluit,
nunquam denique sanctorum et quorumlibet fide-
lium exempiis introdiictum monstratur. Quasi om-
nipolens Deus animosilatibus vel c adinventionibus
bominum servire debeat, aut ipse sibi contraria
agat ; ut qui in legc el in Evangelio prxcepit ut dili-
gat homo proximum suuin sicut seipsum, iterum,
ac si voluntate mutata, cum coeperint homines con-
tendere inter se de rcbus inscnsibilibus (de partc
dei.clum est quod judicia liabeiis inter vos. Quure
non magis iajuriam accipitis ? Quarenon magis [rau-
dem patimiiri?
111. Ncque boc dicimus quasi judicia inler homi-
nes necessaria non sint. Non soluin autem nccessaria,
verum cliam bona sunt ; sed illa dc quibus Dominus
Salomoni loquitur : Quia postulasti, inqnit, libi sa-
pientiam ad discernendum judicium, ecce feci tibi
sccundum sernwnes tuos, et dedi tibi cor sapiens, et
BALUZII NOT/E.
fiigidx. Vidc virnm cl. Franeiscum Jurctiim in notis possct arcus jacere s!ne mersionc dclata consedit
ad epistolam 74 Ivonis Carnutensis, ubi mulla vide- arenis, unde sui cum gaudio rcportaverunl lihera-
bis de exainine aqu.e fiigid.c vel caliifc. Nos vcro lam ad propria. Igilur aulem ad laildem ct glo-
h.c tibi exhibemus illnstre exemplum hujns judicii C riam liberatricis sux, pannum operosiim conliciens,
editum, non in vili persona, (ut putabat Juretus ipsum per abbatem G. Rupis-Amataris misit ad eccle-
istiusmndi judicia osurpari tantinn solila in vulgares
plebeiasque personas) s:>d in femina principe, qux
procuraii abortus calumniam purgavil rudi boc
quxrendx vcritatis exporiinento. Ilujus rei men.o-
riam dehcmus auclori libri de niiraculis beatx Ma-
rix Rupis-Amatoiis apud Cadurcos, cui se fcmiiia
voverat in hoc vite fanixque periculo. Exslal hic
liber Parisiis in bibliothcca S. Gcrmani de Pralis,
qucm niecuin pro singulari hnmanitaic sua coinniu-
nicavit domnus Lucas Dacherius cjusdcm monasterii
bibliolhecarius. Sic eigo loquiiur hic auctor in li-
bro i, cap. 50 : • Posl dcccssum Guaslonis de
Baerne, qux ejus fucrat uxor, soror rcgis Navarrix,
Leofoas nomine, gravida reinansit ; sed non multo
uost obilum wri, abortivum cmisit. Nobiles, igno-
hiles, omncquc promiscui sexus vulgus planclum
nimium super eum feccriinl, et quasi jam factam,
» Constitue cruccs. Hxc eliain cst una ex vulgari-
bus purgationibus quas lum in usu crant. Vocatur
anicni Judicium cmcis in Charla divisionis impcrii
Francorum quam Carolus Magnus fccii. « Vnlnmus
ut ad dcclarationem rci dubix, juiSicio crucis, Dei
volunlas et lerum verilas inqtiiralur. i Lib. i Capi-
tularium, cap. 108 : « Sancituui est ut niillns dein-
ccps quamlibel cxaminalionem cruris facere prxsu-
mat; ne Christi passio, quse esl glorificalio, cujusli-
hct lemerilale contemplui habealur. > Libro v, cap.
125 : « Dc eo qui perjurium fecerit, ut nttllam -e-
deinpliouem solvat; sed manum pcrdat. Qnod si ac-
cusalor conlendcre volucrit de ipso perjurio, stct
ad ciucem. Et si jurator viccrit, iegeiu suam accu-
salor cmeniict. »
t> Judicium Dei. Sic etiam vocatur apnd Grcgo-
luturam populi stiagem, ecclesiarum destructionem, jj rium Turonensem lib.vn, cap. 11 : « Tu, o rex pii
loluts denique regionis desolalionem prxnuntiabant.
Et sicut exilus probavii. acla, conjcctura falsa, falso
mulierem rex Pampilonix Sancius et rcgis consiliura
in causam vocanles, pueri ante tempus natale edili
lmponebaiu crimen. Quare divcrso tormento aflici,
ve! igne cremari, vcl sub undis ligatam mergi de-
creverunt. Ula vcro pro morte instanli, ab hoc im-
inunis facinore, Virginem noslrain Doniinam Rupis-
Amatoris, tit in auxilium suiini inlcnilerel, exora-
hat. Ncc pelilioni ejus dcfttit. Enimvcro in modum
subiturx judicium aqtia: ligata, ab altissimo ponte
castri Salvaterra nomine projecla cst in profumlum
torrentem. Ac sp •ctaculiini illml doloris, imo imma-
nitatis , plusquam tria millia virorum ac mulierum,
iiaufragimn non naufraganiis prxslolantium, conve-
neranl, alii insultando, alii coinpaliendo Dominum
pro ca precabantur. Illa vero supcr undas proftm-
dissimi torrenlis miseralionc Domini et cjusdem
niatris gloriosissimx subventione , pliisqnam ter
sime, ponens hoc in Dci jildicio, nt ille discernat
cttm nos in unius campi planilic viderit dimicare. >
Sed res adeo nota est, ut non egeat testimoniis.
Adversus inipiam illam ac parricidalem consuctudi-
ncin fortiter hic disputat Agobardus.
c Adinventionibus hotninum. Ptirgationum illud
gcntis aiiinvcntionem quoque superstiliosam vocat
Slcphanus V papa ad Lambertum episcopum Mo-
gunlinum scribens : « QuoJ sanctorum Palrtim do-
cumcnto sanciium non est, superslitiosa adinven-
tionc non csl prxsumendum. >
d Quod utlque (orensium cst. Non pulo hic intelligi
eos qui in foro liligant, sed cos qui foris Eccleviaiu
sunt, id est, non Christianos. Nam forcnses opponit
rcligiosis, id cst, Christianis. Et his non interdicit
litis contcstationem, modo fiat coram judicibus et
luagislralibus. Ac dicet paulo post jttdicia inter ho-
uiiiies esse neccssaria.
2:,:
LIBEU CONTIU JUDICIUM DEI.
23 i
intelligens. El in alio loco : Multitudo sapienlium, A fial in mundo, nisi Deo aut dispensante, aul peruiil-
sanitas est orbis terrarum ; cl rex sapicns, poputi
tlabiiimentum est. Et ilerum : Melior esl sapientia
quam vires, et vir prudens magis quam furtis. Audile
ergo,reges,el intelligite, discite , judices, finium lcrrtc.
Itcmque : llabebo propter lianc (hauil duLium quin
propter sapientiani) cluritatem ad turbas, el Iwnorem
apud scniores juvenis, et acutus inveniar in judicio.
De quo beatus quoque Job fatetur dicens : Si con-
tempsi subire judicium cum servo meo, et ancilla
mea, cum disceptarenl adversum me. Neque enim
sanctus Job cum scrvis ancillisque gladiis aut fusti-
bus confligebat ; cum sciret *quitatem non cxdi-
bus, sed sapientia et misericordia componendam,
quse per seipsam loquitur dicens : Meum est consi-
lente; cum et capilli capitis fidelium omnes iiume-
rati sint, et unus ex duobus aut quinque passeribus
non cadat in lerram sinc Dco, cl sicul quidam san-
ctornni ait (Aug. in Malth. serm. G) : « Nec folium
de arbore sine nutu Dei decidat. > Tamcn quia no-
tissimum est bonos a inalis inlcrfici, nunquam auleui
malos a bonis, nisi in bellis publicis et legalibus ju-
diciis, pertinet boc ad occulta judicia Dei, quae sunt
sicut abyssus multa, nec est dalura hominibus nosse
cur omnipolens ila pcrmittat fieri. Solcre autem
juslos ab iniquis inlerfici leslatur et David, super
Abner inleritu, dicens : Nequaquam ut mori solent
ignavi, morluus cst Abner; sed sicut solenl cadere co-
ram filiis iniquitatis, corruit. Sed, ut diximus, nulli
lium, et aiqttitas, mea est prudentia, ntea est forti- jj u:rc invesligarc coneessum est, quando et ipse Pau-
tudo. Per me reges regnunt, et legum conditores
justa deccrnunt. Pcr me principes impcrant, et po-
lentes decernttnt juslil.am. Ilinc aulcm ajlerna Dei
sapienlia indubilanti fide qua;rciida cst, precibus et
lectionibus assiduis oblinenda esl, Aposlolo Jacobo
prolcstanle : Si quis, inquil, vcslrum indiget sapien-
lin, postulct a Dco qni dat omnibus afjlucntcr, ct non
impropcrat, et dabitur ei. Postulct autcm in ftde niltil
ha:sitans. Quod vcro inslanti leclione sil cadem sa-
picnlia perquirenda, ila Doininns Josue conlestans
ostcndil : Conforlare igitur, el cslo robustus valde,
ul cuslodias el facias omnem lcgem quam pra<cepit
tibi Moijses servus mctts. Ne declines ab ea ad dcxte-
ram , vel ad siniitram , ul intclligas ctincla qna;
lus, ad terlium coelum raptus, et ilerum in para-
diso admirans, cxclamet, dicens incomprehensibilia
cssc judicia Dei et investigabiles vias ejus. Quis enim
cognovit sensum Domini? aul qnis consiliarius ejus
fuit?
\'l. Ha:c pic humiliterque considerantibus appa-
rel non posse c.xdibus, ferro vel aqua, occultas et
latentes rcs inveniri. Nam si possent, ubi essenl oc-
culla Dei judicia? Debcrct cigo inter catholieos et
hxrelicos lali exaruine veritas hnlagari, sicu.1 quidani
siiperbiis ac stultus a hwreliciis Gundobadus Bur-
gundionum rex tentabat expclcre a beato Avito,
cgregio et orlhodoxo pradicatore, qui ejus vesaniam
sapieniissime laudabiliterque repressit alque redar-
agis. Non reccdut rotunisn legis hitjus de ore tuo : C guit. Quod si talibus adinventionibus, ut sxpe dixi-
sed medituberis in eo diebtts ac noclibus , ut cu-
stodias ct facias omnia </i«r scripla sttnt in eo.
IV. Ncque pulandiim csl quod aul in istis bellis
domesticis, aul in insidiis latronum, aut quibuslibet
rixis civilibus sive domeslicis cadat bomo, nisi Deo
tradenlc in nianus proximi sui, sicut ipsc pcr Pro-
phetam advcrsum malos pastores loquilur, diccns :
Et pastores eorttm non parccbanl eis, et ego non par-
cam ultra super habitunles lerram, dicil Dominus.
Ecce ego tradam Itomines, unumguemque in mami
proximi sui, el i« manu regis sui, et concident terram,
et non eruam de manu corum, el pascam pecus occi-
sionis propter hoc, o pauperes gregis. Sed et illud in
mus, valercnt lalenles culpx invcniri, nec sapientia,
nec sapicnles, neque judices, nequc magislri essent
necessarii. Scd quia verissimum est quod de Deo
dicilur : Apud ipsum est [ortitudo el sopicnlia, ipse
novit ct dccipientem et cum qui dccipilur; ab ipso et
secundum ipsum quuiieiida cst rcrum el judiciorum
vcritas. Jam nunc b ponend« snnt ips.-e divina; sen-
tcntiic, et perspiciendum in eis quales auclor earum
velit esse, vel quid aut qualiler agere debeant recon-
ciliati populus arquisitionis, filii resurrectionis, oves
summi pasloris, el erga se invicem et erga lupos ac
beslias insidiaiiles.
SEQliUNTUR SENTENTIiE.
bac scnteniia nolandum est quod electi dicantur pe-
cora occisionis, sicut et Apostolus de psalmo sumens D Cloria in excehis Deo, et in terra pax hominibus
teslinionium dicil : Quia propter te morlificamur tota
die, wstimati sumus ut ovcs occisionis. Et in lege pra-
ceptum esl : Qui percusserit homincm,. volens occi-
icre, morte morialur. Qui autcm non esl insidiatus,
sed Deus itlnm tradidit in mantt ejus; consiituam tibi
locum quo fugerc dcbcat.
V. Tota naniquc fide credere debemus quod nihil
bonai volnntntis.
Quando stant duo altrinsecus parati ad niuluam
cscdem, non est eis ha:c bona \oluntas; et ideo
angeli pacis non adsunt iltis ailcrna gaudia offe-
rentes.
Pax mttlta diligentibus legem tuam, et non est ilhi
scandalum.
» JiVrelirns Gundobadns. Vide supra in libro ad-
versus legem Gundobadi cap. 13.
b Poitcnda' sitnt sentetUke. Vel unicus hic locus
oslendii senieniias qna; sequunlur non csse dividcn-
■las ab hnc libro : quod tanien fecit Massonus, qui
l.unc litubun de suo adjecit : Agobardi expositiones
BALUZII NOT/E.
liinc et iltittc e Scriptttra, de pace, de sedandis cordis
ajfectibus, cl apprimc de tota ctliica Chrisliana, de
Antichristo, de infeiis. de pcrsccutiombus. Nam in
codicc veleri nibil legilur islinsmodi, nec opus crai.
Nos tanien ut viam lectori complanarcmus, hic ad-
di.liinus li.rc vcrba, Sequuntur Sententiai.
255 S. AGOBARDl EPISCOPl LUGDUNENSIS «6
A quibus pax multa scandalum non excludit, nec- A ut faciant vobis hommes, et vos facite eis. Hac ett
dum halieni plenitudinem legis, quse charitas ost. enim lex et propheta:
Beati mites, quoniam ipsi possidebunt lerram.
Forsitan dicturi sunt contenliosi, ad possidendam
terrara viventium mansueludinem esse necessariam;
ad defcndendam aulem terram morienlium, fraler-
nara congressionem ? Sed audiant Aposloluin dicen-
tem • Nos talem consuetudinem non habemus, neque
Ecclesio? Chrtsti
Beatt misericordes , qttoniam ipsi misericordiam
consequentur. Beati pacifici, quoniam filii Dei voca-
tuntur.
Non oflertur seterna misericordia et honor filiorum
Dei imniisericordibus, el pacem disrumuenlibus, sed
facienlibus.
Nullo modo quis potcsl filius Dei esse, nisi imi-
tetur. i.inl crgo non imitando, a tanta nobilitate
dcgcneral, non veraciter sed falsodicit: Paterno-
sler, qui es in ccelis. Et ideo non tantum crudeli-
tate, sed ct falsiiate damnatur. Si non inirabiinus
in regnuin coclorum, nisi alinndaverit juslilia no-
stra plusquam Scribarum et Pharisaeoruai quanto
magis nisi abundaverit plusquam pubiicanorum et
ethnicorum?
Qui perfectionem remunerat , nibil corruptioni
nisi damnationem rescrvat Considera , o amalor
rerum periturarum, ct neglcclor tui, quia alii in
te peccanti potes dimittere , tibimetipsi non potes.
Audistis qma dictum est antiquts Non occides. B Et quia ad lain grave nialum nulluin majus re-
Qui autem occidertt, reus erit judicio. Ego aulem dico
vobis, quia omnis qui irnsalui frutri suo, reus erit
judicto. Qui aulem dixenl fralri suo Racha, retts erit
consilii. Qiti autem dixerit Fatuc, retts crit gehennor
ignts, elc Avdistts qtita dictum est Oculum pro
oculo, el dentcm pro dente. Ego autem dico vobis non
resistere malo ; scd si quis te percusscrit in dextera
maxilla lua, prwbe ilti et altcram. Etci qui vull tccuin
judicio contendere, el tunicam tuam lollere,dimilte ei
et pallium, el reliqua.
Antiquo populo prueceptum ut quaiem quis altcri
maculam inflixisset, talem sustinere compellerelur ;
novo autem , nullum malum infeire , sed illaium
xquanimiter tolerare. Qui ergo non solum non re-
sistit, sed eliam modum lalionis supergrediens ex- C
cedit, nec ad antiquum populum perlinet, nec ad
iiovum. Quos jubemur diligere, nou pcrmitlimur no-
centes kedere.
Tribus modis peecatur, cogitalione, locutione et
actione. Palet ergo in cogitalione radicem esse ma-
loruni, fructus antem in operatione. Et consequenter
veteri populo fructus malorura vclaniur, in novo
vero radices exstirpare juhemur . ideoque apud illos
hoinicidium in reatu erat ; apud nos auieni ira
occulta et serino injuriosus. Quapropter qui inen-
lcm non purgat a lurore, nec manus compescit a
caede, nec cum antiquis legi subdilus esi, ncc cum
novis evangelicae graliae libertale donatus.
Audistisquia dictum est Diliges proximum tuum ,
tt odies inimicum tuum. Ego autem dico tobts . Dilt-
gite inimicos vcstios. benefucite his qui oderunt vos, et
orate pro persequenlibus ct calumnianiibus cos, ut sitis
fttii Patris vestri, qui in coelis est, qui solem suum
oriri facit supcr bonos et malos, el pluit sttper justos et
injustos. Si enim diligilis eos qm vos diligunl, quam
mercedem habebitis? Nonne el publicum hoc fuciunl ?
Et si salutaveritis (ratres vestros tantuin , quid am-
plius (acilis ? Nonue elhmci hoc faaunt '.' Esto.e ergo
vot perfecti, sicut ct Paler vester ccelcslis perfectus est.
Si enim dimiserilis homimbus peccata eorum, dimittet
et vobis Pater vester cilesiis delicta vestra. Si au-
lcm non dtmiseritis hominibus , nec Puter vester di-
mittet peccata vestra. Omnia crgo quacunqne rttltis
medium invenitur, quam ut dimitlas quse poies, ut
dimittanlur tibi qu.e commillere vales, delere non
potes.
Qui amat patrem aul malrem plus quam m«, non
est me dignus; et qui amat filtum aut filiam super
me, non est me dtgnus.
Si ille qui patrem matremve plus amat quam
Deum , non eo est dignus , qnanlo magis est indi-
gims, si plus amaveril lcrram vel porcum? Amplius
enim ha?c amare convincitur, qui pro talibus chari-
latem, qure Deus est, olfendere non verelur.
Amen dico vobis . Nisi convcrsi fueritis et effi-
ciumini sicut parvuli, non intrabitis tn regnum coelo-
rum
Hujus praecepli negligentiam cruciatus irrcmedia-
bilis et infinitus sequetur. Porla regm caeleslis
angusta est : quoe parvulos capit, scd enormes exclu-
dil. Qui ergo stat paratus ad csedem. dum non sim-
plicitale parvulorum humilis, sed giganlea ostenta-
tione vult videri terribilis, ab hujus ingrcssu omnino
rcjicitur.
Festina implere, dum niamis et pedes solutos ba-
bes, quia vcnienl dics de quibus dices Non mihi
placent ; ubi ligatis pedibus el manibus mitieris in
tcnebras eilcriores, id est, fugiendi operandique
licentia subtrahetur
Domine, quotics peccaverit in me jrater metts, et
dimillam ei ? usque septies ? Dicit illi Jesus . Non
dico libi usque seplies, sed utque septuugies septies.
Servc ncquam, omne debilum dimisi tibt, quoniam
rogasii me, usque : Sic et Paler meus coetestis jaciet
vobis, st non remiserilis v.nusquisque fratri suo dt
cordibus vestris. Converte gladium tuum in locum
siium. Omnes enim qui acceperinl gtadium, glaJto
peribunl. Habete mter vos sulem , el pacem habete
inter vo$.
Quomam grave malum est pcccanti fratri de corde
non ignosccre. Quo fit ut olim per pceniteniiam di-
roissa peccala revoccnlur ad vindiclam.
Quanlo nielior est anima corpore, tanio pejor esl
gladius , quo anima in aeternum perimilur, quam
quo corpus ad tempus occiditur.
Sicul pulinentum quodlibet absquc sale uon est
2S?
LI13ER CONTRA JLDICILM DEI.
8!i8
aptuiD et utile, sic omnis virtus, etiam ipsa fides, A sicui dilext vos, ut et vos diligatis Invtcem. In hoc
nun valel ad saluiem hominis sine pace.
Quis horum trium videtur tibi proximtis (uisse illi
rtui incidil in latrenes? El ille dixit : Qut jecit misen-
tordiam in illum. Si filii Abrahcv eslts, opcra Abiahoe
facite. Nunc autem qumritis me inter/icere, hominem,
qui rera tocutus sum robis, quw audivi a Deo. Hoc
Abraham non fecit. Yos facitis opera patris vestri.
Oves mea? voccm mcam audiunt, cl ego cognosco eas,
et sequuntur me.
Si sacerdos ctlevita, qui vulneralo a latronibus
plagns non iiuposiierunt, scd quia non profuerunt,
proximi non fiierunt, ipianlo magis illi qui plagas in-
fligunt, proximi non sunl? Qui ergo non impeitiendo
misericordiam a proximilate se alienum facit, alic-
cognoscent omnes quia met disciputi estts, si diteclio-
ncm habuerilis ad invtcem.
Non pro hxs aulem rogo tantum, sed pro eis qut
credituri sunt per verbum eorum m me, ut omnes
untimsint, sicut tu Patcr in me, et ego in te, ul et
ipsi in nobis tinum sint, ul mundus credat quia tn
me misisti. Sit autem omnis homo vclox ad cudien-
duin , lardus autem ad loqttendum, et tardus ad
tram. Ira enim viri justitiam Dei non operatur.
Si dilectione cognoscuntur discipuli Domini, riiis
ct conlentionibus cognoscuntnr discipuli diaboli.
Si unitas irahit mundum ad fidem, dissensio im
pellit mundiun ad perfidiam.
Qund si zelum atnariiin habetis, et contenliones in
nus est cl a medieamenlo quod vtilnerato jacenti B cordibus veslris, nolile gloriart el mcndaces esse adver-
coeleslis Samarilanus clementer infudit
Qui domesticum fidei occidere quaerit, non est
filius Abraha;, qnia boc Abraham non fecit. Farit
aiilem opr;ra palris, id csl, diaboli, qni ab inilio
homiiida eral- Qui summc bonum paslorem sequun-
tur, oves sunl; qui autein in membris suis illum
insequuntiir, lupi sunt.
Si quis tnihi ministrat, me sequalur : et ubi sum
ego, illic el minister tncus erit.
Si qui ministral, scquilur; qui adversatur, inse-
qmlur.
« Mandatum novum do vobis, ut ditigalis invicem.
sus vcitlatcm. Non cst ista sapicntta dcsursutn descen-
dens, sed terrena, animalis, diabotica. Vbi enim zelus
et contcntio , ibi inconstanlia el omne opus pravum.
Et Paulus apostolus ait Noli verbis conlendere,
ad nilui enim utite est, nisi ad subitersionem audien-
liuin, dc bac sapientia, quae non est desursum, sed
terrena atqiie dialiolica sit. Et illud bealus Paulus
insinual, dicens . Profuna atilem et inania loqui de-
vita. Multum enim proficiunt ad impietalem, et sermo
eorum ut cancer serpit
Si ergo contenlio cordium mendaces oslendit ad-
versus veritalem, et contentio verborum subvenit
BALUZII ISOTiE.
Mandaliim novum do vobis. Nulla senlenlia mihi C concordiam lialernilalis pene interfecerunt. El haec
videlur apiior aut opporlunior ad commendandam
miituam inler Cbristianns concordiam et dilectionem,
quam suprema illa Cbrisli Domini verba quae hic de-
scribit Agobardus. Res autem tanti momenti visa est
Chrislo, ut eliain \cliil supremrc voiuntalis tabulis
eam apuslolis ac discipulis suis voluerit esse com-
memialam; idque noii ob aliud toiies repetierit atqne
inculcaverit, nisi iit ostenderet sibi maxime in votis
essc.ut apostoli ct discipuli (in quibus oiimes Eeclc-
siarum pnesulcs docebanlur, ut in epistola quarta ait
sanctus l.eo) vtvant concorditer, exeniploque suo po-
pulum stimulent ad mutuam dileclionem. Prxsagie-
bat enim diviims ille aniinus, quod non obscure pnc-
dixit apud evangelislas, futurum ul ciim ipse reli-
quisset terras , inimico hominis superseminante
zizania. controversix rixneque orircnlur inter Chri-
slianos, el non solum in poptilo, sed eiiam inler
ministros. Quidni, quandoqiiideiu et ipsi apostoli.
quidem fervente Christianismo, cuni adhuc Ecclesia
iimoeens vagiehat in cunis, cum grex adlinc esset
pusiUus, cum gloriae ducebatur pro nomine Christi
conlunieliam pali. At poslea quam fascias ahlegavit
Ecclesia, positaque puerili pra?texta, jam facta robu-
stior, adolescentiam ingressa est, exeidit paulatim a
cordituis Christianoram ainor fraternilatis, irrepsit-
que pervicax noeendi fallendiijue invicem studium.
Hinc orlae liies, hinc jurgia. hinc bella, el eaedes, et
quidqiiid exiliabile esse polest concordiae Christiano-
rum. Ex eo fonie prodiit lex Gundobada, quae lites
ceriamine singulari praicepit liniri, ubi aliae proba-
tiones desunt; adversus quam acriler, ut res postu-
labat, invehitur Agobardus, tanquam Chrisliana;
pietati ac simplicilati valde contraiiam. Et tamen,
qiue est renim bumanarum vicissitudo, recepta esl
postea hsec lex per omnes uhique provincias; adeo
liam eausic ecclesiarum ae inonasteriorum, qu;t
viri spiritu ilio Christi pleni, et adhnc a Chrislo ca- r\ obscurae erant, (luello smgulari linirentur, datisab
lidi, qnique exemplo Domini nihil aliud spirabant ac utraque parle campionibus sic cnim vocabanl bel-
spi
praedicabant quam pacein ct concordiam, usque adeo
retrorsum abierunt, ut invicem quasdam velut ini-
micilias miscerent? Neque vcro dico aliquem de
plebe aposlolorum , absit verbo invidia; sed duos
illos apostoii.fum principes, Pelrum et Paulum, qno-
rum hic se mirum in modiini gloriatur esse imilalo
rem Chnsli Et luc tamen Chrisli imitator, hic ipse
Paulus nos docei, se, curo venisset Pelrus Antio-
Chiam, atque id quidcm post acceptum Spiritum
sanctum, ei restilisse in facicni, quia reprehensibilis
crat. Nunqufd etiam inter Paiilum et Barnabam.
Ar.tiochioc quoque, eo usque incanduit cenamcn , ut
desineret in divorlium? Et Corinthii, novelke adhuc
Christi plantae, nonne rcdarguuntur a Paulo, quod
inter ipsos jam liini essent dissidia , dissensiones.
aemulatio, et contcntiones? Exorta; deinde sunt hse
reses, exorta schismala, qu;e tunicam illam incon
sutilem lacerarunt, paccm Ecclesia; lurbarunt, et
latores. Tandem Dei providentia factum esl ut pes-
sima ha:c lex abolerelur ediclis principum, et cano-
nibus conciliorum. Sed ut mala magis vincunt, reti-
netur hodie, non quidem ad finiendas lites, sed ad
finienda jurgia et rixas. Ac licet severissima adver-
sus immancm consuetudinem edicla prodierint, ac
nuperrime sapientissiraus regum Ludovicus XIV ea
renovaverit, duiat tamen pertinax isthaec et iusupe-
rabilis rabies pugnandi , nemoque unus cedit legibus.
Quod si monitionibus et hortaiionihus revocari pos-
seni homiiies ab ea feritate, admonendi essent mul-
tum Christo cordi essc fraternam concordiam, ac
sinceram minimeque fucatam dilectionem , illumque
prascepisse suis sectatoribus ut quemadroodum ipse
illos dilexerat , ita ipsi iuvicem diligerent. Hanc
cnim esse veram notam discipulortim Domini, si di-
lectionem habeaut adinvicera. Iloc fuit novum el ul-
timum mandatura Chdsti Domini.
2S9
S. AGOBARDI EPISCOPI LLCDLNENSIS
200
audientes ; quanto magis contenlio manuum et ar- A Htrc enim omnia si vobiscum adsint et tupcrent.
inorum?
Non unum opus pravum, aut pars operum, sed
omne opus, sicul et Paulus ostendit : His autem qui
ex contcntione, et qui non acquiescunt veritati, credunt
autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angu-
aia in omnein animam hominis operantis maluin.
Qua? aulem desursum est supientia, primum quidetn
pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis
consentiens, plena misericordiw, el fructibus bonis,
judicans sine simulutionc. Fructus aulem jusliliw in
pace seminatur facientibus paccm.
Perpende, ojudcx, quia illa sapicntia qiuc judicat
sine simulatione, dolo et fraudc, pacilica est et
plena niisericordiac.
non vacuos ncc sine fructu vos constilucnt in Domini
nostri Jesu Cliristi cognilionem. Cui enim non prwslo
sunt hwc, caxus esl, ct manu lentans, oblivioncm ac-
cipiens, purgalionem veterum snorum delictorum. In
hoc manifesli sunt filii Dei et filii diuboli. Omiiis qui
voii est jtistus, non est de Dco ; et qui non diligit fra-
trem suum : quoniam hwc est annuntiutio, quam au ■
dislis ab inilio, ul diligamus altcrutrum. Non sicut
Cain, qui ex maligno erat, et occidit frutrem suum.
El propter quid occidit eum? Quoninm opera ejus
maliyna erant ; frnlris autem ejus justa. Nolite mi-
ruri, fratrcs, si odil vos mumlus. Nos scimus quoniam
Irunsluli sumus de morte in vilam, quoniam diligimus
fralres. Qui non diligit fratrcm suum, homicida est.
Vnde bclla et tiles in vobis ? Nonne hinc ? ex con- B Et scitis quoniam omnis homicida non hubet vilam
eupiscentiis vcstris, qum militanl in mcmbris veslris?
Concupiscilis, et non habelis : occidilis, el zelatis;
non poleslis adtpisci : litigatis, cl belligeralis, ct nvn
habetis, propter quod non postulaslis. Petitis, et non
accipilis ; eo quod male pclalis : ut in concupisccntiis
veslris insumalis. Adulteri, nescilis quia amicilia hu-
jusmodi, inimica esl Dei ?
Unde sint bella et litcs, apertc hic ostenditur.
Quicunque ergo voluerit amicus csse sa'culi hujus,
inimicus Dei constiluitur. Agile nunc, divites, plorale
ululanles in miseriis quiv adrenient vobis.
Cum non dicat, Quuunqne est, sed Quicunquc vo-
lueril amicus esse swculi hujus, patentcr ostendit
quia eodein modo quo Dominus adulterum essc pro
tvternum in sc manentcm. In hoc cognovimus charila-
tein Dei, quoniam ille pro nobis animam suam posuit,
el nos debemus pro fratribus ponere.
Apcrtc hic oslcndit Apostolus quia cui bx virlute»
adsunt, non cst iiilrucluosus, et vacuus; cui vero
non adsunt, cxcus cst, cl in lcnehris ambulans.
Benedicite persequenlibus vos; bencdicile, et nolite
malediccre. Gaudele cum gaudenlibus, flctc cum flenli ■
bus. Id ipsum invicem stnlientes, non alta supienles,
scd humitibus consentientes. Nolile esse prudentes
apud vosmetipsos, nulli malum pro malo reddcntes ;
providentcs bona, non tanlum coram Deo, sed eliam
coram omnibus hominibus si ftcri potest, quod ex vobis
est, cum omnibus hominibus paccm habenles : iwn
iwinliat iu Evangelio, qui videril mulierem ad concu- *-• vosmelipsos defcndcnles, charissimi, sed dale locuin
piscendtim eatn , jam mcechatus est eam in corde suo,
etiamsi acl expletionem operis nefarii non pervene-
rii, quicunque vult aniicus esse sxculi hujus, jam
aduli t est, ctiamsi non pervenerit ad honores ct di-
vitias sceciili, sicut el aposlolus Paukis non Qui fiunt,
inquit, sed Qui volunl diviles fieri, incidunl in tentti-
tionem et laqucum diuboli, ac per hoc eiOciuntur ini-
mici Dei.
Melius est cntm oenefacientes (si velit voluntas Dei)
pali, quam malcfacienles.
Ha;c sentenlia demonstral et benefacientes mala
hujus sxeuli paii, non aulem, ut plerique xstimant,
solos mala facientes.
ira;. Scriptum est cnim : Mihi vindictam; ego retri-
buam, dicit Dominus. Sed si esurierit inimicus luus,
ciba illum : si silit, potum da illi. Iloc enim faciens,
citrbones tgnis congeres super caput ejus. Noli vinci a
malo, sed vince in bono malum. Diliges proximum
luum tanqumn teipsum. Dilcclio proximi malum nou
opcratur. Plcnitudo ergo legis cst dilectio.
Non solum persequi perscquentes non debemus,
scd ncque maledicere, sed c conlrario, ex corde be-
nedicere.
Vjc mundo ab scandalis! Magna cnecitas et pro-
fnnda miseria! Nondum cognovimus proxinfljra no-
bis malum fecisse; et nostro malo couamur eum qui
Estote itaque prudenles et vigilate in orationibns. D forle '""ocens est n.alefactorcm oslcndere.
Anle omnia, mutnam in vobismetipsis charilatem
conlinuam habentes : quia charilas operit multitudi-
nem peccalorum. Vos aulem curam omnem subinfc-
renles, ministrate in fide veslra virlulem, in virtutt.
autem scicnliam, in scientia autem abstinentiam , in
absiinentia autem patientiam, in patienlia autem pie-
tatem, in pielatc autem amorem fraternitatis, in amore
aulem fraternitatis charitatem.
Non habet continuam charitatem qui adversus prc-
ximum consurgit ad congrediendum. Sed et hoc no-
tandum quia si charitas operit multitudinem peccato-
rum , rixae et contentiones cumulant copiam flagitio-
rum.
Non solum flentes faccre non debemus; sed e con-
trario, quoscunque Qentes viderimus, flcre cum eis
et ipsi dcbemus.
Debcmus autem nos firmiores imbecillitatem infir-
morum sustinere, el non nobis placere. Unusquisque
proximo suo placcat in bonum ad xdificationem. Et-
enim Christus non sibi placuit ; sed sicut tcriptum etl;
Improperia improperantium libi ceciderunt tuper me.
Quwcunque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam
scripta sunt ; ut per patientiam et consotalionem Scri-
pturarum spem habeamus.
Non vis ei in bonum placere, contra quem exserlo
2G1
LIDER CONTRA JIDICIIM DEI.
SG2
biachio gladiuin vibrans, aul ' matarum tenens, slas A occidendo, aut cocdibus prosternendo, cul vivit, sibi,
paratus ad caedendum tam alrociter, ut onini virtute
nudatus in terram proslernatur, et se reum fateatur,
etiamsi non sit.
Deus autcm patientia' el solatii det vobis idipsum
tapere in alterutrum secitndum Jesum Cltristtim, ut
unanimes uno ore honorificetis Deum et Palrcm Do-
mini nostri Jesu Christi. Propler quod suscipite invi-
cem, sicut et Christus suscepit vos in lionorem Dei.
Ubi conlraria sibi bomines ore, id cst verbis, op-
ponunt coiilemionibus, ibi unanimitas animoruin
esse non polest, ac per boc a lalibus non lionorifica-
tur Deus, sed semper inbonoratur.
Charitas patiens esl , benigna cst. Churitas non
(tmulatur, non agit perperam, non inflalur, non est
ambiliosa, non qutvrit quw sua sunt, non irritatur, »
non cogitat malum, non guttdct super iniquitatem,
congaudet autem veritati, omnia suffert, omnia credit,
omnia sperat, omnia sustinel, charitas nunquam ex-
cidit.
Si urgentc cliaritate Cbrisli congruentes ct con-
tetnperati essc debemus proximis, pcnsandum cst
qui surget ad rixas el dissensiones. Servum certe Do-
mini non oporlcl litigare, setl mansuetum esse ad om-
nes, ducibilcm, patientem, cum modesliu corripientem
eos qui rcsistunt.
Patiens Cst el benigna, qtiia quos per palientiam
tolerat, per benignilaleiu amat. El si is qui tolerat,
nec tamen diligit , non exercet opus cliaritatis;
quanto magis qui nec toleral? Si chaiitas non irri-
an diabolo, cum certum sit cum Christo non vivere.
Fralres, gaudcte, perfecli estote, exhortamini, idern
sapile, pacem habele; et Deus dilectionis el pacis erit
vobiscum. Omms amaritudo, el ira, et indignatio, et
clamor, el blasphemia totlatur a vobis, cum otnni ma-
litia. Estole autcm invicem bettigni, misericordes, do-
nantes invicem, sicut et Deus donavit nobis.
Perfectorum est idem, id est unum , non diversa
et adversa sapere, et idcirco pacem habere. Qui au-
tem contraria agunt rixando el liligando, perpen-
dant ulrtiui Deus pacis cum iilis sit. Et cum certum
sit Deum non habentem, qui vita esl aniniarum,
mortuiini esse; procul dubio eolligilur niorluorum
esse mortificare, proxintum velle non vivere.
Eslote ergo imilatores Dei, sicul filii charissimi; et
ambulate in dilcclionc, sicut Chiistus ditexit nos. A'o;i
est nobis conluclatio adversus carnem et sanguinem,
scd adversus principes et potestates, adversus mundi
rectores tenebrarum harum, conlra spiritalia nequititv
in cwlcslibus.
Iloec senlenlia regula est Chrislianorum, ct tara
aperta , ut quilibet in ca velut in speculo se valeat
considerare.
Fratres, quwcunque sunl vera, quwcunque pudica,
quacunque jusla , quacunque sancta , quacttnque
tmabiliti, qtticcunquc bonoi famm, si qua virtus, si
qua laus disciptimr, hu?c cog lale. Qua; el didicislis,
et r.ccepistis, ct audislis, el vidistis iit me, hwc ugile;
cl Deus pacis cril vobiscum.
lat, ad iraseendum non concitatur, neque gnudcl ^* Quicunque vult Deum pacis secum habere , tem-
super iniquilate; pensandum omnino est, quam
longe a charitate sint, qui se adversns invicem pro-
vocanlcs, pro lcrrena cupiditate confligunt. Charitas
non cxcidit : quia semper est in profectu, nunquam
autcm venil in defectu.
Sive enim mente excedimus, Deo; sive sobrii su-
m;ij, vobis. Charitas enim Chrisli ttrget nos; a'sti-
mantcs hoc, quoniam si unus pro omnibus morluus
est, ergo omnes mortui sunt ; et pro omnibus mortitus
est ; ul et qu\ vivunt, jam non sibi vivunt, sed ei qui
pro ipsis morluus esl et resurrexit.
Ii pro quibiis Christus mortuusest, non sibi dc-
bent vivere, sed Christo. Qui autem Christo vivit,
pliim videlicet ejus esse, isla agat qua? haec scnte;itia
docet, ut gloriticet et portet Deum in corpore suo.
Quia qui Deum non porlat ad vitam suam , portabit
iniinicum velit nolit ad mortem suam.
liogamits vos, fratres, corripite inquietos, consota-
mini pusittttnimcs, suscipite infirmos, patientes eslole
ad omncs. Yidete ne quis malutn pro malo alicui red-
dal; sed scmper quod bonutn esl sectttmini in invicem,
et in otnnes. Sctnper gaudeie. Sine inlermtssionc orate.
ln omnibus gratias agile. Uwc enitn volun as Dei est
in Christo Jesu in omnibus vobis.
Et hxc sentcntia regula est Chrislianitalis. -Sed
valde notandum quod b jubet hom nein patientem
nullo mo.lo vult Lcdere proximum. Quapropter qua> n esse ad omncs, non ad amicos tanlum. Patientiu
rendum cst, ille qui paralur ad kedcndum proximtim, enim maxime ad inimieos est necessaria.
BALLZII NOTiE.
Ut iiitelligerenuis omnes, quanlo studio qnantaque
cura devorare debeamus injttrias, ac maloriim ho-
minum pcrpeti conlnmelias, ciim et ipse Dominus
et Deus noster inimitos stios rcliquerit inultos. Pra>-
clare admoduin Cyprianus in epislola Co loquens de
calttmniis quas Cliristtis pertulil a sacerdotibtis Jtt-
il.eoriim , ait : i Qtiae omnia ab eo ideo facta sunl
humilitcr atque palicntcr, ut nos humilitatis ac pa-
tientiae haberemus exemplum. > Sic nos videliccl
cfformahat ad pacein , et ad teneudam in calumtiiis
et contradiclionibtis patientiam ; quse bonum Christi
est , ut idem Cyprianus ait in libro de Bono palien-
ti*. Undc et Tertullianus in libro de Patientia Chri-
stum vocat dominum patientiae et magistrum.
« Matarum tenens. Amanuensis qno Massontis ute-
balitr, non intellexit quid csset matarus. Itaqtie vo-
cem illam petegiinam vel polius corruptam pulavit :
qua; causa fttil ut pro malarum tenens, ediderit ma-
num lenens. Malartis est tcli gcnus, minus laucea, id
opinor quod missile vocatur in Vita Lu(!ovici Pii.
Nam hodieque Vascones, aut saltem Basculi Vasco-
num portio, bujusmodi tela gestant in itinere, ac
alibi.
b Jubel hominem palientem, ad exemplum Christi
videlicet, ciijus imitatores esse debemus, si veri
illius discipuli videri volumus. Dedit enim ille pro-
feelo grande patienti:e docttmentum , cum nihil ad
maleftcia et injurias rcponcrct, nec in quemquam
inauus iulcntari volucrit ob vindicanda opprobria.
203 8. AGOBARDl EPISCOPl LUGDUNENSIS 284
Vidi tubtiu attare animas tnterfeclorum propter A esto gloriosus, el speciosis induere vestibus. Disperge
verbum Dei, el propter testimonium quod habebant, et
clamabant voce magna dicentes . Usquequo, Donnnus
sanctus el verus, non judicas et vindicas sanguinem
nostrum de his qui habilant super tcrram '.' Kl dattc
sunl eis singula; stolce atbtr, et dictum est illis nl re-
quiescerent adkue modicum tempus, donec imptcanlur
conservi eorum, et fratres eorum, qui inlerficicndi
sunl, sicut el illi.
Haec senlenlia docet tempus vindictaj fidelinm non
esse in prasenli. Nam si sancti pro (ide passi quas-
runt vindictam de pcrsecutoribus, dc quibus utique
vindicandi sunl, et non impetrant; quomodo isli, de
quibus agimus, quoliescunquc irascuntur proximis,
el ad conlenlionem manuum prosiliunt, putant sibi
superbos in furore tno, et respicicns omnem arrogan-
lem humilia. licspice cunctos superbos, et confunde
eos, el contere impios in toco suo. Absconde eos in
pulverem simul, ct facies eorum demerge in foveam.
El ego confilebor quod salvare le possit dextera tua
Qui confliclibus et eongrcssionibiis merila homi-
num se putant posse mvenirc, habeant hrachium
sicut Dcus, et in voce simili loneni, circunidcnt sibi
decorem, ct in sublime eriganlur, sinlquc gloriosi,
et tunc polcrunt sibi ipsi essc salvatores; impiorum
aulem ct superborum dispersores, humiliatores, con-
tritorcs, et in foveam deniersores.
Non enim in arcu meo confidam, neque gladius
meus salvabit mc; quia satvasti uos dc hostibus no-
Deum famulari, et amarissimis suis motibus deser- B stris, el eos qui oderum nos confudisti. In Deo tnvda-
vjre? bitnur tota die, ct nomen tuum confuebitur in wter-
num. Vernmtamen lu confudisi et projecisti nos, et
non egredicris in exercitibus nostris. Vertisti terga
nostru hosti, el qui odcrunt nos diripuerunl sibi. De-
dislinos quasi gregem ad vorandum, et in gentibui
dispersisti nos.
Isia sentenlia insinual neminem salvum fieri, aut
justum vcl innocentem demonstrari per armalnram
corpoream, ipsnm autem Deum non semper in hac
vita bonis retribuere merita juslilix. Undc et Pau-
lus, qui bonum certamen certavit, cursum consum-
mavit, lidem servavit , reposiiam sibi dicit coro-
nam jusliliae, non receptam. Nam in praesenti quin*
quies quadragcnas una minus accepit, ter virgis
Vce, civitas ilta magna Babylon, civitas illa fortis,
quoniam una hora venit judicium tuum!
Si una hora venturum est judicium Babylonis,
quoinodo cives ejus lam frequenter pro se Deum
oestiniant judicare? Itec sentenlia demonstral oc-
culta esse judicia Dei et impeneirabilia. Unde con-
stat stuitam et supcrbam esse prsesumplionein eo-
rum qui pulant impenetrabilia judicia Dci bellis ct
cajdibus liquido publicari.
Sanguinem enim animarurr. vestrarum requiram Ac
manu cunclarum bestiarum, et de manu hominis : de
manu viri ei fratris cjus requiram animam Iwminis.
Quicunque effuderd humanum sanguinem, fundetur
sanquts illius , ad imaqiucm quippc Dci faclus est G <aesus, semcl lapidatus est, ter naufragium fccit,
homo.
Hoec prima lex, a Deo data hominibus, proliibet
attentissime humanum sanguinem fundere.
Non omnis qni bomincm occiderit, corporaliler
occidctur. Scd secundum illud accipiendum cst quod
Dominus in Evangelio dicit : Omiiis enitn qui gla
dium accepcrit, peribit Et Aposlolus ail : Quontam
omnis homicida non habel vitam wlcrnum in se ma-
nenem. Quare autem hunc rcaluin tanla poena se-
quatur, ha'C causa est, quoniam ad imaginem Dei
factus esl homo.
Abundanl tubernacula prwdonum, cl audacter pro-
vocanl Dcum, cum ipsc dcderit otnnia in manu eorum
Quare ergo impii vivunl , subtimali sunt confortatique
diviiiis? Semen eorum pcrmanel coram eis, propin-
quorum turba et ncpotum in conspectu eorum. Domus
eorum securm sunt, et puculce, ct non est virga Dei
tuper eos. Bos eorum concepit, et non abortwit , vacca
peperit, el non esl privala fclu suo. Egrediuntur quasi
greges parvuti eorum, et infantcs corum rxsultant lu-
sibus. Tenent tympanum, et citharam, et gaudent ad
sonitum organi. Ducunt in bonis dies suos, el in pun-
cto ad inferna dcscendunt.
Haec senlentia indicat temporalem essc malorum
felicilatem. Et idcirco errant qui puiaut singulis hic
retribui quod merentur,
Si habes brachium sicut Deus, ct si voce simili to-
«liii ? Circumda nbi dccorem, et in sublime engere, et
et omnia illa pericula quae ipse enumcrat, susti-
nuit.
Deus, venerunl genles in hceredilatem tuam, potluc-
runt templum sanctum luum, posuerunt Hierusalem
in acervum lapidum. Dederunl cadavera servorum
tuorum escam avium coetorum, carnes sanctorum luo-
rum bestiis terrw, Effnderunt sanguinem eorum qua-
si aquam in circuitu llierusalem, et non erat qui se-
pelircl. Facli sumtts opprobnum vtctnis nostris, sub-
sannatio el derisio his qut in circnitu nostro sunt.
I l.ii sententia eadem ipsa denionslral quue et su-
perior.
Quis ascendel in montem Domini? aut quis stabit
in loco sancto ejus ? lnnocens manibus et mundo
corde, qui ingreditur sine macuta, et operatur justi-
Itam, loquttnr veritatem in corde suo, qui non esi
facitis in linyua sua, neque fectt amico suo malum,
et opprobrium non sustinuit super vicinum suum.
Qui negligit damnum propter amicum suum, juslus
cst; iter autem impiorum decipiei eos. Metior est
palicns viro forti ; el qui dominalur animo suo,
expugnatore urbium. Arma, el gladii in via per»
«terst .' custos autem anima; suir tonge recedit itb eo.
Cum cecidetit inimtcus tuus, ne gaudeas, et in
ruina ejus ne exsnttet cor tuum ; ne forle videat
Dominns, et displiceat ei, et auferat ab eo iram
suam.
Videat bellator fraternus, si sit innocens manibus,
acs
LIBEI\ CONTRA JUDICIUM DEI.
289
mundo corde, et facial omnia quae scquens scnten- A et impii tam feliciter in hoc mundo degunt, ul eos
tta cnumerat.
Non solum mclior, sed nee bonus vull essc, qui
ner patientiam non dominatur animo suo. Qui cum
proxiino deccrlat propter aniinal bruluin, ncc mo-
dicum damnum vult ncgligcrc propter Deum.
Krues eos qui ductintnr ad mortem, et qui delra-
kunlur ad inteiitum liberare ne cesscs. Si dixeris :
l ires nox suppetnnl : qui inspcctor cst cordis, ipse.
intcltiqil, el scrvatorem eninue tuw niliil fatlit, red-
detqne homini juxta opcra sua. Vidi sub sole in loco
iudicii impietalcm, ct in toco justiliw iniquitatcm.
El dixi in cordc mco : Justum ct impium judicabit
Deus, et tempus rci omnis tunc cril. Yerti me ad
alia, cl vidi calumnias quce sub sole geruntur, et la-
pules cssc jusiissimos.
Nescit homo utrum amore an odio dignus sit; sed
omnia in fuluro scrvantur interta, eo quod universa
wque eveniant juslo el impio, bono elmalo, mundo
el immundo, immolanti victimas, el sacrifuia coti-
lemnenti. Sieut bonus, sic et peccator; ut periurus,
ila ct ille qui verum dejcral. lloc est pcssimum in-
ter omnia qmv sub sole fiunt, quia eadem cunctis evc-
niunt.
Si orania fuluro servantur inccrta, mira faluitas
quorumdam, qui certaminibus exsecrandis putant
sc dc incertis faccre ccrta.
Yerli mc a-l aliud ; vidique sub sole, nec veloctum
essc cursnnt, ncc [ortium bcllttm, nec sapientum pa-
crijmas innocenlium, et consoluri eos nemineni, ncc B nem, nec doclorum divilias, ncc artificum gratiam.
posse resistcrc eorum violcntiir cunctorum auxilio
destitutos.
Non solum debcs non duccre ad mortem, verum
Eliam cos qni dncuntnr erucrc, si non vis ut rcddat
libi Dominus secunilum opcra tua.
Quando Dominus intcr justum ct impium discrc-
verit, tempus oinnis rei iunc crit, non moilo. Quod
tenipus desiderans Eoicsia, rogat Dominum, di-
ccns : Jttdica me, Deus, ct discerne causam meam
de gente non sancla. Quani rcni si homines saltcm
justificare valuisscnt, non csscnt mala qua; sequcn-
tcs sentcntioe entimerant.
Si videris calumnias egenorum, et violenla judicia,
rt subverli jusliliam in provincia, non mireris super
scd trinpus casumque in omnibus. Xescit homo finem
suum. Scd sicut pisccs capiuntur humo, et sicut avcs
comprehenduntur laquco, sic capiunlur homines tem
pore malo, cum eis extempto supcrvencrit.
II;ec senlcntia non denegat provideniiam, sed do-
cel exitus rerum hominibus csse inccrtos. Epislola
ad Romanos huic loco congruit : quia non volenlis,
neque currentis, scd misereniis Dei sit. Quod autem
ait : A'on cst sapienlibus panis, multorum qtiolidie
probatur exemplo, qui cum sapicntissimi sint, nc-
cessariis indigcnt, el cruditum virum latere in obs-
curo, pcrsecutiones pali, cl non solum in populum
giatiam non habere, scd inopia et cgcstale tabescere.
Ha;c aulem ftunt, quia incerto statu (luunt omnia.
hoe ncgoiio : quiaexcelso alius excelsior, et super hos C et non esl iu pnesenti meritorum relribulio, sed in
quoaue cminentiores sunt atii.
Excclsus quippc super excelsos hscc respicit Dcus,
qui angclos suos super judices et reges lerrse pr.-c-
posuil : qui possunt utiquc prohibere injuslitiam,
ct magis in tcrra valerc quam quxvis liominum po-
lcstales. Scd quoniam servat in line judicium el con-
summalioncm mundi, quando malura seges fuerit,
et messores venerinl, jussurus est ut separctur tri-
ticnm etloliuin tradalur incendio; ideonunc cxspe-
clal, et ililferl sentcntiam , quandiu ager miindi
islins plenius cxcolatur.
Justus perit in justitia sua, et impius mullo vivit
tempore in malitia stia.
Dei in occullo sapicnlia est et tribulare nunc san- ,
ctos ut rccipiant mala in vita sua, ci peccatorcs '
non visitare pro scelere et quasi ad vindictain rc-
servare; ut el illis possit aeterna bona restitiiere, et
his mala infcrrc perpctua.
Mclius cst sccundum volunlatem Dei ut jusuis pe-
real injustitia sua, quam ut impium occidat propter
malitiam illius. Et quia ita fit, ideo provenii quod
sequcns sentenlia dicit :
Sunt justi quibus mulla provcniunt, quasi opera
egcrint impiorum; el sunt impii qui ita securi sunt,
anasi justoium (acla habeant.
Inter ceteras vanitales quse in mundo vario fc-
runtur evenlu, ctiam hoc deprchcndi quod juslis ea
frequenler eveniunt qux impiis cvonirc dcbuerant,
Patroi . CIV.
futuro.
F.sl malum quod vidt sub sole, quasi per errorcm
cgrediens a facie principis ; positum slultum in digni-
tatc sublimi, et divites cndcre deorsum. Yidi servos in
equis, et principes nmbutanlcs quasi servos supcr
terram.
Et hanc crgo iniquitatem se iu saeculo pcrspevisse
conimemorat, quod vidcatur injuslum Dei esse judi-
cium, ct sive pcr ignoralioncm, sive absque ejus
licri voluntatc, ut vel in mundi polestatibus, vel in
Ecclesia; principalii, sa?pe hi qui divites in sermone
sunt atquc sapicntia, divites ctiam in operibus bo-
nis, ignobiles sedeanl, et imprudens quisque in Ec-
clesia tencat principatum : hoc autem lieri a vultu
ejus qui in sxculo habet polestatem, dum potentes
quosque ct doctos premat, nec eos in populis appa-
rere pcrmittat ; illos vero quos scit esse impruden-
tcs, in Ecclesiis faciat esse majores, ut caeci a caecis
diicantur in foveam.
Qnare oslendisti milii iniquitatem, et laborem,
viderc prwdam, ct injuslitiam contra me? et factum
est judicium et eontradictio potentior. Propter hoc
laccrata est tcx, et non pervenit usque ad finem judi-
cium : quia impius prccvalet adversus justum, propter-
ea egreditnr judicium perversum-
}\xe loquuntur ncscicntcs judicia Dei investigabi-
lia et profundum divitiarum sapientiae et scicntioe
cjus, qtiod non ita videal Dcus, ut videt homo. Ho-
9
S. ACOBAKDI EMSCOPl LLCDLNENSiS
VA
ino laiituii! prtesentia rcspicit, Deus futura el ajleriu A De Sioit egredielur tei, et verbum Domini Je Ilu-
COgnoscit. Communis ad Deuin qiteiela sanctorum
esi, quare contra cos injustum jiidicium liat, et in-
noxium in pcrseculionibus sanguinem fuudant; ae
si quando ante tribuna! sieierint judicum sa?cula-
rium judcx accepiis muncribus condemncl inson-
tem, et rcum liberct : quod quidem non solum de
judicibus siieculi, sed iiilerdum de • Eeclesi.e quoquc
principibus dici potest, quod propter munera lace-
rcnt legem, et non perducant usiiuc ad liriem judi-
ciuni, ct impius proevaleat advcrsus justum, et ma-
ijis in judicio peccalum divitis quam pauperis vcri-
tas defcndalur, unde querimonia esl judicium cxirc
pcrversum. Non dcbemus super bac rerum inaequi-
tate lurbari, videnlcs et in principio niundi ab ini-
pio Caininterfectnm Abcl justum,el postea exsulante B
Jacob regnare in domo pairis Esau. /Egyptii luto el
lalere affligunl filios Israel.
Quare non rcapicis supcr iniqua uqenles, el laces
devoranlc impio jnstiorcm se? Et facies homines
quasi pisces maris, ct quttsi reptile non habens prin-
eipcm.
Dominus noster sciens clemeutia suee pondera at-
quc mcnsuras, interdum non exaudit clamantem, ut
eum probct, el magis provocct ad rogandum, el
quasi ieno excoetum, justiorem ct puriorem faciat.
Quod intclligcns Aposlolus , secundum vl quod mis
rusalem, et judicabit intcr populot multos, et corri-
piet gentes fortcs usque in tonginquum, ct conflabunt
gladios s-ttos in vomeres, et hastas suas in ligonet,
non sumel gens ndvenut tjentem gladium, et non
discent ulira betligerare. Vemte cl videte opera Do-
mini, qux posuit prodiijiti super lerram, uufereni
bella usque ad finein terra. Arcum conteret, ct con-
[rinqct urma, cl scuta comburct iqni.
iicu, proh dolorljamin muliis gentibus factum
est ut bellandi studio cessante, agrieniiur.o operam
deut, propler quain eiiam arma in utcnsili:i versa
snnt; et adbuc Burgundionibus neccsse est, pro-
pter assidua domcslica bella, ut falces, ligoncs ae
Yomeres conflenlur in gladios.
Vacate ct videle qitonium eqo swn Dcus. Mei un-
tem pene vaeiltaverunl pcdcs, pcue c/fitsi sttnt gressus
mei. Qtiia itmulaius sum contra iniquos, pacem vu-
calorum videns, quod non rccogituverunt de moite
euu, el firmata sint vestibula coritm. ln labore homi-
num non sitnt, et cnm hominibus non ftagellabuntur.
Idcirco nutriti sunt ad superbinm, cirntntdederunt
iniquitalem sibi, proccsserunt a pinguedine ocuti co-
rum, transierunt coqitaliones cordis, irritcrvnl el lo-
cuti sunl in malitia, calumniam de Excclso toquentes.
Qua: ct ista scnlcntia dicit, etiam corporaliler
ricordiam consecutusa Damino, aii, non dcficimus; Q e* Parte lacta fuissent, si Burgundiones acquievis-
ct benedicit Deum in omni tcmpore. et scit quia qui senl-
pcrsevcravcrit usque in finem, bic salvus cril.
BALUZII NOT^E.
» De Ecclcsiw pnncipihas, id est, cpiscopis. Sic rtificibus Romanis, tit dictuin esl ;u! Ltipum Feris-
enim vocanlur cpiscopi a vcleribus ct ab ipsis pon- 'rienscm.
SERMO EXHORTATORIUS AD PLEBEM
DE FIDEI VERITATE ET TOTIUS BONl INSTHTTIONE.
I. Audite, fralrcs noslri, famitia Christi, grex
svmmi pastoris, pjipulus pascox ejus, et ovcs tna-
iuis ejus. Inlroiie portas ailerni regis in confessione,
et atria cjus i» liymnis, ut vohis dicatnr : Ecce nune
benedicile Domino, omnes servi Domini , qtti sia-
lis in domo Domini , in aitiis domus Dei nostri. "
Qmerite Dominum , dum inveniii pvlest : invocaie
eum, dtim prope est. Et quam prope esl ! In ipso
enim vivimtts, et movemur, et sumus. Esl enim cun-
clis mcntibus interior, cunclis corporibus interior,
ipse inlus replet, exterius circumdal, inferius por-
tat, superius proiegit. ipse qui ntmc sic prope est,
veniet tempus quzndo inveniri non poterit. El quare
non invenielur qui nbique cst, qui nusquam deest ?
Quia jam non erit tcmpus Dominum qux-rendi, sed
pcenas lucndi eos qui nunc eum non iiiveuiunt.
Agile quod psahnus dicit: Confiteantur tibi,Domine,
omnia opera tua, et sancti tni benedicant libi. Bene-
dicite cum ipsis, aut conlitemini cum universis ope-
ribus Itomiuo.
II. Non vohis necesse est transmigrare de loei-i ad
toca, de regno ad populum alterum, ad quxrendum
Dominum. Ipse se vohis tiliroiietis offert, et dicit :
Ecce sto ad oslium, e! pulsa. Si quis audierii vorem
meam ct aperuerit januam, inlroibn ad itium, et cw-
nat'0 cum ilto, cl ipse mecum. Quid unquam tam ilut-
cerquid tam jiicuiidtim? Adjungit etiam, et dicil :
Qui vicerit, dabo et scdere mecum in throno w.eo.
Eccc vult intrare ud tc, nl cecnes cum illo ; non to
pigeat apcrire. Non solum in mentc tua vult coenaro
lecuin, vcrum etiam tevnltlevare in thronuiu suuin,
nt sedeas cum illo. Cui lalia prouiiiltinlur, quid am-
plius desiderare debet? Promittil adiiuc Dominus, et
dicil : Si quis diliyit mc, sermonem meum servabit,
et Pater meus diligel cum, ct ad eum veniemus, et
mansionem apud eum facienv.ts. Sinl ergo lumhi ve-
stri pracincli, el lucernx ardentcs in manihus vc-
stris, et vos similes hominibus exspeetantibus Do-
minum suum quando revertattir a nupiiis, ut cum
vaneiit et pnlsaverit, «oufesiira aperiant ei. Beat)
•>:•)
SERMO l)K FIDEI VEIUTATE.
servi illi, ad (|uos veniunl Pater et Filius, et man- A "os, sine dilTcreiitia j>(Juales
sionem apml eos faciunt. V;c autcm illis qui talem
hospitem asc repellunt ; quoniani in malevolam ani-
mam non intrabit sapienlia, nec liabitabit in cor-
pore subdiio peccatis. Spiritus sanetiis disciplinx
rlTugiel firtuin, et aulcret se a cogitationibus qnac
sunt sine intellectu. Et ideo nolite cogitare inania,
nolite desiderare peritura ; ineplas autem et aniles
fabulas devilate, exerccle vos ipsos ad piClaleiii.
Aperile Domiuo ptilsanti, ut intrct ad vos, el ccenel
vobiscuni, et mansionem apud vos faciat. Nec tacens
pulsal , sed loquitur unicuique anima: pulsans :
Apcri milii, soror mca, am.cn mea, columba mca, im-
muculata mea. Vos autcm curam omnem subinferen-
tes ministrate in fidc vestra virtutem, in virlute au-
570
Itius Dninimis iiit-
gniiset laudabilis niutis, eojus magnittidinis rtOn est
liiiis, et sapienti;e non est numerus. Magnus cerlt;
non inole, sed virtute; qui dum per molem corporis
nusquam est,pcr incircumscriptam substantiain nui-
quam dcest.
IV. Hanc veram Trinilatem, vcramquc Unitalem,
unum Domiuiim, laudanl dc coelis, laudanl in c.xcei-
sis omnes angeli, omnes virtules, sol et luna, stella»
el lumen, ceeli ceelorum, et aqtis; qu.-e super coelos
sunt. Quia ipsc dixit, et facta sunt; ipse mandavit,
ei creala sunt. Laudant de terra dracones ct onines
abysGi, ignis, grando, nix, glacies, spiriuis procella-
runi, montcs et coiles, ligna fructifera, cl oirmcs ce-
dri, bestiaj, et universa pecora, serpentcs, et volu-
lem scicntiam. Si enim meditando de fule veslra el " crcs pcnnata?, reges terra, etomncs pnpuli, princi-
spe, crescilis in scienlia et cognitione Dei, non vaeui
nec sine fruclu vivilis, et ita Dominum bospilem te-
nelis.
III. Fides est, qua credimus unum Dcum omnipo-
tenlem, Patrein, et Filium, etSpiritum sanctum, ve-
ramTrinitaletn, veram 1'nitatem. 0 quam veraTri-
nitas, ubi niillus nascilur ex st, nullusproccdit a se,
sed allcr ex altero! Filius videlicet nascilur ex Pa-
ire, Spiritus sanctus procedit ex Patre et Filio. Pro-
cul dubio igitur apparel quod alius sit qui genuit,
alius qui genitus cst, alius qtii de ulroque procedit.
0 quam vera llniias, ubi non est alius spiritus Pa-
tris, alius Filii, sed unus utriusque ; nec prius pro-
cedit ex Patre in Filium, dcinde ex Filio ad diffun-
dendum in cordibus fidclium charilatis donum ; sed
simul ex ulroque. Non cst alia deitas Patris, alia
Filii, alia Spirilus sancli, sed una triumdeilas; et
idcireo vcre unus Dctis. Nain si esset alia et alia,
non csset untis. L'na ergo deius, una octerniias.una
majestas, tina potcniia, una voluntas, una operalio,
una pietas, una gloria. Et quia est omnino alius ct
alius, ideo Tiinitas; et quia non csl aliud et aliud,
idco Unilas; quia non cst ipsc Pater qui Filius, non
ipse Fiiius qui Palcr, aul Spiritus sanctus, ideo vera
Trinitas. Quia vero hoc esl I'aler quod Filius, hoc
Filius qnodPaler etSpiritus, ideo veraTrinilas [Lcg.
Unitas]. Nalivitatem Filii non prsecessit poteslas aut
volunlas Patris. Sic processioncm Spirilus sancti
pes, et omiics judices terrae, juvenes etvirgincs, se-
nescum junioribus, quia exaitatum est nomen ejus
snlius. Et confcssio ejus super ca'Ium et lerram, et
laus in EccJcsia sanctoruin. Laudantur enim in san-
ttissuis.infirinamento virtulissua-.in virlulibussuis,
secunduin multitudincm niaguitudinis sitx-, in sono
tubx, in psaltcrio ct citliara.in lympano el choro, in
chordis el organo, iu cymbalis bene sonanlibus, in
cymbalis jubilalionis.
V. Cur.i ergo ista omnia simul, rationabilia ct ir-
rationabilia, inccssanler laudent Deum , quomodo bo-
mines, ad imaginem et similitudineni Dei conditi, cl
ad laudem gloria: ejus vocati, debenl esse pigri, aul
tardi, aut oliosi? El illa quidcm laudant Dominum
seniper. Nos aiilem, etsi non possumus semper, lau-
demus salieni frequenter; qnibus pcr Apostolum di-
cilur : Vos autcm gcnus clcctum, regale sacerdotium,
gens sancta, populus acquisilionis, ut tirlutes annun-
tieiis ejus qui vos de tcnebris vocavil in admirabilc lu-
mensuum. Et per prophetas : Narratcomnia mita-
bilia ejus, annunliale intcr gcn'.cs siudia ejus, nolas
fuciie in populis adinveniioncs ejus. De quibus virtu-
libus ct inirahilibtis, qualia sint, sanctae Scriptura*
verbis sic pradicalur : Qui facit angclos suos spiri-
tus, et ministros suos ignem urentcm. Qui fundavit
terram super basim suam; non commovebitur in sa.--
culum sxculi. Qui demisit lapiHem angnlaretn ejus,
cum taudarcnt simtd cum aslra matutina, et jubila-
nihil fuit quod pracederct. Patreni confitemur geni- t\ rcnt omncs filii l)ei. ln fortitudine ejus, repentcma-
torem Filii, factorem autem coeli et terrx, visibi-
lium nmniuin et invisibilium rerum. Filium confi-
tcmur ingenitum Palris, Deum de Deo, lumen de
lumine, Dctun verum de Deo vero, natum, non fa-
tlum, ouooOb-idv Palri, hoc est, ejusdem cum Patic
substantia;, per qucni omnia facta sunt qua; in ccelo,
el qtix in tcrra, pcr quem majeslalcm Palrislaudant
angeli, adorant dominaliones, tremunt potestates,
cceli cl ccelonim virtutes. Spiritum sanctum eonfi-
temur vivilicantcm, ex Patre et Filio procedentem,
cum Patre et Filio ailorandiun et glorificandiim, qui
loeulus est pcr prophetas. Donum dantes simnl tres,
Patreni, Filium, ct Spiritnm sanctum confitemur,
miic confusione indivisos, sinc tcmpore sempiler-
ria congregata sunl; et prudenliu ejus pc^cussit iiiper-
bum. Qni extendit aquilonemsilper vacuum, ei appen-
dil lerram super nihilum. Qui ligal aquat in nubibus
suis, ut non erumpant paritcr deorstim. Qui aufert
stillas' plttvicc, el situl alia traiislatio' dicii, innume-
rabites illi ititlicidia. Qui mcnstis est pligillo aqua*,
el ccelos patmo ponderavil. Qui appendit tribus digitts
nlolem terrcc, el tiberacit in pondere niontcs, cl cotles
in stalera. Cujus thronus flanimar ignis et rotcu ejus
ignis acccnsus. Fluvius igneus fapidusque cgreditur
n fucic ejus. Mtllia miltium minisltant ci, ct decits
millies ccntena mittia sistunt ei. tnnnes namqno
exercitus cceli assistunt ei, non solum a dextris, Sfcd
etiam » sinistris : de qitibtis prnpbeta vidit cgrctli
27!
S. Af.OBARDl EPISCOM I.UC.Dl NKNSIH
spiritum direntem : Rgredutr, et ero spiiilus mcn- A lcslale. Kt videntibtts illis,
dax in ore omnium prophelaium ejus, id est, deccpli
pl decipiendi regis, ut asceiiderct ad locum ubi ei
paraluseral iuteritus.
VI. Istius sinislri cxercilus aut princeps aut ma-
gnus, invidcndo sancto viro Job, expetivit eum ut
sibi concederctur a Domitio, nonad probandum quod
factum est per cuin nolente illo, sed ad reprobandum
quodmullitudini malilix su;e desiderabat. Hujus si-
nistri exercitus princeps acccssit ad primum bomi-
nem, bene etbonum a bono Deo conditum, ignc in-
videutise succensus ; et deccpit ac prcevaricatorcm
fecit, atque omnimoda! corruptela; subjecit, el de
societale angelorum dcposituin, socium sil>i fecit,
atquc de luce angelica abstraclum, lenebiis suissub
27-2
clevatut est, el ttttbes j«s-
cepit eum nb oculis corum. Cumque intuerentur in
ccelum cnntcm iltum , ecce duo viri asliterunt justa
illos in vestibus albis, qni el dixcrunl : Yiri Galilui,
quidstatis aspicientes in ctxluin ? Ilic Jcsus, qui assum-
ptusest a vobis ad catlum, sic vcniet quemadmodum
vidistis euin euntem in cirlum. Se.lel ergo in ea carne
quain a:>suiii|isil pro nobis, ad dcxtrara Patris, et
venlurus est in gloria judicare vivos et morluns,
cnjus regni non critfinis. Kt ipsc est propitiatio pro
pcccalis nostris, qui cst lcslis fidclis ; primogcnilus
morluorum, ct princeps rcgum tcrnc, Agnus Dei
(jui tollit peccala mundi : qui ila laudaiur cuni I'.i-
tre ab angctis : Sedenli in throno et Agno benedictiu,
el honor, el gloria, ct potrslas in stvcula stTculorttm.
»"1"~ — — n — ■ ,, , . . .
jugavit, et seterna: morti obnoxium reddidit. Domi- " Ei qiinmlo venerit in majcstalc sua et Patris, sic li-
nus aulem sunime bonus cl pius, ul tam magnam
ruinam repararet, tam magnum vulnns, misitFilium
biiiim Deum Verbum, ut caro fieret, id esl, homo
vcrus, el babitarel in nobis, id cst, in liumanilaic
perfecta, quam sumpsit pro nobis (Aug. in Joan.,
Tract. iv) ex nobis, id csl, ex sancta Virginc ad boc
praeparata et custodila ; habitarct aulem corporali-
ter, non spiritaliler, ut in sanclis casteris, id cst,
dono gratiae, sicul scriptum csl : Qui adltaret !>n-
mino, unus spiritus est. Qui licel Domino adhrcrcanl,
.•i Deus in illis habitet, non tamcn cxindc efficitur ul
dii sint naluraliler, sicut in Christo habitat omnis
mebitur ali cis quos judicalums est, ut dicant mon-
libus el pctris: Cadilc snper nos, et absconditc nos a
[acic sedenlis supra thronum, etab ira agni: quoniam
venit dies magnus irce ipsiits, et quis polcrit starc '!
Transaclo, omnes elecli ex omnibus geniibus, ct tri-
bubus,ctpopulis, el linguis, erunt stantes ante thro-
iiiiiii in conspcclu Agni, ci amicti slolis atbis, et pal-
mx in maniluis eorum, e( claiuahunt vocc magna
dicentes : Salus Dco noslro qui sedct super thronnm,
el Agno. Dc quibus dicilur : llisnntqui veneruntdc
tribulatione mugna, el laverunt stolas suas, et dealbu-
vcrunt cas insanguine Agni. Idco stint ante throiium
Dei, ct serciunl ei die ct noclc in templo ejus; et qui
plcniludo divinitatis corporaliter, ul Deus sit sub-
stantialiter. Quae huinanitas, ex quo csse cocpit, sedct in throno, hubitat super cos. Non esurient, m
non aliud esse noluit quani Deus ei imicus Filius, L quc sitient amplius, ucquc cadct super illos sol, »«/«
polu
a unigcuilus caro faclus est, ut sii vcrus Deus,
verus uonio, unns Deus. Et licct aliud sit caro,
aliud divintlas; non lamen ipse aiius cst in carne,
:ilius indivinilalc ; sed ulroque uniis Christus Dcus
tioino , pcrmancutc ulriusquc natui.e veiilale et
integriute ; id cst, non mutala luniianitate in di-
vinilatem, ncque convcrsa divinilale in humanila-
lem . qui ex ulroque unus Cliiislus Deus, ila ado-
ratur cuiuPalrc cl Filio an omni creatura, ut su-
perius diximus, sicut adorabalur anlequam Verbum
caro fierct: quia inconvcrlibilis deitas, quse incon-
vertibililer inlirmitatem nnstram, in qna mori pos-
sil, suscepit incarnatione sua, nec minui poluit, nec
aiigcri.
VII. Vcrus Dcus ergo et vcrus homo, unus Dumi-
iius noster Jesus Christus, venit ad passionem, ul
nerferrct omnia illa qua: de illo pramuntiata sunt
per Scripturas. Undc comprehensus, et ligaius, fia-
gellalus, irrisus, et in cruce suspensus, cum veniret
liora ut poteslale propria poneret aniniani suani, po-
tcslale iterum eam sumplurus, clamans voce magna,
dicit : C.onsummatiun cst : et inclinato capitetradi-
dit spiiilum. Natus autem vera nalivitate, ver;e
carnis suslinuit veram passionem, suscepit vcram
mortem, vera carnis resurreclione pra-bttit se ipsum
vivum discipulis i» mullis argumcntis, per dies qua-
dragintaapparenseisct luquens dc regno Dei, man-
ducavit et bibit eoraffi cis, non necessitate, sed po-
ttlltis a^stus; quaniam Aijnus. qui in mcdio throni est,
regct illos, et deducel illos ttd vitte fonles aquarum,
H abstergel Dcus nmnem lacrgmam ex octtlis eorum.
Kt ttititta sempitcrna super capul eorum, gaudumet
lajtitiam obtinebuiil, ct [ugict dolor et gemilus. Il.cc
civilas Dci, id esl univeisitas oinniiiin sancloruiii,
non eget solc, neque Inna, ut luccant in ea. l\am cla-
rilus Dct illnminavit ram, cl lucerna ejus esl Agnus.
Eldiceiur ei : Non audietur tiltra iniquitas in terra
lua, vastitas ct conlrilio iu tcrminis tttis, el occttpabil
salus muros tuos, ci postcs luas taudutio. Noneril
tibi ampliits sal ad lucendtim pe.r diem, nec splendor
lumv illuminabit te ; scd erit libi Domintts in lucem
.. sempilernam, ct Detts tvus in gloriam luam. Non oc-
cidet ttltra sol tutts, el luna tttu non minuetur: quia
Dominus erit tibi in luccm sctnpiternam, et coinplc-
buntur dirs lucttts ttti. 1'nputus autetn tuus omnes
justi, in perpetuum lurredittibunl terratn. Kt videbuitl
gentes jnstum tunm, et cuncti reges inclijlum luum ;
et vocabitur tibi notncn norum, qttod os Domini no-
minavil. Kt eris corona gloritv in maiui Domini, el
diadcma regni in manu Dei lui. Non vocaberis ullru
dcrelicta , et terra tua nonvocabittir amplius desolala ; ,
sed vocaberis voluntas mea in ea, ct tcrra lua inhabi-
tata; quia complacuil Dotntito in tc, ct terratua inha-
bitabitur. Habitabit enim jnvenis ctim virgiite, el ha-
tilabunl in lc filii lui. Kl grtutebit sponsus sttper spon-
siun, ct gaudebit super te Dcus tuus. Ao» intrabit in
SERMO DE FIDEI VERITATE.
27*
eam aliauid coinqttinatum, et faeient abominationetu A sutntnalioiietn sanctotttm in opus tninislerii , iu ocdi-
ct memluiium : nec fatux virgincs, qux non sumpse-
runl oieum seeum: nisi qui scripii suni in libro vitx
Agni.ct resnabunt in sxcula sxciilorum.
VIII. Haec prxclara tcstimonia sanctx Scripturx
ostendunt unitatein ct xqualitatem sedentis super
tlironum et Agni, Patris videlicet et Filii, cum ct
unus dieitur dies magnus irx ipsorum. Mansitenim
xqualis Palri, etiani postquam factus est minor
Palre. Unde et Palres sancli, doclorcs videlicct Ee-
clesix, in brevissimo liymno qiiem Psalmis, Anti-
pbotiis cl Responsoriis subjnngimus, cantandum
Iradidcrunl: Gloiia Patri, etFilio,cl Spiiilai sanclo ;
sicut erat in principio, ct nttnc, ct semper, et in sw-
cula sa-culorum. El cuin clccti ex omnibiis populis
ficationem corporis Chrisli, dottec occurramus omnes
in uttilatem jidci et agnitionem Filii Dei in virum
perfecium, in mensuram cvtalis plcnitttdinis Christi;
ut jum non simus parvuli flucluantes, el circumfera-
mur omni rento doclrintv in nequilia liominum, in
aslutia ad circumventionem erroris. Veritatem aulem
facientcs in charitale, crescamus in illo per omnia ,
qui est caput Chrisius : cvjus lotitm corpus compa-
ctum pcr otnncm juncturam subminislraliortis, sc-
cundum operaiionem in mensnram uniuscujusgue
membri, augmentnm corporis facit in crdificationem
sui in charitate. Et iterum : Capul ex quo totum cor-
pus, pcr nexus et conjnnctiones subminislratum et
conslructum, cresiit in augmcnittm. Elalio loco : Sol-
ct linguis slare dicunlur ante llironmii iu conspeclu B Hcite scnate unitulcm spiritus in vinculo pacis. Umtm
Agni, ct una salus cantatur ei qui scdot super iliro-
num et Agno, el paritcr illuminanl civitalcm situm :
hoc ipsum osienditur, ut sciamus uiium csse Patrom
et Filium, etiam postquam minor faclus, obcdiens
exstilil usque ad mortein, morlom autcm crucis.
Propter qnod Deus illum exaltavit, et donarit illi no-
men, qitod esl super otnne uomeu; ut in naminc Jcsu
omne genn flectatur, coe.lestium, lerrestrium, ctinferno-
rutn, ct otnitis lingna confitentnr, quia Doininns Jc-
sus Christus in ghria est Dei Patris. Oslendit cliam
caput exaliatum a>I quantam sublimitatem clcvat
corpus suuin, cl unitatem capitis etcorpoiis, sponsi
videlicet ct sponsx. limle dicilur : Induit tne vcsli-
menlis sahitis, ei indumento justitim circumdcdit me
corpus, et unns spiritus, sicul vocali cslis in una spe
vocationit vestnv. Untts Dominus, una fides, ununt
baptisma. Utins Deus est cl Palcr omnium , qui supcr
omncs, et per omnia, ct in omnibus nobis. Itcm f!e
imilate membrorum : Sicul eniin corptts uuuiii est ,
inquil, cl membra habet multa, omnia autem membra
corporis cum sinl multa, unttm corpus sunt; ita et
Chrisltts. Etcnim in uno Spiritn omne.s nos in nmtm
corpus baplizati sumus, siee Judai, sivc gcnules, sive
servijStve tibcri, et otnnes in uno Spiritu polati sumus.
Nam corpns non csl uniitn membrum, sed tnulta.
X. Quod autcm mediatio mcdiatoris Dci et ho-
miiiuni Domini nostri Jcsu Cluisti conjangat Palri
omnem electaui creaturam, ita ut isla ineflabili uni-
quusi sponsum decorulum coroiia , et qttasi sponsam 'J tate spiritus, nulla sit diversitas gcncris, conditionis
ornatam moniiibus suis. Se enim dixit sponsiiui, sc
sponsam. Itec lanta unitas est illud inxstimabilc el
ineflabilc bonum, quod ncc oculus vidit, noc auris.
audivit, ncc in corhominis asccndit, quodprxparavit
Deus diligcntibus sc; cum Agnttsiiiceslsponsusgre-
gis sui, pastoroviuni suarum ; ctqni cst agnus in pas-
sionc, leo in resurrectione, aquila in asccusione, lapis
quoque angularis, lapisquc abscissus dc inoulc sinc
nianilius, et factus est nmns magntts implens om-
nein terrani. Hoc est regnum quod in xlci num non
dissipabitur, cl populo altcri non tradcliir, ct ijisum
stabit iu xternum. Dc hac unitate ct incflabili subli-
milale capitiscl corporis per Danielcm propbeiam
dicilur : Aspiciebam in visionc noctis ; cl ecce cnm
tiubibits cceh quusi filius hominis veniebat, cl ustjue tid
iinliquum dierutn perecnil ; ct in conspeclu ejus ob-
lnlerunt cttm; et dedit ei potestatem, et Iwnoreni, et
tegntim ; et omnespopuli, tribus, el linguce ipsi ser-
ricnl ; poteslas ejtts, potestas trlcrna, qua) non aufcre-
tttr; ct regnuni cjits,q>:od non corrumpetur.
IX. ll.ee unilas ct sublimitas capilis ot corpnris,
ct sexus, scd lain ex angelis, quam cx horniuibus,
una douius ct una civit:is Dei fiat, alque liujus tantae
ct tani mirabilis unilatis unuin caput sit Christus,
ila docct Aposlolus : Nolite tnenlin invicem, cxspo-
liantes vos veterem hominetn cum acitbtts ejus, el in-
ditenles norutn, eutn qui renovatur itt agnilioncm, se-
cundum imaginem ejus qui creavil cum : ubi uon esl
genlilis cl Jttda-us, circu cisio el prayutium, Bar-
barus cl Scylha, scrvus el liber, sed otnnia el in om-
nibus Christus. El ilcruni : Quininque in Chrislum
buptizali cslis, Christum induistis. ISon csl Jitdtvus,
netjue Groecus; non esi servus, neque liber; non cst
masculus, neque femina, Omnes enitn vos uuum esiis
in Cktislo Jesu. Et alibi : Volo uulem vos scire
quod omnis viri ctipul Christus est ; capul autcin mu-
lieris, vir; caput vero Christi, Dctts. Ilemquc : Omnitt
cnim vestra sunt , vos autem Christi , Chrhlus autcm
Dei. Et alio loco : Qttid cst imago Dii invisibilis, pri-
mogenilus omnis creatura? : quia in ipso condilu sunt
omnia in ccelis ct in terra, visibilia el invisibilia, sive
throni, sive dominationcs, sive principalus, sive po
qux fulura cst in spocie et re, oinni inlenlione pie- testatcs. Omnia per ipsum c.i in ipso crcata sttttt; et
latis jam nunc tenenda est in fide ot in spe. Hanc ipse cst ante omnes, ct omnia in ipso constant. F.t
siiblimilcr commendat Aposlolus, cum dicit : Qui ipse esl caput corporis Ecclesiw, qui cst principium,
descendit, ipse cst, ct qui asccndu super omnes ca:los, primogenitus cx mortuis, ut sit in omnibus ipse pri-
ul implerct omnia. El ipse dcdit qttosdam quidcm mttttim tenens : quia in ipso comptacuit omnem pleni-
apostolos, quosdam aulem prophelas, alios vero evan- tudincm habitare, et per enm reconcittari omnta ir.
qetistas, alios antctn pnslorcs el doctoies, ad con- ipsum; pacificaus per sanguinem crucis ejus, sne qum
S"3 S. ACOUARDI EPIStOPI LUCDUIXENSI:» £:•
in lerrit, sive quix in ccclis. Et iteruui : Quia in ipso A ma/i>, et in omnibus perfecli slare. State ergo suc-
inliubilat otnnis pleniludo divin.lttlis corporaliler ; et
eslis in illo replcti, qui est caput omnis principatus et
poteslatis.
XI. Pro liac ineffabili unitate ipsc mediator Dci
ct horninum, Dcns homo, Christus Jesus, tempore
passionis sux rogavit Patrem, dicens : Sancti/ica
tos in veritate. Sermo tuus veritas. Sicut lu rne mi-
sisli in mumlttin. el ego misi eos in mundum. El pro
tis ego sanclifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificali
in veritate. Non pro liis autem rogo tantum, scd et
pro eis qni crediluri sunt per verbum eorum in mc :
ut omnes unum sint, s:cut lu, Pater, in me, et ego in
le, et ipsi in nobis, unum sint; ut mundus credat ,
quia lu me misisli. El ego claritatem, quam dedisti
mihi, dedi eis ; ul sinl unum, sicut et nos unitm su-
mus. Ego in eis, et tu in me ; ut sint consnmmati in
unum;et rognoscat mundus, quia tu me misisti, et
dilexisti eos, siatt el me dilexisli. Pttler, quos dedisti
mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint inecitm; ut vi-
deanl elaritatem meam, quam dedisii milli; quia di-
lexisli me anle constitulionem mitndi. Q.iando aulcm
perficictur ista lauta el taro subliinis unilas, Apo-
stolus diligentissime ostendit, dicens : Sicut in Adam
onmes moriuntur, ita et in Christo omnes vivifica-
buntur ; nnusquisque autem in suo ordine, primitioe
Cltristus, deinde hi qui sunt Christi, qui in adventu
tjus crcdiderunt. Deinde finis, cum trudiderit regnum
Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum ,
el potesUttem , el virtutem. Oporlel autem illum re-
cincti lumbos vcslros in verilate, cl induti lorica ju-
stiiiir, et calceaii pedes in prtcparationem Eeungelii
pacis; in omnibus sumentes sculum fidei, in quo pos-
sitis omma tela ncquissimi igneu exslinguere; et ga-
leam salutis tissumite, et gladium spirtlus, quod esl
verbum Dei, per omnem orationem, et ebsecralionem,
orantes omni tempore in spirilu. Sunt eliam homincs
publice persequcnies,de quibus ipse Doininus loqui-
tur : Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum.
Eslote ergo prudenles sicut serpentes, et simplices
sicul columba?. Cavele autem ab hominibus. Trudent
enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagetla-
bunt vos; et ad pmsides cl ad reyes deducemini pro-
pter me, in testimonium illis et gcnlibus. Sunl quo-
B que alii persecutores qui pcrsequunlur inimicitiis,
odiis, delraclionibus, uccusationibus, damnis, rixis
ct diversis aspcrilatibus : coutra quos non armis pu-
gnandum esl, scd paticntia cl tolerantia ; sicul Apo-
stolus docet nos patienlcs esse deberc ad omncs : et
Dominus jubet nou resjstere uaalo. Sed si quis te per-
cusserit in dexlera maxilla lua, pra'be ilti el alleram.
Et iterum : Diligiie inimicos veslros, benefacite his
qui oderunt vos, el oiute pro persequentibus et calum-
niuntibus vos, nl silis filii Pulris vestri qtti in cae'is
est. Et ilcrum : Si dimiserilis enim hom.nibus pee-
cala eorum, diintttcl vobis Palcr vesler cceleslis de- .
licta vestra. Si aulcm non dimiseritis hominibus, nec
Puler vcster dimiiiet peccala vestra. Sunl etiam ini-
mici fidei , et quibus Apostolus loquilur : Quia in
ynare,donecponatinimkossuossu!>pcdibuscjus.No-no'l<ssi'>'is lemporibus discedenl quidam a f.de, at-
vissima autem iniinka deslruciur mors. Omnia enim
nit>JL'cit sitb pedibus ejus. Et ilerum : Ecce mystcrium
robia diat. Oinncs qitidem rcsurgemns, sed non omnes
immulabimur. In momento, in ictu oculi. iu norissima
tuba. Canet enim tubu, cl mortui resurgent incorrupti,
et nos immutabimur. Oporlet enim corruptibile hoc
induere incorruptionem , el mortale hoc inducre im-
mortalitatcm.Cumautem mortale lioc induerit immor-
tahtatcm, lunc fiel sermoqui scriplns est : Absorpta est
mors in victoria. Ubi esl, mors, victoria tua? ubi est,
mors, aeuleus tuus ? Stimulus autcm mortis pcccamm
est , virtus vero peccati, lex. Dco autem gratias, qui
nobis dcdit victoriam pcr Dominum nostrum Jcsum
tendenies spirilibus erroris et doclrinis dwmoniorum,
in hypocrisi loquenlium mcndacium. Conlra quos
pugnandum est non urmis corporalibus.scdspiritiia-
libus, cxemplis vidclicet, Scripturarum auctoritate,
ratiociniis fulci et vcritalis. SuiU etiam inimici quoli-
diani, quos ncc loco ncc lcnipore possumus decli-
nare : qnos Aposlolus enumerat, dicens : Dcsideria
carnis noit perftcialis. Caro enim concupiscit adversin
spiritum, spiriltis aulem adversus carnem. Ilac enim
sibi invicem adversantur, ut non quarcunque vultis, tlla
faciatis. Qnod si spiritu ducimini, non estis sub lege.
Maitifcsta aulem sunt opcra carnis, quat snnl forni-
catio, immundilia , htxuria , Idolorum scrvitus, vene-
Christum. Ad hanc victoriam non pcrvenitur, nisi j) /?«°» imtnidtias, conlentiones, wnwlalionet, irm, rixir,
ccrlando : qnoniam non oportct coronari , nisi qui
Ipgilimc ccrtaverit.
XII. Hujus unitatis pars, qna; adhuc pcregrina-
tur in terra, habet adversantes contra quos inces-
santer confiigat : quia omncs qui pic volunl viverc
in Christo Jesu , persecutionem paliuntur. Sunt in
priniis diabolus ct angeli ejus hoslcs noslri, contra
qnos armari nos vult Apostolus, dicens : Induite vos
armatura Dei, ut possitis stare adversus insidias dta-
boli : qttia non cst nobis colluctalio adversus car-
nem et sunguinem, sed adversus piincipes, et potcsta-
tet, adverstts mundi rcclores tenebrarum haitim ,
eontra spiritalia nequititr , in ecelestibus. Proplerea
ccdpite armatnram Dci , ut possilis resistere in die
dissensioncs, sectai, invidia", homkidia, ebrielates,
comrssatioucs, et his similia .' 171*« preedico vobis, si-
cut pntdixi: quoniam qui talia agttnl, regnum Dei
non cotisequcniitr. Conlra quos pugnandum est, non
solum ratione, sed et laborc, alistincntia, contincn-
tia, vigiliis; sicut Apostolus suo nos excmplo iufor-
mat, dicens : Cafligo corpus meum el servititti sub-
jicio; ne forte aliis prutlicans , ipse rcprobus effi-
cittr. IJudect discipuhim inslruciis, ct (itf se jam se-
curus, jnvta fuiem vilac suaj, ita glorialur, dicens :
Tu vero vigila,in omnibus lubora, opus fac evan-
geiislm, ministerium litum imple. Ego enim jam de-
libor, el tempus resolutionis mea> iustut. Bonum cer-
lameu rerluri, rvrsiim cottsunimavi , fidcm sftavi. /»
*"' SERMO DE FIUEI VERITATK. 2:s
reliquu, reposita est mihi corona justitiie, quam red- \ pore. Nam mysterium jam vperalur iniquitalit : tan
det mihi Dominus in illa die justus judcx; non solum tum ut qui tenel r.unc teneat, donec de medio /iat. El
autcm tnihi, scd ct omnibus qtti diligunt advcnlttm tunc revetabilur ille iniquus, quem Dominus Jcsus
ejus. interficicl spiritu oris sui, et destruct illuslratione
XIII. Inter hrec onmi.i caveat fidelis, ne oranino advctttus tui eum; cujus est adventus secundum ope-
vel in moJico in propriis viribus piwsumat, scd de ralionem Satana:, in omni virtute, et signis, et pro-
Uei adjutorio, ut ad linem bonorum pervenire, vel digiis mendacibus, et in omni seductione iniquitalis,
in bono possit opere perdurare : quia Dominus ait : his qui pereunt, eo quod charitaicm veritatis non re-
Sine me nihil potestis facere. Et Apostolus : Deus esl ce.perunt ut sutvi fierent. ldeo miltet illis Deus opera-
qui operatur in vobisel vellc ct perficcrc pro bonu vo- tionem erroris, ut eredant mendacio , et judicentur
luntate. Et iterum : Grutia salvi fiidi estis per fidem,
ct Iwc nor. cx vobis. Et iteruni : Vo» qitod idonei
simus cogilare a!iquid a nobis quasi ex nobis, sed suf-
ficientia nostra ex Dco est. Et Dominus : ISemo po-
test venire ad me, nisi Pater, qui misil me, traxerit
omnes qui non credidcrunt veritati, scd consenserunt
iniquitati. Ue hoc letnpore et Doininus in Evangelio
ait : Erit lunc tribulalio magna, qualis non fuit ab
inilio mundi usque modo, neque fiel. Et nisi breviati
fnissent dies illi, non fierel salva omnis caro;sed
eum. Multa Dcus facit in homine bona, quaj non facit B Pr0Pter electos breviabunlur dics illi. Tune si quis
honio; nulla vero facit homo bona, quae oon Deus Vlll"s tHxerit : Ecce hic Chrislus, aul illic , nolite cre-
pra;slet ut faeiat homo. Suam namque voluntatem dere. Surgent enim pstudochristi et pseudopropheta:;
homines faciunt , non Dci , quando id agunt quod et dubnnt signa maijua el prodigia, ita ut in crrorem
Deo displicet. Quando autem ila faciunt quod vo- inducantur, si fieri potest, etiam eiccti. Ecce pradixi
lunt, nt divinx serviant voluntati; quamvis volenies vcbis. Dc antichristo et Daniel proplietasicdie.it:
aganl qnod agunt, illius tamen voluntas est a quo et Sermones conlra Excelsum toquetur, et sanctos Altis-
piseparatnr et jubctur quod volunt. Tales nos amat s'"" contercl, et putabil qnod possit mulare tcmpora et
Deus, quales fuluri sumus ipsius dono, non quaies l('aes< et tradenlur in manu ejus usque ad tempus, et
sumus nostro meiiio. Sua hona Deus pr.xvidet, tempora, e.l dimidium temporis. El judieium sedebit,
praescit, adjuval, et remunerat in nobis. Nemo bo
nus nisi Sulus Deus, qui non cst allei ius liono lio-
nus. Ilotnines autem , non proprio, sed Dei hono,
sunlboni; qui est fons et origo bonitalis; imo qui
Gil bonitas : a quo oinne honum, et sine quo nihil
boni.
XIV. Hsec est fides et spes catholicae Ecclesks,
qua: est columna et firmamentum vcritatis, in lege
et prophetis, psalmis ct hymnis pradicata, per opo-
stolos evangeli/.ata, pcr martyres testilicata, per do-
ctores exposits. Quidquid htiic Bdei contrarium in-
venilur, et qusequc dissona et discrepantia, inepta
snnt, et profaua, alque inaniloquia , quae miiltum
proficiunt ad impietatem, ac per hoc doctrina da>
moniorum el antichristorum, de quibus Apostolus
ait : Filioli, novissima hora cst ; et sicul avdistis
quia Anlichiisttts vcnit , nunc Antichristi multi faeli
sunt. De qiiibns alius apostohis : lli sunt murmu-
ratores, querulosi, secundum desidcria suti ambu-
lahtes , cl os illorum loquitur superbiam , quorum
ut aujeratur polcntta,et conteratur, et dispcreal usque
in finem. Regnum autem, el potestas, et magnitudo
regni, qua est sublcr omne ccelttm, detur populo san-
ctorum Allissimi, cujus regnitm seinpilernum est. Et
itcrum : De uno autem ex eis egressum est cornu
C unum modicum ; el factum esl grande conlra meri-
diem, et contra orientem, et contra fortitudinem; et
magnificalttm est usque ad fortitudinem cwti ; et de-
jecit de fortiludine, et de stctlis, et conculcavit eas.
Et usque ad principem forlitudinis magnificatum cst,
el ab eo tulit juge sacrificium, et dejecit tocum san-
clificationis cjus. Ilobnr autem datum esl contra juge
saaificium prupter peccata; et prosterneturveritas in
terra, et faciel, ct prosperabitur. El ilerum : El post
regnum eorum, cum creverint iniquilates, cohsurget
rex impudens facie , ct intelligcus propostliones; ct
roborabilur forliiudo rjus, scd nor. in viribus suis; et
supra qnam crcdi potest, universa vastabit, el prospe-
rabilur, ct facicl. Et inlerficicl robustos, ct populum
sanctorum, sccundum voiuntatem suam : et dirigetur
omnium caput est Anlichristtts. Ue quo Apostolus : D dolus in manu ejus, el cor stiitm magni/icabit , ct in
Rogamus vos autem, fralres , pcr adventum Do-
mini nustri Je.su Lhrisii et nostrat congregationis
in ipsum, ut non ciio moveamini u vestro scnsu ,
neque terreamini, neqtte pe.r spiritum, neque per
sermonem , neque pcr e.pislolam tanquam per nos
missatr', qnasi instet dies Domini. f\'c quis ros se-
ducai illo modo. Quantam nisi venerit discessio pri-
mum, c( re.velatus fuerit Iwmo peccati, filius perdi-
ttonis, qui udversatur et extollitur supra omne quod
dicilur Deus, aul quod colitur, ita ut in tempte Dct
sedeat. ostendcns sc tanquam sit Deus. Non rrtine is
quod cum adliuc rssem apud vos, hirc diceban. vabis?
It iiuur qvid detineal sfifis nt revehtur hi sv.n •<-
copia renim omnittm occidet plurimos, et conlra /irm-
cipsm principum ronsurgct, et sine manu eonteretur.
Et iterum : Et facict juxta volunlatem suam rex, e;
etcvabilar, et magnificabilur adversum omncm Dcttm ;
et adversum Deum deorttm toquetttr magnifica, et di-
rigetur , doncc ccmplerttjr iracundia : perpetrata
qiiippe est dcfinitio. Et Deum patnun suorum non
reputabit, el erit in concupiscentiis feminarum, nee
•,'..' mquam deorum curabit, quia adversum universa
consurget. In libro Apocalypsi : Et vidi de mari
besiiam ascendentem , habentcm cornua scptem, et
capiia decem, el supcr cnrnu rjus decem diademata;
et s-per copita ejtts nomen blasphemia'. Et hesiia
•m
S. AGOBARDI EPISCOPI LLGDINENSIS
280
ijtiam vidi , similis eral purdo, et pedcs ejus similcs A ignis el sutphnris,uln bcstia ct pseuduproplielw crucia-
nrsi, et os ejus sicut os leonis. El dedit illi draco vir-
tnlem suam et potcstatem rnagnam. El vidi itnum de
capitibus suis quasi occisum in mortem, ct plaga mor-
lis ejus curala est. Et admirata esl univcrsa terra
post besliam. Et adoraterunl draconem qui dedit
polestatem besliic; et adoravcrunt besliam, Hicentes :
Quis similis besticc ? et quis polerit pugnare cum ea ?
Et datum est ei os loquens tuagna, et blasphemium ,
et data est ilti potcstas facere menscs quadruginta
duos. El aperuil os suum in blasphemias, ad Deum
btasphemarc nomen ejus , et tabernaculum ejus, et eos
qui in coelo habitant. Et datum est ei betlum facere
cumsanctis, et vincere illos. Et iterum : El vidi aliam
bestiam ascendenlem de tcrra ; cl habebat cornua dno
buntur die ac nocle in swcuta swculorum.
XV. Tres liic dicunlur , diabolus videlicet, et
bestia, qu.T est Anliclnislus, ct pseudoprophcla,
qiue (iiiiiifiii polenliatu Anlichrisli oslcnsura est in
signis et prodigiis mcndacibus. Et du;e bcslia:, ope-
rantc diabolo, eminculiorcs snni in mtiverso corpore
perditorum. Etdiabolus quidcm cst invenlor ct causa
omnis mali , tanqnam bominibus morlaliter viveiili-
bus invisibilis. Est et bomicida esl ab iniiio. Uni-
versa mala qu;e operalus ost, inaximo pcr hoiniiics
exercuit ct excrcct. lllum atitcm priinum makini
quod in dcccptione primorum hominum perpetralus
esl, per serpcntem fecil; qnia ncc crat homo, per
quem primi homines dccipercnlur. l'er serpentem
similia agni, eltoquebatur sicut draco. El potestatem B locutus Ev.e , pcr Evani Ad;c. Dcindc pcr Gain oc-
prioiis besiiw omnem faciebat in conspeclu ejus; ct cidit Abcl. Et deinccps pullularuiil onmia mala , ct
fecit terrum el inhabitantes in ca adorare bestiam pri- creverunt iniquilalcs, ct crescuiit ailliuc, doncc per-
mam, cujus curata est plaga mortis. Et fecit signa venianl ad summum mali ; quando Deo pcrmitlcntc
magna, ut etiam ignem faceret de ccelo deicendere in el ordinante assumplurus est sibi diabolus vas aptis-
tcrram in conspeclu homiuum. El seduxit habitantcs simum, iiomincm videlicet illum damiiattun et per-
lerram, propter signa, quw data sunt illi facere in ditum , capulque perdilorum ; qui in lantam cx-
conspectu bestitv. Ei ilcrum : Ego libi dicum sacra- crcscet maliliam, ut homo omnium pessimus oslen-
menlum mutieris, et bcsliw quw portal eam, qutc ha
bct capila septem, et cornua dcccm. Dcslia quam vi-
disli fuil, et non est, el ascensura est de abijsso, et in
inlerilum ibil ; el mirabunlur inhabilantcs lcrram
( quorum non sunt scriptu nomina in libro vilw a cm-
s;itutiune muntli), vidcntes quw crat, el non est. Et
liic est scnsus, qui habet sapiculiam. Seplem capila
tare se possit, ct audial lanqttam (it Deus, clcontta
univcrsa consurgat, ct cxtollat sc ac jactcl super
omne quod dicilur Deus cl quod colitur : ita ut dc
illo jam diclum sit a Doniino : Non est supcr lerram
poleslas qutc comparetur <i qui factus esl ul nullum
limcrel. Omne sublimc videt, Ipse esl rex super uni-
vcrsos (itivs superbiw. Ut sriamus dc illo diclum essc.
plem monlcs sunt, supcr qttos mulicr sedel, et reges ^ snperius ostendilur, ubi dicilur : Cum apprelienderit
scptcm siinl. Quintiue ceciderunl, unus est, atius non- eum gludius, subsislere non polerit, neque liasta, ne-
dum vcnit ; ct cum vcnerit , oporlrt illum breve lem- que lliorax.
pus muncre. Et bestiu qiuv erat el non esl, tpsa octava
est, et de seplem est, et in inieritum vadit. El decem
cornua qittv vidisli, deccm reges sunt,qui rcgnttm
tiondum acceperunt , sed poteslalem lunquam reges
K iu Itora uccipiunt posl bestiam. Ili consilium nnum
hubent ct virlutem, cl polestatem suam besiiw tradent.
Ili cum Agno pngnalmnl , cl Agnus vincel illos : quo-
iiiam Dominus domiiioruni est, ct Rex reyum, et qui
cum illo sunt vocati, clecti el fideles. Et ilcium :
Et vidi besliam, et rcges lerra', et cxercilus eorum
congregnlos ad faciendum prwlium cum illo qui scdc-
but in equo, et cum exercilu cjus. Et apprehensa est
beslia, et cum ipso pseudopropltela qui fccit signa
toram ipso, quibus scduxil cos qui acceperunl cha-
rnclerem beslitv, et qui ndorant imagincm ejus. Vivi
missi sunt hi duo in slagnum ignis ardenlis sulphuris,
et caleri occisi sunl in gladio sedcntis snper cquum,
<iui procedil de ore ipsius. Et ilerum : l.l ciim con-
.■.ummati (uerinl mille unui, sotvehtr Sutanas de car-
ctresuo,cl exiet, el seducet gcnlcs quw siuit snper
angutos terrm Gog et Magog, et congregabil eos iu
pralium, quorum numerus esl sicut arcna mnris. Et
auenderunt snper altitudinem lcrrw; et c rcum-
ierunt castra sanctorum, et civitatcm dilectam. Et
lieseendit ignis a Deo de ecelo, ct devoravit illos ; ct
rlfibolus qui tcducebat eos, missits cst in ttnanum
XVI. Quod aulcin iinii.ii corpus sit omuiuin pcr
dilorum, cujus isdcm Antichristus taput sit, supcrius
osleudilur, ubi diclum esl : IUembra cohwreniia sibi
carninm ejus. Et ilerum : Corpus illius quasi scultt
(usilia ; compaclum sqnamis se premenlibus. lina uni
conjungilur , ct ne spiraculum quidcm incedil pcr
cas : alteri tma adhwrebit, cl tenenles se nequaquam
separabuntur. De quo corpore cl capite cjtts, id cst,
diabolo, vel Anlicbristo, et pcr Ezcchielem prophetam
dicilur : Ecce cgo ad le Pharao rex /Egypti, draco
magnc, qui cubas in medio puminum titorum, et di-
cis : Meus cst (litvius, et ego feci memetipsum. Et po-
nam frwnum in maxillis tuis, ct agglulinabo pisces
(luminum luoruin squumis tuis; et exlraham le dc
msdio (lumiuuin htoruin, et universi pisces lui squa-
mis Inis adhwrebunt, et projicitun le in descrlum ,
ct omncs pisces (luminis lui. Dc cujus potentta ct
iu psalmo, secttndum Hebraicam tamen translalio-
nem, dicitur : < Inipius sccundum allitudincm fuio-
ris sui non rcqiiirel, ncr. cst Deus in omnibus cogita-
tionibus ejus. Parluriunt viae ejus in omni tempore.
Longe sunt judicia tua a facie ejus. Omnes ininiieos
suos despicit. Loquilur in corde suo. Non movcbor
de genetatione in generationem, ero sine malo. Ma-
ledictione os cjus plenum esl, et dolis, ct avaritia ;
6ub lingua ejus dolus et iniquiUs. Sed ct insidiatus
2sl SERMO DE FIDtl VERITATE. 283
juxla vesiibula in abscondilis, ut interficiat inno- A ab co capii fueiint, stabihter tenentur. E:-go n;ii a
cenlem. Oculi ejus robustos circumspiciuut ; iusi-
diatur in abscondito, quasi leo in cubili. Insidia-
tur ut rapiat paupcrcm, dura attraxcrit eum ad reie
suum, cl confrartmn subjicil, et irruet viribus suis
valenter. »
XVII. Hoc corpus diaboli atque Anlicbrisli, quale
inprajsenti sit, et quid illi in futuro maneat, denion-
stratur in alio psalmo, ubi dicilur : Quid gloriaris in
malitia quipotenses iniquitate? elcxlera. l>e boccor-
pore perditornni loquitur ct libcr qui inscribitur Sa-
pientise, qualiter in fine teniporuin oppressum a'ter-
nis miseriis gcrat seram et infructuosam pncuiten-
tiam, dicens : Tunc stabunt justi in magnn constan-
tia, et cselera quae subsequuntur. Etgo erravimus a
conspectu districti judieis expulsus tenctur, miscriae
el tenebrarum lerra ccbibelur : quia foris ilolor cru-
ciat quosdivisosa vero lumine intus cascitas obseu-
rat : transarlorum illa ullrix flainnu vitiorum con-
cremationem ct lumen non babet.
XVIII. Sciendiim tamcn quia sicut :'n domo Patris
mttnsioncs mutta: sunt pro diversitate virtutit; sic
dainiiatos diverso supplicio. gehcnnse ignibus subi-
cit disparilitas criminis.: cjn.e scilicet gebenna ,
quamvis cunctis una sit, non lamcn cunclos una
eadeinque qualilate succemlit : quae tamcn supplicia
in sedemersos et ullra vires cruciant, et iu cis vitae
subsidium exslinguentes servant; ut sicvitain tcnni-
nus punial, qualenus semper sine terinino cruciatus
ria vrritatis, ct jnsiituc lumcn non luxit nobis, et sol B vival, quia et ad fniem pcr lormenta properat, et
intelliqentitv non orttts cst nobis. Lassatt svnius iit vta
iniquitatis ct perditionis ; ct ambulavimus vias di/ftci-
tes, viam antcm Domini ignoravipius. Quid nobis pro-
fuit sttpcrbiit ,-aul qnid diviliarum jactantia conlulit
nubis ? Transierunl omnia illa lanquam tintbra , e t
tanquam nnnlitis percurrens, et taitquatn navis quaz
pertransiit fluclnantem aqnam. Quod aulcin cx ange-
lis ct hominibns perdilis imum corpus sit, uno cru-
«iatui deputatnm, Dominus ostendii in Evangclio,
ubi ait se dicturtim in judicio : Discedite n me, ma-
ledicti, in itjnem tvtemum , qni paratus est diabolo
ct anqclis cjtis. De hoc crucialu malignorum angclo-
rum et borainuro Isaia prophcta in line libri s:ii ait :
Egredientur (haud duhium qnin samli) et videbunt
sine fine delieieus durat. Fit ergo miseris ° mors
sine morle, finis sine fine, defectus sine defectu,
quia et mors vivit, et finis scmpcr incipit, cl defi-
cere defectus nescit ; quamvis illic ignis et ad con-
solalionem non lucct, et tamen ut inagis torque.it
ad aliquid lucet. Nam sequaces quoque suos secum
in lormenlo reprobi flainma illuslrante visuri smif,
quorura amorc dcliqueruiit : quatenus qui corum
vilam carnaliter contra prxcepta Condiloris ama-
verant, ipsorum quoque eos inlcrilus in augmento
suic damnationis ailligat. Hic locus suppliciorura di-
citur el lacus, sed in quo non est ajua, sicut pcr
Zachariam dicitur : Tu quoquc in sanguine tesla-
mcnii tui emisisti vinctos tttos de lacu in quo non cst
cadavera virorum qtti pratvaricati sunl in tne. Vermis ^ aqna. El per Ezcchiam regein juslum : Non exspe-
eortttn non mortetur, et ttjnts corum nou exsttnguctur,
et erunt usqtte ad salietalem visioms omni carni.
Ihrc. poena et locus poeiiarnui nominatur in Evange-
lio leiiebrx exteriores, ubi jaclatur servus ille qui
non arguilur de fraude, sed dc inutilitale, quia ac-
reptuni talenluin negotiando multiplicarc nohiit ;
ct alter, qui ad nuptias vestilus vesle nuptiali non
inlerfuit, ligatis manibus etpedibus projicilur. Ipse
locus frequenter in Scripturis nominatur infernus ;
sicut cst illuil in Parabolis : Semita tnlai super erudi-
tum , ul declines dc inferno novissimo : et Ezcchias
rcx justiis Domino ail : Non infernus confitebitur
tibi , ncqttc mors laudabit te. Et in psalino . In in-
clabnnt, qui dcseendunt in lacum, verilalem tuum.
Dicunlur uovissima laci, ct fundamenu laci, et no-
vissima ahyssi.
XIX. Vos ergo ahluti aqua baptismalis, el hono-
rati nomine Chrisliano, signoque salutis siguali ,
pensate atleiile, et 'perpcndite 'diligcnter , si hahe-
nnis quod incrito timeamus , si cst quod omni solli-
citudinc meiitis caverc debeamus; et inde cogitare
nullatenus negligamus, sicutef sacer psahnus docet,
dicens . Quoniam iniquitatem meatn annuniiabo, ct
cogitabo pro peccalo meo. Et iterum Qutiniam ini-
quilatem meam cgo cognosco, el pcccatum mettm con-
tra me esl scmper : cl non solum menles nostras co-
\crno atttcm qnis confitebitur tibi? Et ilerum : Non -n gitando, sed et linguas noslras loquendo, ibi occu-
morlui laudabunt te, Domine, ncqtie omnes qui dcsccn-
dnnt in infernum. Et healus Job : Jn profundissi-
muin, ait, infcrnum descenduni omniamea. Nomina-
liir claliis nominibus, s":cut isdeinbcatus Joh iteruni
ait Doniino : Dimitte ergo me ul plangam paululum
aniequum vadam, et non revertar ad lerram tcnebro-
sam el opcrtam mortis caliqine; lerratn miseriw el
tenebrarum, ubi umbra morlis, el iiulius ordo, scd
seinpiterntts horror inhabnat Quid enim lcrrse tenc-
brosae noniine nisi lerra tartari clausa signatur?
Nec immerito infcrntis lcrradicitur : quia quicunque
pemus. Caetera pericula temporalia quanto minora
sunt, tanto minusnos sollicileiil. Ista autemquanlo
niajora suui , lanlo magis nos conturbent ei coutri-
slcnt, el profundis doloribus, Mispiriis atque gemiii-
luis coniptmgant ; ui fi;U nohis quod scriptuiu est :
Gonfige, Domine , timore tuo carnes mcas : a judiciis
ciiitn tuis titntii. Pcnsate fi.'eliier quod bealus Job de
se fatelur, diccus . Semper cnim quasi tttmcuics $u-
pcr me flttctus limui Dcum, et pondus ejus ferrc non
potui. Si illc qui sie tiiucbat, potuit unquam vanis
cogitationibns occupare mcntem, aut oliosis vcrbis
BAUJZII ISOT.E.
• « Mors sine morte. Siunptum est istnd ct saneto Vidr- nota« nostras ad lihruin !ii S.ihiani Hr Gubrr»
tlregorio in iihro i* Moralium in Job, cap. 48 natione Pei
r.3
S. ACOiUKDI EPisCOPi LUGDUNENSIS
linguam; cirnunfcric oculos mentis vcstrxpcr vi-Aroagnum Dei csse nmmis Uominus ostcndit , cura
cinas regiones, et consideratc morlales nostris tem- loquilur ad Jcremiam, dicens : Tu ercjo accinge lum-
porilms. Ad quid eos videtis vacare ? quid cogitare, bos tuos ; et surge, et loquere ad eos omnia quai ego
loqui el faccre? qnanti sunt qui conentur agere
quoil Apostolus prsecipit , dicens : Omnis sermo ma-
lus et ore veslro non procedat; sed si quis bonus esl
ad erdificationem (idei . ut dct gratiam audienlibus.
Kt iterum : Verbum Christi habilel in vobis abun~
danter, in omni sapienlia, docentcs et commonenles
rosmetipsos psalmis, hymnis, canlicis spirilalibns , itt
prcecipia tibi. iVc formides a facie corum : nec enim
timere te faciam vitltum corum. Eqo quippe dedi te
hodiein civitatem munilam, et incolumnam fcrream,
el in murum wneum, super omncm terram. Simililer
et ad Ezechielem : F.cce dedi, ait, faciem tuam va-
lentiorem faciebus eorum, et frontcm tuum durioretn
frontibus corum, ut adamantcm, el ut siiicem, dedi
gralia cantanles in cordibus veslris Deo. Omne qvod- f.icicm tuam. Ne timcas cos, ncqne metvas a fucie eo-
cunque facitis in rerbo aut in npere, omnia in nomine rum; qnia domus exasperans esl. El qnia liniere iui-
Domini Jesu, gratias agentes Deo et 1'atri per ipsum. micum, qui soitim corporale damnum inferre polest,
Et iteruin : Qttid ergo est, fratres? Cum convenitis, grave crimen esl ; idcirco instrr.il nos psalmus ita
unusquisque vestrum psalmum habet , doririnam ha- orandum : Exaudi, Deus, orationem meam, cum de-
bct, apocalypsim habet, linguam habel, inlerpretatio- " precor : a timore inimici cripe animam meam. Quasi
naii hubet; omnia ud (idificationcm fiant. El itorum : dical : A limore iniinici libera me, el subde limori
Sice ergo manducatis, sive bibilis, sive aliud uliquid tuo. Tale esi quod in aiio psalmo dicitur : Quoniam
facitis, omiiiu in gloria f>ci facit.e. Vere omnino, sicut tnulti bellantis adversum mc, ab allitudine dici timebo,
Dominus ;iil : Bonus hoino de bono thesauro cordis ego vero in te spcrabo. Quod sic accipiendum est,
s;ii profcri bona. Sieut ego verissimum estquiaqui quasi diceret ; Mulli quidem pugnant conlra me.
thesaurum bonitatis habet iu corde, non pole.st ali- Ego autera auxilio gralirc tine firmalus, sperans iu
ler nisi ut bona cogitel et loqualur ; ita qui inania
et inulilia loquitur, ilcmonstrat sc inanem Cl va-
c;iiiin esse a gralia spirilali. N.tm si non essct, eur-
i.Tci • 1 1 procul duliio se audicnles atdificarct in lijc
ct gratiarnm aclionea I gloriam Dei.
XX. Ecce nihiisiis nunc et bona, qnsecx lolo corde
amaiect desiderarc debealis ; audistiset maia.qux
cv lotr, virtute et onini conamine fugere debeatis.
Propter quod pensatc quem locum habere possit in-
lerulrumque pcrilurariim rerum amor, et transitc-
rii damni et periculi liuior. Scicndum omnino quia
sii v.i amarc illicita aut immoderatn bona tempora-
lia, pecratiim est; ila limere inordinate , pcccatum
omnino est; et tam grande pcccatum, itt inter e;c-
tera peccata annumerclur.et a regno ecelorum exclu-
d;it . et xlcrnis poc is addicat, sicul in Apocalypsi
legitur : Timidis autem, et incredulis, et exsecratis,
ct Itomicidis, et furnicatoribns , et vencficis, ct idolo-
lairis, ct omnibus mendacibns, parsillorum erit in
stagno ardenle igne. ct sulphure, quod est tnors secun-
da. Beatus quoque Petrus apostolus non solumdocct
r.on tiiueii luiii perscculores , sed ner lacsioncm pe-
te, non multiludiuem corum, seii luuin exceisum ti-
mebo tumcn. ilii ergo qui bellantur adversum mc,
iion pusstiiit pcnelrare altittidinem diei, cujus apo-
stoli duodecim sunt oie [F., hoi.ej fulgentes.
XXII. Qui autem veracitcr in Domino confidunt,
securi se ilieunt in Deo : Laudabo se.rmones meos ,
in lico speravi. Non tiinebo quid facial mihi caro.
Et iterum : Dominus mihi adjulor, noa timebo qnid
faciat inilii homo. Qnis enim accusabii adversus c!o-
elns Mei, ut ;:it Apostolus? Et itenun : Qitis nos se-
p:irnl>it a charitule Christi ? Tribulalio, an angttstia,
■ii! persecutio, un fames, an nudilas, an periculum,
an gladius {siciti scriptum cst . Qnia pro le mortifi-
camur lo:a die, atslimali sv/nus ut ovcs occi.ionis)'1 sed
iu his omnibtts superamus,propter cttmqui dilcxil nos.
Perfccte itaqne Ciiristiani non solum non litnciit
tributaliones , verum etiam gloriantur in tribulatio-
niHus; scientcs quod tributatio palienl.iain operatur,
palientia autem probationcm, probatio vcro spcm,
spes autcm non confiindit : quia ehaiitns Dei diffusa
cst in eordibus eorum per Spiritum sanctum, qui
dalus est eis ; et oniue gaudium exisliinant, cum i»
lare quidquii! mali perscculores inferrc pi>s-iint. iltio p tcntationcs varias incidunt . ahsque ulla ambiguitale
conjungens lcstimonia psalmi et prophclx !s;ii;e,
dicens : Oculi Dci sunt supcr juslos, cl tnir,f, ejus
ctl preces eorum- Vultus atttt m Domini super facien-
t.' nutla. El, Q is c*i qnt vobis nocenl, si botii aitnu-
tatores ftteritis? Ilue ipsum ct por prophclam Domi-
nus prscccpit , diccns : Nolile limere opprobria ho-
minum, d blasphemias eorum ne metuatis. Stcnt
euiiu veslimentum, sic comcdel eosvermis; el sicut
lanam , sic devorabil cos linea. Sntus autem mea in
scmpilcrnum erit. Siiniliter cl pcr scmetipsum in
Evaugelio jubet : Nolite limere, inquiens, cos qui
corpus occidunl, ct post hn<- r.on habent amplius quid
faciant.
XXI. Non timere autem corporis pcrseciHorcs
noverunl se tribulalionibus cl angusliis confiari,
cxaminari e! ]iiii(;ari, sicul aunini ct argcntum in
fornace ignis, non sicnt paleas, aul icenum. Quia ad
!:('.■ iiiis ignem tribulaiionis adbibet Pater ccelestis,
iit sordes abluat, non ut in cinerem convertat. San-
ctorum itaqtie vox cst in psalmo diccntium : Quo-
niam probasli nos, Deus , igne nos examinasti, sicut
examinatui argentum. Induxisli nos in laqueum, po-
snisti tribulationes iu dorso mstro, imposuisti homines
super eapita nostra. Transivimus per ignem et ttquam,
et eduxisti nos in refrigerium. Ha'c omnia palinnlur
variis pcrseculionibus. Totcranl plcruroqite snpcrio-
res, quasi super c:>pita impositos, quos noverunt
i js pejorcs. Tolerant ai.lem, non soltim tribttlatio-
2S3 SERMO DE FID-iJ VEKIT-ATK. Kii
nes, sed el lcnlatioiie6, quasi ignem ei aquam, pei A gibus. etomnibus qui in sublimitale sunt,ut quietum
adversa scilicet et prospera. Cavent omnino nc eos
aut ignis exurat, aut aqua coimmpat. Transeuntes
aiitein per ignem el aquain. hoc est, per prospera
et adversa , educunlur in rcfrigerium ; ulii jam nul-
lum linienl iniinicum, nullam sustinent molestiam,
quia perpetuum refrigerium et pcrpelua auies per-
se\erat.
XXIU. Ut aulem ad !ioc perveniant, quid agen-
dnm est omnibus fidelibus inter tnt mala et trans-
ei Iranquillam vilam agamus, in omui pietate ei casli-
laie. Quod vero non solum in omni tempore, sed et
in omni loco, hoc lieri debeat, osiendit, post pauca
subjungens : Volq e.rgo viros orare omni lcco levan-
tes puras mauus sinc ira ei disceptatione. Sitnili-
icr a mulieres in liabitu ornato , cum verecundia ct
sobrietale.
XXVI. Sciendum ante omnia quia oraiio sicut
essc debet sinc ira <n disceptationc, ita et sinc bae-
itura et tnansura, loleranda et fugienda, nisi quoii silatione , cuin loia fiducia el fide. Quod in multis
Dominus et Redemptor noster, liberator, et raode- qnidem locis oslenditur; sed prxcipue in illo , ubi
rator, cum de uliimis tribulalionibus instrueret di- Pelrus Domino ciicit : Rabbi, ecce ficus, cui male-
scipulos, praecepit , dicens : Vigilate ilaque omni dixisti, aruit. Et respondens Jesus, cit illis . liubete
tempore orantcs, ut digni habeamini fugere isla omnia fidrm Dei. Ame.n dico vobis, quia quicunque dixeril
qtut futura sunt, et starc anle Filium liotninis. Sinii- " huic monli . Tolle te et mitle le in mare, el no.; hasi-
litcr et cum de sua j.mi inslanti passione ros nione- laverii in corde suo, sed credidevit quia quodcunque
ret, dicit : Orate ne inlre.lis iu tentationem. Nam et dixerit fiat, jiei ei. Propterea dico vobis, omnia qua-
antea interrogatus a Pharisaeis quando vcnil regnum cunque orantes petieritis, credile quia accipietis, et
Dei, cum respondissri, subjun.vit, dicens : Quoniam
oporlet semper orare, el non deficere : osten :ens lioc
per parabolam dejudice iluin, et vidna inteipcliante
importune. ISam et in alio loco, cum pcr parabolam
diceret quemdam importune rogantein impetrasse
commodo dari sibi panesa qtiodaiu. suljccit, dicens:
Et cgo vobis dico, Pelite, et dabitur vobis; quwrite,
el invenietis; pulsale, ct aperielur vobis. Omnis cnim
/jui pelit accipit , cl qui quwril invenii , et pulsanli
apcrielur. Et post paululum : Si ergo vos, cum sitis
venicnt vob'.s. Hoc modo orandum et bcalus Jacobus
aposlolus artmonel, dicens : Siquissapieniiam postu-
I't ;i l)co qui dai omnibus afflucnter, ei non impropc-
rat, ei dabitur. Poslulft auiem in fide nihil hatsitans.
Qui enim luvsitat, similis esl tempestati maris, quai a
vento movetur, e! circumfertur. A'oh erqo (cstimel illc
homo qiiod nccipiat aiiquid a Domino. Vir duplex
anima, inconslans esl in omnibus viis suis. Tantain
fidem et fiduciam pr.cstat magna muiiituuo «iuice-
diuis f>ei, cui in aiio psaiino dicitur : Quia, tu Do-
mali , nosiis bona duta durc filiis vestris ; quanln mine, suavis et mitis, et muluv misericorditx cmnibus
magis Paler vesler de cwlo dabit spiritum bonum pe- invocantibus te. Et uobis pcr propbetam dicitur :
tentibusse? Dissoive coiiigntiones impielatis, so!vc [asciculos dc-
XXIV. De qua re, id cst assiduitaie vel potius primenles, dimiltc eos qui confracti suni libcros, et
importunilale orationum, quam solliciti cl intenti omne onus disrumpe. Frange esurienli panem tuum,
essc debeant fidclcs, plena cst oninis sacra Scriplura
Novi ct Veteris Testamenti cxemplis et proeceplis,
i.i quibus (quod i>icompre!;cnsibile est bominibus)
a!i:|na qua; omnipolens Deus promisit fulura, sie
ilisiulit, ut oralionibus oblincrentiir. Undc et Pelro
apostolo (letcnio al> Herode, el in carcere truso,
oratio abEcdesia fiebalsine inlermissionc ad Dcum.
El Pauius exhoitalur audilorc.s suos, ilicens : Oran-
et eyenos vagosqueiitdnc in domumtuam. Tunc eiuin-
pet quasi manc lumcn tuum, el sanilas iua cilius orie-
tur, et anleibit faciem tuamjustitia tna, et gloria Do-
niini coiligct te. Tunc invocabis, ei Dominus exuudiet
le; clamabis, et dicel : Eccc adsum. In quibus versi-
bns aperledemonstrat quodqui pie audil Dominuiq,
misericorditer audilur a Domino. Scd Los propheli-
cos versus alia trauslalio sic iitchoat : Dissolve ob!t-
les omni tempore in spiriltt , et iu ipso vigilanles in (jntiones violentarum cauiionum, dimitte fractos in
omni insianiia et obsecratione, pra omnibus sanclis, remissionem, el omncm scriplurum iniquam conscin-
et pro me, ul delur mihi scrrno in aperliouc oris mci n de, cl in fiue, adhni ioquenle te, duc', Ecce adsiim
cutit ftdncia , notum fucerc myslerium Evangelii, pro
qtio lcgalione ftingor in caicna isla, ila ul in tpso au-
dcam prout oportcl mc hqui. Et in alio locosimililcr .
Orutioui iiLsiaie, ait, vigiiantes in ca graliarum uetio-
ne; orantes shuul et pro nobis, ut Deus aperint nobis
ostinm sermonis ad loquendum mgsteriunt Clnisti
(propter qnod cii.ua vinctus sutn) ut manifestem illnd,
ita ut opotlet me loqui.
XXV. Ouol aiilemnon tantum p;o se unusquisque,
autpro sanctis, debeat soUicitus esse in oraiione ,
scj et pro oranibus hominibus, idem beatus Paulus
sic ositn.lit. prxcipiens lObsecro igiiur primo om-
nium fieri obsccraliones , oralioncs, poslulatior.es,
graiianiitt tteliones pro omnibus henunibus, pro re-
Ouod valde nccesse csl, ul pradicetur , audialurci
impleatur.
X\\'!. llanc niullilndiiiem dulcedinis suai omni-
potciis ct miscricors Dominus per Ezechiclem pro-
plietain aniiuiiliai cieineiitcr, ct dicit : Convertimini
et ugilcpaniitenliam ub omnibus iniquitatibus vestris,
el noii eril vobis in rninam iniquitas. Vrojicite n vobts
omnesprcrvaricationes vestras quibus pra vai ieaii i siis,
ci facile vobis cor novt w ei apirilum novum. Ei quare
moriemini, domus Israel? Quia >;;>:o morlem m(~
ricutis, dicit Dominus. Revertimini, ei viutic. Sieei
per lsaiam osienditur, cum dicrt : neveliuquai impius
viam suam, ct vir ittiquus cogitatienes suas, c! rever-
tslnr ad Dominum, et nriwebitur (jns , ci od Dtum
*i~ S. ACOBAUDl EPISCOPI LUGDIJNENSIS 888
nostrum, quoniam multus est ad ignoscendum. llane A '/"' aspiceret. Despexislis omne consilium mcum, et
epaliones meas neglexistis. F.go quoque in inte-
suavitutem misericordix suse Doniimis nobis oflcrt
jicr eumdem projihetam, dicens Mcmcnio Iwrum
Jucob et Isracl, quoniam servus tneus cs tu. Formavi
te, senus meus es tu, lsrael, non oblmtcerit mei .
delevi ul nubem iniquitates luas, cl quasi nebulam
peccata tua . revcrlere ad mc, quoninm rcdemi te. El
iterum : Ego sum, ego sum tpsc, qui deleo iniquitales
ruas proptcr me, ct pcccatorum luornm non recor-
dubor.
XXVIM. Qui autem lias duleissimas vocaliones
Dci neglexerint iu presenti lempore, dum iuveniri
potcst, ct dum prope est, et venerit tempus jam
non operandi, scd recipiendi unumquemque sccon-
diiin opcra sua, audicns ainaras improperationes
Vocavi, et renuiitis ; extendi manus meas,et non fuil ]} cxcrcituum.
n/« veslro ridcbo. Tunc erit cis illa infrur.luosa con-
versio, de qua Dominus per prophetam loquitur
omnibus dicens : Convertimini, el videbilis quid sit
inler justum et impium, et inter servientem Dco et
non scrvienlem ei. Fccc cnim dies vcniet succensa
quasi caminus; et crunt omnes superbi, et omnes fa-
cienies impietatem, ttipula '. et inflammabit eos dics
veniens, dicit Dominus exerciluum, qucc non retin-
quet eis radicem ct germen. Fl orietur vobis timenli-
bus nomen mcum sol juslilicc, et sanitas in pennis
ejus, el cgrediemini, et salielis sicut vitult dc armenlo,
el calcabilis imptos, cnm fueril cinis sub planta pe-
dum vestrorum in die qua ego facio, di.il Dominits
AGOBARDl FLEBILIS EPISTOLA
DE DIVISIONE IMPEIUI FHANCOHUM INTER FlLIOS LUDOVICI IMPERATORIS
I. Doraino gloriosissiino Ludovico imperalori
Agobardus servulus.
Cum unusquisque fidclis oinni fideli lidei sinceri-
tatcm debcat, dubi'im noii est quod praccipuc fuleli
praiiato, cui ses publicn ad giibernandum commissa
est, lidei servanda sil ab omnibus, qui divinre dis-
quia nulla alia exslat causa, pro qua hxc scribere
pr.esumo, nisi quia dole.o; qtiantnm dicere non pos-
sum, de perieuKs qu;c vobis imminere vidcnlur,
ct ma.v.iuic animx. Nam quanto excellentior sub-
stantia est anima corpore, lanto excellentiori sol-
Iicittidine curani anim;e gerere debemus, quani cor-
posilioni (idelilcr subjccli sunt, sicul Aposlolus do- f poris; ita Douiinn docentein Evangeliis, sicut ipsi
ccl : Omnis, inquiens, anima poleslalibus sublimiori- 0[>lime noslis.
bus subdiia sit . quanquam circa millum infideliter
ngenduni sit. 1'roplcr qeod et alius ajiostolus dicil :
Subditi estote omni humanai creaturcu propicr Deutn :
ct docemur oraro pro onmibtis hominibus, pro rc-
gibus ei his qui in sublimilale sunl. ui quietam ct
tranquillam vitam agaraus iu omiii pietate. Et in
alio loco dieilur : Ideo necessitate subdili estoic, non
sotum proptcr iram, scd eiiam propler conscientiam.
II. Cum auiem hxc ita sinl, cl omucs vobis (I-
dcles cssc debeanl, quomado quisquam fidclis vobis
csse jxilciit, si videns aut intclligens vestrum peri-
culum, non se ingevit quantum jiotest, ut vobis
indicet et cogniiuiu faciat , si tanicn locus aut fa-
III. '> Anno itaque pracsenti , in allrilione et com-
motionc, agitatione et alflictione terme ct habilan-
liuin in ea quanta mala increbuerint, nemo lionii-
num cst qui enumerare possit, ntilla exigente cau-
sa, nulla eompellente ncccssitate ut ita lleri opor-
terel certaraina qiiae icnernus ; quia si voluissetis,
tranquillam et quietam vitam ageretis cum liliis ve-
stris, non minus quam c jialer vcstcr, el avus. Adsit
omnipoiens ct misericors Deus, qui habitator est
pectoris vestri, adsil etiaiu patientia veslra, qua civ
teros hoinines prxcellitis, ut hsec qnae suggcro
tranquille audire et pcrpendere digncmini.
IV. In illo tempore, quando lilinm vestrum d par-
cc.llas penilus illi non den-galur ? Tcstor omnipo- D ticipem nnmitiis vestri facero curaslis, ita in puj
tcnlem Deum, qui scrutalor est cordium ct renum. blicum vcstrum intcrrogando hoc inchoastis, diccn-
BALU7.H NOTjE.
« In codice regio ntilliis boc loco litiibis exstat.
It::quc cuni rclinuimus qui a Massono inventus est.
Qianquam animus erat islnd quoque mutare. Sed
qniil litiilus hic jani prx-vainit. el ficbilis epislolue
noiniiie citari consuevit bic libellus, visum est niu-
i.iri non debere.
t> .Dino prcesenti, id esl, anno S33. Tunc cnim Lu-
dnvicus filioruni rcbellionem coiiijiesccre medilatus,
cxercitum adversus eos coliegit, infelici prorsus
cvenlu, ut tradunt scriptores illorum temporuin.
c Pater vesier et avus, Carolus Magnus et Pippinus.
•t Parttcipem nominis veslri. Co:iligtl islud anno
817, u( Eginhardtis tradit. Ludovicus imperator, in-
quit, « generalem populi sui conventum Aquisgrani
more solito habinl ; in quo fdium sutim primogeni-
iuoj Lotbariuin coronavit, et noroinis aique impcrii
sui socium sibi constiluit. » Sed fusius ista prosequi-
tur auclor Clironici Moissiacensis, qui iideni etiam
astruit rebus qnas hic enarrat Agobardus. < An. 817
Ludovicus imperalor, inquit, apud Aquis palatiunj
cclebravil Pasclia. Et in ipsaxstale jussit csse ibi
convciitum populi de oinni rcgno vel imperio suo,
apud Aquissedem regiam, id esl, episcopos, abbales,
sivc comites et maiores natu Francorum. El mani-
(estavit cis myslerium consilii sui quod cogitaveral,
ut consliltieret unum de filiis suis iuipcratorem. lia-
hebat enim tres filios ex uxore Ermengarda rcgina.
Notncn uni Clolarius, nomen secundi Pippinns, ct
noincu tertii Ludovicus. Tunc »mni populo ptacuit
ut ipse, se vivente, constituerel iiiium ex fihis suis
imperarc, sicut Carolus pater ejus fecerat ijtsum.
Ttuic tribus diebus jcJDnatum esi ab omiii pnpiiloj
2o9
FLEMLIS EPISTOLA DE DIVISIONE, ETC.
290
tes : Qtiod ad siahilimciitum rcgni.pcrtincl, ci ad \ ct fiiinanda; ac deinde d jurarc omnes jussistis ut
robur regiininis, debet homo diiferre, an non ?
Cumquc oinnes respondissenl quoii ulile el neccssa-
rium es(, non esse differendum, sed potius accele-
randum; statini vos, quod cum paucissimis tracla-
veratis, omnibus apcruistis; el dixistis \os velle
propler fragilitatem vitas, cui inccrta est inors, nt
iliuu valeretis, nomcn imperatoris uui ex tribus (i-
liis vcstris imponeretts, in quo volunlatcm Dci
qtioqumnodo eognoscere potuissetis. Proptcr quam
cognoscendaminjunxistisulfacercnt omnesjcjtii>inm
IrMuauuiu, offerrent sacerdolt s sacrificia omnipoten-
ti Deo, qui suavis ot miiis et nnli.c niisericordix
estcinnibus invocanlibus se ; (ieret quoquc ab onini-
bus elecmosyna per illud triduum solito largior, ut
talcm electionem ct divisionem cuncli sequerenltir
ac servarent. Quod juraraentum nemini visum est
spcrncndum, aut superfluum, sed potius opporinntim
alqne legitimum, eo quod ad pacem ct concordiam
perlincre vidcretur, In proccssu qnoquc lemporis,
quotiescunque aut quocunque impcriales liltcne
millerentur, ' amborum imperatorum nomina con-
tinebant. Postea vero mulala voluntate, convuls.i
sunl slalula, et de titleris ' nomen omissum cst, el
in omnibus contraria altcnlala sni.l, cum nequc pcr
seipsum Dcus, neque per angelum, nequc pcr pro-
pbetam vobis dixerit, Ponitcl mc itit constituissc,
sicut de Saulc dixit Samucli : adhuc qunque nesci-
tis qualilcr in sccrelis Dei consiliis definilum sit.
omnipotcns Dcus, qui summa beiiignilate regit cor- R Et eccc, sinc ulla ratione et consilio, quem i
da in se speranlium, infunderel in cordc veslro vo-
liHilatetn suam, ct non sincrct supcr alium inclinari
voluntatein veslram, nisi super cuin qui sibi pla-
euisset. Ilaque perfecislis omnia quai in lali re fa-
cicnda crant, tali fidc et spe, ut lioc a Dco voliis
infiisiun ct inspiraiuin nemo dubitarcl. Cxtcris filiis
vestris » designaslis partes rcgni rcstri ; sed ut
b ununi regnum cssct, non tria, pr.clulistis eum illis
qin in participein nominis vcstri feeislis; ac deinde
gesta scribere mandastis, scripta signare, ct robora-
re, el eonsorteni nominis vestri faclum, c Romam
misislis a summo pontificc gcsla vestra probanda
Dco elegislis, sine Dco rcpudiatis, et ctijus volun-
lalem in eligendo quxsilis, non cxspcctato exiiu
voluntatis ejus, rcni probatam reprobatis. Non igno-
rat prudentia vestra, quotl sequendus cst Dcus, non
praccedendus. Nam qiii praecedere vult, lental quod
non cst cx fidc, dicentc ipso Domino : Kon lenia-
bis Dominum Deum luum.
V. Oro, dotnine mi, adsit benignissima pietas
vcstra, nc aspernanter isla accipiatis; sed polius
ingredimini sacrarium mentis vestraecum Dco, et
loqiiimini ciim illo mediantc lidci piclate ; el in-
venictis vos dixissc Deo, non verbis, sed rebns :
BAI.UZII iSOT.E.
ac lilanise factx. Post boc jani diclus htpcratort; reiida csl, inquil, procaciias el pelulanlia rcccnlio
suo ingenio rar.ieros, Ago
Clolarium, qui erat major naiu, iniperatorem elegit,
ac pcr coronam auream tradidit ei imperium, popu-
lis acclamantibus, ct diccntibns, Yivai imperator
Clolarius. Facta est autcin heiitia magna in pupnln
(lie illo. Et ipsc imperator bcnedixit Dominum, di-
cens : Benedictus es Dominus Dcus nostcr, qui de-
disii hodicex seminc meo conscdentem in solio mco,
videnlibus oculis meis. » Aeliim id. m Kal. Augiisii
scribit auctor ineditus Annalium Anianensium.
« Designastis partes regni. Pippino videlicet Aqui-
laiiiaui, Ludovico liajoariam.
11 Vt unum regnum esset, non tria. Aliter lanien dein
uni, qm melientes dc
bardum tanquam faciiosum ei seditiosoni traducnht,
iisquc euni Iloribus conspergunt, ut, si illos audimus,
maligna oinnino ac pessima volunlale versatussit ii!
negotio proposito; contra quam aperle habetur ex
ipsiusmct Agobardi epistola ad Ludovicum impera-
torem; cx qua manifeste liquet Agobarbum, metn
polius violandi numinis et lemerandi juramenli au-
ctore ipso Ludovico pia-slili filio, qitain malo erga
Lildovicum allcclu, aliquid mulilnm. > Qu.isi vcro
iniii roiistet nemincm se rcuni fatcri, eV quicunquc
rcbellioncm cceplant aut fovcnt, juslis se de cansis
evenit. Nam triplex ex uno Francorum regnum fa- faccre non profiteantur. Dcnique si deest pra-lextiis
clum est, post Ludovici mortem, uli diettiiiiest ad boni publici, obtenditur iufraclio pactionum, violatio
epistolam Lupi Ferrariensis. jurisjurandi, aul aliqnid simile. Quod si illa Tbco-
<■ Romam misistis. Ne quis exislimct id faclum phiii Raynamli argumenlalio valercl, facile ostcnde-
fuisse statim post convenlum Aquisgranenscm , ne- rem cxlra culpam cssc episcopos omnes qui exauclc-
que ideo inissuin Lotliarium ut coronani imperii a ralioncm Lndovici percgere. Quid enim in speciem
pontilice Roinano acciperct, ac si liim necessaria rjsanctius, quid religiosius, quid episcopaii gravitatc
uovo imperatori fuisset approbalio summi ponlificis, dignius, quam Acla iinpi:e illms ac nefandx cxauclo-
rationis? Et tamcn posteritas isios culpavit, ncque
qiiisqiiain hactciius infamem iilam principis oplimi
dejectioncm excusarc aggrcssus cst, corum iiiniiiiiiii
qui pnst illos vixcre. Nam vel iinus Agobardus
exemplo erit, noii dcslitutas fuisse Lotharii partes
Miis crudilis, qui manu linguaque rcbcUioncm (Vne-
reut. Ego veneror Agobardum cx aniino; sed hoiui-
iicm fuissc credo : ct qnse perperam egil, ca ncque
probo, ncquc excusare conor.
o Amborum imperatorum nomina. Earum liltera-
rum hoc iniliiini crat : llludouvicus ct Ulolhariui
divina ordinante providcntia imperatorcs Augusti.
' Nomen omissum est. Acccndit haud dubie ron-
luinclia illa aiiiiiiuni Lotharii. Cur cniin se consor-
icni imperii fccisset paicr, si postea nomcn sumn in
consorlio paterni, quod per mulios aimos usurpatum
fticral, nollct admitli.
affcram vcrba Eginhardi, viri in aula educali, et nc
gotioruni publicorum gnari , majcstatisque juriiim
callentissinii ac temperantissimi scriptoris. Postquam
fergo dixit Lotharium a patrc in Italiam nussuni
fuissc an.'822, ut rem pubiicam illic adminislrarct,
h.ec. demum ail ad annum 827> : < Lolharius vero
ituii secundum patris jussionctn in Italia jusiitias
faccret, et jam se ad revertcndum de Italia propera-
ret, roganle Paschalc papa Romam vcnit; ct lionori-
fice ab illo susccptus, in sancto Paschali die apud
s.inctum Pctrum rcgni cotonam et impcraloris et
Atieusti nonien acccpil. hnle Papiam regrcssus ,
mciise Jtinio ad iniperalorein vcnil. i Idipsmn scii-
hit eliani auctor Vit:e Ludovit i Pii, itemque alii.
d Jurnre omnes jussistis. E\ isto proccipuc loco
evinceie conatur R. P. Thecpliilus Raynaiidus Ago-
b.iidiiin debere cxitni a culpa, lamctsi rchcllionem
Liilhaiii foveiil adversus patrctn. i .Nttlln modo fc-
201 S. AGOIiAi-iDI KPISl
Domine, rngavimus el deprccati stimus faeiem re-
spectus iui snppliciier, ut ttta iiluniinatione ci gtt-
brrnai ;onc f .1 ■_, remus parti::ipem impcsii s J q ni
tecuni bcnc non fecimus, sine te ni'.-1'uis eonsilium
invcnimus. Absit, ahsit. Avortat Deus a vobis ut
inspiralioncm Dci rcputlietis, et voluntatem nomi-
ntim carnaiia lantum sapientium slaltiatis, ul in
errorcm inducamini, el deducamini. Obsccro cle-
menliam vcslram, ul secundnin a Deo vobis colla-
tam priitlentiam perpendalis quomodo beatus Ja-
rnbus Apostolus rcprchemiat eos qui propriis ani-
moruni motibtis proponunt aliqua se faciuros sine
prospccln divinm permissionis, diccns : Ecce nutic
'ju\ dkilh : Ilodie aut cras ibimus in Ulam chita-
tem, el faciemus quidem ibi annum, c. w.niubi-
mur, et lucrum faciemus : qui igmrath quid eril
in crastinum. Qitte enim est vila vestra ? Vnpor cst
ud modicum parens, deinceps exterminabilur. Pro co
ut dicalh : Si Dominus voiuerit, et, Si vixerimtts,
faciemus hoc, aut illud. V.i eavele ab hominibus qui
sequuiilur spiritum suuni, quia non oiimium est
li !es.
\1. Cognovit Dominus qui sunl ejus ; et quicun-
que ejus sumus. quaiitiilaciinque veritatis luce frui-
mur, et verilaie illuminante sinceriter vos ama-
mus, fuleliler vcstram sempiternam felicitalem
cxoptamus; ct idcirco lanta mata , tanta scclcra
OPI LLGDlLSENSiS
l\)->
\ isloanno cx hac occai-iore ijerpctiata dolemus, ct ti-
meuius valde ne in wjs futoi Dei roircitelur. Kecor-
damur namque aivlentissimse rcligionis vesiue, qtiani
cognovimus scmper in assiiluitate orationum, in
psalmis ct hyranis ct canticis spiritalibus canlantem
et psallentem Deo in corde puro, in contrilione
cordis, in compunctione placidx mcntis, in sollici-
tudine misericordiarum ct oniniuni bonorum stw-
nuitatc. Et ideo, u( diclum cst, timenduin nobis
videlur, ne tepescat, ne frigescat, optanduin vcro
ut fcrvescat et augeatur perseverando usque in fi-
nem, til salus sempilerna sequatur.
VII. Kt quia superius de legitimo ct opportiino
juramenlo mcntio facta esl, \idctur niilii non cr-
I niliiiii cx.ccllenli% vestrae, quod mulla murmuralin
P csl nunc intcr liomines propter contraria et diversa
juranicnta. cl non sola inurmufalio, scd el irisfi-
tia, el dctractio adversum vos : quod mihi usqnc-
quaqiic disolicet : quorum munnuratio aii illud
pertinere eis vidctur quod bealus Ilierouyinus in
expnsitione Jercmise dicit in illo loco ubi propheta
ait : Et jurabis : vivit Dominus, in vcritatc cl inju-
dicin et justitia. Ait ergo proedictus tloctor : < Siinul-
que animadvcrlendum, quod-jusjurandum lios habeat
coniites, verilatem, judicium, aiquc justitiam. Si
ista defuerint; nequaquam erit juramcntum, se<i
pcrjnrium. »
Dli COMPARATIONE KEGIMINIS ECCLESIASTICI ET POLITICI
Et iu quibus Ecclesiat dignilas prccfulgeat impcriorum majcstali.
I. Domno clemcntissimo ct Christianissimo ae C
per lioc oinni laude dignissimo imperalori Ludovico
Agobanius.
Ju'.iet vestra prudenlissima solcrlia coirtra '•> com-
moliones liujtis temporis parulura esse uiiuiuque
orJincm, railiiarem vidclicct, et ecclesiasticum ;
iJ cst, et eos qtii sxculari militise, ei. iilos qui sacris
mimslcriis inserviunl; n illos quitleei ad ccrlaiidum
ferro, isios auiem ad disceptandum vcrbo ; ut simi-
les similibus obsistere valeanl. lu qua resummopere
sciendum est, tjuod in congressione armornm plus
exspectanda csi justitia supcrn: regimiuis, quam ro-
BALUZII
« Libcr iste in aliis editionibus, pneter istam Ago- D
foardi ad Ludovicum imperaloreni epistolam , com-
plectebatur eiiani epistolam Gregorii IY ad episco-
pos regni Franeorum, et Librum apologeticum pio
iiliis ejusdera Ludovici. Yertim et rcs ipsa et vetusti
codicis aucloritas suaserunt tu hoec tria distinguere-
iiuis. Nam certum est epistolam ad Ludovicum scri-
ptam terminari in bis verbis, Hujus rei nisus merita
vestra appropinquare fuciat apoitolieis merilis. Tum
nqui debuit, sed non in dodom liiiro, epistola seu
crius IVagmentnm epistolx Grcgorii IV atl episcopos
parlis Ludovici : quae vel ob hoc ipsum in eodem fa-
sciculo alligari non debuit, qnod nulla illius mentio
exstet in epistola ad Ludovicura. Liber demum apo-
logeticus procul dulno ab utraqoc epislola disjungi
ileiiuit. Nam nihil aliud cst quain liber \u pnblicum
emissus, ac per omnesubique provincias, utpatet,
vulgatus, ad probandum justas fuisse rausas quibus
hur brachiorum ; in altercalione autem scrmonum
plus exspectanda est veritas, quam copia vcrhorum.
Propler quod orandum cst ab omnibus tota inieniione
mentis, ut ille de quo vos dicilis, Dominus illumi-
nutio mea ct salus mea, quia illuminatio vestra est,
itlustrcl faciem stiaui super vos; et quia salus vcstta
cst. salvum vos faciat in sua niisericordia, m buic
orationi congrueiilcr vos subjtingalis : Domine non
confundar, quoniam invocavi te.
\\. Lgo igilur servulns vester, cun cognovissem
e.v. vestro sacro pra;cepto jiissum mihi esse ad vc-
slram praesentiam properare ita paratum, ut cum
NOTJE.
moii Lotharitis Iratresqiie ejus armaadversus patrem
movcrunt: id quod nos hodie Gallica lingtia vocare-
iiius un manifesle. Et, quoil jiigolum petit, tres i!l:C
hicubrationesdisjtinctaeacdivisse suntin Codiceregio;
incipiuntquc omnes a majuscula littcra , ut solent
initia librorum. Verumquia poslerioresAgoliardi lu-
cubrationcs nulluin tilulum habent in veteri codice,
amanuensis, ad cujus fidcm prodiil editio Massonica,
pnlavit haec conjmigi dehere. Geterum, istiu? quoque
Iibelli litulus nulltis erat in veleri codice. Haqtie re-
liiiiiiiniis eimi tjueni Massonus fecit, non aliam tamen
ob causam, quam quia jam obtinuit ut eo litulo lau-
detur ab eruditis.
•■ Commotiones hnjus temporis, id cst bella el dis-
sensiones qti.e in regno Francoruin ciant anuo 85"»
ob divisionem Ludovici filiorumquc ejus, ccu antea
diximus.
SE COMPARATiONE REGIMINIS iiU.I . KT POLH
gn^
estetts eftcleiia&ii' is viiis eontra injustos reprehen- A lcmniis raissarum, (in principio scilicet, ubi dice-
sorts justae roprebensionis oppositionem adhibeie
pogsem, vjsum niilii est ui in Dei et vostro scrvitio,
dc anterioruni Patruro actibus ct sensibus h.ecver-
ba, (|u;r subtcrannexi! sunt, gloriosissimse excellen-
lix' vcslrac initlerem; quatinus sancln rcligio vcstra
pie perpenxiere dignetur, « cujus revcreatias debilorcs
estis ad vestrun) quotidianuin profectum org.i sedem
apostolicam. Denique bcatus b Pelagius papa, cmn
quosdain rcdargneret c-piscopos, eo quotl nomen ejus
rcticerent iu aciione iacri mysterii, iil cst, in so-
ie soiemus-. in printit c/uus libi offerimus pro Eccle-
tia iua Mhda ccitholjea, quam pacificare, custociire,
adunare et regcre digneris loto orbc lerrarum, vna
c cuin famuto luo papa nostro) ait ad eosdcni cpi-
scopos : « Divisiouem vestram a generali Eeelesia,
quam Lolerabiiitcr forre non possum, vehemenler
smpco. Gum cniui beatissimus Auguslinus, Domini-
e;e senlcnliae memor, qu.-c d fundamcntum Ecc.lesia>
in aposiolicis scdibus collocavit, in schismale esse
dicat quicuiique se a pijcsulum earumdem sediuni
BALUZH NOTiK.
* Cujvs reverenlicv debttores. Ludovicum instruit jiulii iuntque irritum esse contendens , episcopos
Agobardus <!e rcvcreniia quas sedi aposiolice debc- enimillos non essevulgariumEcclesiarum episoopos,
iiii, Verum necessaria fortassis non erai hiec Ago- n sed earum Ecclcsiurum quas ipsi apostoli suamet
barui ouora. Ncnio enim, arbitror, in iota Galiia ha-
B
ctcuus !iul,eorum mmirumqui commumone sedi apo-
stolici: juncti fuerunt,qui cxisliinavcril magnam sedi
apostoiicai deberi revercniiam. Certe, xvoAgobardi,
cpiscopi ex synodo Parisiensi sc.ribenlcs anno 824 ad
Ludovicum elLoihariuniunpcraiores, ila loquuniur :
« iNos bis qni iu sacra sede bcati Pelri apostoii resi-
dcni, dignam honoris revercnliani jure tribuendani
uon duhitainus. >
*> Pelagius pupn hujus uominis primus. Epistola
aulem ili;t daia csi ad episeopos Tuscia1., exsialque 111
lomis conciliorum.
c Ck»i fumtilo luo papa noslro. Vetus csl in cccle-
sia consucludo, ut episcopi caibolici, prsecipuc vero
Itomanus, inler mysieria nominentur, m iwle con-
slct lidelibus pontilici sessejunctos coiumunionc cuni
sciii apostolica. Istud obsequinm ab r-piscopis illis
prxtermissum conqucrebatur Peiagius , i ; me.rito
tonqucrcbattir. Boni cniin episcopi e>i impatieutcr
ipera ad lidcm instruxerant. Itaque Athanasii et
Marcelli causanrjudicari non potuissc inconsullo se
ae Romana synodo; scd necessariuiu ame omnia
fuissc scribi deeare ad Occidcnlales, utconimtini
dciu oinuiuni consensu coniponi posscnt magnx Ec-
clcsi;e. liuuc enim csse vciuni ac genuinum sensum
cpistoke Juliiad Orienlales osleudit Marca. Prsero-
gativam illam Ecclesiaruin apostolicariiin agnoscit
cliam Auguslinus in cpistola 162 nbi agens de Ca'( i-
liano Carthaginiensi episcopo ejusque collegis, ad-
vctsus quos, tamcnctsi absenles, synodusDon: tisia-
rum prolulerat scnteniiam damnalioiiis, aii judicium
!ioc csse iiritum, episcoposque illos posse causam
siiam reservare judicio aiiorum collegarum, praser-
liiu vero eorum.qui pnesidehaniEccIesiisapo.stolieis ;
adeoque loiuiii esse Ca*cilianum ab insidiis inimico-
rum suorum, quamloqui.iem eonimunione jnnctus
erai Ecclesite Romanae et aiiis Ecclesiis, undeEvaii-
gclii hdcs fluxerat, jd esl, aposlolicis. Hasc rursum
fcrre, si (jtii= in Ecclesia Dei scbisina ae divisionem ^ Marca. Nam lubeuter ejus auctoriiate utiinur nemi-
' nem honore suo fraudantes, inulio minus illtini, cui
nie tantum debcre semper ci ubique profiteor, quan-
tuin di b( ri iiomini potest ab homine istarum rerum
siudioso. Sed el Pelagius quoque I papa Ri manus in
cpistola ad Valcrianum patrieium, cum agerei ad-
versus Aquilciensem e« Mediolanensem episcopos, in
causis Ecclesia; generalibus scli suaa nibil speciale
reservai, iusi qnatenusuna estex sedi) usapostolicis :
adeo tii si quo.l duliium oriatur adversus constiiula
synodorum universalium, recurrendum cssc dicat ad
se<!es apostolicas pro recipienda ratione. < Sed quo-
lies, inquit.aliquadeuniversalisynodoaliquibusdubi-
tatio nascitur, ad recipiendam dc co quodnon intelli-
gunt ralionein, aut sponte bi qui salutem animae sn»-
desidcrant ad apostolicas sedes pro recipienda ratione
conveniant, etc. » Tum paulo posl addit cim citra
controversiam esse schismaticum, qui ab apostolis
sedibus est divisus : « Quisquis crgo ab apostoliois
accrc ieniei. Manifcstum autem scbismatis argu
meiHum esi, cum (i'.iisse coiuu.unioiii subtrabil apo-
siolicu; sedis ; a qua in omnes veneranda; communio-
ui> j:iia diinananl , ui loquuntur Paires coucilii
Aquilciensis m epislola ad Gratianum imjicratorem
scripta.
a Fxmdam. Ecdesi&in apost. sedib. Quoniam in
nolis ad Luptun Ferrariensem polliciti sumus plura
iii.s ud AgoLaidtiHi dicturosde digi>iialu et auctori-
tate si diiun ;ipostolicaruui, rcs poslularc videtur ut
■idcni nostram liberemus ; pnrserlim cum rcs liuec
lauti momcnli sil, ui vix ulia digniorcsse vidcalur
i]u.i- piorumac. erudilorum lccioruin ocuios menies-
queoccupet. Ecclesias igilur apostolicas, iilas dico,
secundiitn Augusiinum, quai aposlolicas sedes habere
'•i episiotas accipcrc merueruni ; ii cst, i|ii;c et ab
apostobs fuud.ii.c sunt, ci soripta: exstjnl ad illas
<pistol;c aposlolorum. Plures ill;c numero fuerc, m
Corinthiensis in \
P
Italia. lias eniniapostolicas Ecclesias cuumcrat T
tnllianus in librodeprxscriptionehserclicorum. Pra;-
ter illasvero, Alcxandrmaiu quoqueet .\uiiocheiiam
iiitcr apostolicas recenset Gelasius iu deerelo de li-
bris canonicis. Ncque dubium est quin e.t ips.c fuc-
tiiii aposlolica:: in qucin nuincrum ciiam veniuut
liierosolymitana elAm yraua. ac ciiumColossciisisiu
Pbrygia inajori, Ac saue tanii momenti visa eslve-
leriuuR dignitas illarum Ecclesiarum, ul nibit grave
inEcclesia decemi posse putarenlextra couscientiam
cpiscunorum sedibus illis prxsidentium, pra-sertim
vcro liouiaiii, Alexandriui, ct Antiochcni, euiiKjue
jurrciii uin ac schisinaliciim jndicarenl qui Ecclesiis
illis communionc jumiiis uon essel. Iliuc factum nt
ciun Orientis concilia, iuconsullo episcopo Roniano,
dainiiasseni Athanasium cpiscopmn Alexanilrinumct
M.irceUuin Ancyranum, Julius objurgatoriam ad eos
cpi.iolain miserit, conquerens de hoc agendi mo !o.
iirinthiensis in \ohaia, Thes.saloniconsis et Pbilip _ divisus est sedibus, in schismate eum esse" non du
:nsis i_n Macedonia, Ephcsina in A>ia, Itomana in u biuiu esl, et contra universalcm Eeclosiam altare
conalur engerc. t Ex bis ergo constal magnam fuisse
oiun dignitatem et auctoritatem Ecclesiarum aposto-
licarum. Nec iinmerito; cum, ut post Augustinum
Pelagius papa docot, fundameiitum Ecclcsiaj sit in
apostoiii is sedibus. E.un pono obauctorilalem Eu-
tvcbes iu synodo Constantinopoiitana damnatus a
Haviano an. ii8 provocavit quidem ad synodom
Roinanam, sed non solam. Nam appellavil etiam sy-
nodos Alevandrinain, Hierosolyiniianani et Tbessa-
loiiicenscm, ut egreirie probatum est iu libro vil de
t.oncoi dia saoerdolii ct imperii, cap. 0. Sed tanien
Romana Ecclesia scmper pr;clata csi reiiquis Eccle-
siis apostoliois, quol cam Pelrus et Paulus sauguine
suo consecraverint, et apudRomam Gbristi mariyrio
faerinl consecrali. Eadcrn ob boc ipsiiin dicla cst
per antoiiomasiain se.les aposlolica, eiiam a vcien-
bus. Pra;cipuc vero patres Occidentalis Ecclesiae,
ouin sedcm apos(o'icam simplicilcr dicunl.Romauaui
2'.I3 S. AGOBAftDI EPISCOPI LLGt)CNENS:S 9.M
auctoritate vel eomnuiuione suspcnderit, nec aliant \ huinana lemciilas posset appetcre, nec porlx coiitra
manifeslet esse Ecclesiam, nisi qtuw in pontiflcalibus
aposiolicamm scdium esi solidala radicibus; quo-
mndo vos ;ili nniversi orbis comniunione scparalos
essc iton credilis, si roei inter sacra mysteria secun-
ilnm consnctudinem nomiuis incmoriam rcticelis, in
quo, licei indigno, aposlolica: sedis pcr successionem
cpiscopatus prsescnli tcmporc videtis consistere fir-
mitatcm. >
III. Bcatissimus quoquc Lco papa ail universos
Yiennensis provincioc cpiscopos <lc auctoritale ct
privilcgio aposlolicic scilis ita scribit: « Divinx cu!-
inm religionis, quem in oiunes gcntes. omnesque
naiiones, Dei voluit gralia coruscarc, ila Dominus
nostcr Jesus Christlts bumani gcneris salvalnr insli-
illam inferi prtcvalcrcnt. Vernm hanc petra' istlus sa-
cralissimam finnitatem Deo. nt diximtts, aedificante
constructam.nimis impia vnli prxsumpiione violarc,
quisquis ejns potcslalcm tentat infringere, favenrki
cupidilatibus suis, et id quod accepita veteribus non
scquendo. i Il;cc beatus Lco ; scd ct alii multi liu-
jnsinoili docentcs, nt illins stabilis peirae scmpiterna
solidilas, super quam Dominus Salvalor noster pro-
priam fundavit Ecclcsiam, a sobs ortti usque ad oc-
casuni primatus sui apicem sticcessomm suorum att-
clorilate tam per sc qunm ° per vicarios stios firmi-
ter obtinerct. Ex quibus bealus Anastasius papa ad
impcratorem scribens, ilocet quod pro Chrislo fun-
galur legatione, qui pro pace prccalur Ecclesisc ; ct
iuit, tit veritasqu.e aniea legis et prophetarum prao- I! ipsum imperatorcm admonet, ut conslitntis aposto-
conio contincbatur, per aposlolicam tubam in salu- lics: sedis olitetnperet.
tetn universitatis exiret, sicul scripttim est : Inom-
nem terram exivit somis eorum, el iu fwes orbis lerrw
verba eorum. Hed iiitjus niuneiis sacramentum iia
Dominus ad omniuin apostolorum officium pcrtinere
voluit, tit in beatissimo Pelro, aposlolorum omnium
suniino, principaliler collocaret, ttt ab ipso , tpiasi
quodam capite, dona sua velul in corpus omne dif-
fanJeret, nt cxsorlem sc mystcrii intelligcret essc
ilivini, qtti ausus fuissct a Pctri soliditatc recedere.
Iluncenim in consorliiim individux unitatis assum-
pltim, id qtiod ipse erat, volllil nniuinari , dicendo :
Tu es Petrus , et super hanc pelram atdificabo Eccle-
siam meitm; ut aetemi lempli xdificalio mirabili inu-
ncrc graliic Dei in Petri soliditalc consislcrct ; hanc C
Eeclesiam suam firmilalc corroborans
IV. Cerle, clcmenlissimc tlomiuc, si nunc l Cre-
gorius papa irrationabilitci ct ad piignandum venit,
mcrilo et •■ ptignatus cl rcpulsus recedct. Si atitein
pro quiete ei pacc poptili ct veslra laltoiare nililur,
bcnc el r.itionabililcr oblemperanduin esliili, uoit
rcpngnandum. Si enim tpioil vestra voluntaie ct po-
testale cum consensu lolius iinperii vcsiri facluii
est, et postca d in apostolica sedc roboratum, u>»c
vnlt ia prislinum reducerc siatum. saiis ralionabiiis
et opptirtunus cst ejus adventus. Quia nullatenus
quoil ila esl constitutum a \o!tis, debclis niulare.
Ncc enim sine gravi periculo et rcalu aniinx Geri
potest.
V. Iu bis sacratissiniis dicbtis Pascbalibus perlat:e
aposlolici , prxcipicntes
llain nec snnt ad nic litlera? istius
BALLZII NOT.E.
semper inleliignnt, quod ea sol.i apostolica esset in
Occidentc. Ncque tamrii propterea asscntior illu-
strissiino cardinali Baronio, qui Turonensem ac
Burdcgalcnsem Ecclesias, qu.e aputl Gregorium Tu-
roncnscm libro quarto, cap. '■1'i (ttlii dc concilio
Santonensi agttttr, quod auno .r>(i(i babituni csl) vo-
canlur sedes aposlolic;c, ob lioc. dictas putat aposlo-
licas, non qnod ab apostolis fucrint instilutx, « scd
quod eisdcm ab apostolica seile Petri concessa per
palliiim apostolica inessel auctoritas. t Respexil vi-
delicet Baronius ad morcs poslcriorum Sicculorum.
Nam pnstea persuasum fuit pallii honorem decretuin
fttisse metropolitanis, propirr apostolicam vicem, id
est, ut ex coiifessionc pallit intelligerent mctropoli-
tani vicarios se csse sedis apostolicsc, ut ex Rhabauo
Gclasius papa in epistola a I Anastasium Augustnm :
« El qtialisciinque aposlolic.t' seJis \icarius, qttml-
cunque plen;e fidei calbolicse deesse comperero , pro
nieo inodulo suggestionibus npportunis supplere con-
iiiidn. t liem Symmachus in Apologelico ad cum-
dein Anaslasitiin : < Ubi te . reriim buinanariim
princeps, qualiscuntpic seJis apostolicic vicarms con-
tcslari voce non desino, ctc. > Episcnpi in synodo
Romana rongregati anno 800 in causa Leonis pa-
p;e : < Nos sedcm apostoiicam, qtia> cst caput om-
iiium Dei Ecclesiarum, judicarc non auiicmus. Nam
ab ipsa nos omncs ct vicario sno jndicamur. > Et
alibi pluries. Sic vocantur ctiani vicarii beati Petri,
cl vicatii apostolorum Pctri el Pauli , ut alibi pluri-
bus dictum est a nobis. Quin el Cyprianus in <'pi-
Marca obscrvavit. Sed isttnl valere non potuit lem- D stoia 07 Stepltanum papam vocat vicariuiu cl suc
pore istins synodi Santonensis, quo nondum quis-
tpiam episcoporuin Gallicanorum , si Arclatcnscm
excipias, pallium ab episcopo Romano acccpcrat.
Conturbasset profccto Baronius, si probare coactus
fuisset missuin illud ante b;ec tempora fuisse ad ar-
chiepiscopos Turonensem ae Burdegalensem. Sed
ideo diclae sunt apostolic;e, quod pcr illas tempcsla-
tes Ecclesire omnes episcopales dicereiituraposlolicac,
juxta observationcm Tertnlliani, quod fidem suam
(ab apostolica illa priina sede acccpisscnt quam ano-
sloli fundaverant. Ihide cum vidcs Kiiririum Le-
niovicensemepiscopum a Fatislo Itciensi dici aposto-
lica sede dignissimum, intelligcre non debcs Kowa-
natn, sed Lemoviccnsem, cui tli&nissime pnesidebat
Kuricius, idco sede illa dignissiinus. Vide porro no-
tas nostras ad Vinccntium Lirinensem.
a Pervicariot sitos, iJcst, pcrUomanos pontifices,
qui freqtienter vocantur vicarii apostolicx sedis.
cessorcm Coruelii Luciique pontificum Komauurum.
11 Gregorius papa hiijus nominis quartus qui tum
inGalliam cum Lolhario veneral, incjus parles trans-
grcssus contra patrcm, uU dicemus infra.
' Pngnatus ctrepulsus recedet. Evcnisse id qtiod
ominabatur hoc loco Agobardus palet cv Uincmaro,
quisic loquitiir in cpistola 41 adAiIrianum llscripla .
i Et quomodo Gregorius snbreptus cum Lolhario
patre suo repugnante in Franciani venit,et pax posl-
ea in Franeia itl antea non fuit, ct ipse papa cum
lali honore sicut decuerat, ct sui antecessores fcce-
runi, Romam non rcdiit. >
' In apostolica sede roboratnm Non quod appro-
batio Bomani ponlificis cssct neccssaTia ; sed quia
Paschalis papa iii valde cupiil, ut supra diximus in
noiis ad Kpistolam flelulem.
' Apostolici, id est, Kotnani ponlifieis, qui tum
crat Gregorius qtiarlus. Nani per eas teinjtestales
2!>7 DE COMPAR. REGlM., ETC. -
ui jejunia cl orationcs cuiii abstinentia facereraus, si \
fortc omnipotens Domiims effectum conatui ejus
prxslare dignelur ; qualenus apud vos oblineri pos-
sit, nt pax et concordia pristina domui ct regno ve-
slro restituatur. Quod ego amliens, compiinclus, fa-
ciem cordis mei, quantum valui, ad Jesum Christum
Dominum nostrum levavi , vehenienter cxoptans ut
siue sanguinis cffusione lam injustiis tuniultus per
bcnignissiinam omnipolentiam ejus sedarclur.
VI. Dignetur sublimis prudentia vestra pie per-
pemlcrc quod Apostolus dicil : In novissimis diebus
inslabutu temporo periculosa. Qux pericula bcatus
papa Grcgovius suojam lempore, quando adhuc sta-
tns idciu mullo et incomparabililer mclior erat quam
liunc, ita deplorat, dicciis: i Taniis quippe iu boc
loco liujus iiiiindi lluelibtts quatior , ut veluslam ac B
pulresccnlcm navcni , quam regendam ocnulta Dei
dispensaiione suscepi, ad porium dirigere nullaleniis
possim. Nune ex adverso lluctus irruunt , nunc ex
laterc cuniuli spumosi maris inlumescunl , nmtc a
tcrgo teropcstas insequilur ; intcrque hxc oninia
BALUZII
1i:re appellatio soli Roiiiano ponlifici competcbat.
Olim lainen singuli episcopj dicebanttir apostotici,
ob cam videlicct causam, quod successores aposto-
lorum cuin csscnt, sedcs suas aposlolicis prxdiii vir-
lutibus rcgebant, ut verbis .luliaui Poiuerii ulainur in
capitc -■>' libri prin.i de Vita contemplaliva; tum
etiam quia cum omnes sedes vocarentur apostolicx,
- EPIST. GREGORH PP Iv" 54S
lurbatus, cogor modo in ipsa clavum adversitate di-
rigcrc , modo curvalo navis lalcrc minas Ductuum
ex obliquo decliuare. Ingemisco, quia sentio quod
negligenlc me crescil scntina vitiorum, el tempesiaie
forliler obvianlc, jani jamque puttidx naufragium
labulx sonant. > Hcu, hcu '. Si tunc jam putrescebat
navis Ecclesix, et si ejus tabulx jam putridx crant,
quid nunc esl ?
VII. Hxc verba, piissime domine, beaiissimi do-
cioris proptcrea ad memoriam vcstram rcducere
prxsumpsi, ut quia nenio dubitat vos niulto et incf-
fabililer plus csse ainatorcm regni cccleslis quam ter-
rcni, permansuri quam transiluri, cl juxta veslrani
sanctam fidem, spein ct charitalcm, dc nullo alio
opere potestis lam cbare Dcum placare , quain de
solliciludinc et administialionc pacis ct unilalis F.e-
clcsix, vestra solcrlissima religio elahorct, ut oinnh
anima Ddclis proficiat in Dde el cognilionc Dci :
qux res omnibus rebus Deo cbarior esl. Iliijns rci
nisus meriln vcslra appropinquarc faciat apostul i is
meritis.
NOTM.
consequens cralut prxsidentes lilcercntui aposlolici,
Dcinde vero paulatim lilulus ille adciuplus sin.plici-
husepiscopis.pecnliarisfaclus esi nietropolitanoinni.
Tandcm ct his qiioque dcmptus cst, lotaque Imjiii
nominis dignitas in episcopum Hoiiiaiium Iransfiisa.
Itaquc jam ab aliquot sxculis solus ille vocatur apo-
stoHcus.
KPISTOLA GREGORII PAP.E IV
AD EPISCOPOS RF.GNI FRANCORUM.
Romano pontifici scribcntes, contrariis eum in ( ;
prxfationc nominibus appellastis , b fralrem vidcli-
cel et papam ; dum eongruentius esset solam ci pa-
ternam reverenliam cxhibcre. Advenlu quoquecjus
DALUZH
» Epistola ista, seu vcrius fragmentum epislolx,
wagni niomenti cst; et quo primum lemporc in pu-
blicuni proiliit, excrcuit indiislriam doctorum viro-
runi. Massonns sanc, qui primus illam edidit, scri-
ptain putavit ab Agoliardo, qucm primatcm Aquila-
nix vocat, adversns episcopos partis Ludovici. Gol-
daslus iisdem vesligiis insistcns, Imitc ci titulum fe-
cit: Hescriptum ad epittolam Hjnodalem episcoporum
Francorum e.t Gennania ct Galtia congregatorum pro
causa Ludovki Pii itnperatoris. Tandem divini in-
gcnii vir, PclriisrtcMarcaarchiepiscopus Parisiensis,
dcprehcndit epislolam illam esse non Agobardi ,
sed Gregorii IV Romani ponliGcis: quod probavil
tot argiimcnlis, ut valde lusciosiis sit oportel qui
luccm veritatis bic non videat. Ea ds causa nos
litulum illi epistolx sic fecimus : ICpistoia Grego-
riilV papce ad episcopos regni Francorum. Eam
porro, c.um niuliis in locis csset corrupta, diligenter
ac fidelitcr emcndavimus ad fidcm codicis manu- p
scripli.
b Fratrem ex veteii more, cujiisretineiilissimuscst
Cypriaiius: necaliterconcilia Africx.aotipseAugiisli-
nus. Sed vetusiiora eranl exempla, quam ut bisce
tcmiioribus iiolucriiit esse valida. Baronius porro ad
aiiiium .H9 loqueus de libris Augustini adversus
Juliamim aguoscil uiorem illuin qui anliquitus obti-
uebat, ut singuli episcopi Romanuin appellarent (ra-
Patrol. CIV.
comperto, c lxtari vos dicitis, credenlcs omnibui
principi scilicet subjeclis profuturum, et oplasse :
11 occursuiii vcstrum nobis non negandum, nisi saera
jussio impcrialis prxveniret. Qux vcrba reprehonsi •
not^;.
trem, nihil detrabere de dignilateac majeslate ejii3.
Et oinniiiomihiplacetErasmi observatio.quiin Coin-
mentario ad epislolam Cypriani ad Anlonianuin
sitspicatur fratris cognomen bic non arguere dignili-
tis xqualitalem, sed societatcm communionis.
c La-tari vos dicitis. lta omnino codex vetus. Scl
qtioniani vox lcetnri sic scripla est [ la et arilexisti-
mavit amanucnsis omissam fuisse aliquam liiteram,
et pro icetari legendum esse lameniari, quemadmoduai
liahei editio Massoni. Necessariam porro esse hanc
cinendalionem patet ex iis qux infra ait Gregorius :
Deinde, poslquam dixislis vos tcetatot esse de ndvenlv
nostro, etc. Rursum paulopost ediiio Massoni babc-
bat, Principi scilicet subjectis (uturum, nullo sensu.
Rectius itaquc codex regius, in quo scriptum discrtu
est profulurum.
d Occursum v. n. n. negandum. Moris quippe tum
erai, m quoties Romanus pontifex ad comitatum vc-
niebat, episcopi Francorum ei obviam procedereni,
honoris causa. Veruin quia Gregorius non venicbat
ut hospes, sed ut hostis, adeoque absque consensu
Ltidmici, prohilnii siini a principe, no obsequio illo
oflicioque delungerentur erga ponttDcem. Unde cl
postea Romam reversus est inglorius, el non ruin
tali honore sicut anlecessores sni fecerant, ut admo-
nuil llii.cmarus.
10
209 b. AGOBARDl EPISCOPI LLGDLNENSIS 300
bilia sunl : uno qiiidcm modo , quia jussio aposto- A ncccssilate regendx luendxquc reipublicx, non pro
licaj sedis non minus vobis sacra videri debuerat,
quam illa quam di( ilis iiuperialem ; deinde, quia
vcrilale carel, quod dicitis illam prxvenisse : non
cnim illa prxvenit, sed uoslra , id cst , pontificalis.
Neque ignorare debueratis, majus esse rcgimcn ani-
ni.irum, quod cst ponrtlicale, quani impcriale, quod
est lemporale. Beatus Gregorius Na7.ian7.enus non
boc timuit coram imperaloribus in Ecclesia prsedi-
carc. Sic cnim ipsis imperaloribus loquilur, dicens
(De Jerem. diciis): « Suscipitisne libertatem verbi,
libenler accipilis quod lex Christi saccrdotali vos
nostrx subjicit poteslali , alque istis tribunalibus
subdit? Dcdit enim el nobis potestatem, dedit prin-
cipatum, mulio perfecliorem principatibus vestris.
saturandis inimicitiarum odiis cxserunt ; si eamdem
vcniam non ad impunitatem iniquilatis, sedad spem
correclionis indulgent ; si quod aspere coguntur ple-
rnmque decernere raiserieordix lcnitaie et benefi-
ciorum largitale compensant ; si luxuria tanto eis
castigalior, quanto posset esse liberior; si maluni
cupiditatibus quam quibuslibct gentibus imperare.
Et si lucc omnia faciunl, non proptcr ardorem inanis
glorix, sed propter charitatem felicitatis xiemx; si
pro suis peccalis bumilitatiset miseralionis et ora-
lionis s.iciiticium Deo suo vcro immolare non negli-
gunl ; lales Chrislianos impcratores dicimus esso
felices inlerim spe, poslea re ipsa futuros, cum id
quod exspectanius advenerit. > Yos aulem e contra-
Aut nunquid justum vobis videtur, si cedat spiritus li «<>i quia "O" vultis cssc veri xdifkalores, estis pro-
carni, si a terrenis coelestia supercntur, si divinis
prxferanlur bumana ? > Quarc igitur vos, sicut veri
saeerdoles, divini videlicet cultus ministri , non hu-
inani, non respondelis itnperatuii, cujus sacra vos
dieitis jussione pi xvenlos, sicut idera bcalus Grego-
rius alloquitur imperatorem prxscntem , dicens :
« Patientcr, quxso, accipe libertatem nostram. Scio
te ovcm esse gregis mei a Cbrislo milii sumuio pa-
slore annumeralam , et a sanclo Spiiilu consigna-
lam; scio te inter sacra altaria cum veneratione
subjici manibus saccrdolis ; scio le bealx Trinitalis
cultum fidemqne non tua, scd nostra prxdicatione
servare. > Et post aliqua : « Memento scinper quod
una tibi natura cst eademquc substanlia cum omni-
cul dubio veri deceptores.sicut scriptumest: Populv
tneus, qui bctilum le dicunt, ipsi le decipiunt, et viain
gressaum tuorutn dissipant. Dcinde, postquum disi-
stis vos lxlatosesse de adventti noslro, iierum initi-
lislis quorunidam relatione niagno mtcrore affectos :
quod utique facit inslabilitas menlis. Verum est 0111-
nino quoniam qui hxsitat, similis est fluclui raaris
qui a vcnto niovclur. Sed intcr bas bxsilationes ni-
inis stolide nos judicalis immemores esse pastoralis
oflicii et dislrielissimx moderationis. Deinde , sicut
scriptum cst : Cutn sit timida nequitia , dal testimo-
nium condemnala (Sap. xvn, 10); adjungilis qttoil
omni verecundia digntim cst, dicenles nos venire pro-
ptcr quamdam pnesumptuosam ct omni ralione ea-
bus qui libi subjccli sunt. Tu tamen animo estocum C renieni « excommunicationem faciendam; et admo-
Deo, et non tam dominari le mundo, qtiam dominari
libi Christum, gloriare. > Quare etiam nune commo-
rantes cum imperatore, intermittentcs slultissimas
ailulationes, non ei praedicatis cum bcalo Auguslino
dicentes (De Civitale Dei, lib. v, cap. 2i) : « Felices
dicimus imperalores, si juste imperanl , si inler lin-
guas sublimiler bonorantium el obscquia niinis hu-
militer salutantium non cxlolluntur, et se homines
csse mcminerint; si suam polestatem ad Dei cullum
maxime dilatandum majestati ejus famulam faciunl;
si Deum timcnt, diligunt, colunl ; si plus amant illud
regnum, ubi non timent habere consortcs; si lardius
netis nos nimis invohuis et confusis sermonibus et
sensibus, ul neque nostra voluntate neque alierius
hortalu prxsunipiione prorumpamus ; eo quod , ui
dicitis, perlineat ad injuriam ac dcbonestalioncm
imperialis potestatis, ct ad b ininorationem et rcpre-
hensioncm nostrx auctoritalis. Dicite, quxso, qux
sunt ista portenla verborum ? Et quid potius pertinel
ad dehonestalionem imperialispoteslalis, opera digna
cxcommunicatione, an ipsa excommiinicalio ? Seil
qtiia bxc vcrba vestra exaggerare lahoriosum cst, eo
quod plena sint nausex ; tantum illud flagilo, ut di-
calis quomodo potest ficri, ut c manente aposlolicx
vindicant, et ignoscunt; si eamdem vindiclam pro D sedis honore, mea tantum persona in causa repic-
BALLZII NOTjE.
Exeommunicatiomm. Ea lum fama erat venire
Gregorium, ut tam Ludovicum quam episcopos ei fa-
ventes excommunicaret, nisi prompta obedientia iin-
plerentmandataejus. SedinvcnilGregoriusepiscopos
hand ignavos, snique gradus meinores. ltaque palam
e,!i\crunt, irrilam fore eam oxcommunicalioneui, et
in auclorem recasttram lnsignis est ea de re locus, a
viris doclis sxpe latidatus, in Vita Ludovici Pii, in qua
sic scriptum csl : «Cum vero rumor usqucquaque dif-
fusus sererctdecxterisquodverum erat, de papavero
Komano, quoi idco adessel, ut tam imperatorem
quam episcopos excommunicaiionis vinculis irretirc
vellet, si qui inobedientes essent sux filiorumquc im-
»eraloris voluntali ; parum quid subripuil episcopis
jiH|)pratoris prxsumptio audacix, asserenlibus nullo
uio.Io sevcLecjusvoluntatisuccumbere ; sed si excoin-
Bitiniraiunis advenirel excommunicatus abiret, ctim
aliter sc habcal antiqucrum canonum auctorilas. >
Becle profecto. Nam excommunicatio illa carilura
er.it omni ratione, imo contra rationcm facla fuisset.
h Minoralionem. In edilione Massoni Icgitur dotnini
ralioncm, nullo, ul arbitror, sensu. Codex regius lia-
bet diminuralionem : cx quo vcram leciionem nos
confecimus; qtiam tamcn si quis non probai, pro mi-
»i(»ra;iiincHircpoiiercpo:estdimiwMtioncm. Allerulriim
eniin lcgi nccesse esl.
c Manente aposl. sed. honore. i:\rn tum ergo dislin-
guebant inter sedem ct sedcntem, id esl, inter callie-
tlram Homanain el ponlilicem buicsedi prxsidentem.
Neque nova cst bxc distinciio. lllius enim manifesta
claraque iudicia cxstant apud Leonem Magnum in
epistola 53: « Aliuil enim siinl sedes, aliud prxsiden-
tes. > Item in epistola l>2: « Elsieninidiversa noniiun-
quam sunt meriia pixstiluni, lamen jura permanent
sedium. > lia scntiehant episcopi in synodo Parisicn-
si congrcgati anno 844. Scribentes enim ad Ludo-
3<M DE COMPAR. REGIM., ETC. -
hensini.is et vituperationis remaneal ? Nulio moilo A
cnim fieri potest, ut si is qui locum beati Pelri te-
net, exhonoratur, a sine crimine dunlaxat, catbcdra
ejus bonorata pcrmancat. In tantum autein hono-
randa cst calbedra pontificalis, ct propter calhc-
dram sedens in illa, ut ctiam dc Caipha crudelitatc
el incrcdulitate inipio dicat Evangelisla : lloc au-
tem a semetipso non dixil: sed cutn esset ponlifer
anni illius, prophctavit quia Jesus moriturus eratpro
gente. Unde conslat etiain impium Caipham propter
rathedram honoratum esse prophelia. Yos autem
fidelem et cullorem pietatis pontificem dehoneslan-
dum prxdicalis absque injuiia scdis : quod om-
nino falsum est. Bene autcm suhjungitis, memo-
rcm me esse dehcre l> jiirisjurandi causa fidei facti
imperatori. Quod si feci , in hoc volo vitare per- 8
jurium, si annuntiavcro ei omnia qux contra
unitatem et paccm Ecclesix et rcgni commiitit:
quod si non fecero, perjurus ero, sicut et vos, si
tamen juravi. Vos tarnen, quia procul dtibio jurastis
e\ rcjuraslis, promittentes ei erga illum omnia fi-
deliter vos agere, et nunc videnles illum agere con-
tra fidcm, et prxcipitari in perniciem, non revocatis
cum quantmn ex vobis est , c perjuri estis : quia
pro cjus saiute secunduin iidcm promissam non la-
boralis. Deinde promitlitis mihi vcnerabilcm recc-
ptionem, si tamcn ila ad illum vencro, ut cjus vo-
BALDZD
vicum et Lolharium imperatores, loqucntesque de
Romano pontifice, quem fama erat favere eorum C
opinioni qui adorandas pulahant iuiagines, aiunt :
t Crcdimus sanc, quia miaiiquam aliqua ex parte su-
peistitiosam sibi consueiudinem forie vindicarc ve-
lint, nullatcnus lauien ab cadem sede alitcr quara
auctorilas et veritas se habet , mandare in aliquam
parlem prxsuiiict. Verebitur siquidem poteslatem
veslram, aucloritalcm sedis, ct lcstimonia veritalis. >
Auxilius, qui sub Formoso papa (loruit, libro n De
ejus Orduialionibus, cap. t8:>Aliud sunt ponlifi-
calcs sedes, aliud prxsidcnles. » Disciimen illud ag-
novit eliam Barmiius in causa Marcellini papx, dum
ait lapsum ejus, quantumlibet evenisse pulctur, nul-
lum prxjudicium alTcrrc catholiex verilati ; atTertque
locum Tertulliani, ex libro de Pra-scriptioiie hxreii-
coruin, ubi sic scriptum esl : c Fx personis proba-
mus fidem, an cx lide pcrsonas? » Qux Baronii scri-
plio absurda vanaque esset, nisi constaret jura se-
dium permanere, tametsi interdum diversa sint mc-
rita prxsidenliiim, id est, nisi sedes distingueretiir y.
a sedcnte in ea. Ilinc Fcrrerius, Francorum regis in
Tridcntina synodo legalus, conqucrens de Pio IV pa-
pa, dignilalcm tanieii et auctoriialcm Romaux sedis
disjungit a Pio. Hxc sunl ejns verha:i Sedcm apo-
stolicam, suniiniim pontificcm, sanctam Romanam
Ecclesiam, pro cujus dignitate augcnda majores no-
slri sanguinem fuderunt, et adhuc hodie in Gallia acri-
tcr pugnalur, veneramur, revcremur, suspicimus, et
inaxiniis ad ccelum laudibus etTerimus. Pii autem
quarti impcrium deirectaimus, quxcunque sint ejus
judicia el senienlias rejicimus, respuimus et contem-
nimus. >
« Sine crimine duntaxat. Ita omnino vctus codex.
Pio quo Massonus sic edidit : Exhouoralur sine cri-
miue, dum tuxalur, cathedra ejus, etc. Sed prxter-
quam quod audacia illa Massoni in rc lanti momenti
tolcran non polest, manifestum est scnsum eliam
ipsuui aucturis repugnaie huic emendationi. Ludit
eniui -tuoior epistolx in vocihus honoratur nhonora-
- EPiST. GREGORII PP. IV. 505
lunlas est. Hxc non in libris divinis, sed in Tcstris
conscienliis legilis, quia onmia facitis propter tcm-
poralcm rctributioncm , eo quod sitis arundiucs
vcnto agitatx, ct onmes aurx vos flcctant. 1'ensate,
pensate fralres, quam longe est mcns vestra ab illa
petitionc, qua in cclcbrationibus missarum solciis
dicere Deo, non volunlale, sed voce : Da nobis pro
amore luo prospcra mundi despicere, el nulla ejus
adversa (ormidare. Nam si cx corde hxc pcteretis,
jam dedissct ille qui dicit : Pelite, el dabitur vobis.
Deinde dicitis illani primam divisionem regni, quam
inler lilios suos fccerat imperator, nunc juxta d rc-
rum opportiiuilatem csse mutatam, quod omnino
dupliciler falsura esl : uno quidem modo, quia non
csl opportunitas , scd importunitas , co quod sii
causa et origo conlurbationis et dissenlionis, com-
molionis et deprxdationis, el ouniium malorum qux
pcr singula diccrc longum est, extra perjuria in-
numera et fidci ac pacis expulsioncs : alio vcro
niodo, quia necdum scitis, ulrum sit commutata,
an pcr vcrum regcm et Dorainum mancat illihata.
Ista enim commulatio, quam vos dicitis juxla rerum
opporlunilalcm factam, indc cognoscilur quia non
fuerit per Deum, quia multorum pcccatorum origo
cxistit. Illud namque quoJ pcr voluntalem Dei fit,
plerumqiie causa est prcssurx el perseculionis ; si-
cut factum cst advcrsum sanclos apostolos. et inar-
NOT^.
ta. Ait enim: JV11//0 enim modo fieri polesl, ut si is tjui
locum bcait Petri lenel, cxhonoratur, calhedra ejus
honorata pcrmaneal. Sed addit hanc clausulam, qux
csl magni niomenli, sine crimine dunlaxat ; ac si di-
ceret : Pra'serlim quando sine crimine csl is qui exho-
noratur. Nain cliamsi malus cssel ponlifex, honoran-
da tanien sempcr est cathcdra, ct propler cuthedram
sedcns in illa : quod probat cxemplo Caipbx.
k> Jurisjurandi causa fidei. Contendebant ergo cpi-
scopi Francoruni, Grcgoriuiii pnpam in initiis pontifi-
calus sui fecisse Ludovico sponsioncm fidei, inier-
posito ctiani jurejurando. Neque vero id ncgat pon-
lifcx, neqne fatclur verum esse. Sed nos ostcnsuri
mox sumus vaLlc prohabile csse id faclum a Grego-
rio. Hunc porro locum male de Agobardo interprela-
lur vir alioqiii erudiiissimus Franciscus Florcns, ad
titulum G, Dc electione ct elccti potestate.
c Perjuri estis. Qui;l?Juramentum lidelitatis, quod
cpiscopi lum prxslabant principi, hoc etiain caput
complectebatur, ut intelligereiit episcopi se jurc-
jurando obslrictos essene quid adversus Cbrisli fidem
lieri palcreniur a principe ? Joannes Saresberiensis
in epistola 170 : e Nunquid enim fidcles opinaris, qui
peccandi .vias domino rcgi cxpediunt, etincostiidiosi
sunt, ut prosperetur in hisqux advcrsusDoniinijus-
litiam prxsumuntur? llter tibi vidctur fidelior, an
qui ad nulum erronei rainistrat culpas, an qul pcrni-
ciosas abigit voluptates? Senti.it uiiusqiiisque quod
voluerit. Ego nunquam domino regi (Sic omnino le-
gcndum; w.n autem, Doroiuum ct ) amicum rcpulal.o
iidclem, (|iii sic illins ohtemperal voluptati, ut salutis
et vitx dispendium aflerat. » Et videndx omnino Ju-
reti obscrvationes ad epist. 55 Ivouis Carnutensis.
d Rerum opportuniiutem. In veteri codice, itemque
in editione Massoni, sciiptum est, juxtaregumoppor-
tunitatem. Ycniiii hunc locum cssc depravalum vel
sensus evincit. Prxtciea paulo posl, cum ista rctra-
clantitr, ail Giegorius : Ista enim commutalio, quam
vos dicitis juxta rerum opportunitatem factatn, etc
Itaque visuin cst cntendari debcre.
503 S AtOBARDI EPfSCOPI LUGDUNENSIS 304
tyres, qtii non propter alitid passi simt, nisi propter A rani separandi a corpore \os ipsos, lameii sicul
defensioncm el confirmalionein evangelicie veritalis.
Causa autem peccatorum et sceleruin csse non po-
turt, sicut veslra divisio est, quam diciiis fuisse op-
porlunam. Deinde, quando grandi supercilio tlici-
tis , quia si reverenter vencrimus ad imperatorem,
per ipsuin c ignoscemus omnem rei veritatcm, quare
iipportune ct utiliter mutata sit divisio : hoc loqui
cogit vos magniludo snperbhe, aeslimantes snlos vos
possc rcrum cognosccre causas. Vere dico vobis,
quia non solum slullus, scd ct infelix est, qei non
inielligit quantos et quales fructns malorum protulit
vestra commutatio , et de ctijus ihcsanro matigni
cordis processit et pro qua re vns laudalores ct de-
fensores cstis hujus malignilalis. Deinde subjungi-
semper fuit, est, et ciii; ut unguentum illud (Aug.,
coniraliii. Petil.,c. 101), Spiritus videlicel sanctus
(qui dcsccndit a capile Clirisli in barbam, qiue e-t
apostolorum chorus; et de hac barba in ori vesti-
menli, qu;c est capilium tunicx, Eeclcsia: scilicet
Christi, qutxl capit caput, ut inhabitet Christus pcr
fidem in corde ejus), in oinnihus ubitpie litlclil.us
servet unitatem spirilus in vinculo pacis. II.ec i;I-
circo dicimus, ul novcriiis non vos posse dividcrts
'■ Ecclesiam Gallicanam et Ccrmanicam ab unitaio
luuicjc qua; subjacet capitio, siilplimiorihus videliccl
mcmbris Ecclesix , qui proxiiniores sunl baiiia',
apostolis scilicct, ac per boc apostolicis sc.lihus,
sicut barba non potcst esse nisi in capile. Dcindo
lis, quia nisi sccundum voluntatein vestram vcncro, B diciiis, rem ridiculam subinfercntcs , et quod potim
non habeo Ecclesias vestras consentaneas , scd in
tantum conlrarias ul nihil inihi " in vcslris paro-
cbiis agere vel disponere liccat, nec quempiam ex-
rnmmunicarc vobis obsistcntibus. Vcrc vemm est
(|iiod Veritas dicil : Mulus homo de malo tliesnuro
eordis sui profert mtila. Quare milii contrarii cum
Ecclesiis veslris esse debetis *> in legatione pacis et
unitatis, quod Chrisli donnin et niinisterium esl?
An ignoratis angelorum cautu promissam esse pa-
cem in tcrra hominibus hon;e voluntalis, ]ier Apo-
stolum autem tribulationeiu et angusliam iu
onmein animam hominis operantis inalum? Hic ap-
parel quod congrnat vohis illud quod Scriptura
dicit : Arma et gtadii in via perversi. Vos conamini
tacere quam diccre maluimus ; si autem non egeritis,
assensum consilio nostro non prerbucritis , honoris
vestri periculo subjacebilis; si potius inaluistis, id
est , magis voluislis tacere quam dicere, quarc non
tacuislis? Consuetudo esi in vobis ut id quod miniis
cst, vincat quod majus est. Major volunlas exstilit iu
voLis tacere, minor autem dicerc ; et taincn minor
vicit majorcin. Credendum est omnino, quoniam in
discordiarum amaloribus victrix est cupiditas, victa
coiiliiicnlia. lllud vero quod miuari v&s cngnosci-
mus d pcriculum gradus , quis explicare poleril
quanlum sit absurdum, quanlumque inconvcniens
et stultum ; cum vcstra comminaiio non sit proptcr
ciimen, r homicidium scilicet, sacrilegium, aut fur-
obsistere perversitatibns vestris nobis, qui legalionc C tuui, vcl aliquit! hujusmodi ; sed nisi ita venerimus,
fungimur pacis. Nam quicunquc inter vos membra sicut ipsi vultis : cui rei in argumento adjungitis
Chrisli sunt, non eum potestis abscindcre a corpore juramentum ; et non recordamini crubescenlcs ,
capitis, qiiod esl Christns. Nam etsi vos datis opc- quia ( perjuri pejeralum dcgradarc uon possunt,
BALUZII MIM.
» in vestris paroehiis, itl esl, dioecesibus, uti plu- c Propter hoinicidium. Respieit ad canonem 25
ribus diximus in notis atl Lupum Ferrariensem. Por- aposiolicum; in quo, ut quidem citalur a Gregorio
ro, quis non hic miretur libertalem episcoporum
Gallicanoruin Komano ponlifici minilanlium impcdi-
turos se ne quid agal iu suis dicecesibus, si se ab
eorum coramunione subtrahal? Sed et illudvalJeno-
tatu dignnmesl,quod eliamdiccrepalameiaperteau-
si suiii, et quidem Roniano pontifici scribentes, non
toleraturos se, sipapaGregoriusaliqueniprincipisub-
jectum aut (idelem vtiii exconinnniicare. Qui locus
utilis esse potest addcfeiidcndara Galliama senlentia
inteniit li, si cam fcrri conlingeret.
b ln legaiione pacis. Sic cnini aicbat Gregorius,
seu vera scu falsa promeret , venisse se in Galliam,
ut concordiam Ludovieum intcr ct lilios revocarct.
Verum istud persnaderi non potuil episcopis partis
Ludovici, qui omnino pulabant Gregorium in partcs
iilionim transissc conlra patrem : qtiod et sequens
quoque aHas verum putavil.
t F.ccl. Gallic. el Germanicam. Ulramquc Eccle-
siam conjungit oh eam causam , qnod ciim reguiiin
Francoruui ex nlraque gnnte conslaret, quoties sy
Turonensi, sic lcgilur : t Episcopus in bomicitho,
adulterio et perjurio dcprehensus , a sarerdotio di-
vcllatur. » Sed apud Dionysium Kxiguum aliosque
vcteres collectorcs nihil dc homicidio. Unde Marca
coactus cst suspicari corruptum fuisse hunc cano-
nem ad premcnduin Prxtextatum episcopuin Kotho-
m igensem, qui se designaii liomicidii rcuin cssc, spe
veniae profcssus cst in synodo Parisiensi. Et lieri po-
tcst ut ha'c quoqtie clausula, quod aequissima scqucn-
jj tihus temporibus vis.i fuerit, reeepta dcin vtilgo sit
in novis ediiionibus canonum aposlolicorum , addito
elhm nomine sacrilegii. Nain iianc quoque clausu-
laui habiiisse videtur Gregorins in sun codice. Iiaque
gravitcr errant correclores Romani, qui clausulam de
homicidio piiroum adjectam putant ab episcopis iu
synodo Trihuriciisi congregatis anno 8'Jfi, cainque
fuissc caiisam rur Gratiaims, qui post ea lempora
vixit, eam quoque clausulani addidcrit huic cunoni
apostolico, dist. 81, tap. Presbyler.
1 Perjuri pejeratum. Jure apud omnes ubique gen-
les recepto , episcopi qui lidem principi jurejurando
oMigalam violant, dcponendi sunl. Naui episcopus in
irodus congregabalur, ad eam episcopi ox ulraque
gc-nte conveniebant. Quod coniigerat in synodo e qua
uiissa esl epistola episcoponmi partis Lndovici ad pcrjurio deprebensus, dcponi jubeliir in cauone 25
papam Gregoriuin, cujus ista rcsponsoria esl. apostolico. Prudcnlissime cnim justissimeque vide-
d Perieulum gradus , id esl , depositionem ac de- runl prisci illi le.gum Chrislianarum condilores, « in
jcetionem e Komana calhedra. Recte vero miratur episcopos, qui suum transgressi snnt juramentum,
Giegorius har.c episcoporum Gallicanorum conli- tanlo gravius esse vindicanduin, quanto majori pric-
dentiam , Romano ponlitici minilaiitiura depositio- minent dignitate, et eortim exemplo facilius alii pns-
ueiu. sunt ad similia provocari; > ul verbis utamur Ur-
305 DS COMPAR. REGIM., ETC. — KPIST. GREGORII PP. IV 506
eliamsi esseni. Denique vos non me scitis esse peje- A movcrii, lanto ampliorem felorem cxtialari facit.
ralum. De vohis autcm nemo qui dubilel hoc esse Quoil autem de scquenlibus me fratribus el roepi-
In h3C re mcmor cssc debuerat solertia veslra, quia scopis similiter proniittilis agendum , et additis, ir-
quicunquc cloacam commovet quanto amplius com- rctractabilitcr, miranda in hoc prxsumplio veslra
BALUZII NOT/E.
han. III ad archiepiscopiim Pisanum scribenlis in
libro tertio Dccrelalium. Quod si cpiscopis nunquam
lieet pejerare, multo mintis licet fldeni principibus
jurejurando obsiriclam violare, ipios colere nos jussit
Deus et honore prosequi. Itaque nunquam dubium
fuit, quin cpiscopus violalx in principem fidci rens,
a gradu suo dejiciendua essct. Eo porro jure lencba-
tur etiam cpiscopus Romanus, quandiu papa tantum
urbicus fuit, hoc est, anle quam doininium Romanx
urbis in eum transfunderetur. Lnde ct ordinationes
episcoporum Roiuanoium , non secus ac aliurum
dum. Anica cnim ficri solitum patet cx Eginhardo
ad an. 817, ubi sic legitur : « Cui (id cst, Stcpliano
papa1) Paschalis succcssor electits, posi completam
solemniter ordinationcm suam, et muncra et cxcu-
satoriam imperatori misit cpistolam; in qua sibi non
soluni nolenli, scd etiam pluvimum renitenli , ponti-
ficatus honorem \elut imposiluro asserebat. i Extu-
savit videliccl prxcipilalioncm ordinationis , quod
ca peracta ossel incxspecl.ilo misso sive logaio im-
peratoris. Verum quia Eugenius eadem prxcipila-
tione fuerat ordinatus, occurrcre liuic audacix \olens
fieri anliquilus non poleranl absque consensu eorum ,. imperator, exemplumque slaluerc iu futurum, < Lo
qui variis temporibus apud Romam imperilarunt. tharium hTium imperii socinm (verba sunl Egin
Multiini enim interesl principum, ul in civilalibus
iniperio eorum subjectis tales insliluanlur episcopi,
qui pnpulos verbo et cxemplo doceant jura majesta-
tis non csse violanda. Hinc ex jnre quoquc uhique
recepto sequehatur ut novus pontifex Roinaniis spon-
sionem fidei faccrel principi : id quod ab ipsis fat li-
tatum esse vclcres loquuntur hisloria:. Ad Fianeorum
reges quod altinet, exslal illuslre htijtis rci leslinio-
niuin in epislola 8i {1'alrol. tum. XCVIll, cvl. 1107)
Alcuini, qux esl Caroli Magni ad Lconem III papam
Komanuni. Is, poslqtiam facttis esl ponlifex, nnliiia-
lionis su;e Caroltun monuil per litietas, in quibus
eliam conlinebatur juramenluin fulelitalis. I!xe sunt
verba Caroli : « Perlcctis excellcnlix vestne litteris,
et audita decretali charlula, valtle, ut fateor, gavisi
sumus, sou in eleclionis unanimitate , seu in huniili-
tatis nostrie obedientia , ct in promissionis ad nos
lideliiale. i Sed ante Leoncm , Constaiitinus quoquc
hardi), Romain miltere decrevil, ul vice sua functus
ea qux rerum nccessitas Dagitare videbalur, cum
novo pontilire aique Romano populo statuerel ao
Gimaret. > Itaqce tum revccatum jusjurandum tlti
non ordinando pontiDcc RomanoeMia conscicnliam
piiucipis, prxsiitumt|ue ah Eugenio papa jurameu-
tiun fiiielitatis. VaKle autom probabile esl seqiienles
luin pontiliccs, qui vivo Ludovico vixere, non .'ini-
sisse hanc partem sui obseqtiii, adeoque veium essc
quod Gregoi 10 IV objiciebant episcopi Gallicani, euiu
in iniliis sui ponlilicatus fecisse Ludovico sponsio-
ncm lidei , inierposito etiam jurejurando; tamelsi
ille faclurn illud ncquo fatcaiur, neque noget : iiain
in ambiguo relinquit. Scd cur agiinus conjecluris iu
rc maiulesla ? Ecce quofiiodo loqimntur Annalos Ber-
liniani de electione et ordinalione ejusdem Gregorii :
t Eugonius pap;t mcnse Auguslo decessit. )n etljus
locuni Valentinus diaconus a Romanis eleclus et
apa, qui posl Pauliiin I Uom;e sedit, sic scripsil ad C ordinatus, vi\ uniiin mensem in pontificalu comple-
'ppintim regem : < Nos quidem, ila te^tis nobis vit. Quo dcfuncto , Gregorius presbyler tilttli sancli
Dous noster, cui occnlia conlis manifesta sunt, ut
plus etiam quam prxfali noslri prsedecessorcs pouii-
lices, in vestra a Deo protccti icgni vcstri Franco-
ruiii ihaiitate ct dilectione, aique sincera lidoliia-
lato,cum omni nostropopulo lirma coiislanlia crimus
permansuri. i Hinc factuin ut Paschalis I timons nc
si vera osicnderenlur qusc de ipso ati impcralorcm
Ludovicum Pium perlaia erant, scilicet eo auctorc
Marcclli clectus; sed non prius ordinatus esl, quam
legaius imperaloris Romam venit, et electionem po-
puli qualis essct oxaminavit. » El manifestum esl,
ni fallor, non eonsensisse legatunt ordinationi Gre-
goiii, donec is scripto jurameiitum fecisset de fide
erga principem , juxta exemplum Eiifrenii. Ilaqua
ciini defensionem suam liltibare ex co capile inlclli-
geret Gregorius, ac lamen gradum suum retinerc
Thcodorum Romanas Ecclesiae primiceriuin et Lco- voll.t, ad alias ailcs confugit nimirnm ad incompe
jiem nomcnclatorem fuisse occisos vb fidelitatem
Lotharii, quem Ludovicus liuper feccral inipctii con-
sorleni ; timons , inquain . no si vora bacc ostoiule-
reniiir, ipse tlc giadu siio dcjiccrelur, placandtim
slalim censuit piincipcm ; ad eumque lcgalos init-
tens, expurgaturum asseveravit suspieiones de sc
injcclas : id quod paulo posl piacslitit Rom.e corani
legalis Ludovici, ab inlerfeclorum nccc, inqnit aurtor
lentiam judieum. Nani, quod in primis obscrvandum
est, iion aitdegradari se non posse ob violatam lidem
principi ohligalam ; sed episcopos illos, qtii perjuri
sunt, osse judieos iiicompetentes. Episcopos enim
partis Ludo\ici perjuros csse contendebat Creporius.
Itaque si nihi) najvi luisset in lllis episcopis, non no-
gasscl Grogorius quin ad illos perlinuisset cognitio
criminis quod ei objectabatur. Adco aulem venim
>il;e Ltldovici Pii, sc cum phtrimis episcoporum pur- \) cst jtis illud principura fnisse constaniissiimim , ul
rjuns, id est, adbibilo, ut Theganus tradit, 54 episco- etiain ccntuni triginla postannis Joannes XII ob \io-
poruin juramento , qui testarentur Paschalem c:edis
lilius rouiu non cssc. Quam hisloriam narrat eliam
auctor Annalium Berlinianoruni. Mortuo landcm Pa-
scbali sutccssit Euaenius 11 tjui jurainoiilum fideli-
i.ilis Ludovico et Lolhario Auguslis pr:eslilil innre
majorum, aique insuper cleruin populuminie lto-
uianuni eo intcr alia jurojurando teneii voluil, liaud-
dttbie ox pactis : i Ll quod non consenliam ul alilor
in hac sede Roroana liat elcctio pontilicis, nisi cano-
nice et jnsie, seciindiim vires et intellecluin mcum :
et ille qui elootus fuerit, me consentiente consecra-
(us pontilex uoii liat , priusquain lale sacraincnlum
faciat in pneseutia missi domini imperatoris et po-
pnli, cuiii jiiramento, quale Dominus Eugenius papa
suonte pro conservalione omnium facium habet per
sctiptiun ; i ut docet continuator Pauli Diaconi,
editus a Maiquardo ireliero. Exislintaiidum tantcn
noii est , iuni piinHim inventum essc lioc jusjuran-
posl;
latae fldei Ottoni imperalori prxstike crimen de-
posilus fucrit in synodo Romana, ul docet continua-
tor Luilprandi, lib. vi, cap. 10. At posleaquam ini-
pcraloniin aiieloritas evilnit, in nomenque illi Ger-
uianorum iransiere, lum \cro Rotnani pomilices
movere cccpcrunt l.icertos , et a capite suo summo-
veriml poiostatom principum : quod non contigerat
imperanlibus Francis. Paulatim dein intravit in Ec-
clesiam regnum, et qui pcr nittltiim ;evi fuerant
subjecli priiiiipibiis, eis poslea illuseruiit, cakantes
eiiain pedibus colla doininorum. Rerum humanarum
Euripum ! Sod antequam discedam ab lioc loco, res
poslulare vidctur, ut quoniam tliximus ordinaiiones
Itoinanorum ponlificum lieri olim non potuisse cxlra
pr;esonliam legatorum iinperatoris, banc qtioque ob-
servalionem probemus aliquot exemplis posienomm
tcmporum. IlliisCrc bujus rei testimouium cxstat in
Annalibus Bertimanis ad annum 851 : t Gregorius
$07 S. ACuBAKDI EPISCOPl LLGDLNE.NSIS 508
cognoscltur. Nunquid quod in parle agitur, relra- A judicio relractanJuin non erit? Quod vestrae minac
Clari apud universitatem non polorit? Nunquid quod continenl, nuiiquam aJhuc ab initio Ecclcsiae factum
apuL homines a reclitudine deviantes agilur, apud esl. Nani ctiamsi cgo fuissem perjurus, aptainlum
meliores, recli videlicet tenaces, rctraclari non dc- vobis erat illud cvangelicum : Neque tu limes Deum,
bet? Aul quod in praesenti malitiose judicalur, Dci cum iu cadem damnationt sis?
BALLZII NOT.€.
Romanae Ecclesiccpontifox docessil. Ctu Sergius suc- educatos.et longo C;csarum sacrauieiito iinbtllos,
cedcns in eadem sede snbsliiuiiiir. Quo in sede apo- adeojnrium majcstalis incuriosos ac deSertores fuis-
slolica ordinalo, Loiharius filium siium Hliidouvictim se , ut ea tam lacile sincrcnl convtlli et obliltcrari ?
Romam ctim Drogone MeJiomatricormn episcopo di- Probabilius ost excusasse Romanos priccipitalionem
rigit, acturos nc dcinceps decedenle aposiolico quis- ordinaliouis , quod raplus polius fuerit Adrianus
quain illic praetcr sui jussionem, missorumque suo- quam electus, neqiie moduin polnisse poni artlori
rum pr;esentiam, ordinetur anlistes. Qui Romam cleri ac populi. Addiderunt hatid dubie scirc sc jus
venientes, honorifice snscepli sunl. Peractoquc ne- quod imperator haberet in clcctione, neque conteiii-
gotio , Hludouvicum pontifex Romanus unclione in nere, el provisuros ne dcinceps lalia atlentarenttir,
regem consecratum cingulo decoravit. > Cravis ta- tolerarcnt modo missi eleclionem Adriani, ad etim-
nien sempcr duraque Komanis visa est haec lex ; pj quc salutaiidum venirenl. His verbis , obsequii et
idcoque eam variis temporibus infringere tentarunt. revercnliae in Augustum plcnis, crediderim dcli-
Itaquc non mullo post haec lempora , cum mortuo nitos missos , ad Adrianum salutandiim accessisse.
Nicolao I Romana scdcs vacaret, ei Adrianus II sub- Tum Ludovicum imperatoiem , ne scbisma in Eccle-
stiturus est invocatis inconsultisqiie missis imjpcra- sia Dei facerel , hanc eleetionem approbasse ac lan-
toris : qui lum crat Ludoviciis hujus nominis se- dassc. Haec est mea conjectura. Verum quia Roinani
cundus , Pii nepos. Qnod audienies missi Ludovici frequenler post ista tempora silentio transmiserunt
impcraloris, moleste tulerunt, indignati scilicet quod missos imperatornm in clectione pontificuni, placuit
dtim pnesentes essent, non fticrunt invitati, nec eam audaciam rcprimere in concilio Ravennatensi
optake a se futuri praesulis electioni interesse merue- habito anno 904, quod a Baronio editum est , in quo
runt. Qui accepta ratione, quod non causa contem- Joannes IX pontifex Romanus hoc dccrelum proniul-
ptus Augusti , sed futuri temporis prospectu omis- gavit : « Quia saucta Roinana Ecclesia, cui praeside-
sum hoc fuerit ( ne videlicet legatos principum in mus, plurimas palitur violentias, ponliiice obeunle :
elcctione Romanorum pr;csulum exspeclandi rios per qnae ob hoc inferuntur, quia absquc imperatoris no-
liujiisino.Ii fomitem inolescercl), omnem indignalio- tiiia , et stiorum legalorum praescntia , pontificis fil
nem ineduP.itus sedaverunt, ct ad sakitandum ele- cousecratio, ncc canonico ritu et consiieludiiie ab
ctum etiam ipsi bumiliter accesserunt. « Apud Gra- imperatore direcli intersunt nuntii, qui violenliam et
tianum Dist 63, cap. Cum Adrianus ; et apud Ivonem scandala in ejus conseeratione non pcrmiltani ficri;
parle v, cap. 16. Sed.uthoc quoque obiter moncam, volumus ut id deinceps abdicetur; et consiitiiendiis
sublesUe ac valJe dubi* fidei apud me est ista nar- ^ ponlifex, convenicntibus episcopis et universo clero,
ratio. Nam quomodo ficri potuit ut legali omnem eligatnr, expetente senalu et populo qui ordinandus
indignationem medullitus sedaverint , quod dicerent est, sic in conspecuroninium celeberrime elcctus ab
Rouiani ita faclum esse ne prxsenlia missornm im- omnibus , praesentibus legatis imperialibus, conse-
peraloris verteret in necessitatem , cum hic esset crelnr. i
qucrela: eorum fundus? An existiniamus viros in aula
AGOBARDl LIBER APOLOGETICUS ■
PRO FILIIS LUDOVICI PII IMPERATORIS AQVERSUS PATREM.
I. Audlte bJec, omncsgentes, audiat terra et ple- fiJelk populo bencplacita persislat et inviolabilitcr
nitiido ejus a sobs orlu usque aj occasum, ab aqul- perseveret.
«one et mari , el sciant et recogitent pariler domni "• HiluT cum pradictus domnus et imperator
et imperatoris Ludovici filios juste fuisse et esse in- quielus esset in domo, et florens iu palatio suo, cum
digiratos, etbene senlirc et intendore ad expurgan- adhuc >> juvenem conjugem sub sui reverentia custo-
dum paternum palalium a sordibus facinorum et ini- dirct, et c secundum Apostolum, uxorium debilum
quis factionibus, et regnum ab amarissimis et tu- illi persolverct, iit processu vcro dierum cum coe-
niultuosis inquietuJinibus; tanlum ut inter eos ger- pissent haec primum tepescere, deinde frigescere,
mana fides et fraterna sinceritas Deo digna et omni ac per hoc et d mulier resolvi iu lasciviain. cessan-
BALUZU NOTjE.
• Huic bbro nulhis est litulus in veleri codice. Ita- frigiditatis, ut uxori dcbitum reddere non possit , ut
(Ttie istum facere placuit. Est enim revora Apologe- observatnm esl ad epislolam 81 Lupi Ferrariensis.
ticus pilo Lothario fratribusquc ejus adversus Ludo- '' Mttlier resolvi in lasciviam. Ea fuil bellorum ci-
vicum Piuin. vilium occasio. Jtidilb Augusla phirimum auctoriia-
i> Juvenem conjugem, Juditham, postreinam Ludo- tis habebat aptid Ludovicum , ul conjux. Movil istud
vici Pii conjugem, Caroli Calvi matiem, quani Ludo- bilem Lothario , dum graliam illam novercae ferret
Ticus duxit anno 819. impatienler. Conquisitis ergo cansis querelarum, ob-
e Serunafnm Apostolum. Exstat haec Pauli ad- jectum cst intilicri crimen adnlterii. Forle Bernardus
moniiio ad marilos in capite septimo epistohe primae comes maxima apud eam gratia flagrabat. Hinc vul-
ad Corinlhios. Adeo autein magnae auclorilatis cst gatum, bunc esse qui thorum Augusti cominaculave-
Iiic locus, ut dein statutum fuerit i:i synodo Lipti- iit. Etquia obtrcclatio et livor pronis auribus acci-
liensi, diriuiendum esse matrimonium , si Airejussit piunlur, ut Tacitus observavit. sparsa primiim apud
309
LlBEft 1'KO FIUIS LUDOVICI Pll.
510
tibus liciiis cooversa inio adversa ad illicila, adscivit \ paiemuin, sordidatum palalium, coufusum regnum,
sibimet aptas personas ad perpelranda lurpia, cl
priinum latenter, dcindc inipudcnter. Cognoverunt
autem lioc initio pauci, dcinde plures; ad postre-
mum autem multitudo palatii, et regni, ac finium
terrae, quam rem irridebanl minorcs, dolebanl ma-
jores, omnrs autem clari viii inlolerandum judican-
tes. Concilali itaque sunl spirilus filiorum impera-
toris ralionabili zelo, videnles inactilutum t>tr.ilum
ct obscuratuin nomen Fraiicoium, quod bactcnus
clarum fueral in tolo orbe. Et surgcnles singuli uno
el pio consensu in emundalione scelerum, convcne--
runt simul ; ct » aliis coniprcbensis, *> aliis effugatis,
c auclricie vcro malorum cxclusa a palatio, inclusa
custodia., nmtato babitu regali , d indulo babitu
sanclimoiiiali, reddiderunt patrem qnicii el ° ali-
quanlulx honestati. Cumque per nimiam filiorum
BALDZII NOT/E.
nmmullos opinio h;ec, magna illico fama surrexil.
Yentum est ad arnia. Capta mulier, et in inonasterio
conclusa. Bernardus sibi liiga consuluil. Theganus in
capile 56 de Gestis Ludovici Pii : « Et voluerunt do-
mmum imperatorem de regno expellere : quod pro-
bibuit dilectns iequivocus filius ejiis. Supradicli iinpii
nardus datus erat rcctor Carolo. > Hactenus Marca.
Pulsus ergo Bernardus, Barcinonem sc contulit ann<>
850. Sed anno scquenti revocatus est a Ludovico, et
pristino honori redditus. Anno 842 nova prole auctns
est mi Kal. Aprilis; quo die Duodena alteruni Ber-
nardo liliuin peperit apud Ucctiam civitatcm in prima
objicientes ei mult» conlraria , dixerunt Judilh regi- B Narbonensi. Cum autem bellum exarsisset inier filios
nam violalam esse a quodani duce Bernardo, qui crat Ludovici, Bernardus in partes Iransgredi noluit. llinc
de stirpe regali , et domiui impcratoris ex sacro ba- inoia Caroli ira. Tandem cum Tolosam venisselCa-
ptismate filius. Menticntcs omnia, suscipientes regi-
nam Judilh , eamque vi velanles, ct in inonasierium
mittentes. »
a Aliis comprehensis. Conrado nimiruui et Budolfo,
rcgiiue liatribus , ul idera Theganus Iradii. Item lle-
riberlo Bernardi fratre , et Odone consobrino illius,
ut csl in Yila Ludovici Pii.
b Aliis effugatis, prscclpue vcro Bernardo ducc ;
ipii fnga sibi consiilens, iu Marcam Ilispanicam, eu-
jus ipsi custodia commissa eral, se conlulit. Anna-
lcs Fuldenses ad anniim 850 : i Conmiotio conlra
imperatorcm a primoribus Francorum iu Compendio
exorta propter Bernardum, qucm in palalio csse no-
luerunt. Qno iude depulso atque fugato, in graliam
rolus anno 841, Bernardum ad se accersiit, uiliilque
ab eo mali suspicantem occidil, ul tradit auctor An-
naliiim Fuldensiuni. Sed plenius hane cicdein exse-
quilur Odo Ariberlus, cnjiis hoc nobis liagmentuni
ex veleri codice pro singulari sua humanilalc sup-
pcditavit virclarissiinusGulielmus Masnavius senator
Tolosanus. < Pace itaque cuni sanguinc eucharisiico
siparaliin per regcni et eoinitem lirinala et obsi-
gnata, Bernardus coincs Tolosanus ex Baiciiioncnsi
Tolosam venil, et regem Carolum in ece.iobio sancii
Salurnini juxta Tolosam adoravit. Cumqua rex lnanu
la.va, tauquam sublevandi graiia, coniiiem appreheu-
disset, allera pugione in latus ejlis adacto euui eru-
deliter iuteremil, non sine criinine lidei ct religionis
cum co redierunt. > Auelor Yil;e Ludoviei Pii : < Ad- violatx, nec sine suspicione patrati parrie dii. Filius
fuitetiam Bernardus, qui modb praediclo , fugicndo quippe Bernardi vulgo credebalur, et os ejus mire
se salvans, diu iu finilms Hispanix cxsulaverat. > r> ferebal, natura adulierium malernum prodenle. Post
L'inn. II.. .. .Ii>.il 1.1 n.-l U..r.a... Il.r. ..'.,.,... ' I .. ... .. « I'.. .. . I . . . .. nnnnn, «Av An .. .!..-. ./ .,..<>.■■ .,,. ..,.,.-..•
Fines Hispania- dicil, id est, Marcani llispanicam,
qtue nunc Catalonia dicitur; ob hoc diela conlinium
rlispaiiisc , quod tum lemporis ea Hispaniaruin por-
tio pertineret ad regnum Fraiicoriun, ut alibi dictum
csi a nobis. Sed de Bernardo, quoniam occasio in-
cidit , res poscere vidctur ut nonnulla dieamus, ne
qui tot moiuum ac bellorum occasio fuit, diulius la-
leat in obscuro. Virum magnse nobililatis fuisse binc
constal, quod eum Tbeganus Iradil ex slirpe regali
<irlum esse, et Ludovici Pii imperatoris ex sacro ba-
plismate filiuin. Filium fuisse conslat Gulielmi co-
milis, qui monasterium Gellonensc fundavil in prima
Narbonensi , quod iiunc ex ipsius noniiiie vocatur
moiiasteiium saneti Gulielnii de Deseriis. Anno 8-20
liera eoniite Barcinonensi dcjecto ob crimen majesla-
iis, Bemardus ei comilalui pricfcctus est ab iuipc-
ratore Ludovico Pio. Anno undecimo imperii Lmlo-
lam nefandam necem , rex dc solio sanguinc macu-
lato disccdens, ct pede cadaver perculieng, sic ex-
clamavit : Vae libi, inii thalamum patris mei el do-
mini tui foedasti. > Yide Catelluiu in Historia comi-
lum Tolosanorum cap. 8.
c Auctrice malorum. Juditlia Augusla
J Induio habitu sanctinwniali. Actuin islud anno
850, iil patet ex Vila Ludovici Pii. Sed lauien adno-
tanduin est, eam lamenetsi velum sihi super caput
posuerit (seu volens id fecil, ut tradit auclor Vil;e
Ludovici, sive per viin, ul Theganus sciit.it), atton-
sam non fuisse. Inclusa aulein fuil in monaslerio
sancLu Baligimdis Pictaviensis. lllic femina loi lan-
laquc pielalis aigniinnta prxlmii sanclimonialibus,
ui ilke publice profiterentur velle se Augustae exem-
pUini sequi. Ita eniin docet auctor Anualium Mcien-
sium : « Qua; in Piclavensem urbem compiilsa est
ire, ibique in monasteiio SaneUe Crucis esl rclrusa :
vici (id est, anno 821, ut maiiitesle coliigitur ex
Eginhardo), Kalendis Julii, iixorem iu Aquisgranensi n nlii et ipsa Domino nostro Jcsu Clnisto studiosissinie
palatio duxit Duodenam, iiobilissimam .Viiiin-.uii ; cx- " famulari die noctuqiie lolis nisibus studuit; alque
que ea biennio post suscepit filium Willelnium , na-
tum iii Kalend. Deeembiis. Inlerim furenlibus Lu-
dovici liliis adversus Juditbam rcgiiiani , filiumque
ejus Carolum, civiliaque bella inedilantibus, Iudo-
vicus, « ut subsidium aliquod in aula haleret (Tran-
srribo hic, ct quidcm lubens, verba magni viri Pelri
<le Marca, arcbiepistopi Parisiensis cx libro lertio
Marcce Hispanicue), consiliorum suonini participem
ct regni administruin , Bernardum quemaam ducem
Scptimanim, inquii Nilhardus, in supptementum sihi
tusument , camerarium conslituit , eique Carolum com-
mendavit , sccundumque a se in imperio prafecit. At
vero qnidam ex aulicis perfidi, tres fralres eo secle-
ris adegerunt, ut coacta valida rebcllium manu , de
pdlendo a regno paire cogilarcnt. Odio quoesiliis co-
jor, Beinardi comitis cum Juditba fainiliaritas, qiiam
i.i perversum interprelabantur, cuiii lamen ex niii-
iiciis palalini nccessilatc seqiiereUir, luin quia Bcr-
inibi Domino fanuil.inlibiis ila placuil, ulomncs pro-
fiterentur se eam velle imitari. >
0 Aliquantula honestati. Uic fuit belli eivilis pra>
texlus : Debonesiari palalium adullerio Augustte
euni Bernardo; quod adeo publicum essei, ut nc si-
leutio quidem aut dissimulatione legi possel. Pur-
gandum palaiiiim a sordibus facinorum; etLudovi-
eum reddendum menli ac dignilati su;e, ac si deineo-
lalusfuissct uxoiis veneficio Porro, Lolharium non
debere ferre laiilum dedecus paten.o nommi illatum.
Auctor Vitie Ludovici : < Oporlere eijgo dicebant
boiium iiliuni indigne ferre dedecus paternum, abla-
tisque e medio, resiituere palrem cl menli el digui -
tali ; el hoc agentem non solum fama virlutis prose-
queretur, sed etiam ampiilicatio regni terrestns, hoc
noinine pra.texentes eulpam. Ilis ergo incitamer.tii
alleclus juvenis, etc. >
r.t
remissionem licnc
lium Lilaniliilli ula cl Clipidoiuin SCClcStOS favorcs,
aii|uo indecoras adulaliones , ilerum mulicr, tau-
quam lcgitima domiua, ■ rcvocata est in palatium,
oi pnclata consiliis et consiliariis ; cujus instigalio-
nilius inulula est mens rccloris, cl ccepit iluris cor-
uibus ventilarc filios, cl conlurbare populos. Sicque
Ss. ACOBAKDl EPISCOPI LUGDLNEXSIS
5it
acia dissolvcrenlur, pcr carna- \ vhitabo, dicit Doviinus? Ei inulta rcutaiicbii despe-
clioDei, cl pollulio noiiiiiiis ejus? sicut scripliim
est : iVo» pcjcrabis, nec pollues nonun Domini Dci
tui. Ecce palcfaclis abyssis slulliliariini , ad quid
pcrvenlum est? Cum cnim deberenl exercitos mitii
advcrsus cxtcras gcoles, ct ipse imperalor adversus
barbaras nationcs dimicare, ut cas fidci siilijugaret
f.telum cst inauditum anlca mortalibus, ul non lam ad tlilalandiim tcrinliiuiii regni fidclium (Sic namipic
orat univcrsalis Ecclcsia in solemnibus illis oralio-
nibus,dicbusPassionisDominicx,pi'o imperaloribus :
Vl Deut illis subjectns faciul barbaras nationes) ; nuuc
e contrario omnc reguum cuin extremitatilius suis
conglobalur in iiiium in medio sui, divcrsa tamcn in-
lculione, dum alii parantur ad inicslina viscera dis-
rumpcmla , alii ad pacandam, si ficri polest, inju-
perseculi injustc suslincrcnt porseculiones, «iitain
perscculorcs invili ct coacti exerccrcnt , et non
Koliim exerccrcnt, sed el susliiicrent, duin violcn-
lissime iu diversa ct contraria juramcnla compcl-
lunlur.
III. Allcndile et vidctc si ractum csl unquam
liujusinoili. Juralum est crgo impcratori scniori, et
codcin jubcnlc iidem ipsi juraverunt imperatori 1] slissiinam discordiam : qtii omncs pia mente perpen-
junioii ; cl ilerum ipso facicnte, aliqui cx ipsis ju-
raverunt '• regi fratri, cl ad postremum penc omncs
compulsi sunt jurare c puero. Et ne ibi quidcm
rcmansit. Scd quasi nibil horum fuissct, adhuc
exorta sunt juramenta. Nunqnid tupcr Itis non
dcre dcbucrant quod dicitur in prauliclis orationi-
bus, ulii saccrdos admonet, diccns : Oremu» et pro
Cliristianissimo imperatorc nostro, ut Deus et Dominut
nosler subclitas illi faciat omnes barbaras nationes, ad
noslram pcrpeluam pacem. Doinus ergo Dci, qtia: est
BALUZJJ NOT/E.
• Revocata ett in palatium, anno 851, ut Iradit .111-
ctor Vita? Ludovici, et auclor Annaliuin S. Bcrtini.
y£qnissimum saneerat ut Juditha, < qu;e injuste ac
sine lege el iudicio ci ablala fuerat, i ul tradil auctor
eorunnlcm Annalium, Ludovico rcstitucrelur. Iiaquc
mKit qui eam ex Aquitania reducercnt. « Quam
lauien conjugis honorc non csl dignatus, inquit au-
clor ViLe cjus, doncc se legali pncscriplo modo ah
olijcctis purgarct. i Congregata ergo synoilo apml
Novioiuaguiii ail Valialim fluviiini, jussione iinpcra-
qiinqiic Thcganus observavit, cum ait rcginam Aquis
ab imperatore houorilice susceptam. jubcnte Crego-
rio Homano ponlilicc, cum alioruni cpiscoporum
juslo judicio. i Tuni, nequis ex co FaclO prsejudica-
tiun putaret in omnibiis causis ecdcsiaslicis princi-
piim ncccssariam csse inlcrveniionem aucloritatis
Komani ponlilicis . hxc prudenler criidilcque pro
moie suo subdit idem arohiepiscopiis : i Komani
pnnlificis anctorilas adjuncta osijinliciocpiscoporum
Francix, solo Augustoruni intuilu, quorum dignitas
toris, et aposlolica auctoritate, mensc Octobri, cum £ causain istam majorcin efficicliat. Dc majoribus au
nullus adversus eani accusator existeret, illaquc sc
itirejurando purgasset secundum iegcm Francorum,
iiilicaiuiii esl a!i episcopis eani redili marilo debere
vclui legitimam conjugem. Auctor Annalium S. Ber-
lini ad aiiniim 831 : < Ad quodplaciluiii tlomiia impe-
ratrix, sicut jussum fucrat, venicns, ct in conspeclu
domni imperatoris ac liliorum ejus assistens, de
runclis sc objicientibus purilicare vt-IIe aicbat. Pcr-
ciinclalusquc est pnpulus, si quislihel in cam aliquod
crimcn objicere vellet. Cumqiic nullus inventus essct
.[iii quotllil.el illi malum infcrret, purificavit se sc-
ciiniluni jndieium Francorum dc omnibiis qmbus ac-
cusata fuerat. lAuctorAnnaliumMetcnsium: iPoslea
lenuit imperalor placitiiui siium uicnsc Octobrio in
villa Niuinaga. In eodem «tko placilo, per auctorila-
tein aposlolicam , ct per consensjim episcoporum,
considcralum et canonice delinituin cst ut imperator
suam reciperet conjugem. > Infra : « Peraclo t|tioqu
tcm causis scdcm apostolicam consulendam docuit
olim Innocentius piiinus. Ex cadeiu pcrsonarum
digiiitate profcctum, ul tlc tlivorlio Lolharii regis el
Theutpcrgx ar lum fuerit coram Nicolao I. Adeo ut qua;
hodie fiunl in causis rcgum ecclesiasticis ad sum-
miim pontificem relationes, non carcant suis cxem-
plis : i|iia' crebriorcs factie, postquam poiiliiicum
rescriptis a juiisilictione ordinaria principes cxempli
sunl : quibus tamcn privilegiis, si res ita fcral, quin
ad tempus renuntiare possint, ct ratio juriset exem-
pla tliibilarc non sinunl. Olim quoquc pcrpcluuin
iion crat ut in causis omnibus ecclesiasticis princi-
ptini exspcclarctur aucloritas summi pontificis, ui
paict cx poenitentia publica pcr vim indicta ab ali-
quot episcopis Lmlovico Pio imperatori ; quae ab
cpiscopis aliis solula est, non consullo Homaiio pon-
lilicc, reslilulis principi armis el corona cl veslibus
rcgiis, quilius ob poenilcnliam privatus fuerat : quas
placilo in Niumaga, iniperaior indc rcversus, atl r. rcstilulio conlirmata est a synodo plcnaria an. 835
ul docet auclor Vita: Ludovici, Nilhartlus, el Anna-
los Berliniani. i llaclcnus Marca. ln eadem porro
Noviomagensi synorto, cujus aucloritate Judith marito
rcddila est, Jes e Anibianensis cpiscopus, ul Thega-
nus tradil , i iusto judicio episcoporum depositus
cst. » Quam Josse dcpositionem ab Ebbone Rhe-
mcnsi archicpiscopo peractam fuisse docel Flotloar-
dus lib. ii Hisl. Honi. cap. 20, idque « pro inGdcli-
tatc iinperaloi is. »
h Reyi fralri, id esl, Lndovico regi Germanix, qui
Lotbarii frater crat.
c Puero, Carolo cognonienlo Calvo, qui lum crat
admodum puor, ut patct ex Vita Ludovici Pii ad
.iiiiiniii 833 : < Ipsiim vero Lotbarius ad sua cum
Caroio admodum puero deduxit. » Naius autem eral
.iiiin) 823, mcnse Junio, ut tradit idem auctor Vitx
Ltolovici.
Airuasgrani palatium ad biciiiandliin pervenit; ubi
el suam conjugem pncdictara Judith imperalricem
recepit, atque cam pristino bonori rcstiluit. » The-
ganus capilc 37 : « lndc vcnit doniiniis iinpcralor
Aijuis ad sodoni suam ; cl supradicta conjux vonit
ibi obviain ei : quam bonoi ilice susccpii, jubente Gre-
goiio Hniii.iiin pontificc cum alioruni episcoporum
juslo judicio. » iliiiic Thcgani locuin laudat illustris-
siinusarcliiopisoopusPaiisii nsisin liluo lerlio Marcae
llispanica?, ut ostcndat Judilham marito rcdditam
fuisse judicio ecclesiaslico, non aiitem ox dccreto
conveuius pubjici. Ilacc sunt ejus vcrba : < Enim
vcro quia volo imposito deirusa fucrat in monaste-
riuni, ptcniiiiiii.c publica: causa, posi crimen per
sacramenta dilutuin, necesse orai ut poenitentix in-
dictio injusla rescindcretur. Id autem fiori nonpott-
rat aucioritale rogia, cx decreto convenlus pul lici,
sel judii io et poicstaie ccclcsiastic». Qnod facluin
8i3 LIBER PRO FILHS LUDOYICI Pil. 511
Ecclesia Dci vivi , columna cl finiiaincriium verila- A dicuntur, ludat pueriiitcr, spcclaniibus etiam ali-
lis, orat ul Christianissimo imperatori barbari
subjicianiur, non ut subjecli conturbentnr et bar-
barizcntur. Neque cnim Chrislianissirai impcratoris
csl subjectns exturbarc ct unitos divblere.
IV. 0 Domine Deus cceli ae terr;e, c.ur pcrniisisli
fidclissimum et Christianissimum servum tuum im>
peratoremnostruin in taniam tlevenire negligentiam,
• ut videre nolit quibus malis circumdatus sit?
Diligit enira odicntes se, et odit diligenles se. Quid
si veruni cst quod pleriquc, qui subtilius intelligere
vidcntur, affirmant; quod scilicet sint aliqui in la-
tere ejus, qui inbianter exspeclant exlerminium fi-
lioruin ejus? Quod si vidcrinl, collaluni babent inlcr
se ut iu impcratorcm raittant manum, el [i disper-
quibus de ordinc sacerdolali, et J plerisque collu-
dentibus, qui (secundum formam quam Apostolus
scribit dc cligendis episcopis, dicens : Domtts sttte
bene pitrpositum, filios liabentem sttbditos cttm omni
caslitate ; qttia si quis doinns suaJ praesse nescit,
quomoda EcclesiiT Dei diligentiam Itabcbit ?) praedi-
care dcbuerant domina: ludenti : Si qua regiua se-
metipsain rcgere non novit, quomodo de houeslate.
palalii curain liabebit? aut quumodo gubernaeula
regni diligenlcr excrcet? Ueducere quoque ei ad
mcraoriain debuerant, quod supradictx sentcuiix
coiigruenter aplari potest, quautuin tamen ad e\te-
riorem sensuni pertinct, quod in alio loco sacra
Scriptura dicil : Mutier diliycns corotta cst viro suo ;
liant sibi regnum. Hoc ulrum vcriim sit, ipsi no- B et pulredo in ossibus ejus quat confusionc res dignas
runl. Mulli tamen sunt, qui uon ambigiint illos de
qtiibus dicitur, ila incumbere regno, tanquam pa-
rieti inclinato ct macerix impulsx. Unde constat,
quia nisi Dcus siibvenerit , aut exteris dabilur re-
gnuni, aut in mullos tyrannos disperlielur; quod iu
boc assimilalur : quoniam imperator, qui advcrsus
barbarorum regcs bclla justa disponere debucrat,
adversus dilectorcs sui lilios injusla agcre parat.
V. Dicunl etiam aliqui quod c domii a palatii se-
nioiis, cxlra illa qux dc ejus occultis et non occullis
gerit. hl ileruni : Tecta perstilltnilia in tlie frigoris
et tititjiosa inulicr comparantur. Qiti retinet eam quusi
qui ventum teneat, et oleum dexteroj suoi evacuet.
Sed forle dicturus est aliquis : H;ec non cst litigiosa,
sed « suavis, ct blanda. Quibus verbis responden-
dinii est, non est majus liiigium, quani boni palris
bonos filios irritare, exacerbare, exbonorare, et
penitus a patre alienare velle : qiuc quia - propler
solam pulchritudinem a viro inofiiciose diligi fertur,
inculcandura utrique fuerat quod itemm eadein
BALUZII NOT.K.
• Ut videre notit quib. matis. II.ee tum m vulgus fuisse insignis comitatis et urbanitalis; non vero
jaelata. Auctor Vitae Ludovici : < Porro patrem adeo fcrocem ac supcrbam, ut feininis contingere solet
quihusdam prxstigiis elusimi, ut hxc non modo non qnx in summant fortunam evebunlur. Sed videlur
vimiicare, sed nec advcrtere posset. i £ h;ec Agobardus commemorare augcndam ad invi-
'■ Dispertiant sibi regnum. Sic Capilo Cossiilianus, diam, ac si liine eolligi posset Judith esse adulleram
vir animo ail Oagilia prxcipiti, dum Neronem exci-
larct ad mortem Thrasex, b;ee inicr alia ait apud
Tacitum in libro xvi Amialium : i li impcriuin cver-
tant, libertaifin prxferuul. Si pervertcrint, lilierta-
lcin ipsam aggrcdientur. » Propiium sane humani
ingenii cst, \itia seclaii sub noiniiie virliiliim. con-
siliaqne mala lcgcrc stib spccie boni. Lt <|ui bclla
civilia movcnt, hniium sempcr publicum praiexuiit.
Salliisiiiis in Calilina : i Namque, uti paucis vcruin
absolvam, per ill.i lempora qiiicunquc rempublicam
agilaverc, lionestis noniinibus, alii, siculi jura populi
defenderent, pars, quo scnatiis aucioritas iiiaxmna
foret, bonuni pnblicum simulantcs, pro sua quisquc
potentia certabat. »
c Domina pittatii senioris, id est, palatii Ludovici
Pii, qtii paulo aule dktus est impcralor senior;
I.ollianus vero, iinperaloi junior. Nam pestquam
Lolbarium Ludovicus impcrii eonsortcm fecil, Inuin
ac nierelricem. Nam et apud Senecam lib. i, Con-
trov. 2, Jiiniiis G tllio de puella qtiadnn, qux iu
prostibulo fuerat, sic ait : < Si quis dubilal an mere-
trix esset, audiat quara blanda sit. » Hinc illiitl Juve-
nalis :
Vox blanda et nequam dlgitos h:ibet.
1 Propter solum pulcltriliidiiiein. Forraosa ergo
erai Judilb. Theganus capitc 26de ea loqtiens : < Erat
Ciliin puhhra valde. » Annalcs Melenscs ail annuiii
Vcl'.) : i Imperator Litdovictis bahebat quamdam re^i-
nam ptilcbram niniis iioiniiie Jiiditb, et sapicniix
floribus optimc instruclam, sociaiam sibi in conju-
gio. i Ex quo inleriui loco paiet eam a niarito cultain
non fuissc propler sulaui pulchriludincm, ul ail
Agobardus, seii eliam pb prxclaras virtntes quibus
ornata crat. Sed acuieala illa scriplio condonanda
r csi sludio pariiuiii. Sanc magnani ac peculiarem fe-
gardique Augustx sociavit, divisa esl familia rcgna- " minarum gloriam esse pulchritudinem apud omnes
trix ; Ludovicusquc cilra Alpes rcmanens, Lobariiiin
regere Italiam jussii. Ilinc duplex tloiuus, sive pala-
liiiui : palatiuni scnius, doimis Ltulovici : aliml Lo-
tharii domus. Jmliili ei 'go, quae Ludovici conjux erat,
doiuina fuilpalalii senioris.
d Plerisque cotludentibits. Damnat episcopos qui
ciiiii Juilitlia ln leliant puerililer, hemque eos qui
pucrilia iila oblcclameiila speclabant, ae forlassis
laiidabaiit. Isiul ipsiun eli.nn in presbyleris bac ipsa
xtate damnavit lUmiana synpdus siib Eugcnio II
celcbrata, qux sic saucivit cap. II : i Sacerdos enim
sedule divina dcbcl perscrutari et admonere eloquia,
nt iiivcitiatur beatus ile quo Psalmista ail : lit in
leqe ejus mcditabitttr dic ac nocte. Quamobrem luilos
aliquos c.oram se lieri non dclcctelur. Transgressor
Oiiippc invcntiis, ailiiioiiilioiie episctipi ultciius asere
ilisuial. Siu autein, t: nonite ju.licettir. »
' Suatis ct btandt. Hioc palet Juibih fcminani
ibique gentes in confesso est. Iiaque nenio hat lenus
fuil qui formam corporis aecusavcrit in mulieiibus.
Prxeiarc Tertullianus in libro sccundo de cultu lcmi-
nariiin : i Nam elsi accusandus dccor non esl, inquit,
ul felicilas corporis, ul divinx plaslicx aceessio, ul
aiiiiii:e aliqua veslis bnna ; limcndiis cst tamen pro-
pi> i injiiriam cl violcnliam scclalorura, quam etiam
palcr liiici Abraliain in u.xoris sux spccie pcrtimuit. »
Yenditanda crgo uon esi foriiia. ul paulo aule tlocuit
itlcin Tcrlullianus his verbis : « Primo quod non de
integra conscicnlia \enit studium placendi pei deco-
icm, qucm naluraliler invitatorem libidinis scimus. »
Ac ncscio qno falo scmper factuni est, ui ex eo quod
feniina quxpiam formosa \isa est, in suspicionein
veueril \ iilj;.ili corporis. Undc interrogalus a quodain
Bias (leberelnc iixorem ducere, an vitam tlncere
c;eliltcm, re-.poii.lil : Aul ptilcbram duces, aul dc-
formcm. Si pulcbram, habcbis communeni. Sin lur-
5f5 S. AGOBARDl EPISCOPl LCGDUNENSIS 51(5
Scriptnra dicit : Fallax grtttia, ct vana est pulclni- \ ptores .eritaiis et pacis, lingu? el manu , ut aut
tudo. Mutier timens Domiitum ipsa laudabitur. cohibeantur, aut compriminlui.
\lll. Gommolio ilaqne liujus te:nporis et harum
VI. Niine igiluromnes liinenleset amanles Dcum, rcgionum, qpx mira omnipolpntis Dei suavitate el
regem quoque el regnum, pacata societalc, rebus dulcetline sii.e ronfliclu armorum sedata cst, no.i
imindi utenles, rebus divinis fruenlcs, omni cona- scguitcr nicmoranda cst; sed uebet corda fideliuni
niine dare operam debent ut exprimatur vulni's ini-
quitatis, et obdutalur cicalrix sanitatis, absque san-
guinis effusione, absque strage interfectionis, absque
amaritudiue jurgiorum, absque turbulcnta el fetida
conunixtione spirituuni immuudorum. Ut vere dica-
tur de Ecclesia hujus regni : Ucec cst domus Dei, ct
porla cmli. Portcc tiulcm infcri non pricvulebunt ad-
versus eem. Et iterum : Dominus Deus tuus in mcdio
tui fortis, ipsc sulvtibit. Gaudcbit supcr tc in twtitia,
iu laudibus Dei ct gratiarum actione alacriter suc-
ccndere, et ad soleriiam caulckc sollicita reddere
Qux ccmmolio et conturbatio quale habuerit ini-
tiuni, vel originem, non esl pcnitus rclicenduin.
lgitur cum Chrislianissimus ei piissiraus imperator
douinus I udovicus b bonx conjugis lnie et nioribus
sibi congruenlis consorlium amisisstt, necesss fuit
ut aliam sibi acciperet, qune ei posset cssc adjulrix in
reginiinc et gubernatione palatii ct regni. Sed oc-
silebitindileclionetua,etexsullabitsuperteinlaude.-Qmnoj)e[^ici0 ta)is assumpta esl, qux licet in
Nugas, qui a lcge rcccsserant, comjrcgabo, quia ex te
erant; ut non ulira habeas supcr eis opprobrium :
et " dical omnis populus . Amen, amen, et hymnum
Deo.
VII. Sicut veritas non cst tanlum in dietis, sed
ct in faclis, (sic enim Aposlolus dcmonstrat, dicens :
Yeritatem facientcs in clmritale, crcscamus in ilto
pcr omnia, qui csl capul Cltristus. Et alius Aposlo-
lus : Filioti , non dilignmus verbo, ncc lingua , scd
opere ct veritate. El ilcnnn : Si dixcrimus quonium
societalcm liabcmtis eum eo, et in tenebris ainbiilainns,
menlinutr, e.t non (ucimus veritatem^, ita qiioquc
iiiendaciuin non est lantummodo verborum, sed ct
faclorum ; sicut in Apocalypsi loquilur Dominus, r
dicens : A'cm inttabit in eam (haud dubium quin ci-
vitatem coelestem ) aliquid coinquinatum, et faciens
abominationem et mendacimn. Et paulo post : Omnis
qui amat ct fucit mendacium. Et Dominiis in Evan-
gelio dc iiiventore oinnium maloi 11111 ail : llle homi-
cida erat ab initio, et in veritute non stctit. Si ergo
ill.i veritas (de qua et in Psalmis cantamus : Prope
csto, Dominc , ci omiics viw tuai veritas) omnium
bomimim menles possideret. ciiam sine rettoribus
ti principibus rcs mundi concordi sociclale pacatae
luanerent. Nunc autcm quia illc qui in veritate non
stelil, tontra verilatcm agere nunquam desislit, et
dormjentibus hominibus scandalofuin zizania semi-
nare non tcssat, apla sibi corda saiis invcniens,
n clorque omnis mali , qui iion rcliquerat corda pos-
.luxfoveai»tetnulrianlseMiinacjus;redundaima-Dsessa) salegil i!islaurare et rci|inte5rare maiUIll
liim commotionis, quod quiclem pacis ct unitaiis suum ; et regina (quae mutato habilu rcgali putaba-
insano furore conturbel. Propter quod sollicite vi- lur perdurare in habilu sanctimoniali, situt ordo
gilandum est el sagaciter agemlum contra coriu- poscebat et e rectitudo judicii docobat) reducia cst
BALLZII NOT.-E.
pem, babebis pcenam. Apud Auluin Gellium lib. v,
i-tp. II Noriium Alticaium. Quanquani istud ipsum
de Dinne deque Antistliene narrat in eoruni Vila
primis annis viri ct domini sui virtute et potestale
pressa, subdita fuerit, lamen in proccssu lemporis
talis invenla esl, quse magnorum fliictuum toinmotio
et coiiturbationis largus thesaurus csseposset; qux
non solum plebes, ac populos, sive principes, ve-
rum eliam elcgantissimos filios imperaioris, etiam
tonjugatos, et c gubeniacula regnorum possidentes,
allligerci, contrisiaret, et conlurbaret, et pene al-
tereret et cxlerminaret. Cumque talibus incremen-
lis videient hi quibus curx erat de statu el honore
re;,r.ii, ac tranquillitale pacis, et quiele populi, deho-
neslari palatium, obscurari claritatem regni.ctad
ignominiam deJuci noincn regnantium, coeperunt
queri, ct murmurare, ac dolere, et deplorare. Inler
hsec concitali sunl spirilus virorum honoratorum, el
filiorum regis; et crescente colhulio , actcdente
cliam tonsilio, eoiivenerimt singuli de loco suo, et
conjuncti ad palatium, tffugaverunl minislros sce-
leris; et reginam, qoa! tolius mali causa erat, exclu-
serunt de domo ct honore rcgui, et constiluerunt
d in retrusionem cxsilii ; ac dcinceps quasi jam libe-
ralum bonum palrem de laqueo ruinx, gaudebant
se iinplessc quod inscriptum tst : Ejice derisorem., el
exibit cum eo jurgium, cessabuntque causce et contu-
metiie. Hoc lam irrcprchensiliile factum ct onini
laude dignissimum cum complesseot filii, rcdieruut
ad sua, rcslitulo palre honori et glorix suse.
IX. His ila transactis, iniuncus omnis boni, au-
Diogenes Laerlius, et de Socrate Valerius Maximus
lib. vn, cap. 2.
a Dicut oinnis poputus. Sic omnino legi iiduiu est,
non auiem aposlolus, ut editum est a Massono. Si-
milcm errorein uos anle hoc biennium emendavi-
inus apud Salvianuni in liliro lcrtio de Gubernalione
Dei.
b Boncc conjugis. Irmingardis, quje anno 818 mor-
tua esl v Non. Octobris.
c Giibernacuta regnorum possidentcs. Lothariuin
videlicet ltalix , Ludovicum Bajoarix, Pippinum
Aquitaniae.
J In retrusionem exsilii, in Aquilaniain videlicet
cam deportantes, ct in monasterio Pictaviensi inclu-
deules, uii jain liiximus.
c Rcclitudo judicii poscebat. ^Equissima essct cx-
postulatio Agobardi, si judicata aduitera fuissct Ju-
ilitli, aique ob hoc ipsiiin publicx pecnilentite ad-
dicta in monaslerio. Verumjam antea vidimus isii.d
per vim factum fuisse, ac sine lege ct judicio.
•m
LIBEK PRO FILIIS LUDOVICI ril.
,!S
iu palalium, el assumpla in consorlium quasi legi- A aliter hic serilire vult, pensel qualiter conlradicat
tima conjux, « quoJ esse jam nuUatenus polerat.
Collocata itaque lurpiter et indecenter in fastigio
regali, prius malum auxit et mulliplicavit. Ad quod
honus lilius quid agere debuit? Nunquid dissimu-
lare? Nunquid silere? Nunquid quiescere . Non ita
placuit illi indormitabili oculo, qui eustodit Israci
suum; sed suseitavit spirilus filiorum, el convene-
runt iterum ad succidendam recidivam malorum
stirpem. Timebant cnim nc patri cveniret illud quod
de quodam rcge Scriplura sancta loquilur, dicens :
Jgitur non fvit alter talis ut Ackab, qui vetmndatus
esl ul faceret malum in conspectu Domini. Concita-
vit enim eum Jeiabel uxor sua, et abominabilis faclus
est.
Apostolo dicenti : Et avaritiam , qua; esl simutacro-
rum servitus ; et videat quam veraciter dictum sit :
Hudix otnnium malorum esl cupiditas : quam quidam
appetenles, erraverunt a jide. Si ergo cupiditas errare
facil a fide, et avaritia simulacrorum est servitus ;
quod malum remanet, quod non de radice ciipidita-
tisoriatur? Propter quod fideliter colligendum est,
omnes appetitores divitiarum, gloriae, et bonoris
saecularis, atque primatus, quam non longe absint
ab idoloruin cultura.
XI. Ha;c proplerea dicimus , ut ostendamus mala
el bona antiquorum, malis et bonis congrucnler
aplari, ct his qui errant in novo populo. Kt quan-
quain Acliab concitanle se uxore sua erraverit a
X. Sed forle aliquis divcrsas vohmtalis hnino amo- R lide ; et ea attctrice perpctraveril facinus illud de
vere nitalui hsec verba Scripturae sanctse, lar.quam
inconvenicntia, eo quod sequatur, in tantum, ut se-
querelur idola Amorrhxorum. Noverit quisquis ille
est, uon posse evacuari cougruentiain in hoc loco.
Quoniani lempore legis in veteri populo idola et si-
mulacra significabaut omncs errores in novo populo,
tempore videlicet gratise. Nam el ipse ordo horuin
verborum ita inlelligendus est : Abominabilis factus
esl diversis cupiditatibus ct illecebris, nt eliam cvi-
denter ad cultuin rueret idolorum. Quisquis autem
morte Naboth Jezrahelita;, correptus tamcn ab Elia
prophela, non correctus, comptilsus esl agcre poeni-
lenliaiii : qua actione poenilentisemalasibi imininen-
tia dislulit, non abstulit. floc si recte perpendalur,.li-
quido demonslrat quantum noceant uxores malu; vi-
rissuis. Jehu aulem.qiiem Dominus suscilavil in re-
geni a.J puniendam domum Achab el ejus deceptricem
uxorem, licet acternam vilam non promeruerit, eo
quod a peccatis Jeroboam non recesserit, quia stu-
diose exercuit ulliones Domini de Jezabel, el doinus
BALUZH NOT.-E.
« Quod esse nullatenus poterat. Exstat sane in libro consensu Grimahli Pinnensis episeopi, juxta legeii
quinio Capitularium lex, qua cavetur ne mulier, Lotharii imperatoris, quae exstat in libro n Legis
qu.x sponte, aut invita, veluin sanctum in caput ac- Langobardor., tit. 6, cap. i. Interim Sisenaudus,
ceperit, illud unquam dimittat. Hoec sunt verba ca- C homo Francus, ca;pit ambire nuptias istius mulieris,
pitis 113 ejusdem libri : < Qualicunque modo mulier, uxoremque postea duxit. Hirjus rei fama cum ad
permitlente canonice viro suo, aut eo defunclo, ve
liim sanctum in caput acceperit, aut sponte, aut in-
vita, in eo permaneat omnino, ncc dimittat. » Sed
istud, opinor, inlelligendum est de vidua qua- se sp' n-
te velavit, non autem de niuliere pcr viin velata.
Nam quod ait lex, eam resilire non posse qure etiam
invila velata cst, planc necessarium est ut intelliga-
inus de ea quae adullcrii perpelrati convicta est, at-
que ob hoc ipsum in monasterio concliidi jussa, vo-
lente raarito. Nam nulla lex sinil uxores castas ab-
duci a maritis, nisi ex consensu parlium, utvacent
orationi, juxta consilium Apostoli. Sed tametsi da-
rcmus lcgem non csse ambiguam, nibil oflicerel cau-
sae imperatoris. Nam ncque Judilh canonice vclum
susceperat, neque consentiente marito, sed per vim
el iix-i ti iii . Itaipie dnbium non erat quin eani mari-
tus repeterc posset, si vellet. Aliud obtincbat dc vi
judices imperiales pervemssct, intenlata lis est ad-
versus Sisenandura uxoremque ejus a Maionc advo-
cato Ludovici imperaloris, qui feminam illam adul-
terii accusavit, juxia legem Langobardorum, quod
post susceplum sacrum velamen, rursum viro se
conjunxerat, ideoque persooam substanliamque ejtis
parti palalii pertinere debere asserebat, secundum
leaem. Ea autem exstat in libro secundo Legis Lan-
gobardorum, lit. 6, cap. I, et lib. n, tit. 57, cap. 1.
At Siscnandus uegavit eam induisse vestem religio-
nis. Verum cum postea Maio probasset eam fuisse
velatam, iudices iniperiales pronunliarunt el Gundi
ipsam et bona ejus lisco addicia ; indicta etiain mul-
ta solidornm sexcentorum Sisenando, ct solidorura
ceiitum quinquaginta Amelfredo fdio Juslonis et G\in-
di, qui huic nialrimonio consenserat : qux miilta
Amellredo indicta est juxta legem Luitprandi, qu:c
duis. Nam illis deponere velamen sanctum non lice- jj e\slat in libro secundo Legis Langobardomm, tit
bat, praisertim apud Langobardos cnjus rei clara
exstanl documenla. Et quandoqiiidem occasio tulit,
afferam exemplura islorum ferme temporum, de fe-
mina quadam Langobarda, ipia; imperanle Ludovico
II Pii nepote miiltata est amissione bonorum suoruni,
ob eam videlicet causam, quod post susceplum ve-
lamen religionis, nubcre prssumpserat. Res ita ha-
bet. Justociaustaldio, natione Francus, inter Lango-
bardos haoitabal, ibique u\orem duxerat nomine
Gundi. Liccbal sane ei vivere lege patria, si in ini-
lio habitationis sna; inter Langobardos professus
fuisset apud judices, velle se vivere secundum le-
gera F'rancorum. Sed mahiit eligere legem Langn-
bardorum, fortassis vi victus amoris, quod Gundi
nolletalias ei niibcre. Nam lex Langobardorum valde
favorabilis erat uxoribus. H;cc ergo cum viruin ex-
tulissel, desideriumque cxstincti non posset pali,
sanctimonialem habitum induil in monasterio san-
ctse Mai"KC, veluinque sibi siipcr caput imposuit, cum
37, cap. 1. Dalum est aulem judicium istud adver-
sus Gundi in monasterio sancUe Trinitalis Cusau-
riensis anno 24 Ludovici II iirsperatoris, mense De-
cembri. Diin Ludovicus huna quaj fucrant Gundi,
monaslerio Casauriensi dedit ni Kal. Maias, anno
vigesimo quinto imperii sui, id est, anno 875. Ve-
rum quia bona quse Justo dcderat uxori suic, non
bene discreta erant a bonis liberorum, res iierum
corara judicibus ventilata esl in Teate anno 877
inense Augnsto ; et curlis de Monaetiano adjudicala
est inonasterio, perarla(|ue pwterea cst boiiorum
Justonis divisio inter lilios ejus et monasterium, llaue
bistoriam, qua; plurimas ves continet noiaiu dignas,
placuit paucis enarrare ; quam eruimus e vcteribus
actis ilUus sevi, qua3 cxst.iht in chartulario ejtisdem
monasterii, quaeque posl notas edita repeiies, lcctor,
b-neticio Anlcnii Vibnis Herovall i, viri cnnssiim,
horumqup sludiorum bono nali.
519
S AGOBARDI EPISCOPI LLGDLNENSIS
120
cjus quem illa concitaveraf, concessum est ei ut filii A puli : de quo quidam rex superbus el humiliatus
ejus usiii.c :til «(uartnm generationem rognarent. Posl
cum beaius quoque Joiada et sanctus ponlifex, qui
Aihaliam impiissimam inlerfici jussit, el Joas in
soliopatris collocavit, el Hierusalem a sonlibus et
immunditiis purgavil, tali ctim laude evornat Scri-
ptura divina, dicens . Senuit aulem Joiudii plmus
dierum, et morluus cst cum centttm triijinta essel an-
norum; sepeliertintque euiii in civitate David cum re-
gibus , eo qttod fecissel bonum cum Isruet, ct cum
domo ejus. Ecce istc pius sacerdos, cl lemporali et
a-ii-rna retributione rcmiincratus cst ; Jehu autem
lantiini lempnrali.
XII. Videamus quoquc quid Samson contigcrit,
quem Aposlolus in catalogo virorum justorura enu-
iner.it. Amavil itaque mulierem 1:011 amantem se;
qu;e plos oblemperavil inimicis cjus, quain amico
amanli sc. Et quia ille vir justus credidit mulieri
mfidili, idco et liimin oculoruin amisit, et diicatum
Israelitica? gentis perdidil. Cui licct postea resli'uta
sit virius prislina, et ignominiosani vitam gloriosa
iiioric linierit ; aetcrua quidem vita non c.iruit, tainen
dueatiun pristimiui nou recuperavit. Sic ergo iligne-
tur a domnus dudum imperator pie perpcndere, ut
coeleste et scmpiternum regnuni non perdat : qui
deceplus a mulicre, tcrrcmim et temporale amisit.
Ccdal divitiis ju iioiis.quia nihit in terra siue causa.
Vovcat et rcddat Domino Deo terribili et ei qiuc
aufcrt suiritiim principum. Bonorum cnim regmn
confilelur coaclus dicens • Attissimo bcnedixi , et vi-
ventem in sempitrrnum lattdnvi, et glorifieavi : quia
polestas ejits potestas semiiiterna, ct regmim ejus in
genrrtitivnem et tjcnriationrm. Et omnes habitiitores
tcrrtf apttd eum in nihilttm reptttnti sunl : juxta vo-
litnlalem enim sutim facil tam in rirttttibus cttli^quavi
in habitalortbus trrrtr, rl itvn cst qui rrsistat tnanui
ejus, cl dirat ci : Qttare fccisti ? Kt post pauca : Nune
igitttr eijo Nabuchodonosor laudo , et magnifico ,cl
glorifico rcijcm co-li : quia omnia oprra ejits vcra, cl
vitv rjus judicia, cl tjratticntcs in supcrbia potest hu-
miliare.
XIII. Neque 11II0 modo li.uc iilcirco dicimus, ul
domnum qttondam nnsirmn iinpcratorcm impiis el
infidelibus regibus comparemns. Scd quia pcrniisit
se a muliere iniqui decipi, eontigit illi quod scri-
ptum cst : Qui contiirbnt dotnum suant, possidebit ven-
los. Pi-r quam conturbationcm, et vcntortim posscs-
sioncm, perpetrata siini innumerabilia perjuria.ct
deprx-dalioncs iminensne, cuin homicidiis, adulteiiis
el iucestis : pro quibus omnibiis posnilenliis neces-
sarium esl religiosissimo quondam imperatori , iu
redeat ad corsimm,ag.itquepcenilenliani, humilialus
sub potcnli nianu Dci, cui non est impossibile tri-
buere illi eiallalionem xterna; vila; : quia exallalio
temporalis vilsejam non congruit illi, qni coiiturbala
domo el mentc, divina dispensatione et judicio ces-
sit alteri, ct locum dedit non cuilibet inimico aut
est dicere : Semper quasi tumentes super me ftnctus „ c\lraneo, sed charissimo filio. Propter quod in onmi
litnui Deum. Ilarc dicil heatr.s Job : qui conanli se
decipere uxori suae uon consensit, sed rigida invc-
ctione redarguit dicens : Quasi una de stultis mnlie-
ribus tocula es. Qui et in alio loc.o de Dco dicit :
Apttd ipstim esi (ortilutto et sapientia. Ipse uovit et
dccipicntem, el ettm qttt drcipitur. Kt : Ilallheum rc-
yum dissotvil, et prcccingil fuuc renes eorum. Kt
iterum : Qui imtnutat cor principum populi lerrce, ct
decipit ros ut (ruslra incedant per invium. Quoil et
ipsi ' ■■ \o Jnb coniingeret, si suasionem uxoris suae
libenter audis^et. Meo ergo terribilis Dominus, non
jucunditate ct exsultationc cordis sui stimmas gratia-
rum aclioncs suimno omuipotenti L'eu iinlcsinenter
persohcre debet ; quia, sicut scmper optavit, nou
successit illi in regnum inimicus expugnator, scd
filius ainalor. Nunc ergo audiant omnes in conimiine
tumultuosi et quicti Prophelam diccnlem : Silcat
omnis lcrra a facie Domini. Kt Psalinistam : Ti-
mrut Domimtm omnis tcrra, ttb co aulcm commovean-
tur omnes tnhabitantes orbcm. Quoniam ipse dixit,
et fttcta sunl : ipse mandavit , el creala sunt , et
cxtera.
1'JiitMiu [.uptilis terr», seil cl ipsis principibus |io- »
I3ALUZII NOT.-E.
* Domnus dudum imperator. Vel hic locus osten- anno 835. Nam anno scqucnti impcraior restitutus
dil libniin biinc apologeticnm fmsse scriplnm, haud est in conventu episcoporum habito Kalendis Marliis
ita multo post exauctorationem Ludoviei Pii, id est, D in monasterio sancli Dionysii.
Af.OBARDI CHARTULA
Porrecla Lothario Augusto in synoclo Comiicntlicnsi , anno 832".
In nomine Dei ac Domini nostri Jesu Christi. tertio, cgo Agobardus Lugdunensis Ecclosh' indi-
Anno incarnationis ejus octingentesimo tricesimo gnus episoopus interfui venerabili couvcnlui apud
BAL17.1I NOT<E.
" Titulum hunc nos fccimus huic libello, pro eo
quod editio Massoni sic habcbat : Publica L. impera-
torts coram amplissimo episcoporum conventu ptcni-
tentia Agc.burdo praside . qui titulus non exslal in
voteri codice. Sane vel cx eo fallii bic litiilus, qituil
liuic convenlui pra>fuisse ait Agobardum. Nos itaquc
himc lihntm Chartulam inscripsiinus, proptcr ancio-
ritateni Aclorum exaiiclur.iiiciiiis Lndovici : in qni-
bus. pnst enarrata i|u;r in Compendiensi synodo acla
sunt adversns opiimura priucipem, demum h;cc le-
guntur : < llis itaqne pestis, placiiit ut unusquisquc
ep scopornm, «luaiitcr hax res acla fuerit, iu propriis
T>U CHAUULA Ab LOMlAlllLM AIG.
palaliuui quod nuneupattir » Compendium : qui uii- \ num, qni clementissimu
quc convenlus exslilit ex revcrenlissimis episcopts,
)el inagnificentissiinis viris illustribus, collcgio quo-
u,uc abb::tum et coiniuiin, proniiscuaeque aetatis et
iligniiaiis pnpulo, prxsidenic serenissiuio et glorio-
Sissimo Lothario imperatore, et Chrisii Domini
amatorc; quo protegente et adjuvanle subler an-
nexa disposila sunt anno imperii primo, h mense
quarlo. Quibus omnibus vehementer incumbebat
vera necessitas, ul sollicite tractarent de pcriculo
regni in prxsenti, et statu in futnro : quod regniim,
quia jamdiu nutabat, et impellcbalur ad ruinam
per negligentiam, et (ut verius dicain) c per rgna-
viam domni Ludovici venerandi qnondam impera-
toris, in quihus ille irrelitus esl per corruptas inen-
521
Jullor est criminum, in-
dnlgeiiliam ct remissionem iniquitatum impeirare
posset ; ut qui pcr multiplicatas negligentias regntim
tcrrenum amiserat, perimpensas supplices confes-
siones regniim cceleste adipisccretur pcr cum apud
quem est misericordia et copiosa rcdemptio. Pro-
pter quod et e libellus cdilus est a viris diligentio-
ribus, et ei oblatus, de manife.-tatione criniinum
suorum ; in quo velut in spectdo perspicue conspi-
ceret feditatem actuum suornm, ct ficrel in illo quod
per pfcnilentem perfectum diclum est : Iniquilatem
meam ego ugnosco, peceatum meum coram me est scm
per. Pro qua rc acces^eriint ad eum dcnuo omnes
qui in prxdicto conventu adcranl episcopi, condo-
lcntes ct coinpatientes inflrmilalibus ct miseriis
tes et corrumpcnles, et secundum apostolicum di- B ejus, cxhorlantes atque exoranles et postulanics ut
ctuin • Quia eranl ipsi erranles, et alios in errorem
imUeijies. A quo convenlu quidquid iilililer el lau-
dabililer tractando et conferendo inVcntum est, et
necessario slatneiidiim, el judicanlibus consensi ct
consenlicns ipse judicavi. lu primis videlicel qux
ad coinmodilatcm ct soliditalcm regni ct regis pcr-
tinere videbantur, tleindc qux ad ereplionem ct
purgationcm animx doiiuii Ludovici, manifestissime
noseebantur : quac in praediclo couventii fldeliler
quxsita, ct veraciler inventa, ct ordinabililer exse-
cuta sunt, in co scilicel quod pracdiclus coiivenlus
deliberavit, ut d per legatos et missos admoncrelur
domnus Ludovicus de suis erroribus, et exhoriare-
tur ut secundum prophetieum dictum rediret ad cor,
Oinnipolens Deus raanu pietalis su:e educeretnim
de lacu miserix et de luto coani. Quod tlementis-
simtis Dnminus non solum nnn abstulit, scl nec t.'i-
sttilit. Setl mox resuscilata inniente ejus coniritione
httmiliati cordis, prostrattis corain eis, non semcl,
vcl iierum, sed tertio, aul amplins, crimina cogno-
scit, veniam poscit, aiixiliuin orationum precatur,
consilium recipil, pcenitcnliain postulal, injunctam
sihi humilitatem Iibentissime impleturum promittit.
Innolcscittir ei lex et ordo publicae poenitenliae .
qiiam non renuit, sed ad omnia annuit ; ac demuin
' pervenil in ccclesiam coram coelu fidelium, ante
allare et E sepulcra sanctorum. El prostrali<s snper
ciiicium, bis tcrquc quaterqtie confessus in omiii-
el rccognosceret acta sua, qnx advcrsus Deum G bus rlara voce cum abundaiiti elTusione lacrvmaruni,
currens per vias pravilalis el iiijtislilix exegerat, depositis armis manu propria, et ad crepitlinem al-
ae deinceps susciperet coiisilium vitae el saluiis laris projeclis, suscepit mente compuucla paeniten
suse; qualenusapud omiiipolentcm JudieemctDomi- tiam publicam h per mauuum cpiscopalium imposi-
BALUZII NOT/E.
chartnlis insereret, eamque sua scriptione rohorarct, deritnt, tjuam ille in manibus gestaba!. > Exstat ea-
dem chartula, sive libellus, ut vocat Agobardus, in
eisdem Aclis, ubi in octo capilula divisus est.
' Pcrvcnit in ecclesiam. Acta cxaiictorationis :
t Veniens ipitur idem dominus Lodeuvicus in basi-
lic.am sauct.e Dci genitricis Mariae, uhi sanctoriini
corpora requiescunt Medardi videlicet confessoris
Clirisli alque ponlificis, nec non Sebastiani pra'slan-
(issimi martjris, elc. > Vcrum, nequis in hor errel,
istiid peractum non est apud Compendium, lametsi
illic habila fueiil praedatoria illa syuodus ; sed in ci-
" tessionensi, in monastei io sancli Medardi,
cus in custodia detinebalur jussu Loiharii.
K Sepulcra sanctorum, Mcdardi videlicet et Seba-
stiani.
et rohoratam memoralo principi Loihario ob me
moriam hujiis facli olferret. Ad extremum, omnibus
nohis qui interfuimus visum est, omniuin chariu-
laruin, imo lanti negolii stimmain in nnum brcviter
stiiclimqtie congerere, etc. > llnde palet iiniiniqiiem-
qtie episeoptim chartiilain sttain porrexisse Lolhario
anie solutam synodum : qnotl nns quoque factum
lnonuimiis ah Agobardoin titulo libelli islius.
» Compendium, in diteeesi Suessionensi siluin, ad
Jsarain fliiviuin.
h Mense quarto, id esl, mense Octobri, quo per- v'i't.'iie's7t<
•xla est nefanda dla oplimi principis exauctoratio. " U|M; r_,0)jov
c Per ignaviam domui Ludovici. Hxc perfitiorum '
qurrela, regntim Francorum, qtiod subCarolo Magno
imineiisiiin fuerat amplificatum, regnanlc Lndovico
ruere. Sic enim haber.t Acta exanctoralinnis ejus : h Per manuum eptsc. impos. Acla exanclnralionis :
< Etquoinodo in processn tcmporis, pt:r ejns inipro- < Deinde cingulum militiae deposuit, et super aliaie
videntiam vel ncgligenliam in taniam veuerit igno- enllocavil ; ct habitu sxculi se exuens, habitum poe-
ininiaiii et vilitatem, tti non soluin amicis in moesti- uiscuiis per imposiiionem manutim episcoptiruin sns-
cepit. > Peractum id facinus ah Ehhone archiepisco-
po Khemensi, ut patet ex Narratione clericorum
lilicniensium de tlepositione ae resliltitione Ehhnnis:
i Lotharius veniens per imperialia palatia, adtiiixil
secun palrcm suum usque Suessionis ad monaste-
ritini S. Metlardi. Ihiquc, hortantibus el jnbciiiibiis
exleris episcopis seu primoribus regni, coartus est
Ebbo, quia in dicecesi ejes crat, illi imponere pnhli-
cain posnitentiam. Unde nimiam et perpetuam ejus
incurril otfcnsam. > Vide eiiam Thrganum c:'p. 4*.
tiam, sed etiam iiiiiuieis vcncril in derisioneni. >
d Per legutos et missos. lUi cniin inquiunt episcopi
in eisdem Aclis : < Nus lamen memorcs prt wpto-
run Dei, ministeriiqtie notsiri, atque benclicioium
ejus, diguuin duximus ul pcr licentiain memorali
principis Lotharii legationem ad illum cx auciori-
late sacri r.onve.iiltis mittcremus, qu:e eum de suis
realibus admoneat. ■
• Libellus edilus cst. Acta cxaucloratiouls : < Super
atiibus charlulain, s .mmam reatuuin stiorum, unde
lum specialjtcr redargtiercnl, conliucntera, ei de-
023 S. ACOBARDl EPISCOPI LUGDENENSIS 344
lionom, cum psalmis cl orationibus. Slcque depo- A latem. His gestis cgo Agobardus indignus cpiscopus
sito habitu pristino, et assumpto habitu poenitentis, interfui, etmelioribus consonans cl consentiens ja-
rongralulans et confidcns, postulat piissimi pasloris dicavi, et mann piopiia signans subscripsi.
humeris reduci sc ad invenlse ct redempise ovls uni-
AGOBARDI
EPISTOLA AD EBBONEM EPISCOPUM RHEMENSEM, DE SPE ET TIMORE.
Mngnificcnlissimo ac desideraiissimo domno pa-
Iri et fratri Ebboni Ecclesix Rhemornm episcopb
Agobardus in Doinino Dco aeternam salutem.
Cuin quadam dic valde diligenda , honoranda al- „
quc laudanda devoiio lna prsecipue milii (cui gratis,
id est, alisque merilo, sola lua te benignitate insli-
ganle, piam amiciliam inipcndis) et niaiiihns gesta-
ret ct ore proferret ea quae ad xdificalioiicm bona-
rum meniiuni pertinent, cognoverunt qui prresentes
aderanl solerlissimam intenlionem luam vellesecum
semper haliere de Scripluris divinis aliqua, in qui-
lius non solum in equum ascendens, sed etiam dc
equo desccndens, pro locis et teinporibus oongrua:
quantilatis secundum bealum virum, 91«' non abiit in
consiliu impiorum, in lege Domini meditareris die
ac nocte ; quatenusvere essepossis tanquam lignum
juxta fluenia Scripturarum plantatum, cujus oninia
prosperantur quae facil : et quje facit ? utique poma
et folia, qu.e iutelliguntur facla et dicla; ut poma <-.
sint in actibus, folia in verbis; cujus ligni folium
non defluit : quia (secundum quod scriptum cst de
Sarauele, Non cadil de nmnibns sermonibus ejus in
terra) curat sollicile, ne quid frivoluin vel inane
proferat, quod oblivione potius quani memoria di-
gniim sit. Sic enim Apostolus unanimem comilem
instruit, dicens : Ineplas autem et aniles (abulas de-
vitn ; ct iterum pracipit denuntiare quibusdam, ne
intendant fabitlis et genealogih interminatis, qua:
qwmliones preestant mugis quam wdificalionem qua?
est in fidc. Et iterum : Profuna autem et inanilo-
quia detiiia. Multum enhn profkiunl ad impietutem,
el sermo eorum ut cancer serpit.
Igitur Deo devola et fidelis sanclitas tua cjum
niiiii dignaretur lalia pandere, suggeslum est .1 mc
nt in primis jubercs tibi scribcre in eodem quod
gcstabas Encbiridion, de divinis libris aruuas et
difficiles sententias ad observandum, qua; pr*cipu;e
sunt ad deprimendas per limorem mentes hominum,
nc elevari possint iu vanam prajsumptionem ; et
bis diu diligenterque perspeclis, juheres demiim la-
lia qu;e viderentur congrua, « proprio insereiv ma-
BALUZIl
» Proprio inserere manuali, id est, libro qui sem-
per est in manibus. Lhide sic loquitur ipse Agobardus
in fine istius epistolx : « Maxime quia el vos lale
fieri jussistis opus, quod paulisper manu gestetur,
iion quod in armario vel in sci inio resen'elur. >
Qiiamobrem Duodena, Bernardi ducis uxor, eum 1110-
nita scriberet ad filium suum VVillelmuin, iibrum il-
liim monitorum inscripsit Manuale, hoc modo : Liber
nuali. Cumque hscc ego suggessissein, dignalus es
praeeipere, ul cgo inchoarem sicut mihi videbatur,
et sanctitati tu:e dijudicanda transmilterem. Omnis
itaque Sciiplura divinitns, ut ait Apostolus, inspi-
raltt, utilis esl ad docendum, ad corripiendum , c.d
eritdicndum in justitia, ut perfectus sit homo Dei, ad
omne opus bonum instruclus. Qua> Scriptura, tant.e
perpetuitatis est, ut auctor illius, sempiterna Veri-
las, Verbum et sapienlia Patris, Dominus et Redem-
ptor nosier testelur de illa, dicens : Facilius cst
cmtum et terram transire, qucm de lege unum apicem
cudete. Et iterum : Caitum et terru transibunt, verba
vero mea non transient. Curaque hxc perennia vcrba,
plena sint regulis niorum, ac disciplinarum, atquc
vii tulum, operis, et fidei, inter coetera exstant duae
res peniius neeessarise moderationi mentium humn-
narum, id est, spes el timor, dc quihus sacerdoti-
bus et omnium plebium doctoribus Dominus my-
stice per legem praccipit dieens : Non auferes loco
pignoris snperiorem et inferiorem molam. Qua3 motoe
licet utrumque lestainentuin recte fignrare possint,
inlelliguntur tamen utiliter spes et limor; ut infe-
rior dicatur timor, superior spcs. Cui autem una
defuerit, farinam facere non potest : quia in mente
sua nihil sanum pcrlractare potest, quein aut tinior
sine spe premit, aut spes sine limore levat. Undc
Psalmista in ulrumque conjungens djcit : Uenepla-
citum est Domino super timenles eum, el in eis qni
sperant sv.per misericordia ejus. Judas denique pro-
ditor, posl Dominicam tradilionem, quia sine spe
limuil, dicens : Peceari tradens sanguincm juslum,
ideo abiens laqueo se suspendit, et crepuit medius,
atque efiusa sunt viscera ejus. E contrario autem,
quia sine timore sola spe clevabanlur illi qui Do-
mino respondehant, Semen Abrakm sumits, el ne-
mini scrvivimus unquum, dedignali sunt credere in
Salvatorem, quia praesumebant non se essc salvan-
dos, sed salvalos : cujus rei exemplis tota est plena
Scriptura divina. Seniper aulem necesse esl ut lue
duaj mol.ic (idelium mentibus inccssantcr adsint; nt
quia spes animuin semper crigit, mclus aulein pre-
NOT.E.
Manuatis Duodencc, qucm ipsa misil ad filitim suum
Willelmum. Yiderat unum lihri istius exemplar vir
clarissimus Gulielmus Catellus senator Tolosanus.
Aliud vero nos diu habuimus in poleslate, vivenle
illtistrissiino viro Petro de Marca archiepiscopo Pari-
siensi, qui illud postea ilono dedil clarissimo viro
domno Lucaj Dacberio monacbo Bene.lictiuo congre-
gationis sancti Mauri.
325
IRER DE DIVINA PSALMODIA.
548
init, ct metus spem et spes lemperet metum ; ae nc A liitem operemur, el omnes Gdeles snlutem deside-
spes in superbiam erigat, rouus contiuuo adjacens
menlem prenial ; rursum, nc inimoderatus nieius
animum in despcralioneni obruat, liunc confestim
spes erigat. Metiis namque, si sine spe fuerit, de-
speratio reciius vocatur. Spes vero, si fuerit sine
inelu, vana prsesumplio esse monstralur. Tali nam-
i[ue teuiperainenlo, quasi quodam antidoio, vult nos
eceleslis medicns uii ; ut pote qui solus est scrula-
lor et cognitor internariim inlinnilaliim, cui dicitur:
Tu solus nosli corda filiorum hominum. Quiquedi-
cit : Ego sum scrulant renes el corda. Cujus sermo
est vivus et eflicax, et penelrabilior omni gladio an-
eipiti, et pertingens usque ad divisionem animso ac
spiritus, compagum quoque ac medullarum, et est
rani, prius illa cum quibus salus operalur, id est,
timor et tremor, in studiis noslris fundentur; ut su
perponenda, quia faciliora sunt, islarura impulsione
neccssario reqnirantur. Nara et naturale est aninue
bumanx, ui timorem non sine quadam moleslia to-
lerans, rursum sponte ad spem recurrere festinet,
quoc laetior putatur; quanquam limor non sit minus
neeessarius et utilis. Quia igitur si de omnibus di-
vinis libris liujusmodi scnlcntias cxcerpimus, nimis
prolixum opus efiiciiur , illas nunc nobis assumerc
siifllciat qtiac in promptu habenlur, ct magis in usu ;
niaximc quia et vos lale fieri jussislis opus, quod
paulisper manu gestetur, non quod in armario vel
in scrinio reserveiur. Hxc mihi igitur • inchoanti
discretor eogilationum et intenlionum eordis ; sciens B oltiilit se prima illa senlenlia septimi psalmi, quam
mentem humanam his duabus virlulibus in mcdi-
iullio stabiliter posse servari. Cum haec ergo ita
sint, visum mihi cst ut primnm de illis senlenliis
qure ad inferiorem molam pcrtinent, id est, ad in-
cOabilem tcrrorem meniium, quoniam sunl nimis
arduse, aliqua describam ; ut quia pr.eceptum nobis
est ut cum timore et trcmore nosiram ipsorum sa-
canlamus, dicenles : Domine Dcus meus, si feci
istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi re-
tribuentibus mihi malum, decidam mcrito ab inimicis
meis inanis. Persequalur inimicus meus animam
tneam, et comprehendat et conculcet in terra vitam
meam, et gloriam meam in pulverem deducat.
Multa desunt.
DALUZIi NOTjE.
» IncliMnti obtudt se. Vel ex eo loco conslat mnlta voluei imus, tamelsi in manuscriplo codice non ex-
hic deesse, et inchoationem hoc poiius libri esse, stenl, Multa desunt.
quam librnm. Quo faclum est ut in fine hsec addi
AGOBARDI LICER DE DIVINA PSALMODIA.
Quia « nuperstultiis et improbus, ipsaque slullitia C
el iniprobilaie sua oiunibus notus caluroiiialor eru-
pit, qui sanctam Ecclesiam nostram , id est, Lugdu-
nensem, non soliim verbo, sed eliam scriplis lacera-
re non cessat, quasi non recle, nec more palerno
sive usu, divinae decanlationis solcmnia peragcntem,
necesse fuit omnem sacrorum officiorum seriem, quae
solito canlorum iniiiislerio per totnm anni circuluui
in ccclesiaslicis convcntibus exhibetur, sicul in ea-
dem Ecclesia favenle Dei gr3lia cuslodilur, diligcn-
lius et plenius in libello quem nsitalo vocabuloAn-
tipbonarium nuncnpanl , colligere, alque digerere ;
praereissa scilicet praefalione b pii el orlho;'.oxi Pa- O
BALUZII
» Nuper slultus el improbus. Aut valde f;;!lor, aut
intelligil Amalarium diaconum. Quo factum esl, ul
cum postca Amalarius libros quatuor edidissei de
divinis Officiis, eum talione momorderit Agobardus,
libros illos ad vivuin cxcutiens. Hnnc porro allecluni
adversus Amalarium Floro 1-ugdiineiisique Ecclesiae
inspiravit hic noster episcopus. Nani eo defuncto,
Elorus acriler inveclus est in Amalarium in episiola
nomiue Ecclesiai Lugdunensis scripta in causa pr;e-
destinaiionis. H;ec sunt verba Flori, sane multum
aculeata : « Multuin moleste et dolenter accipimus
nt eccleslastici et prudentes viri Amalarium de fidei
ratlone consulerent; «jiii et verbis et lil ris suis, incn-
daiiis et erroribus et phaniasticis alque luerelicis
ilispuiationibus plenis, omnes pene apud Franciam
Ecclesias et nonnullas etiani aliarum regionum,
quanlurn in se fuit, infecit alque corrupil ; ut non
uim ipse dc fuie interrogari quam omnia scripla
Iris, cujus probalissima lides atque doctrina in mu-
ncie Domini Dei noslri omnibus examinala ac de-
clarala celebriter innotuit; ut omnes pacilici et pru-
dentes Ecclesioc filii , in quorum manus ejusdeni
libelli texlus vcnerit , verissime et evidenter agno-
scant pr.Tcfatam Christi Ecclcsiam , eodem Chrisio
Domino gubernanle ac prolegente, nec a rccio fidei
tramile de\iasse, etpaternum morem, quein staiuta
ccclesiastica declarant , fideliter cuslodirc , ac per
hoc ab anliquo Ecclesix Dei usu nullatenus discre-
pare, c nec conlcmnere alicujus diversum morem,
si constat csse probabileni; sed, juxta Apostoluni,
ca qua; utiliora cl poiiora sunl sequi. Ait namque .
NOTiE.
ejus sallcm posl mortem debuerinl igne consumi. >
Amalarius crgo nonnulla reprehenderat in cantu Ec-
clesise Lugdunensis, inlcmperantia liaud dubie lin-
gu;e slylique, scu quia inagnis iiiterdnm ingeniis
pro ludo est aliorum facta dictaque carpere. Pupn-
git ista audacia Agobardum, neque dissimulavit. lia-
que ea fuit scribendi libri istius causa et occasio.
1 Pii et orthodoxi 1'ulris, Leidradi archiepiscopi
Liiguiincnsis ; qui cantum iu Ecclesia Lugdunensi
disposuerat, ut patet ex epistola ab eo scripla ad
Carolum Maguum.
c Nec conlemnere al. div. morem. Prfeclare ad-
modum. Nain uiiaqua?que Ecclesia peculiarcs suas
consuetudincs habere poiest, quae tanien fidei con-
Irarise non sinl ; nii pluribus dixinms ad episio-
lam ad Nibridium Narboncnsem. Yide Gralianum
dist. 12.
.".27
S. ACon.UUH EPISCOPl LUGDUNENSIS
558
F.t hoc oro, ut chaiitus vestra matjis nc magis ubun- A lipomenon legilur, quoj Loatus David ic\ ct pro-
det in Bcientia et omni scnstt, ui prubclis poliora , ut
sitis sinceri ct sinc u/fcnsa in diem Christi. Et alio
loco • Vl probclis quir sil volunlns Dei bona, et benc-
placens, et perfecla. Et alibi : JEmulamini aulcm cha-
rismata mcliora. Et ilenmi j Notile. pueri cffici scn-
sibus. Sed ct reverenda concilia Palrum deccrnunt
nequaquam • plcbeios psalnios in Ecclcsia decantan-
dos, et b nihil poelice conipositum in divinis laudi-
bus usurpandimi. Inter quos eliam beatus papa
Gregorius docet quod non pro locis res, sed pro bo-
nis rebus loca amanda sint. Et fortius commendans
nobis, quod sicut nequaqnam pro locis , ita nec pro
qiiibuslibet personis, sive consnetudinibos lempo-
rum, res seclari debeamus , non cst verilus in ipsa
pheta Dei primus choros Levitarum laudaiitiuin
Dominum in labernaculo sivc in tcmplo consti-
tucrit, cisque psalinos et hyranos et canlica divinilos
sibi et cjcteris, qui cuni co prophetabant inspiral.i
trailideril, ac manc et vespcre intcr divina holocau-
sta ct sacrificia decanlanda decrcverit. Quein ino-
rcm a sanclis prophctis traditum , et a scquentihus
patribus diligentissiine riistndituin, usquc ad tcmpus
Novi Testamenti , quo jam templum illud deslrui
oportebat, religiosa constat observationc perductum.
Undc summopcrc necesse csl, nl si verc absipie of«
fendiculo vel bxsilalione divinas laudcs cupimus
celebrare, toios nos divinis sernionibus , in quibus
nulliis esl error, nulla ainbiguitas, coaptemus; sicnt
Roiuana Ecclesia quxdain in sacris olliciis ct mini- B de prxfatis Levitis , antiquis divinx laudis cantori-
stcriis repreliensibilia etiam sub anathematis daiu-
nalione resccare; sicut cjus decrcta p.ilam osten-
duni ( Vide lib. Correct, Antiplt. , cap. 15, infra ).
Quod si prafdictus calumniator humiliter etobcdicn-
ter pensarc sludiiissct, nequaqiiani ad tantam dcve-
nirct faiuitatcm , ut vcrba quorumlibet hominum,
quoruni nec noniina, uec sensum , nec fidcm novit,
tanquam divinas Scripluras dcfenderet, ct pcr phan-
taslicas ac rudiculosas allegorias explanare conare-
tur. Gerte si qilid sanum cogitare vellet, sufficerct
ei ad oiniiein cmendationem el silentiuni, quod sicut
in dicbus ad niissas non nisi divina generaliter elo-
quia decaotantur, ila cl in noclibus ad sacras Dco
vigilias exhihendas cadein procul dubio lex deheat
bus, idciii Paralipomenon libcr replicat , diccns .
Levitee vcro ut stent mane ad confitendum et caiicn-
dum Domino, similiterque ad vesperum, tam in obla*
tionc holucaustorum Domini, quam in sabbiilis, et
katendis, el solcmnitatibiis cccleris. Et ilcruin in ile-
dicatione templi sub Salomone dicitur : /'.'/ dediett-
vil iomum Doinini rex et universus pnpulus. Sacer-
dules antem stubunt in officiis suis, et Lctittc in ortjr-
ms carminum Domini, qua; fccit Duvid rcx ad laudan-
dam Doniinum , qitonium in crtcrnuin misericordia
ejus, humnos David canentes pcr manus siius. Ilem iu
emendaiione ct purilicalione ejusdem templi sub
Ezechia scriptum cst : Pnecepitque Ezecltias el ptin-
cipes Leviiis, ut luudarent Duniintim sermonibus Da-
observari. Unns nempe omnipolens Dominus utro- C viti, el Asaph videntis , qui lauduvcruni eummagna
que tempore laudalur, uni Domino tcmpus ulrum
que famuiatur, eui dicilnr : Tuuscst tlics, Domine,
et lua est nox. Tu fabricatus cs aurorum et solcm.
Scd ejus stultus rt irrilus labor prudentibus et mi-.
nime contcntiosis ac Deuiii timentibus majorem in-
cutit sollicitudiuem , ut proptrr hujusmodi n;evos ct
errores cavendos vivacius ctatteniius diviii;e aucto-
ritati et ecclcsiasticis slatutis inlixreant. ILtc naui-
que fidci caulela , et sincerissima observantiru disci-
plina , ut in tcmplo Dci ct corani divino altan divi-
uorum tantummodo eloquiorum niclodia celebrelur,
etiani Vctcris Testamenli auctoritate et exemplis
Iwlitia. Siuiiliter cliam sub Josia in celcbi.itione
Pbase. Porro cantores , inquit, filii Asttpli stubtiut iu
ordine suo juxta prccceptum Dnvid , et Asaph, cl II t-
niun, et lditlnm propliclarum rcyis. Qtiod lotiiin
quam sancte et rcligiose fuerit institutum , quaia
dulcitcr ac revercnler sil iiniiandum inter eaelura
bcali David magnilica , ila libcr Ecclesiaslicus in
ejus laudibus prosequitur, dicens : /n oiuni opere
dedil confessioncm sancto cl cxcciso in vcrbo oloriw.
De omni corde sun lauduvit Dumiiium , ct tlilcxit
Dcum, qui fccit illum, el dctlit illi conlru inimico.
potentiam; el slure fccit cantores contra altare, et in
nobis fumissiiuc commendatur : ubi in libro Para- D sono eorum dtttccs fecit modos. El dcdit in celebra-
BALUZH NOT^E.
» Ptcbcios psalmos. Sumptiim est istud cx canone
ultimo concibi Laodiceni, in quo sic scriptum csi :
Quod non oporteat plcbeios psahnos in Ecctesia cun-
tnre, ncc Hbrns, pratcr canonem, lcqi ; scd sota sacra
volttminu Novi Testttmettti, vcl \ cteris. Prohibet
ergo caoon, ne psalmi piebcii, id esl,*a privatis im-
perilistjue h.ominibus cuiupositi, iu Ecclcsia reciten-
tur. luvalueral eniin Iubc consuetudo, (quemadmo-
dum ad hunc canonem Laodicenura observavil JU'
stellus, ct Ilenricus Valesius a:l librum vn, cap. 24
Historix Ecclesiasticx Eu»cbii) ui inulti psalmos el
hymnos iu bonorem Christi componerenl, eosquein
Ecclesia cantari facereiil : quod cx vaiiis Eusebii
loeis probanl. Hujiisino.ii ergo psalmos in Ecclesia
dsinceps caai vetuil syuodus Laodicena, indignum
majestatc Dei credcus, si aiiis qnani sacrorura libro-
runi vcrbis Deum laudarcl popuius Chrislianus.
b Nthil poelicc compositum. Censet Agobardus
Ievia cannina et facilcs versus, cnjusmodi sniit qu.c
motcta bodic dicinius, non esse caneuda in Ecclesia.
Ncque Agoliarilo solum displicuit usus ille. Displicuit
enim ctiain inagno viro Gulielmo Durandi, episcopo
Mimatensi ; cujus h;cc sunt verba ex libro secuiiilo
de Modo gencralis concilii celebrandi, cap. 1!) • i Vi-
deretur valdc honestum csse quod cautiis indcvoli
cl inordiiiali lnolctoruin et siniiliuni non licrcut iu
ccclesia, ouui rcprobetur 92 dist. Canlores. > Verum
durat adhuc in Ecclcsia uios ille, quem tolli al ole-
rique dcbere senserunt magni illi viri. Quid euiin
vulgatitis, quam ut lcvia cannina, et modiilationi
apta. cantentur in Ecclesia ? Neque id tanluin ali-
quoties, tit c.isus videri possit ; sed vertcnle anno
quolibel, in dic natali Doiniiu nostri Jesu Ghrisli.
Unde et carmioa llla recepto j.tmdiu vocahulo ooini-
nantur fioels, id est, Naialia carmina.
r,?9 I.IB. DE COBK
tionivui decus , •( omavit tempora usqne ad consum-
mationem viur, ut laudarent sanctum nomen Uomini,
ct ampliftcarent mnnc Dci snnclitatem. Sed Ct in Li-
hro Samnclis hacc psallendi gralia spirilalk in co-
dcm rcgc sanctissiino prasdicatur, ubi legilnr : Dirit
David filius Isai : Dixit vir cui constilulum esl de
Christo Dei Jacob, egregius psaltcs hrael ; Spiritus
Dci tocutus est per me , et sermo ejus per linguam
meam. Iluic igilur latn sattctx' aucloritali el lain
perspiciKP verilati non cst dubiuro qttod ftdclis ct
F.CT. ANTIPHON. 350
A diseiplinaius quisque lilienicr acquicscat. Si quis
aulcm conlentiosus et pcrlinax contradicerc coua-
lnr, ctdc lurbulenlo magis rivo, quam de purissiino
fonte polarc voluerit, vidcrit ne illo xgrolcl languo-
rc nimis pcrnicioso , qucm quidam antiquorum pa-
trum sapienler et brcviter cavenduni admonuit, di-
cens : Qui contempta veritale prirsumit consueludinem
sequi, aut circa fralres imidus est et malignus, quibui
veritas revelntnr, avl circa Deum ingratus, cujus in-
spirulione Ecclesia ejus inslruitur.
AGOBARDI LIBER DE CORRECTIONE ANTIPHONARH.
I. Dilcclissimis in Cluislo fralrihtis el prscciptic B
" canloribus Ecclcsirc Lugdunensis Agohardus in
codem Christo Domino et Salvatore nostro sempi-
lernam saliilem.
In divinis laudihus exsolvcndis quanlo studio fu-
gicnda sil levilas , gravutasque sectanda , frequenter
dilerlioni vestrx in muttia collociilione snggessi-
inus; scilicel ut ralionahili considcratione , sicut
prudcntes Ecelesiac filii , el ralionahili ejus lacle ab
incunabulis cnutrili, qnod Dco displicet refugienlcs,
concordi sludio id quod gratum acceptumquc ci,
vcrhis siculi et faclis seclarcmini. Si enim anud
gravcs ct sapientes viros , non solum morum, scd
eiiani verborum levitas reprehensibilis judicatur,
quanln magis apud Dcum lolius sanctx gravitatis
ac sapienliae auctorem, cui Psalmisla dicit : In po- G
pnlo gravi laudabo le, et cui nos Apostolus rationa-
hilc obsequiuin admonet exhibere. Neqtte vero pas-
sim, ct ahsquc diligcnli exaniinatione , quod cuique
visutn fucrit in Dei iaudibus tisiirpandum est, cum
dicat Apostolus : tfam quid oremus, stcul oporlet,
nescimus. Scd ipse Spiritus poslulat pro uobis gemi-
tibus inenarrabitibus. Qui autem scrutatur corda, scit
quid dcsideret Spirilus, quia sccundnm Deum postulal
pro sanctis. Unde et apostoli humanse ignorationis
conscii , orandi formulam a Deo pcliere , dicentcs :
Domine, docc nos orarc. Certe manireslum r st ma-
jus esse Deo quempiam digne laudcs exsolverc,
qnam pio infirmitate propria cxorare , prreserliin
cum hoc praescnlis vilae fine terminctur, illud vcro
bic iuchoetur, in fuluro aulem pcrficiatur, juxla "
quod Psabnista ait : Beali qui habilant 111 domo tua,
Domine '. in twcuia saeutorutn laudabunt t.c.
II. Si crgo orantcs doclrina sancli Spiriius indi-
BALUZIl
a Cantoribui eeclesim lugdun. His commcndatio
acccssitcx cura Leidradi : qui, ut ipse ad Carnlum
Magnum scribit, tanla cnra procuravil sacra inini-
steria in Lugdnnensi ecclesia, ut ciiam hahcretscho-
las canloitint, ita eruditoruin, ut alios eliain erudire
posseist.
b Aut blatpltema. Fuerc qui Agoharduin nimix in
boc argumcntoscrupulositatis arguercnt, damn: nlcm
niniis facile nonniillas anliphonas, noniiullaque re ■
sponsoria, qux' licel ex sacris libiis desunipta non
sint, pia tainen potius suni qnam iinpia. Et au.lio
Tatuol. CIV.
gemus , mullo magis cum Dco laudes oiTerimns :
quia sicul nemo nisi ipso inspiranlc sccundum Deum
postulal, ita nulliis nisi eo erudienle Dcum dignu
collaudat. Non erjo ctijuscuiiquc figmentis, scd Spi-
ritus sancli eloquiis majestas divina laudanda esl.
Dcnique el filii Aaron ignem aliennm Domino ofTe-
rentes , non obsequii remunerationem, sed damna-
lionem pra?sumplionis cxperii sunt. Unde hoc uos
cxemplum suminopere vilantes, illud sollirite altcn-
damus qttoil vel in Proverhiis scriptum esl : Omnii
sermo Dei ignilus clgpeus esl spcrantibus in se. A'<:
addas quidquam verbis itlius, el arguaris, invenieris-
que mendax. Nihil itaque Dei vcrbis addcnles , et
timentes argni inveniriqiie mendaces , verbo Dei
ignito , qui clypcus spci esl , tempore oralionis ei
laudis inflammemur parilcr et muniamur. Cuniqu ■
Dominus dical : Verba qua; ego locutut sum vobis,
spiritus et vita sunt , oninia humana ligmcnta, qti;e
vanttale sui mortua jmlicanda suni, respuenles, vi-
venlihus Cbristi cioquiis in ipsius ohscquiis perso-
ncnius ; quatinus voces noslrx, non quasi alicnx ali
eo respui , sed nt proprix cum supernis virtutibus,
qtue majestate Dei trementes adoranl atque coilau-
dant, mcreanlur admilli.
III. Hac de causa ct Anliphonaritim pro virihus
noslris magna ex parlc correximus, ampulatis his
qux vel stiperflua , vel levia , vel mendacia , *> aut
blasphcma videbanltir. El vos frequcnler admonui-
mns , et tenorem admonitionis noslrx proptcr ali-
qiionim prxsenles seu futuras querimonias in fronlc
ejusdem libelli ponere necessarium duximus : non
generale aliquid statuentes, scd jnxla mcdiocrilatcm
scnsus noslri in domo Dci, cujus nobis cura com-
missa est , quod possumiis oflerenics : nec dc sensti
NOT^E.
easdem antiphonas, qitas bic datnnat Agobardus, ho-
die quoquc exstare in Breviario Lugduncnsi. Cerle
exstant in Breviario Ecclesix Parisiensis. Unde con-
slal, rcs semel receptas in Ecclesia, non facile mn-
tari, catilosipic in bis rebus dcbcrc cssc poutifices, ne
ministerium corum vitupcrclur. Quidni?qtiandoqiii-
dem et Agoiiardi cura irrita fuit. Sic Urbanus VIII
hymnos correxil. Et t::men scmpcr hymni ai.lt-
qui cantiulur in Ecclesia, iieqtte baclenus invenlns
esl quisqbam qtti notas apponeict bymnis ab Urbano
11
331 S. AGOBARDI FPISCGPI LUGDUNENSIS 532
instro aliquid pra-sumentes; sed Scriplura ssnela; \ compo&ilt :i cunlra morem nnctumi oflicii ali emi-
auctorilatem ,
cl sacrorum canonum sanclionem,
calholicorumque palrum iiislilnla etcxempla sectan-
tcs. De quibus aniequam aliquid proferamus, co:i-
gruum videtur, cxempli gratia, iioiniiill.is ineptias
quoe pra:falo continebantur libello, notare breviier,
ac levitcr rcdarguere; ul cx liis perpaucissimis evi-
denlius agnoscatur quam neccssario qu.-e in sequen-
libus dicluri sumus, a palribus constituta sint, qtian-
toque timore ac sollicitudine corim sc.ta nobisex-
pediat obscrvare.
IV. Ac prinium , quale illud est , quod in vigilia
Nalalis Domini in choro fidclium ct fidelium crudi-
ditorum cantabalur : Dum orlus (uerit sol de cxto,
videbilis liegem regum procedenlem a Patre tanquam
nenliori loco pompalice conerepabat : Desceitdll de
cceiit missns ab arce Pt.tris a inlroivit per aurem
Virginis in regiomm noslram, indutus stvla purpureu,
et exivil per aurcam portnm lux et decus universce
fubriav mundi. Ubi primuin , qui desccnderit non
dcsignat. Arcem vero Patris quid dixerit, ipse quo-
que penilus ignoravit. Nunquid esl aliquod a-difi-
cium cceleste, ant pcreoeleste , quod facluni sit ab
co , aut aliud aliquid quod non esl ipsum quod Pa-
ler, aut cst ipse Paler? Quod si esl, quomodo sibi
cst arx? Nec per aurem Virginis Verbum Dci in-
Iroisse, calholica; aures ferunt : quia cum sit in-
corporeum, et lotum ubique prxscns, nec locali-
ler accedil, ncc ailitu corporco indiget. Nisi forie
sponsum de thalamo suo ? Certc fides calboliea ba- B nobis persuadere voltiit angelicorum sono verLornm
bcl Vcrbum Dci , quod in principio crat aptul Pa
trcm , in tbalamo ulcri virginalis conjunxisse sibi
sponsum ; cujus naluram in unitaie pcrsona; susci-
piens, caro factum est ut habitaret in nobis. Nalti-
ra; enim nostroe unitus , tanquam sponsus de thala-
rno virginali , processit cx ulero; et non eam de
ccelis atlulit , sicul h;erctici afflrmare ausi stint. Ac
per b«c non tanquam sponsus de tlialamo proccssit
exPatre. Verbuin qtiippe Dei, Filius Dei, processit
a Patre, et venit in nmndum. Nec aliud fuit veuiie
in muiidiim , quam in utero Virginis naturae huma-
na: vcriialem assumere , in qtta visibilem se prabe-
ret niundo. Ilanc igitur humanitatis nostra: ualurain,
cui unitus sponsus EcclesLe factus esl, non dc sinu
Patiis traxit, sed de came Virginis sumpsit. (
V. Esl praelerea in prxdicla aniiphona notanda
temeritas , evidcnsque mendacium ; dum ct sacrae
Scripturae verba sui scnsus perversilati coaplat, et
naliviiaiem Salvatoris, qua vel de Palre antc s:ecu-
la, ve! de matrc in plenitudine lcmporum nalus est,
lanla confusione permiscet , ut de qua loqui velit,
inlelligi omnino non possil. Quod summopere ubi-
ipic cavcndum cst, ne divinorum verborum ordo inu-
tetur, et dc scriptura veritatis labyrinthus lexalttr
erroris.
VI. llltid ctiam responsorium , quod in eisdcm
vigiliis cantabatur, quanta fldei severitale rejicien-
dum est, in quo ail vanus ille praismnplor : De illa
occulta habitatione sua cgressus est Fiiius Dei, de-
scendU visitare et consotare omnes qui eum de toto
corde desiderabant. Quod cum scrmomim imperitia,
tum scnsus quoqtie absurditate ac falsitalc lurpatur.
Nam et occullam Filii habiiaiionem summa Icviiate
dixit; et eum omnes desiderantes se visitasse, con-
solaluinque esse mendaciter asscruit, eum potius
cos quos visilare dignatus est, se agnoscenics ac
desiderantes effecerit.
VII. Considerentur eliam verba alterius respou-
sorii , quod quasi de mystcrio naiivilatis Chrisli
sacram Virgincm Dei Filium conccpisse. Quod quan-
liiin a fidci vcritale discordet, ex veibis ipsitis an-
geli pcrspicituni est; qut ipsi Virgini inierroganli :
Quomodo fiet istud, quia virum non cognosco ? Ile-
spondit : Spiritus sanctus superveniet in te, et vir-
tus Allissimi obumbrabit tibi. Quoinodo auUm vir-
ginalis uterus regio noslra possit inlclligi, cum ct
virgo illa unici Filii mater sit, et nos omncs non
cx virginea sed cx corrupta carne nascamur, pror-
sus inveniri non potest. Deinde quod eum stolu
indutum puipurea auiem dicit Virginis introiisse,
sive humano niorc cultu regio indutum, sive hu-
manam formam non ex Yirgine suscepissc, scd de
ccelo Dci Verbtim atinlisse putaveril, camque slo-
lam ptirpuream appellarit , aperlissim;c blasphcmiic
csl. Jam veio per auream porlam eum exiisse,
quanla vaniiate proferre ausus cst ; cum nativilas
Chrisli ex \irgine non supervacuis vcrbis adum-
hrari , scd confessione simplici debeat dcclarari ;
qui non , ut illc ait, univers.T. labricai mttndi, sed
juxta veritatem evangelicam ralionalis lanlummouo
creaturx lux est.
VIII. Aliud qtioqtic rcsponsorium de verbis Evan-
gelii , sed non ordine evangelico , quod jam uti-
que correctum a veslra dilectione psallitur, nescio
quis composuit , dicens : Tcnebra: factat sunl dum
cruciftxissent Jcsum Judwi; et ciica horam nonam
exclamavit Jesus voce mi.gna : Deus , Deus , ul
quid me dcreliquisti? Tunc unus cx militibus tancea
tatus ejus perforavit , e.t inclinalo capite emisil spi-
rilum. Nempc oninibus Odelibus certum est, quod
Sahalor nostcr non aliqtta doloris violentia coa-
ctus, sed sponlance pro nobis est morluus ; nec
animam necessitate amisit, scd poicslaie posuit,
sicut ipse ait : Ncmo lollit a me animam meam,
sed cgo pono eam a mc ipso ut ilerum sumam cam.
Sed islc evangelici ordinis et fidei verilatis igna-
rus, piius dixit lancea a militibus latus Domini
perforalum, et tunc ab co spiritum cmissum : quod
BALUZII NOT.T..
» Intrvivit per aurem Yirginis. Mutala sunt verba matrem in regionem nostram, indutus stotam pvrpu-
islius responsorii in poslerioribus edilionibus Bre- ream, et exivii per ctausam porlam, lux et decus uni-
viarii Parisicnsis, ubi sic hodic legitur : Dcscendit de versic fabrica' mundi.
co:lis missus ab arce Patris, inlroivit per virginetn
333
LIB. DK CORRECT. ANTIPHON.
omnino pag.-.num esl , Christum non benignitate A t»r qua cautela levissimorum hominum excogila-
propria: volunlatis, scd vi doloris mortuum opi-
nari; cum e eontrario in Evangelio referalur q:iod
Dominus voce magna clamaverit : Pater, in mamts
tuas commentlo spirilum tneum ; el hecc dicens, ex-
spiravit. Quam morlcm Clirisli in tanium milites
qui aderanl admirali sunt, ut continuo Deum glo-
rificasse , eumque Dei Filium confessi esse refc-
ranlur , ac postea Judscis pclenlibus lalronum
crura , qui cum eo fuerant crueifixi, Pilalus frangi
concesserit, Jesu aulem jam mortui non crura con-
fracla , sed militis laneea latus narrarctur apertum,
non, ut iste imperite protulil, perforatum.
IX. Jam vero quanta illa sunt valicinia, ut ita
diclum sit, falsa in responsoriis et antiphonariis,
quaj quasi ex voce Domini pronuntiantur, cum in
nullis divinis Scripturis reperianlur. Ut est : Octava
decima die decimi mensis jejunabitis , dicit Domi-
nus , et mittam vobis Salvatorem el propugnato-
rem pro vobis , qni vos pra*cedat et introducat in
terram quam juravi patribus veslris. Et ilerum :
Coronam gloriw ponam super capul ejus , dicil Do-
minus, el induam illutn stolam candidam , quia ser-
vavit mandata mea , et propter nomen meum effu-
sus est sanguis ejus in terra. Et iterum : Sancti
estis, dicit Dominus, mulliplicubo numerum vestrum,
ut orelis pro populo meo in loco islo. Et mulla bu-
jusmodi ridiculosa et fantastica. Quoruni invento-
ribus congruere mihi videntur illa , qucc Dominus
tiones vitaiid.TC sinl , qurc nulla vcritate Sllbnixrc,
nulla rationc ornata:, contemptui palcnt.
XI. a In concilio Africano talis constilutio pro-
niulgata cst : « Ul preccsct orationcs, nisi probat;e
fuerinl in concilio, non dicantur; ncc aliqua cx bis
omnino canlcntur in Ecelesia , nisi quse a prudcn-
lioribus traclala e( comprobata in synodo fucrint ;
ne fortc aliqnid contra fidem , vel per ignorantiam,
vel per studium , sit compositum. > Ubi brcviter
considerandum, quod non solum ea quoe studio per-
fidisc, sed eliam illa qua; b simplicitate ignoranii.-e
contra fidei rcgulam coinposila fuerint, pari animad-
versione renudiantur.
XII. Bealus Ilieronynius ( Comment. in cap. v
B Epist. ad Ephcs.) cum cxponeret prxceptum Apo-
stoli, ulii ait : Implemini Spiritu loquentes vobismet-
ipsis in psalmis et hymnis ct canticis spiritalibus, can-
tantcs et psallentes in cordibus veslris Domino , non
lacuit quol in cantoribus Ecclesia? reprehendenduni
viJebat. « Canere igitur, ait, et psallere et laudare
Dominum magis animo quam vocc dcbemus. Hoc
est quippe quod dicitur : Canlantes el psaltentcs in
cordibus vestris Domino. Audiant baec adolcscenluli,
audiant hi quibus psallendi in Ecclesia oflicium est,
Deo non voce, sed corde cantandum ; ncc in tragoe-
dorum modum guttur ct fauces dulci mcdicamine
colliniendae sunt, ut in Ecclesia thcalrales moduli
audianlur et cantica; sed in limore, in opere, iu
scientia Scripturarum. Quamvis sit aliquis, ut so-
per Ezcchielem prophelam adversus falsos prophe- r , . " °" yu,jru"'- V
tas loqui.ur, dicens : Va> prophetis insipientibus, L ^ ^WpeU&TB cacophonOi.fAbomopz* habue-
«7«i scquuntur spiritum suum , el niltil vident. Et
post pauca : Vident nova et divinant mendacium,
dicentes : Ait Dominus, cum Dominus non miserit
cos, et perseveraverunt confirmare sermcnem. JVum-
quid non visionem cassam vitlistis , el divinalionem
mendacem locuti eslis ? Et dicilis, Ait Dominus, cum
ego non sim loculus. Propterea hcec dicit Dominus
Deus : Quia tocuti eslis vana, el dixistis mendacium,
ideo ecce ego ad vos, ail Dominus Deus. Et erit
manus mea snpcr prophetas, qui vident vana, et divi-
nant mendacium. In concilio populi mei ncn crunt,
et in scriptura domus Israel non scribentur, nec ter-
ram Israel ingredientur.
X. Sed haic et similia, quorum in prajfato libro
infinita crat copia , quia indignum est scribere , ct
vestrx prudenti.-c faslidiosum audire, faeilius collo-
qucndo et fideliter perlractando di>dicari possunt.
Nunc supcresl ut sacrorum statuta canonum, caihc-
licorumquc Palrum senlenlias , sicut superius pro-
misimus, exsequamur; ut cx his perspicue declare-
DALUZII Nl
■ In concitio Africano. Ev.slat bic canon in con-
cilio Africano, cap. 70, et in Codice Canonum Ec-
clesiae Africanse, tit. 103. Sed uirobique divcrsus
esl paulo ab edilione Agobardi. Sic cnim illic legi-
tur : « Placuit eliam hoc, ut preces, qu;c probatae
fuerinl in conciiio, sive prrcfaiiones, sivc eomnien-
dationes, seu manus impo9itiones, ab omnibus cele-
rit, dulcis apud Dcum canior est. Sic canlet servus
Chrisli, ut non vox canenlis, sed verba placeant qua;
leguntur ; ut spirilus malus qui erat in Saule, ejicia-
tur ab his qui ab eo similiter possidentur, et non in-
troducalur in eos qui de domo Dei scenara fecere
populorom. i In quibus verbis magnopere pensan-
dum cst, quod eos qui in morera psallenlis David
cum timore et gravitate spiritali canunt, malignum
spiritum etiam ab auditorihus suis exeludere possc
confirmat; eos vero qui theatralibus sonis et sceni-
cis modulationibus , et quamvis in divinis verbis,
vocis dulcedine intemperantius delectantur , eum
non solum ab aliis non excludere, sed, quod est tcr
ribile, in scipsos introducere lestalur. Unde et in
alio loco idcm doctor cum scnlcntiam Isaia5 (Cap. i)
cxponerct, Iniqui sunt calus vcslri, ait : i Omnis
convenlus qui non offerl hoslias spiritalcs , neo
audit illud quod in qiiinquagesimo psalmo canitur,
Sacrificium Deo Spiritus contribulatus, cor contri-
tum et humitiatum Deus non despicit , abominabilis
Dco cst. i Mcns crgo libcra, id cst, scnsibus corpo-
brentur, nec aliac omnino contra fidem prasferaniur,
sed quxcunquc a prudcntioribus fuerint coliecta',
dicantur.
b Simplicitate. ln manuscripto legilur inplacitate :
pro quo Massonus edidit imbecillittite. Nos vero le-
posuimus simplicitite, ut rcs poslulare vidcbatur.
335
S. AGOIURDl EHSCOPI LLCDUNENSJS
33(5
ris non succombens, ita resistere debot vanas ac A quam rc.s qnse canitur, poenale dieit cssc peeca-
noxi:c delectationi aurium, sicut et deleclaiionibus
sensuum cxierorum, visus videlicet, et olfacius,
gustus, et tactus; quonini perturbalionibns anima
pr.Tgravalur, et e.ipitiir. Qiianluni denique oblecta-
lioncs auriiim virtulem menlis cnerveni, tcstatur
pr;cfatus iloclor, qtii uit : < Auilitus vario organo-
rum canlu , ct vocum inflexionibus delinitur, ct in
carmiue poetarnm et comcediarum , mimorumque
iirbanilatibus, et stropbis, ct quidquid pcr aures in-
troiens virilitatem menlis elTcininat. <
XIII. Seil et bcalus marlyr Cyprianus (Serm. dc
x.elo ei livore) simili modo dicit, exponens illud Apo-
stoli, Adversarius vester diabolus lanqunm leo ru-
giens, eircuit quterent quem devoret. Ait ergo : < Cir-
tiim, ila ut inclitis sil non amiire ranlaiilcm, utique
in canlu el sonis quos divina eloquia animant, ac
vivilicant ; nt vita cantuum ac sonoriim in sen-
tcnliis sit divinoruin eloquiorum. Coeterum, si in
diebus sttis audissct aliquos non de divinis elo-
quiis , sed dc buniams adinventionibus canlantcs,
nunquid non mortuum el sine vita laleni cantiim
judicaret ?
XV. Verum quia " Gregorii pr.xsulis nomen titu-
lus prsefati libelli prxtcndii.et hinc oyinione sumpta
putant emii quidnm a beato Gregorio Romano pon-
lificc ei illuslrissimo doclorc composiium ; videamus
quod sancliis ille vii de canlu ccclesiastieo ordina-
verit, vcl qnid cjus tempore Romana Ecclesia de-
cuit illc nos singulos, et tanquam bostis clausos ob- B cantarit. Ait igitur in Decretis suis (Lib. iv, imlici
sidcns, muros exploral, ct tentat an sit pars aliqua
membrorum minus stabilis ct minus flda, cujus
adilu ad interiora penclrctur. Offcrt oculis formas
illices et faciles voluptatcs, ut visu dcstruat castiia-
tem. Aures percanoram musicam tenlat, ut sonidul-
ciorisauditusolvat ct mollial Christianum vigorem. »
XIV. Quod ei bcatus Augusliniis ad lenlaiionom
diaboli iiitelligens pertinere, in libris Confessionum
suaruni (Lib. x, cap. 53) Deo gratias refert quod ab
lioc vilio liberatus sit. < Voluptates, inquit, aurium
tenacius mc implicaverant, et subjugaverant ; sed
resolvisti et liberasli me. Nunc in sonis , quos ani-
mant eloquia tua , cum suavi ct artificiosa voce
canlantur , fatcor aliquantulum acquiesco , duin
13, episl. H) : < In sancta hac Romana Ecclesia,
cui divina dispensatio praeesse mc voluii, dudum
consucludo esl valde reprehensibilis exorla, ut qui-
dain ad s.icri attaris niinisterium canlores eligantur,
et in diaconatus online constituti modulntioni vocis
inscrviant, quos ad prxdicationis offieium eleemosy-
narumquc sludium vacare congruebat. Unde fii ple-
rumqiie, ut ad sacrum ministerium , dum blandu
vox quscrilur , qu.x-ri congrua vita negligalur, r t
cantor minister Domini moribus slinuilet , cum po-
pulum vocibus delectal. Qua de rc prascnti decrclo
consliluo , ul in scde. bac sacri altaris ministri can-
tare non debcant , solumqiie evangelic;c Ieclionis
ofliciirm inter missarum solemnia exsolvant; psal-
ipsis sanctis dictis religiosius et ardenlins sentio C mos vcro ac reliquas lcctiones censeo pcr subiliaco-
moveri aniinos noslros in flammam pietatis, cum
ita cantantur, quam si non ila canlarcntur. i Et
rursus post aliqua de ulilitalc psallendi in-Ecclesia
discrelam proferens scntcntiam , dicil < Tulius
quidem mihi videtur quod de Alcxandrino episcopo
Alhanasio sa?pe mihi dicttim commemini, quia lam
■uodico flcxu vocis faciebat sonare lectorcm psalmi ,
tit pronunlianii vicinior esset quain cancnti. Venim-
tamen eum reminiscor lacrymas meas, quas fudi ad
cantus Ecclesiae tuac in primonliis recuperatx fidei
niea;, et nunc ipso commovcor, non cantu, sed rebus
qu.T canlanlur, cum liquida voce et convenienlis-
sima modulalione canlantiir, magna instituli utilita-
lem rursus cognosco ; magisque adducor, non qtji-
nos, vel si nccessitas exigit, per minorcs ordincs
exhiberi. Si quis autem contra hoc dccrelum mcuiii
venire tenlaverit, analhema sil. Et rcsponderunl
omnes, Anatbeina sit. » Ecce vir aposlolicus rcpre-
hendit consuetudincm , qua diaconibus canlandi
oflicium injungebalur, nec in eis blandam vocem,
scd congruam vitam dicit esse requircndam; stiniu-
lariquc Deum laliiun ministroium moribus asscrit,
etiamsi populmn vocibus deleclent. Damnata vero
lali consuetudinc , psalmos ac rcliquas lectiones per
subdiaconos vel per minores ordioes ccnsd cxhi-
beri ; solo videlicet evangelica3 lectionis oflicio dia-
conibus delegalo. Ex quibus perspicuc deinonslralur
psalmos lunc in Ecclesia decantari soliitim, iinilc
de.m irrclraclabilem scnicniiam proferens, cantandi " maximam partem divinorum ofliciorum eiiam nunc
consueludinein approbare in Ecclesia , ul per oble-
ctamenta auriuni infirinior animus in affectum pie-
tatis assurgat. Taiucn cum niihi accidit ul inc am-
plius cantus quam res qiue canilur movcat , po^nali-
ter me peccarc confiteor, et tunc mallcm non audirc
cantantem. • Eccc vir sanclissimiis, atque doctissi-
mus, ct approbal inslituitim cantandi propter infii-
mos , quos in affectum pietatis faeit assurgere, et
tamcn cum accidit ut plus moveat aiiimum cantus,
conslat csse composilam , ct non figmenla quorum-
libct homiuiim , quae a tanlo illo viro non csse com-
posila, nemo nisi qui sincciissinuc cjus fidei et cx-
cellentissimx eruditionis ignarus esl, dubitat.
XVL Igiim quia sanctorum Patriim dictis satis
ostensum est quantiiin hiuname levitates et menila-
cia devitanda , quanlumqtic divinorum cloquiorum
veritas ac sinceritas amplectenda sit, libet pauca cx
verbis beati marlyris Cvpriaui subnecterc, quibus
BALUZII NOT^E
" Grcgorii nomen tUulns. Exslat enim inter Opera
Siuicti Gregorii p.ip.e Antiphonarins sive Gradualis
liber ordinatus pcr circulum anni. Verum luinc li-
bruni nnn esse Gregorii conlcndit Agohardiis. Nisi
si revera Gregorii erat, sed corruptus tractu leiu-
poris-
337
LIB. DE CORRECT. ANTIPHON.
538
oslendatur qna gravitale el modeslia divina oflicia A oflicium injunctuiu est, magna occasio stuilaj el
celebranda siut : « Sit, iuquit (Serm. deOrat. bom.)
orantibus sermo et precatio cum disciplina, quielcm
cnntinensct pudorem. Cogitemus nos sub conspeclu
Dei starc. 1'laccndum est divinis oculis cl habitu cor-
poris, ct (todovocis. Nam ul impudentis est clanio-
i ibits slreperc, ita congruit vcrecundo uiodestis pre-
cibus orare. Et quando in unum cum fiulrihus con-
vcniinus, et sacrificia divina cum Domini saccrdote
celebramus, vcrccundise ct disciplinx mcmorcs esse
dcbemus : non passim venlilarc prcces noslras in-
conditis vocibus, ncc pciitioiicm commcndandain
modcste, l)eo tumultuosa loquacitale jactarc. Qufa
Dcus non vocis scd cordis audilor esl , ncc admoncn-
diis est clamoribus, qui cogitationes videt, probanle
noxiu; occupalionis aufertur. Ex quibus quamplurimi
ab ineunte puerilia usquc ad senectutis caniliem om
nes dics vit;e su.tc iii parando el conGrmando canlu
expendunt; ct toluni lempus utilium et spirilaliuin
sludiorum, legendi vidclicct, et divina eloquia pcr-
scrutandi , iu istiusmodi occupatione consnmunt ;
quodque animabus eornm procul dubio valde cst
noxiiiin, ignari fidei susc, inscii Scriplurarum san-
ctarum, ct divinx inlelligenlise inanes ac vacui, lioc.
solum sibi sufficerc putant; et ob hoc, eliain ventosi
ct inflati inccdunt, si sonum et vocem dccantationis
utcunque addiscant, ct in numero cautorum deputari
videanlur. Quibus oinuino(dum, siculbeatus Grego-
rius supra ail, Deum moribus slimulant, eum popu-
Domino ei dicentc : El seienl omnes Ecelesiat, quia ^ '"'« vocibus obleciem) metuendum cst nc etiam ipsa
ego ikih terutans renes et corda. Sonct psalmus.
Convivium sobrium sit nobis spiritualis audilio,
prolcclet auies religiosa mulcedo. »
XVII. His-ergo ct hujusmodi Patrum monitis in-
formati, ct corum sequenles vcsiigia quos ad Domi-
iium praccessisse non ambigiimis, cunclas adinvcn-
liones bomimim quasi superfluas rcspucntes, vcrbis
Doniiui quae ad omnia sufHciunt, in ejus laudibus
pcrsonemus, ut cuin bcalo David dicerc valeamus :
El quai ilc manu tua accepimus, dedimus tibi. Quia,
iit beatus Augustinus ait, « Mihil Dco rccle offerlur,
nisi quod ab co accipitur. » Qui ct alio loco piacce-
pit suis : « Nnlilc cantarc nisi quod lcgistis cssc can-
tandimi. » Quod quidam rcbgiosi viri sequcnlcs sub-
jcctis sibi fratribus prxceplum lale dederunl : Nullus
praesumat responsoria, aut antiphonas, quae solcnt
aliqui composilo smio pro suo libilu non cx canonica
Scriptura assiini|ita canerc, in congregatione isla
vcl medilari vel dicere. Oporlet cnim nos sanam et
simplicem apostolicam ct palrum nostrorum imitari
doclrinam, ct graliam slabilire, cor moresque sub-
dcre disciplinae. Ea igiiur cantarc debcmus qna>,
sic.it bealus Augustinus dicit, ita scripta sunt ut
canlaniur. < Quae aiilcm non ila scripta sunt, non
cantemus; quia ncc alio mmlo quam quo ipse Do-
miiius jussit per prophetas et apostolos su.os mani-
fcslari ca bominibus ilcbent. A nobis obedieiitia;
quam viciimariun sacrificium quaerit; ncc cantilen:e
illa Dei incicpatione feriantur, qua dicit : Populub
hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a
me. Et ilerum . Aufer a me lumultum carminunt
tuorum, ct canlica lyrm luw nonaudiam. Nam clbca-
lus Hieionvmus, ut supra memoratum est, de lmjus-
niodi liominibus manifcste dicit, quod de Ecclcsia
Dci scenam fecerint populorum. Hanc enim occupa-
lioncin superfluam in eisdem sacris offitiis devitan-
lcs anliqui, cuin eis profeclo suppeteret ex divinis
libris et multiplcx copia laudationis, ct pcrilia mo-
dulationis, maluerunt tamen cadem saqie rcpetere,
quam infinitis et non neccssariis psallcntimn auimos
occupare, vel gravare.
XIX. Quaproptcr , auxilianle Dei gratia , omnv
sludio piclatis instandum atque observandum csl, ut
sicul ad celebranda missarum solemnia habet Ecclc-
sia » Librum Mysleiiorum fide purissima el concinna
bievilatc digestum, habet et Librum Lectionum ex
divinis libris congrua ratione collectum, ita cliam cl
liunc tcrlium Oflicialera Libellum, ld est, Anlipbo-
nariura, habeamus omnibus b humanis figmcntis ct
mendaciis cxpurgalum, et per tolum anni circulum
cx purissimis sanctae Scriptune verbis suflicientissi-
mc ordiuatum ; quatinus in sacris ofliciis pcragendis,
juxta probalissimam fidei rcgulam, ct patenue au-
cloiitatis vcnerabilem disciplinara, una a nobis atquc
eadem cuslodialur forma oralionum, forma lcclio-
num, et forina ccclesiasticarum modulatiouum ; qux
artificioso stiulio, scd observantia mandalorum ct d a boni ingenii adolesccntibus quam celerrime imbi-
cordis munditia deleciatur.
XVIII. ILcc sincerissima Palrum staluta, omui
diiigenlia cl veneratione observanda sunt. Qnia pcr
boc et fidei pnritas, ac religionis disciplina saluber-
lime custodiiur, et duo mala nimis pietali contraria
ulililcr rcsecantur ; vidclicet, dum ct vanissimorum
hominum praesumptio, qui non solum inepta, ct
superflua, scd eliam profana ct hceretica in Ecclesiis
decanlare audent, runditus ezcluditur; etadolescen-
lis, atque oninibus generaliter quibus cahtandi
bila, eos et ilivmis laudibus concincndis sufficienlcr
et graviler idoncos reddat, ct a potioribus ac spirita-
libus studiis non inipcdiat. Quis enim ita contenlio-
sus, imo iosauus, el ab onmi veritatis ralione aversus
cst, ut non hoc rectius, ct conveuientius, ac salu-
biius fatcatur in Dei laudibus decantqri, quod cx
divinis diclis ct libiis videat fidelitcr assumi? quali-
nus sicut in Symbolo catholico fidcm noslram non
nostris scd apostolicis veibis profitemur, et iu Dnmi-
nica Oialione non nostris scd ipsius Doinini et Sal-
BALV7.1I NOT.E.
« I.ibrum Mysteriorum, id cst, Libium Sacramen- iiic culpat Agobardus, respiciebal Alcuinus, cum h:ec
toiuui : (!(• quo libro supra dixiinus ad caput 50 libri :nl fralies Lugduncnscs scribcret in epistola «9 :
delmaginihiis. , i,, ecclesiasUcis oniriis inauditai priscis lcmpo-
" llnmams pgmentis. Ad ea forlassis ipsa, quie ribus Iraditioncs nolitc diligcrc. »
339 S. AGOB.YRDI EPISCOPI LIGDUNENSIS 340
"aloris nosiri serroonibus supplicamus; ila eiiam in A caniicis pcrsonemus. Supcrfluo namque alia quxrun-
divinx laudis honore, non humanis, sed divinis, et iur, uli isia sufOcere el superabundare noecuntur.
spiritalibus, juxla Aposlolum, psahuis, hymnis, et
INCIPIT a LIBER VENERABILIS AGOBARDI
ARCHIEPISCOPI LUGDUNENSIS
CONTRA LIBROS QUATUOR AMALARII ABBATIS \
I. Amalarius in libro suo prirao.capilulo Iricesimo
seplimo, dicit ita: < Romana consuctudo unum diem,
id est, vii Kalendas Maii inlerponit, quem vocat in
Litania majore, non in jejunio. Litania, ut prxdixi-
mus, deprecalio est apud nos. Potcst enim serena
incns, et alicna a voluntate mala, precari Deum,
quamvis nianducct sobrie carnem meridie , ct lxte-
lur de resurrcclione Domini. Tamen niajorum Pa-
trum, id est, aposlolicorum usus sequendus est. For-
sitan ex ipso officio polerimus inlelligerc quid depre-
candum sit lali in tempore. Prima oralio ad Missam
dicit : Prwsta, qucesumus, omnipotens Deus, ut qui
in afftictione nostra de tua pietate confidimus, contra
ndversa omnia tua semper prolectione muniamur.
Huic concordal offertorium, dicens : Adjuva me, Do-
r.iine Deus meus, salvum me fac propter misericor-
tliam tuam. Qui insurijuiit in me, confundaiilur. Eo
lempore, id est, vn Kalcndas Maii, possur.l inimici
commovere bella adversus vicina regna. Ul reor,
ralo temporc in aliquo profeclu sunl : genuina mes-
sis pulhilant, arborum fructus cx flore prodeunt,
vinex atque olci liquor suis arhoribus se erumpit,
pullorura animantia campos tundunl. Quoniam hxc
necessaria sunt noslris usihus, pelenda sunt a Do-
mino ut conserventur. i
II. In his verhis Amalarii facile quilibet potest de-
prehendcre qux sint inutilia, et qux noxia. Dicit
namque posse fieri Litanias, id est, Rogationes, sine
jejunio et carnis abstincnlia : quod nunquam dictum
est neque a parura sapientibus. Nempe Ninivilx,
quaudo conversi sunt ad pnedicationem Jonx pro-
phelx, non habcbant doctores , qui eos doccrent sa-
crificium Deo esse spirilum contribulatum, cor con-
tritum et humiliatum. Et tamen ratione naturali
inlelligenlcs per bxc flecten Jam Dei pietatcm, contra
subversionem sibi immiuenlem ad qux arma concur-
rcrint, dicil ita eadcm Scriplura : Et ccepit Jonas
inlroire in civitulem itinere diei unius, et clamavit.
caute providit sancta Ecclesia Deum rogare, ut qui q et <&»' •' Adnuc quadraginta dies, et Ninive subverte-
tur. Et crediderunt viri Ninivitce in Domino, et prcc-
dicaverunt jejunium, et vestiti sunt saccis a mujore
usque ad minorem. Vidclicet usque ad lactentcm,
sicut seuserunt qui de hac laudabili pcenitentia scri-
bcre voluerunl; cx quibus unus, Prudenlius, vir
doclus inquil :
ilestruxit olim consilium Achitopcl, nnnc deslrual
consilia eorum qui volunt irruere super pacem ejus.
Intendit ct hoc, quod dicil Epistola : Mullum cnim
valet deprecatio justi assidua. Evangelium alleram
petilionem sonat, diccns : Quis aulem ex vobis putrcm
petil panem, et ilerum, aut piscem, et iteruni, aut si
petierit ovum. In istis tribus temporaiia pelenda pos-
sumus inlelligere : per panem , omnia bona qux de
lerra nascuntur ; per piscem , qux dc agris ; per
ovum, animalia qux coeunt simul. H:cc enim mcmo-
BALHZII NOTjE.
■ Monuimus jam ad librum de Divina Psalmodia, cst, de ecclesiastico ordine avtctisque oKciis, quatuor
libro isto Agobardum talione remorderc Amalariuni. tibri, ad Hludovicum imperatorem. Porro, prxter
Neque senlentiani mulo. Porro nunc primuin editus j) edila Amalarii opera, exslant Lulctix in duobus per
Nullus bihendi, iiemo vescendi memor.
Jejuua iniMis.is pubes omnes liqueral.
(.iiiiii et negaio lacte , vagieuiiuin
Klelu niaJescuiil parvulorum < unulx.
Succum papillx parca nutrix derogu.
est hic libcr ex veleri codice ms. viri clarissimi Pe-
tri Marnxsii scnatoris Gratianopolilani, ceu dicluin
esl iu prxfalione. Neque esl in eo aliquid valde no-
talu dignum.
•> Amalarii abbatis. Ila diserte codex vetus. Quod
confirmaturauclorilale^perantiqui codicisbihliothecx
Thuanx, in quo continentur ejusdeni Anialarii libri
de Divinis OQlciis. ln codice itaque illo sic legitur :
Tlwmus Amaltarii abbatis de divinis officiis. llem :
CoiUinentia secutunv causce Amalltarii abbatis scri-
ptionis de offtciis divinis incipit. ltaque quxicnduni
cst, cujus monasterii abbas fuerit. Alibi vocatur
chorepiscopus. Exstat enim in bibliolheca monasterii
Eptcrnacen^.is in Ducatu Luxeniburgico vetus codex
ms. his sexcenlis annis non scriptns, ex quo ista
descripsil R. P. Alexander Wilthemius e Soc. Jcsu,
Luletiamque misit ad R. P. Philippmn Labbeum,
qui ineriini lubenler pro ainicitia noslra conimuni-
cavit. Incipil libcr ojficialis Amclarii corcpiuopi, id
veiustis codicibus bihliolhecx sancti Germani a Pra-
lis quiiiquc illius epistolx, qux brevi prodibunt in
luccm in lomo VII Spicilegii domni Lucx Dacherii.
Prima est ad Jeremiain archiepiscopum Senonensem,
de nomine Jesu, quomodo scribi dcheal. Item re-
sponsio Jcremix archiepiscopi. Secunda, ad Jonam
cpiscopum Aurelianensein, de eadem causa. Item
responsio Jonx. Terlia ad Rantgarium episcopuni
Novioinensem, quomodo intelligenda sint illa verha
ex Evangelio : Uic esl calix sanguinis mei novi et
w t erni testamcnt i, elc. Quartn, ad lielionem inona-
chum, (illum, opinor, qui Fuhlensis ahbas fuil posl
Rliahanuni) de nominc Seraphim, quando sit neu-
trius generis, quando masculini. Quinia demuni ad
Guntaidum : Uiruni spuere liceat illico posl consuin-
ptinii sacrificium. Et piiores quideni, ilenique re-
sponsiones Jeremi.e et Jonx, exstant etiam iu coihce
monaslerii Epternacensis, el indc pcues viruui cla-
rissiinum Philippuin Labbeum.
3H
LIB. ADVF.RSLS AMALAltll.M.
3iT
Sequilur in cadem Scriplura : Et pervenit verbum A (.'it, illius forsilan error cst qui scripsit. Si aulem
ad rcgcm Nimve, ct surrexit de solio suo , et ejecit
vcstimenlum suum a se, el indulus esl sacco, el sedil
tn cinere, el clamavit, et dixil in Ninive ex ore regis
«I principum e)us, dicens : Homines, el jumenta, et
boves, et pecora non gustent quidquam, ncc pascanlur,
et aquam non bibant. Et opcriunlur saccis homines,
el jumenla, et clament ad Deitm in fortitudine : el
converlatur vir a via sua mala, et ab iniquitale quoc
est in manibus eorum. Quis scil si converlalur et igno-
scnt Deus, et revertatur a furore irw siuv, el non pe-
ribimus? Et vidit Dcus opera eorum, quia conversi
annt de via sua mala : el misertus est super malitia
qv.am locutus fueral ul faceret eis, et non fecit. Sed
pcr Jool prophelain ipsc Dominus demonslral quales
rogaliones velit sibi exbiberi, dicens : Cunvcrlimini B
ad me in tnto corde vestro, in jejunio, et fletu, et
planctu ; et scindite corda veslra, et non veslimenta
vcstra ; el converlimini ad Dominum Deum vestrum,
i/nifl bcnignus et misericors est, patiens, el mullus mi-
scricordia, et deprecabilis super malitia. Ulud etiam
quoJ subjungit, proplerea scplimo Kalendas Maii
logendam lcctioncm Evangelii, in qua datur exem-
plur.i de pane, ovo, et pisce, quia co tempore profi-
ciunt, et pro illis eo tempore Dominus deprccandus
sit, ut nostris usibus conserventur, quis non videat
quanlo risu dignum sit, eo quod nunquam Dominus
pro bis orationes publicas fieri jusserit; cura e con-
trario praecoperit : Nolite quatrere quid munducelis,
ttul quid bibatis, et nolite in sublime tolli. Hcec eniin
cx senictipso cxcogitavit, nimia prxsumpiio csl.
Quid nainque ingemiscit gravatus? Ccrie co quod
non vult spoliari, scd supervestiri. Et si non vult
spoliari vestimenlo Spirilus sancli, quid vult vc-
stircsupcr Spirilum Dei? Secl quoniam laboriosum
cst refutare sensum ejus, boc nobis dixisse sufliciai,
quod doctor cathalicus beatus Augustinus hoc vesti-
rncntum mortalilalem carnis esse dicit , quam
gestamus in hoc corpore vivcnles. Et propterea in-
gemiscimus gravati, quia timemus per morlem tcm-
poralem spoliari veslimenlo camis : et, si lieri pos-
sct, vcllemus supervestiri iuimoriali vita ; non de-
posila per mortem ipsa mortalilate, scd potius
absorpta a vila.
V. Dicit iterum Amalarius in libro primo, capi-
lulo quadragesimo : i Solet quaeri inler vulgares
quauto tempore dcbeant unclionem chrismalis ob-
servare in capilc , ut non laventur qui accipiunt
manus impositionem, absque tempore baptisterii.
Quibus potest responderi, quanto lempore genera-
liler ab Ecclesia celebratur advenlus Spiritus sancti
super aposlolos , tauto tempore cclcbretur apud
unumquemque qui eum accipit, boc est, septcm
dicbus. Et non immcrilo. Quoniam in scptera mu-
lieribus vcnii ad hospilera suuin, fas est ut unicui-
que mulicri convivium suum parctur pcr singulos
dies : de quibus mulicribus dicit Isaias : Apprehen-
dent septem muiieres tirum unum. Convivium illa-
rum mulierum est, quando ipsae de se satiant bospi-
omnia genles mundi quasrunt. Pater aulem vester scit " tem siium. Talia convivia exerccbat Cbristus apud
quoniam his indigelis. Verumtamen quwrite regnum
Qei, et h$c omnia adjicienlur vobis. Nam elsi pro
frugibus tcrrae et pro animanlibus quibusque orandus
Deus; nunquid el pro piscibus rogaliones facicndae
sunt, ut conscrventur propler nos?
III. Dicil iterum Amalarius in libro primo, ca-
pitulo vicesimo septimo : c Eum quem superius
prccatus esl pontifex ut mittcrct Spirilum sanctum,
in scquentibus pclit ut suscipientem dignetur con-
signare in vitam aeternam ; id est, eumdem Spiri-
lum non amiltal snscipiens, usque dum perducat
bospiicra suum ad vitara xlernam. > Et post pauca:
« Sine isto signaculo non oportet nos praesenlari
ante Deura. De quo quasi de aliquo vestimento di-
ccbat Paulus ad Corinthios : Etenim qui sumus in
isto corpore, ingemiscimus gravati ; eo quod nolumus
spoliari, sed supervestiri ; «I absorbeatur mortale a
vita. De quo veslimenlo dicat, in sequenlibus mon-
slrat : Qui autem perficil nos [in hoc ipsum Deus, qui
dedil nobis pignus Spirilus. »
IV. Haic verba Amalarii qualia sinl, omnis qui
ciga siuceritatem fldci sollicilus est, dijudicare po-
tcst. Tamen hoc quod subjungit diccns : De quo
signaculo quasi de aliquo vestimcnto dicebat Paulus
ad Corinthios : Etenim qui sumus in isto corpore,
ingcmiscimus gravati, eo quod nolnniiis spoliari, sed
supervesliri, ul absorbeatur mortale a vita . talem
sciiscra habcrc qualem illc inlromillit si alicubi le-
convivas suos, talia et Spiritus sanclus exefcet.
Hospes Spiritus sancti, mens esl hominis. Mens tan-
loamplius salialur a sagiua Spirilus sancti, quan-
to minus fuerit dedita camalibus delectationibus.
Ita observet accipieus lempus adventus Spiriius san-
cti, ut solet charus amicus circa cbanim amicum
observare. Quando aliquis charus ad amicum charum
venil, in nullo vult ille qui suscipit, illum oflendc-
re, scd quidquid novit ci placitum cssc, hoc ex corde
beniguo ei adhibet. Fla quidquid cognoverit susci-
piens Spirilum sanctum , placitura ei esse, hoc illi
exhibeat quaudiu cum illo est. Si hoc feccrit, forsitau
cilius poterit ei conciliari, quando aliqua offensa
recesserit ab eo. Quando Chrislus recordatur unclio-
nein chrismatis sibi adcsse, tunc potissimum recolit
debcrc se esse sub disciplina Spirilus sancti. Unctio
illa idco lit, ut sciamus quod invisibilitcr operclur
Spirilus sanctus in nobis. Oleum solct fcssorum
membra fovere. Halsamus solct redolere. Fessa
sunt mcrabra animx nostrae, quaodo poenitct se cgis-
sc quod conlra Dei voluntaiem cst : ad quam solet
Spiriius sanclus vcnire, ct ci monslrarc dimissa pcc-
cata, sive diiniltenda. Lhide et ipse Spiritus conso-
lalor ilicilur. »
II.cc verba Amalarii confusa cl inutilia unus-
quisque qui audil, videat quomodo corrigat, qualilcr
ilerideat : quia non nedificanl fideni, se.I dcstriiiinl ;
nec plamant ■\iiiiiies in mcniiluis aiidienlium, scd
313 S. AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 3li
rvclllint ; maxime ubi in poslreniis dicit . Quando A in cordibus auditorum, verba Douiini poliws iil
Christus rccordutur unctionem chrismatissibi adesse, fecissent in cordibus Jud;corum. Sed quia non csl
isnc potissimum recolit debere se esse sub disciplinu lioe optis verboruni. sed divini interni muueris,
Spirilus sancti. sic debel intimari qui docel in doetrina. Scd e
M. licni Amalarius in codem capitulo: « Non conlra Amalarius docens non in doclrina, senlire
cnim fruslra Spirittis saiutus supcr aposlolos venit cognoscitur, quod sieut cbarilas, id cst, Spiritus
in dic Pentecostes in vcnto et igneis linguis. Yoluit sanctus, corda lideliura per gratiam facit umim es-
se, et unum velle, ita in sancta Trinitalc gratia
ejtisdem Spiritus ipsam sanclain Trinitutem faciat
unum esse, ct unum velle, sicut Ariani dogmali-
zare solebant.
VIII Item Amalarius in libro primo, capilulo
tertio decimo, dicit : i Dominus noster estagnus,
qui incipiente quintadecima luna tradilus est ; cl
crucem ascendit Parasceve. Scquitur responsorius
futura Ecclesijc demonslrars quid operalus csset
iu aposlolis per advenlum suum. Venit in vento
>cbeiiienli, ut ostenderet se excussurum esse ab
apostolorum cordibus omnem cupidilatcm terre-
iiun. Sicut enim ventus veliemcns projicit pulverem
a facie lcrra?, sic advenlus Spiritus sancti a corde
liominis ejicit omnem terrenam cupidilatem. In
igneis linguis apparuit, ut dcmonstraret quales fa-
rturus crat linguas apostolorum ; boc est Ioquenles, ^ cum quatuor versibus. Nullique dubium quin Chri-
et ignita verba infundentes in corda credeniimn. Hsec
enim vcrba ignita consumunt peccata , et aceenduiit
corda ad aniorem ailerna; palrix. Ipsa cst charitas
<|ii;c diDunditur in corda credenlium, et facit ea
iiuuin cor esse ad iuiitalionem suac propriie subslan-
liae; hoc est, ut uimm velint, sicut sancla Trinitas
uiium vult. i
VII. De his verbis Amalarii perpeiidant pruden
IftS quid judiccnl. Mauifestum tamcn cst, quod in
eo quod dicit : Venit in vento veltementi ttt ostcn-
•ieret sese excussurvm esse ab apostolorum cordibus
onnem cupiditutem lerrenam, objiriendum iili sit.
Si cadem hora quaudo repleli sunt Spirilu sancto,
aJhuc disculicntkc erant ab apostolorum cordibus
stus homo ex qualuor elementis consisteret. Nalu-
rale esl homini ut ex terra, et aqua, et aere, et
igne cousistat. Qnando uaturam honiiiiis assumpsil,
b;cc qualuor elementa assumpsit. llla pendebant iu
cruce inler medios duos lalrones. Unde unus ver-
sus • /« mcdio duorum animatium cognosceris : quod
ita Hierontjmus in Habacuc.
IX.. In liis verbis Amalarius quanta vagalione dis-
currat, qui erroribus insanx mentis mcdcri pcr cha-
rilalcm vult, prudenter perpendat. Homines qui
canluin coiiiposucrunt ex verbis Scripturaruni, ar-
bilrio suo, prout illis coiigruum visum cst, fecc-
runt. Et per diversas rcgioncs diversis modis. Non
Spirilu Dei acti, sicut bcatus Petrus dc prophetis
nmnescupidiiates lerrenx, qnid opcratus in eis est C et prophetia fulurarum rerum loquitur, diccns :
per tres amios mcdiator Dci et horainum, homo
Clnislus Jesus? Et quare illis dicil : Jam vos mundi
cstis, propter sermonem quem loculus sum vobis f
Et ilertim : Et vos mundi estis, sed non omncs ?
Nunquid :ioii crant jam utrcs novi, parati et capa-
ccs ad rccipiendum vinuin novum, id cst, Spiri-
iiiin sanctum, qui cos indticerel in omnem verita-
icm? ln eo aulciu quod subinfcrl, dicens ; In igncis
liuguis apparuit, ut demonslrarct quales facturus erat
linguas apostoloTUtn, hoc est, loquentes et ignila vcr-
b.t infundentes in corda credcitlium. Hax enim vcrbu
iguita consumunt peccata : Non salis attendit quo-
•modo dical. Nam aposloli jamdtidum fuerant loqucn-
les, jam prsedicaverant, jam multa et magna signa
fcccrant; ita ut diccrcnt Domino : Etiam damonia
iitbjiciuntur nobis in nomine lito. Non aulem, sicut
iste dicit, verl.a consumunt peccala; scd fidem mi-
nislrant , lidem ocdificant, qu.c aiidientes aptat ad
gratiam baptismi, cx tunc et deinceps. Quod aiitcm
subjtingit, dicens quod verba ignila aposlolorum
acccndant corda ad amorem aelernae palria*. Ipsa
cst charitas quai di/fundilur in corda credentium,
i-t facit ca unum cor esse ad imitationem sittv propritv
snbstantia;; hoc est, ut unum vetint, sicttl sttncta
trinitas unum vult : si bcnc sentit, bomiin bene non
loquitur. Nam muliura dinVrl inter vcrba prasdican-
liiim, cl unctionem Spiritus sancti. Si eniin vcrba
apootolorum facerc poluisscnt quod iste somniat
iVon cnitn votuntate humana altata esl aliquando pro-
phctia, sed Spiritu sancto inspirali locuti sunt sancti
Dei homines. El ideo si homo uni responsorio qua-
luor versus adjungit, non cst umbra alictijus amig-
in.ilis, sicut iste pulat, el niciidacissimc pulari co-
git. lti hoc autem autein quod dicit, Sequitur rcspon-
sorius cum quatuor vembtts. Nullique dubimn quin
Chrislus homo ex qualuor elcmentis consisterel. JVa-
litrale esl homini ut cx terra, et aqua, et acre, et igne
consistal. Quando naturam hominis assttmpsit, hac
quatuor elementa assumpsil : opponcnda esl seu-
teulia Aposloli his stukissimis et blasphemis scrmo-
nibus, qua dicit : Vidcle ne quis vos decipial pcr
philosophiam, et inunem fullaciam, secuttdum trudi-
" tionem hoiniiium, sccundum clementa mundi, et non
sccundum Christum. Dicat Ainalarius quomoilo Cbri-
stus homo ex qualtior elemeiilis consistat. Nempc
veri fidcles, id cst , calholici, Chrisltim iia tenent,
sicul etimbcatus Augustinus confitclur, dicens (Serm.
8 de divcrsis) : i Agnoscamus geminam substanliam
Cbrisli, divinam scilicct, qua asqualis esl Patri; hu-
maiiam , qtta niajor est paler. Utrumque aulcm si-
mul, non tluo, sed unus Christus ; ne sil qiialeinilas,
iion tiiuiias Dcus. Sicut enim unus cst homo, aiu-
ma ralionalis, ct caro; sic unus est Christus, Dcus
et bomo. Ac per hoc, Christus est Deus, cl anima
ralionalis, ct caro. » Christum in his omiiibus, Chri-
sttnn iu singulis coiililemitr. Quis est crgo pcrqueiP
543
LIB. ADYLRSIS AMALARIUM.
f.tcius est inundus? Chiistits Jcsus, sed iii forma A medium duorum aniinalium cognoscenlur elementa
Dei. Quis est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus pendere?
Jestts, sed in fonna scrvi. llcm dc singulis qiiibus
lioino constat. Quis non est derelictus in infcrno?
Ghristus Jcsus, sed iu anima sola. Quis rcsurrcctu-
rus, triduo jacuit iu sepulero? Chrisltts Jesus, scd
ia carne sola. Subinferl etiam Anialarius, diccns :
Nulurule est liomini, ul e.x terra, et aquu, ct aere,
el igne consistut. Quod mullum a purac incntis in-
lolligcntia discrepal. Hoc enim commentum cst
philosophorum ; quod licet ecclesiastici doctorcs ex
toto non evacuent, non eis lanicu ex oinni parte
consonant, nec dicunt hoc naturalc essc in e.vordio
originis. De qua rc nunc longius aliquid dieere
incptum csl : quoniam aucioritas Scriptur;c aliler
X. Itcm Amalarius in libro primo, capilulo duodeci-
mo : i SiseexiiianivitJuxtaAposlolum, postquamfor-
main sorviaecepit, quanlo magis cumfaclus est Patri
obcdicns usque ad inoriem, niortein auteni crucis?»
Diccndum esl Amalario, non sic dicere Aposlo-
lum tit ille ait ; id est, Poslquam formam servi
accepit, seipsum exinanivit; sed, semetipsum cxi-
nuniril formun servi accipiens : id esl, in ipsa ac-
ceptationc fornia; servilis, et non postca factus cst
obediens usque ad inortein.
XI.. Dicit item Amalarius in libro lcrtio, capilule»
vicesimo tcrtio : « Nunc dc Teigitur dicendum est. Ab
initio orationis usque ad locum ubi dicitur : Et in
senticnduni demonstrat ; illo videlicct loco , ubi B clectorum luoitim jubeus grcge numerari, celebratur
omuipotens Creator hominis, boinini qiicm de li-
nio terra: formaverat , (vcl , sicut alia trauslatio
liabcl, de pulvcre) ail : Pulvis cs, cl in pulvercm
reverteris : quod non possunt facerc aqua , aer,
iguis, scd nec aniina quam Crcator inspiravil in
faciem liomini formatode pulvere : sed ita (it ut
alio loco Scriplura loquilur, diccns : Reverlatur
pulvis in terrum suam unile erat : el spiritus rcdeat
ud Deum qui dcdil iltum. Si autcm de liominc
quolibet niuiis insul^e dicitur quod cx elemcntis
naturaliler subsistal, quauto magis de Chrislo Do-
inino, cujus caro uullani habct origincm, nisi opc-
rationem Patris ct Filii et Spiritus sancti, et susce-
ptionem soiius Verbi? Verbum enim caro factum
sacriucium elcctorum, qui non babent in carne quod
eis repugnet, ncque )n conscientia quod conturbet.
Sicut ciiiin duo altaria crant in tabernaculo Moysi,
sivc in tcmplo Salumonis, unum tbymiamatis, alte-
riiin holocausti : ita sunt duo sacrificia sanctte Ec-
clesia?. « Et post pauca , ilerum capitulo vicesimo
quarlo subinfert, dicens : i lmmolato priorc sacrili-
cio quodconslat oralionibus peifeetoruni, et cst con-
junctum saerilicio angelortim, desccnditur ad univer-
sale sacrilicium, immolationem sciiicet Cbrisli, quod
celebralur anle Nobis ijuoijue peccatoribus. > Et post
paulum subjungil : « Quoniam una bostia Christus
oblata est pro juslis et injustis. •
XII. Contra b;ec verba Amalarii confusa el turbii-
est ut habitaret in nobis. Sieut ergo dicil beatus ^ lentos sensus rcspoiidcndum est, quod nec Pclagius
Augustinus, Christus est Deus, ct aninia, ct caro :
sed Deus non est ex elcnicntis, 'nequc anima. Y'e-
rilas autcm carnis, de corporc suinpta est Virginis,
siue ullo opere limnaiio vel angelico, sed opere, ut
dictumesl, lantuin divino. Quod aulein dicil Aina-
laritis, Qtiantlo Christtts naluram hominis assumpsil,
luvc qualuor elementu assumpsit; respondcndum cst
illi, quod non erant rcdimenda clemcnla a inortc
pcccali, sicul boino qui pcr pratvaricalionera sub
diabolo captivus tenebatur. Erraverat cnim sicut
ovis qu;e periit : propler qucin venit paslor bonus,
nl qua:rerel ct inveniret, el rcdticeret ad supernam
patriam ; ubi sine administratione elcmcnloruni
nec Cccleslius ausi siint tam irreverenler suain hac-
resiin pradicare. Nam illi possibilitatem lantuni
astrucbanl, dicendo posse esse hominem sine pecca-
to si vclit : non lamen audcbant dicere, sc sine pec-
cato essc. Amalarius autem multo pejus diccrc audet,
qui asscrit plurcs esse qui nec in corpore habcnl
quod repugnel, nec in conscientia quod conturbet. Et
licel pcjus istc quain illi, tamen in commune con-
tradicunt apostolo Joanni, dicenli : Si dixerimus quia
pcccatum non habcmus, ipsi nos dccipimus, el veritas
in nobis non esl. Et apostolo Paulo, qui ait : Video
aliam lcgem in menibris meis, repugnantem legi men-
tis meat, ct captivum me ducentem in legem peccati,
orporalium vivat, fruendo Deo per euindcm Re- i) (luw cst '" »"!','6,''s meis. Lbi et turbalus subjungit,
dcniptorein, sicul scriptum est . Et siinus in vero
Hlio ejus Jcsn Cliristo. Hic est verus Deus, ct vita
wterna. Nani deelcmenlis illud credendum est quod
princeps apostolorum beatns Petrus ait : Advcniet
uulem dies Domint ut fur : in qna caeli mugno im-
peln transient, clemcnta vero culore solventur. Sub-
jimgit quoque Ainalariiis llla. id cst clcmen-
ta, pendebunl in cruce inter mcdios ditos latrones.
Unde unus versus ; In medio duorum iinimaliiim co-
gnosceris. Quid ridicHlosius dicere potuit, quain ul
aer et ignis de cruce pcnderenl, quorum natura
cst, ut sursiun versus ferantur? El subjnngit di-
cens, quod ila Hieronumus in Habacuc. Dic, rogo,
qnid Ilicronymus cl Habaetic? Nuiiquid dicit, in
diccns : Infelix cgo homo ! quis me liberabit ile corpo-
■re mortis liujus 1 Psalmista quoqtic ex vocc perfe-
ctoruin, qui diccre possunt, Sicut cervus desideral ad
fontes aquarum, itu desiderul anima mea ad te, Detis,
subjungens ait : Ad me ipsum anima meu conlurbala
est. Et itcruin : Quare tristis es anima mea, et quare
contmbas me '.'
XIII. Dicit adbuc idein Amalarius : Sicul cnim duo
alturia erant in labernaculo Mogsi, sive in templo Sa-
lomonis, unum thijmiamatis, alterum liolocausli : itu
suiit duo sacrificia sanctie Ecclesia:. Ad qua; respon-
dendum cst illi. Ecclesia catholica sicut non babel
duas fidcs, aut duo baptismala , sic non habet
duo ;ill nia, aut duo sacrilicia. Ila namqueet bealus
r,47
S. AGOBAllDl EPISCOPI EUGDUNENSIS
3S8
Hieronymus iri evpositione Isaiae propheta1, ubi dici- A est coojunclum sacrificio angclorur.i, ct lamen cst
tur : In die illo eril allare Domini in terra AZggpti,
«locet dicens : i Ita autern nnuin altare dicilur quo-
modo una fides, ct unuin baplisma, rt inia Ecclesia. >
Et iterum : « Unum autem altare .(Egypti, id cst,
inundi istius, dicitur; ut cuncta altaria, quai contia
Eeclesiac eriguntur allare, sciamus non csse Domi-
ni. t Audiat etiam hoc Amalarius, quia sicut unum
altare Ecclesiae, ita unus panis corporis Christi, cl
unus calix sanguinis ejus. Sic enim Apostolus acce-
pit a Domino, el tradidit Ecclesise : i Quonium Domi-
nus noster Jesus Clirislus, in qua nocte traclcbalur,
uccepit panem, ct gralias ngcns, fregil, et ilisil : Uoc
«M curpus meum, quod pro vobit tradetur. lloc facite
inmeam commemorationem. Siinililer etcalicem, post-
universaleetimmolatioChrisli? Quis audivii uuqiiam
lalc ? Aut quae unquam lueresis in lam irralionabilcm
se demersit confusionem ?
XV. Subjungit aiilem adhuc his vcibis, dicens :
« Quoniam una hostia Christus oblaia est pio juslis
ct injuslis. • Non ita dicuntprimi aposloli, Peiruset
Paulus, quorum prior : Christus, ait, scmcl pro pcc-
cutis noslris mortuus est, juslus pro injtislis. Aller
veio : Ut quid enim Christus, cum uilitnc iitfami cssc-
mus, secundum lemptis pro impiis morluus est. Et
post pauca : Quoniam si cum adhuc pcccatores cssc-
mus, Chrislus pro nobis mortuus est ; niulto igilur ma-
gis jttslificuti nttnc in sanguine ipsius, salri erimus ab
ira peripsum. Si cttim cum inimici cssetnus, rcconci-
quam cmnavit, diccns : Ilic calix novttm tcslamentum " ''■'"' sittnvs Deo per mortem Filii ejus, mullo magis
reconciliuli salvi erimus in vita ipsius. El Domiuus
in Evangclio : Non veni vocare justos, sed peccatores
in pccnitcniiam. Nam eisi ante passionemDomini fue-
riintiiiuliijiisli; illa fidc salvali sunt, qua crediderunt
Chrislum moriturum pro injustis et impiis, et ipsa
fides libeiavit eos ab injustitia et impielate.
XVI. Dicit iterum Amalarius in quarto libro, ca-
pilul„ quarlo : « Est sacerdos in lerra, cui quotidie
neccsse est pro se et pro populo Dei intercedere. Est
sacerdos in ccelo, cui non est necesse inlercedere,
sed lamen vult, el interpellat quotidie pro nobis. Sa-
cerdos qui esl in lcrra, non vult nequc polcst dicerc
quod ahsque peccato sit, dicente Joanne : Si dixeri-
mus quoniam pcccalum non liubemus, nos ipsos scdu-
est in meo sanguine. Iloc facite quoliescunqne sumilis in
mcamcommemoralionem. UndeetEcclesiaextraditio-
neapostolorumhisverbisconsecrans mysleritim sacn
corporis et sanguinis Domini, designanter dicit Do-
minumdmsse apostolis : Accipite et manducale ex hoc
omnes. II oc est enim corpus meum. Similimodoetpostea
quamcmnalumcst,accipienselhuncprwclarttmcalicem.
Altendat (idelis quisque quid esl quod dicit hunc. Vide-
licet quia calix quemsacerdos sacrilicat,nonestalius
nisi ipse quem Dominus apostolis tradidit. Sicut ergo
de sanguine , sic quoque de corpore scntienduui est.
XIV. Deinde suhjungit Amalarius, dicens : < Im-
molato priore sacrilicio , quod conslat oralionibus
sanctorum, et esl conjunctum sacrificio angelorum,
«lesccndilur ad universale sacrificiuin. » Oaec verba ^* cimus, et veritas in nobis non est. Qui lamen quamvis
Amalarii non consonaiil sinceritali calholicaj. Cum
eniin tlieit priore sacri/icio, oslendit se aliud sacrifi-
«ium sapcrc, quod sit posterius. Cum vero subjun-
git, qtiod constat oratiouibits perfectorum, et est con-
jnnctuin sacrificio angelorum; mirum si vel ipse in-
lelligit quid loquatur. Nam quomo !o ronslal sacrili-
ci:im oiaiioiiibus perfectorum ? Nunquid aliud con-
slat oialioiiibuspeccatorum? Et si sacrificium quod
ccnslal oralionibus perfectoruni, conjuiiclum esl sa-
criiicio angeloruiu, quod conslat oralionibus pccca-
lorum, nunquid conjungilur sacrificio doemoniorum ?
Deinde infert dicens : Descendilur acl universale sa-
cri/icium , iinmolalionem scilicct Christi. Quid est
sit peccator, non dtibel a conscientia sua morderi ut
tanlum sil pcccalor, quanlum mtiltos cognoscit esse
in populo terrx. >
XVII. In his verbis Amalarii vagis et furibundis, et
omni despcctione dignis, illa pcssima sunt quibus
ait : Qiii tamcn (iil esl, sacerdos), quamvis sit pecca-
tor, non debet a consrienlia sua morderi, ut tantumsit
peccalor, quuntum multos cognoscit essc in populo
terra1. II;ec verba non lanlum inulilia sunt; sed niul-
lum noxia, et veritati contraria. Catholica namquc
fnles sic se babet, tit nullius credat acwptari a Deo
sacrificium vcl oraiionem, nisi ejus qui cognoverit
iuiquitatcm suam; sicut manifesle deinonstral David
tpiod loquilur ? Unde descenditur ? Et quo descendi- n in oralione pcenilentia: siuc, tlicens : Amplius luva
tur? Aperte dicit : Descenditur ad universale sacrifi-
cium. Si descenditur ad universale, id esi, catholi-
cum (quodenim Latine dicitur universale, hoc Gra;-
cecalholicum),descenditur ergo de non catbolico ad
caiholicum, immolationem scilicet Christi. Si posle-
rius sacriliciuir, ipsum cst universale, et immolalio
Christi. Ergo prius sacrilicium, nee univcrsale esl,
ncc iinmolatio Christi. Et quomodo conslabitoralio-
nibus pcrfectorum , et erit conjunetum sacrificio
angelorum, si non esl universale ct inimolatio Chri-
sti? Dic, crgo, quale sacrificium esi mclius, utniin
illud prius, consians orationibus perfeclorum, quod
taincn non cst universale, nee immolalio Christi ? An
posterius, quod conslat oratiouibus percalo:um, uec
me ab iniquitate mea, et a peccato meo ntunda me.
Quoniam iniquitatem mcam ego cognosco, et peccatum
nieum contra me est scmper. Ac si diceret : lileo me-
rear indulgentiam tuain, qnia cognovi iniquitalem
meam. Nam si ego non agnovero, tu non ignosces.
Sic et Dominus per Moyscn proccipit, dicens : Si pec-
caverit princeps, et fecerit unum e pluribus per igno-
rantiam quod Domini lcge proliibetur, et poslca intel-
lcxcrit peccalum suum, offerat liostiam Dontino. El
post paiica : Dogabit pro eo saccrdos, et pro peccalo
ejus, ac dimittctur ei. Et iterum : Anima si peccave-
ril per ignoranliam, feceritquc unum e.r. his qtuv Do-
mini lcge prohibentur, el pcccati rea intellexcrit iuiqui-
ttitcm suam, o/fern! arietetn iinmaculn.utu dc grefibus
549
CAUMINA.
550
saccrdoti, juxta mensuram cestimutioncmque peccati : \ usque duin involvitur calix de sudario diaconi, vice
qni orabil pro co quod nesciens fecerit ; et dimiltclur
ci qui per errorem deliquil in Domino. Salomon quo-
que in dedicatione templi orans dicit : Si quis cotjno-
ccrit plaijam cordis sui, et extentlerit manus suas
iu domo hac, tu exaudies in loco liabilatiouis tuce, et
rcpropitiaberis. Perpendat prudens fidelis, quani con-
irarium sit veritali divina; consilium Ainalarii, ct
quanlum congruat suasioni diaboii.
XVIII. In libro quarto, capitulo ultinio, dicit Ama-
larius : « Nuperrime monstratum esl mibi, ut puto,
ab eo qui quod apcrit, nemo claudit, quid rationabi-
liter possil dici de corpore Domiui posito in allari,
et de calice ex Iatere ejus, salvo magisterio eorum
qui alias cl melius mihi volunt aperire, quomodo et
Joseph, qui involvit corpus Domiui sindone, ct suda-
rio. • Et post pauca : c Panis extensus supcr altare,
corpus domini monslrat exlensum in cruce, quod
nos manducamus. Vinum et aqua in calicc,monstrat
sacranienta, qua: de latere Christi in cruce fluxerunt,
id est, sauguinem cl aquam, quibus nos potat Domi-
nus noster. i
XIX. Ad hax verba Amalarii respondendum est ;
Si puiat ab eo sibi demonslratum qui aperit et nemo
claudit, cui subjungit, dicens : Salvo magisterio eo-
rum qui alius cl melius milii volunt aperire 1 Ubi ite-
rum putat invenire qui melius illi possit aperire
quam Doininus, qui aperil, et nenio claudit ? Quare
non est recoidatus evangelicae sententi», quae dicit :
quare aliter panis ponendus sit in altari, et calix b Ne vocemini magistri, quia magister vester unus est
juxta eum. Altare, crux Christi est, ab eo loco ubi Christus.
scripluin est in canone : Unde el memores sumus,
S. AGOBARDI CARMINA.
• Epitaphium Caroli Magni imperatoris.
Aurca coelorum postquam de Virgine Christus
Sumpserat apta sibi mundi pro crimine membra,
Jam decimus quarlus post centies octo volabat
Annus, fluclivagi meruil per fervida cceli
yfitherei Carolus, Francorum gloria gentis,
ifiquora transire, et placidum eomprendere portum.
Qui decicsque qualer per sex leliciter annos
Seeplra tenens regni, et regno rex regna rejnngens, Q
Febru migravit quioto arii ex orbe Kalendas,
Sepluaginta senex vitae qui tcrminat annos.
Quapropter flagilo, precibus si flecleris ullis,
Quique hujus relegis versus epigrammata lector,
AstriferamCaroli teneat, dic, spiritus arcem.
II.
•• De translatione reliquiarnm sanctorum marlijrum
Cijpriani, Speruli, el Pantaleonis ad urbem Lugdu-
nensem.
Rector magnificus piusque princcps,
Auguslo Carolus decore fultus,
Sceplrum nobile Francorum regehat,
Subjectos populos pie gubernans.
I.ectos usquora jusscrat secare
Ac jam propitio sibi lonante, D
Post multos niuiix vise labores,
Ligressu rcduci salum petcntes,
Iiilraruiit Libycos repente fines :
Qiia Cartbago gravi jacens ruina
Deflet prxlerila; decus juvenUe.
llicdum basilicas Deodicalas
BALUZII
* F.pitapliium Caroli. Huic carmini nos titulum fe-
ciimis, secuti aucloritatem Chronici Novaliciensis,
in quo reperilur insertum : rnjtis eliam ope corre-
xiniiis crrata qu;e irrepserant iu eiliiioni' Mnssoni.
k De Iranslntione. Historia liujus translalionis
Et Christi subeunt veneranda lempla,
Cernunl ut tua, Cypriane niartyr,
Servaret loculus neglectus ossa
Tum vero nimio dolorc moti,
Et magno gemitu polum intuentes,
Poscunt auxilium Dei perennis,
Pro quo sancte tibi caput recisum est.
Et mox poplitibus prccando flexis,
Pandunt sarcophaguni, sludentque sacros
Artus stringere linteis paralis,
Cominiltuntque sacro corpus locello.
Sperati quoque martyris beati,
Nec non Pantaleonis ossa raptim
Tollunt cuncta simiil, liganlque pannis.
Conscendunt cclercs ratem paratam,
Nec saavi metuunt pericla ponti.
Egrcssis Arelas opima portu
Occurrit plaeido, sinuque helo
Fessos excipit, ac fovet benigne.
Ha>c mox cum audiit optinms sacerdos,
Liigduiii placidam tenens cathedram,
Sanctorum eximio calore flagrans,
Inleiidensque sacris ubique rebus,
Ledradus specimen decusque cleri,
Orat, postulat, impcliatque raptim,
Ut sanclissima niartyrum piorum
Noslris mecnibus ossa conderentur,
Lugduni ad placidam Joannis aram,
Qni Christum vilrea rigavit unda.
lllic cum sociis honore claro
Florens, incliic Cypriane dormis.
NOTvE.
cxslal in Martyrologio Adonis Vienncusis, unde edila
esl inter Elogia. Sed posteriores quatuor ct viginii
vcrsus, qui in superioribus editionibus desideraban-
lur, supplcvimiis ex edilione Panieiii, qui illos edtdil
intcr Prolegomcna Operum sanncli Cypriani.
3M
Sod quaeso vigiles, vigilquc imstiis
Intendas precibus; fiasquc uobis
Clemcns ct validus Dci palronus ;
Solvas crimina, conferasquc vota.
Sic, quuiso, memor illa lingua noslri,
Oua: confcssa Dei percnnc verbum,
Corviccin gladio dedil sccandani;
S^'d Clirislum cccinil, silcre ncscil.
Ilanc Christus Jugiter benignus audit,
De sacros populos stylo exc.itantem,
Il.cresesve pravas, dcosvc falsos,
Vcrbi fiilniinc 1'un lilus cremautcm.
EGINHAUDCS ADISAS
A Hanc ct pro populo ct patrono noslro
Semper quxsuraus audiat rogahlem;
Pastorera foveat, gregera propagel ;
Dct munus fidoi decus salulis.
0 doctor sacer, o bcale martyr,
Serva ponlificem pius Agobardum,
Qui nomen, racritum, tuumque feslum
Dictis exlulit, et lionore corasit.
0 triplex honor, o triformc culmcn !
0 tics magnifici piique leslcs!
Sit noliis Iriplici o' favcns precalu
B Pollcns nnica Trinilas pcr sevura.
532
ANNO DOMIM DCCCXL.
EGINHARDUS,
ABBAS.
NOTITIA MSTORICA 1N EGINHARDUM
Kx Fabricio, Bibfiolli. mcd. etiuf. Laliallalls.
Eginbardus , Eynardus , Einartus , J£ginardus,
Agenardus, Egvinardus, Einchardus, Emchardus,
lleinardus, Eginerius a, Germanus OEdenwaldensis,
i' cognomenio Sapiens c, Carolo Magno anno 814
defuncto, cujus gencr, archicapcllanus, cancellarius
et palati: regalis nolariiis cl fuii, pcr multos aiinos
superstes, Lolharium Ludovici Pii lilium nistituit,
variasque gessit abbatias, Blandincusem, Fonlanel-
lensem, S. loannis Ticincnsis, Gandensem, alias-
que, defunclus posl annura 840. Epilaphium ei po-
situm a Babano Mauro, legitur intcr Babani opera
lonio VI, pag. 228. Plura dc Eginhardo, piacler edi-
tores ac prxcipue C. V. Joanuem Hermannum
Schminckium , Mabillonius saec. iv Benedictin..
parte i; Joannes Weinskensius L in Navarchia Seli-
genstadiana el in Eginharlo illustrato ac vindicato,
Francof. 1714, fol. ; Franciscus Dionysius Camusa-
tus ad Bibliolbecam Alphonsi Ciacconii '.etNico-
laus Hieronymus Gundfingius secundo loino Otio-
rtiin, cap. S.
Intcr cjus scripta priurani locuin inerclur Vtta
Caroli Muyni, non ininus accurate cl fideliter scri-
pta quam culliore styln, ita ut Suetonii et meliorum
imitatorem scripiorum facile agnoscas. Edita pti-
ratiin in lucciu est dicataque Carolo V imperatori a
» Vide ilhislrisLeibnitiiEpislolasad diversos, pag
391.
i> D. Nicolai Hieronymi Gundlingii Otia, lom. II,
pag. 502 seq.
c Ita vocatur ab Odilonc m historia translationis
S. Sehastiani martyris.
d D. Teulet, in sua editione Eginbardi Opeiura,
quae 1'arisiis duobus voluminibus in luccm prodiit
au. 1840, negat Eginhardum Caroli Magni unquam
fuisse gcnerura, archicapellanuin , cancellarium et
palalii regalis notarium, sed operum publicoruin du-
<eni (chefdes travaux pubKes), Consule, si placct
Nniiliam in Eginhardum lom. II cditionis supradi-
cta.-, pag. v. Ebit.
C cornite Ilcrraanno a Nucnare, Coloniie 1521, in-4"
ctira Annalilitis ah anno 741 ad 829. Paucaquc atl-
modiini smit ct a codicis nis. varietate profecta po-
lius e, quac aliler ille exhihet, quam tit inlcrpolaio-
toris sihi parlcs sunicre, vel auctori suo fidcm vcl
tcstinioniura detrahere voluisse possit jttrc aigui.
Prodiit hinc in collectione antiquissiina liistorico-
runi Hervagiana, ctijus notiiiam hoc loco in gratiam
lectoris snlijungcrc liccat. OOerunlor igilur in illa :
Witichindi Saxonis, monachi Benediclini, rertun ab
Henrico ct Otthone I imperatoribus geslarum lihri
iii, uiia cuni aiinoiationibus in eumdem, per Marli-
nuni Frcchluui scriptis pag. 1. Vita Henrici IV impc-
ratoris Augusti a quodam coaManeo scripla, pag. 5').
Ducis Bavarix seplem epistola», aliquot Kenrici IV
ad poiitiliccra Uoraanum el alios principcs, pag. 73.
Conradi Vecerii, regii secretarii, libclius de rebus
gestis iinperatoris Henrici VII, pag. 81. Hermanni,
comitis Nucnarii, brevis narratio de origine et scdi-
jj hus priscorum Francorum, ad Carolum V Caesarem,
pag. 102. Vila cl gesla Caroli Magni, Franeoruiii
regis forlissimi, el Germaniae sua; illustratoris impc-
ratorisqne optime raeiiti, per Eginhardum, sive, ut
alii hahcnt, h Alcuinuiii conscripta pag. 107. jEneae
Sylvii, tit. S. Sabiiue cardinalis Senensis. de Bohc-
0 Acta F.rudilorum . edita Germanice parte 2fi ct
27, toin. III, p. 145, 210.
f Bibliolheque Haisonuec , tom. VII, pag. 114
seq.
b Conferlaudati GundlingiiOtia, tom. II,p.2l3seq.
i' Sunt nonnulli, inquit laudatus Schminkius, qui
hanc Viiam Caroli Eginhardo abjudicant, et Alcuino
tribuunt, ut ins. Gajogonvillense , Albcricus inona-
chus ad anniim 770. Blondus, Petranha, ctc. Sc.l
in criorcm deducti videnlur, quod ei Alcuinus rcs
gestas Caroli conscripscrit, tit doctissitnus Ditchcs-
nius cx ras. Moissiacensi in fine hujus libri notavit,
quos lettis ignoraulia inter se pcrmutarunl ac con-
fuderiiut, tiit cniin exstant rass qiue Eginharti no-
incii pi.cfciuni, lot scriptorcs, qui in rebus Caroli
•53
NOTITIA HlSTOIUCA.
534
morum, et ex his imperatorum atiquol origine et ge-
stis. Opus el inlegns periodis Incuplclatiim, el ;ili
innumeris repurgalum mcnriis, idqno ex fidc inanu-
scripti exemplaris bonsc not.c. Ad Alphonsum, re-
gcm Arragonum, pag. 12G. Luitprandi, Ticinensis
Ecclesia; Icvitoe, rerum ab Europx iinperatorihus ac
regibus gestarum lihri vi. Ad Raymundum, Liberi-
tanx Ecclesne in llispania episcopum , pag. 21!).
Epilome Imperalorum Germanicorum, opcra Jacobi
VVimpliclingii, Selcstadiensis ct suoniiu contcxia,
ac nupcr pcr erudilum quemdam recognita. Ad Tlio-
n.am Wolphium juniorem, ponlilh ii juris interpre-
lem, p. 515. Ghronicon rerum Moguntiacarum, per
Conradum episcopum conscriplum, cum prafalione
Joannis Ilervagii AdBeaiuin Arnoaklum Selestadien-
sem, Caroli V Caesaris sccrelarium, Basil., 1552,
fol., apnd Joannem Hervagium, cum prjemisso rerum
memorabilium indice.
Al) co tempore Eginhafdus dc Caroli Magni Viiti
iterum subieclus prselis cuin Beati Blicnani an. 1542
deluncti libris ui rcriuii Germanicarum , Basilcie,
1531, fol., et cum anonymi Bcnedictini Annali! us
rcgum Francorum Pippini, Caroli Uagni cl Ludovici
Pii al> amio 751 ad82'J, Coloni.c, 1561, l.r)(>2, in-12 ;
nec non in limine scriptorum dc rebus Germanieis
edilorum a Justo Rcubero, Francofurti, 1584, rccu-
sornmque Hanov., 1619, et Georgio Chrisliano Joan-
nis curanle, qui Reuberianam syllogen ^:iriis aucta-
riis ornavii, ct Eginhardo ex Scbuninckiana \;ni;is
lectiones addidit, Francof., 1726, fol. ; cnjus tamen
cdiiionis Joanncae exempla nlura " in inccndio Fran-
cofurtensi ejusdem an. 1726 ferunlur periisse. Viia
ct gesla Caroli Magni pcr Eginhartnm, illius quan-
doquc -ahunnum ct scribam adjuralum, in Marquardi
Krehcri CorporcFrancicse historiac veteris atque sin-
ccrse, pag. 455, Hanov, 1613, fol. Prxter editioncm
I.ips. 1G16 , in4°, cum Annalibus ab anno 741 ad
829, et pr.Tfatione romitis Nuenarii. Dicitur etiam
Eginhardum edidisse et commentario illuslrassc an.
1031 Christophorus Helwich, vicarius Moguntinus,
qui an. 1652 rehus humanis valedixit, et Fianco-
furti an. 1651, in-4", vulgavit Antiquitales coenobii
Laurishamensis, recusas in laudati GeorgiiChristiani
jonnnis tomo novo Scripioruni historiae Mogunli-
ncnsi inservientium, Francolurli, 1727, fol. Exslat
vero Vita Caroli Magni Eginhardiana in Andrca; du
Chesne Scriptoribus Rerttm Francicarum , tonio II,
p;ig. 95, Parisiis, 1656, fol. , recensita ad quinque
codices mss. Vita ct conversatio gloriosissimi impe-
ratoris Caroli rcgis Magni alquc invictissimi Aiigu-
sli, cdita ah Egiuhardo sui tcmporis impensc doclis-
simo, nee non libcralium cxperientissimo ariium
viro , educalo a prxfato principc , propagatore et
defensore religioms Christianae. El cum nolis Jomii-
nisBollandi in Aeiis Sanctorum 28 Januarii, tom. II,
p;;g. 877, Antwerpice, 1013, fol., collatis dttobus ins.
et variis editionibus. Joannes etiam Joachimus Frant-
/ius Argcnloratcnsis, hislorise Caroli Magni, qnam
ipsc juveuis adhuccx scnptoribus illorum leraporunt
concinnavit, Eginhnrdi Carolum p;ig. 97, scd siue
uolis, addidit, Argentin., 1044, iu-i",cum praefationc
Joannis Henrici Ikceleri. Singularitcr autem laudart-
ilum studium Joannis Friderici Bcsselii Filscna
Prussi, qui Eginhardum cuni eruditis annotationi-
hus publicavit Helinstadii IGG7, in-4«, ad quem dc-
inde praeslantissimus Meibomius niisit lecliones co-
dicis ms. Florenlini , eujiis varias lcctiones annola-
cum zaii ko8« scquuntur et auctorem agnnscunt, ut
nullum dc genuino buius lihclli parcnle relinquatiir
duhiuni. Quibus accedit Lupus, abbas Ferraricnsis,
lestis omni exceplione major, qui in Epislola sua
prima ad Egiiiharimii, quam cerlissime libruin liunc
vcro suo auclori vindicat.
■' Gelehrie Zeilungen auno I72G, pag. 557» cl 741.
b Acta Eradilorum an. 17! I, pag. 529. Memoirs <>f
l.leraiure, luiu. I, pag 229. liislon of ihc works of
A ^ii ciiam V. C. Tobias Eckartus in vita Alberti Sta-
densis, pag. 54 scqq., qucm observat e.x Egiuhardo
nnilta repetcre ad verhnin, it;t ut emendando illi vel
conslilucmlrc genuinae lectioni interdum utiliter in-
serviat. Obvia qnoque Viia el gcsta Caroli Magni
Eginhardo scriptore in Joannis Michaclis Hcineccii
et Joannis Georgii Lcukfeldii Scriptoribus rcrum
Gciinanicaruin Francofurli, 1707, fol. Dcnique opti-
niiini hiijus Vilse edilionem debemus clariss. viro
Joanni Hcrmanno Schminkio '• cxcusam niiide el
emcndalc Trajecti ad Rhcnum 1711, in-4°. Post
praimissam historicam disscrlationcm de vita et
scriptis Egiuharili, sequitur Eginhardus ipsc distri-
hutus in capita 54 cnin noiis intcgi is Dcssc-Iii, Bol-
landi ;iiquc cditoris. Dcindc post ineditas antea Gol-
dasli animadvcrsioncs, el Marquardi Freheri dialri-
h.uo de stalura Caroli Magni ad capnl Eginhardi 22
cuni (lorum sparsionibus et notis Hcnrici Guuthcri
Thulcmarii, cx cdilionc 1682, in-12, volumen clau-
., ilit Hcrmanni coraitis Nucnarii brevis narratio ric
originc et sedibus priscorum Francorum, el praifa-
tio cjusdcm primae Eginhardi edilioni au. 1521 pra>
iniss.i ad Carolum V, et variantcs leclioncs ariEgiu-
hardum cx variis ms. In bibliolhcca Hohcndorfiana,
qu.c io Cxsarcam nuper iransiil, parte m, pag. 282,
iuemoratur EginharcUis cum nolis mss. cl pag. 269,
Letlre de M. Pean d M. Schmincke au sujet de son
(dilion d'Eginhard, icrile en 1712. Notes ei Observa-
litnis du Sr. Pean sttr lndiic idilion d'Eginhard.
In eadcm Cxsarea hihlioihcca codices mss. Egin-
hardi, c qoihiis plura loca emendavil Lambccius
iomo II, p;ig. 2G5, 525 seq., 590, atquc alilii. Pr.T-
clari viri Joannis Davidis Kcsleci disscrtatio de bi-
bliolhcca Caroli Magni ad Eginhardi, ca[i. 33, prodiit
Altdorfii, 1727, in-4", Gcrmanica c versionc Egin-
hardum donavit Joannes Auguslinus Egenolfus, Li-
psix, 1728, in-12".
Caetera Eginhardi scripla snnt : Epistolm 62 cditse
cx codice ms. Laudunensi ab Andrea du Chesne,
C lonio II Scriptorum de rchns Franc, pag. 695 scq..
et in Joannis Weinkensii Eginliardo Vindicato ct il-
lustrato, Francofurti, 1714, fol.
De transtalione sanctorum marlyrum hfarcetlini ct
Petri, quorumsub Dioclctianoct Maximiano circa an-
iinni 303 passorum corpora ad ahhatiam Seligsta-
dcnsetn diuiccscos Mogunl. Ordinis Benediclin. ex
uihc Roma circa annuni S2G adducta esse ferunliir,
libri IV prosa scripli, quos cilidit Snrius, 2 .luiiii,
uiiilc repetita in Actis Sanclorum, (om. I Jiinii, pag.
181, collata cum ois. Christinse, rcginse Suecorum.
Confcrcnda quoquc eadem Acla tom. VI, pag. i scq.,
et qui libros Eginhardi quatuor cannine cpico redui-
dit Johanncs VVcinckcns., Francofurli, 1714, fol.
Aciu Mitriijiii eorumdem sanctorum , expressa
carmine trochaico, quod incipit : Erat quidamexor-
cista (saucius) Petrus uomine. Iloc sine nominc auc-
toris iu eoilem codice repertum Eginhardo trihuit
Surius, cx quo idcm oflcrlur in Aclis Sanclorum,
D Tomo I Junii, p. 174.
Annalcs abannn 741 ad 829, qui subC/irontci Lttu-
rcshamensis nomine quihusdam veniunt, a Nuena-
rio.aliisque sed sinc noinine aucloris cditi cum Egin-
hardo de Vila Caroli Magni, parum prohahili conjec-
tnra ad Eginhardum lanquam auclorcm ah Andrca
dii Cliesne rcferuntiir.
Breviarium Chronologicum, sive Abbreriatiu Chro-
niei ex I»'('(/« ah orhe condito ad ;uinuin Christi 809,
llic learned, 1711, p. 429.
e Mclaphrasis Vil.c (iaroli Magni versibus Tculo-
nicis, sed cx alio Latino scriplorc quam Egiuhardo
adornata anle annos quadringentos, ms. in Biblio-
theca Caesarea tcslc Lambecio tomo II, pag. 385
seq. lu Bibliotheca Golhana vide Bev. D. Ernesti
Sal. Cypriani Calalogum mss. pag. 101 seq. Titiilus
libri : Duz ist iter Kunc lir.rl, tlem diem Home untU
Art.
355
EGINIIARDI ABBATIS ANNALES
res brevissime percurrens ac perstringens, quam
ex codice Csesareo edidit Lambeeius inm. II, pag.
395, .398, atqne Eginhardo deinceps vindicare cona-
tur argtimeiitisqnibiis procaptusno veltribuet quis-
que vel denegabit fidem.
Rodolphi monachi de miracutis sancti Alexandri,
sancla: Felicitatis filii , liber a M. Eginhardo aliso-
hilus, cuni ejusdem Eginhardi Epistola ad Sundml-
tum presbyterum ms. apnd Fedcricum Pacium,
Lugduni Batavonim lantae anliquitatis, ut ipsum
Mcginharti (ita enim nomen cxpriniil in schedio,
quod publicavit hoc ipso anno 1751) aiitograpluuii
esse et s;eculo ix cxaratiim non dubitet.
Diptoma donalionis loci in silva Odonawalda ,
an. 815, a LudovicoPio ad Eginhardiim exstal apud
Ueubcrum in praefatione : et in Actis Sanctorum
lom. I Junii, pag. 177.
Deperdita Eginhardi sunt : Liber Dc advenlu, mo-
ribus, beltis et superstitione Saxonum, ex quo frag-
inenta quaedam apud Adamum Bremensem lib. i
Ilist. Eccles., cap. 6 seqq.
Libellus De Cruce adoranda ad Lupum Ferrarien-
sem, qui epislola quarta ad Eginhardum, < libellum,
inquit, De adoranda cruce, meojudicio utilissimum,
quam raeo nomini dedicastis, ul par fuit, amplexus
sum. i
Indiculus eorum ad quos exstnnt Eginhardi cpistoUc.
A raisso Dominico, 22.
Amalhario, 3.
Ansgiso, 1.
Blidtrhut sorori, 13.
Magno Domiuo servus modicus, 42.
Dominae, 40.
Egilolfo ct Hnmberlo, C.
Episcopo, 31.
Eremherto vicedoinino et Luilhardo presb., 12.
Ev. S. S., 26,
G. comili atque oolimati, 45. N. YV. cl G., 61.
Gobeino comili, 9.
Gerwardo, 14.
Gozberto abbati, 2.
llatloni comili, 16.
Hermengardi imperatrici Auguslx, 62.
\ Hctti archiepiscopo, 10.
Illudovici imp., 19, 20, 21, Ad Emcritanos, 59.
Ilirabano abbali (Fiililcnsi), 17.
Hruotberlo comiti, 1 1.
Humberlo ct Egilolfo, 6.
Jacobo episcopo, 5.
Ad Lotharium impcralorcm admonitio, 34.
Luithardo prcsbyiero et Ercinberlo vicedomino,
12.
Lupo Ferrariensi. Eginhardi epistola tertiiim lo-
cum occupat inter epislolas Lupi a Baluzio illuslra-
las, ut Lupi ad Eginhanium, quem praceptorem
suum vocat, sunt prima , sccunda, quarta, quiuta-
quc.
Magistro et prxcipuo capellano domna: impcratii-
cis, 59.
Marchrado viccdomino , 18. Hunc pnto Marcwar-
dum, cujus mcnlio in Lupi epislola quinta.
Missis imperaloris romili, judici. 35.
R N. 24, 52, 36, 38, 47, 48, 50, 51, 53, 55, 56, 88.
Venerabili, 25. Comili, 27,28, 56, 57. Summi Dei
sacerdoti, 29. Abbali. 35, i6, 54, Vicedomino, 37.
Episcopo, 45. Optimati, 49. Prcsbytero et vicedo-
inino, 52.
R. G. R. 0. episcopo, 8.
Otgario arcliiepiscopo, 4.
Popponi comiti, 7, 15.
E. E. S. S., 44.
M. V.,60.
Vicedomino, 23. Vidc Erembcrlo.
Vussin, 30.
N. W. etG. 61.
Nemo hucusque prodidit , quid rei sit libellus
Eginhardi de Psalmis, qui legitur in calalogo veius-
lissimo Bihliotheea: Bobiensis vulgato a Muratorio
Antiq. med. sevi lom. 111, pag., 822, his verbis, Li-
bellus Einardi de Psatmis. ln biUiolheca Ca^sarea
vidi ego libellum Psalmonim dono missiim a Carolo
Magno rege ad Adrianum papain I, cni apparalus
C quidam in libros sacra: Scripturae praemillilur. Prac-
ccdunt omiiia versus tnore epistolae, qtiam dedicalo-
riam dicimus. Nuni forle b:ec omnia praeler vcrsus
ab altero utique auctorc diclatos Alcuino liibuer.da
sunt? Viderinl docli.
VITA ET CONVERSATIO
GLORIOSISSIMI IMPERATORIS CAROLI REGIS MAGNI.
(Vide inter Opera beati Caroli Magni, liujusce Patrologice lom. XCVII, cot. 25.)
MOMTUM
IN ANNALES LAURISSENSES
ET EGINHARDI
(ApuJ Perlzium , Monumenta Germ. hist.)
Annales Laurissenses et Eginhardi tanla invicem D cx communi fonte derivandos esse pateat. Annales
jflinilate conjiinguniur , ul dc utrisque disquisilio
separari nequeat. Ulriqtie ab anno 711 ad anuuni
usqne 829 pertingunl, atque easrtain ferc rcs, scn-
tentiarum ordine non multum diverso, ct majore stii
parte, scilicel inde ab ullimo octavi saxuti decennio,
iisdem plane verbis (paucissimis lanliim csceplis)
eiiarrant: ita ut vel alicros ex alteiis, vel ulrosquc
Lauiissenses, qui primum a Canisio, deinde a Ches-
nio et Boiiquelo cilili, huc usque sub plebeiorum vel
Loisetianorum appellatione venilianl, eo nominc do-
navimns, quod priniam opcris originem ad monaste-
riiim Laurcshamense relerendam esse, non solum
ejns cmn Annalibus Laurissensibus minoribiis afli-
nitas, sed ct quo I antiqtiissimuni ejus exemplar ia
CLM LAURISSENSIBUS COLLATI.
MONITUM.
53«
oo Bionasterio reperlum &U, clarc ostendat. Haben- A
inr in ipso asque ad annum 78S, quein primum an-
ctorem non exeessisse eo apparet, quod duples indc
continualio, aliera quam et in Annalibns Lauresha-
mensibus deprehendas, ab anno 789-793 in codicc
Laureshamensi , altera ab anno 788 ad an. 820 in
rcliquis succedat. Utriusque partis raiio valde di-
versa ; nam cum priori slylus incompositus et ru-
dis atque seribendi ars plane nulla plebeiorum olim
vel rusticorum annalium nonien pepererint, et veri-
tatis sludium, in rcbus sallem S.ixonicis salis su-
speclum, haud inlegram ei apud viros doctos fidein
conciliaverit , allera e contra eodein quo Eginhardi
Annales sivlo eademqncopinione nobilitatur: quam-
vis et prioris auclorem, si non omnibus, rebus tamen
post annnm 7CS narralis oequalem fuisse dubitari ne-
queat. Nam licet Pippinum regeni nunquam voca-
bulo magni aut gloiiosissimi ul liliuni ejus donet, to-
lius lamen scripti ralio, illud circiter anno 7G8 in-
coeplum, et singulis annis auctum esse persuadet; t>
ct anno 774 sanctum Bonifacium novissimitm mar-
tyrem vocat, et anno 770 mullos usqne adhuc ma-
ncre, qui ea se vidisse dicant, teslalur. Eginhardi
Annales, cum per septuaginta el novem annos quos
coniplectuntur , unum eumdemque stylum , idem
ubique videndi scribendiipie genus ostendant, ab
uno auctore, Egiuhardo ipso, profectos esse opor-
tet. Nomen ejus prodidit anonymus (quem Mabillo-
nius Odilonem S, Medardi monachum esse putat)
scriptor lihri de translalionc et miraculis sancli Se-
hastiani , inilio sxculi decimi editi , in prxfatione
sua ad Ingrannum S. Medardi Suessionensis abba-
tem ila locutus : « Agenardus cognomine Sapiens ea
qui tempestale habebatur insigms, lnijus reveren-
tissimi coelicolx mentionem in gestis Cxsarum Ca-
roli Magni et filii ipsius Lmlovici faeiens, inter alia
qux annotino cursu dictabat, non inoperosum duxit
mortalia acta immortali aslipulalione roborare, iia
dicens : « Dum hxc aguntur, Hilduinus abha mona-
sterii sancti Dionysii Romam mitlens , annucnte C
precibus ejus Eugenio sanctx sedis aposlolicx tunc
prxsule, ossa heatissimi martyris Chrisli Sehastiani
accepit, et ca apud Suessionem civitatem in basilica
sancti Medardi collocavit. Ubi dum inhumata in Io-
culo, in quo allata fuerant , juxta tumulum sancli
Medardi jacerent, tanla signorum ac prodigiornm
mullitudo claruit, lanta viriutiiin vis in omni genere
sanitalum per divinam gratiam in nomine ejusdem
beatissimi marlyris enituit, ul a nullo mortaliuiu eo-
rumdem miraciilorum aut numerus comprehendi ,
aut varietas verhis valeat explicari. Quorum qux-
dam tanti stuporis esse narrantur, ut humanx im-
becillitalis fidem excedercnt : nisi certum essel Do-
mintim nostruin Jesum Chrislum, pro quo idem bea-
tissimus martyr passus essc dignoscilnr, omnia qnx
vult per divinam omnipotentiani facere posse , in
qua illi omnis creatura in ccclo el in lerra subjccla
est. > Qu;c cum iisdem oinninn verbis in Annalibus
nostris sub linem anni 826 legantur, nec de auctore, J)
nec de summa operis lide dubiiari amplius posse
quisque intelligit, eteiusdem leslimonii aChesnio (a)
primum prolali vis Mabillonium, qui in Annalihus
Bcnediclinis anno 774 Cointiirationibus in adversam
se partem abduci passus fuerat, auni 826 historiam
contexere aggressum ita perstrinxit, ui et ipsc Egin-
bardum auctorem operis agnosceret. Contra Triihe-
mii locus, quo Eginhardus « Vitam et gesta Caroli
imperatoris Magni, lib. iii ; Iranslalionem qiioquc
prxdictorum martyrtim , lib. i ; hisloriam transacli
temporis, lib. ! ; et quxdam alia i scripsisse legitur,
quamvis ne ab adversariis quidcm inipugnatus, fru-
stra tamen a Chesnio in incdium adducilur, cum
Tritbemii opiuionem solida ratione nulla niti , sed
errorcm potius vocandam esse, initium sentcntix
(«) Nuenarius, qucmdam Benediclinx religionis
monachum; Freheriis.prxfaiione in AnonymiVitam
vilam et yesla Caroli. .. lib. iii, salis oslendat : hinc
enim Trilhemium codicem (quales hodieque Ilanno-
verx, Vindobonx , Monachii, Cassellx et Modenx
supersiinl) naeium fuisse palet, in quo Eginhardi
Vilx Caroli et Annales nostri el duo monachi San-
gnllensis de gestis Caroli librisubjuncti cssent.caquo
omnia male confusa in unum Eginhardi nomen trans-
tulissc. Nec tamen Odilonis teslimonium uniciim, qmt
Eginhardttsoperiauctor asseralur, argumentum iiabe-
mus ; nani ul priinum a Coinlio, omnium adversxopi-
nionisduce, in Annalibus eccles. Francorum ad an-
num77i, § 127-155, objecta breviter refellamus, ill.i
cui plurimum tribuit, quxqtie vel Mabillonium initio
abripnerat, narratiode monasterii Laureshamensis
consecralioncanno774, iiiomnihushticusqueedilioiii-
bus, Nuenariana, Freheriana.Chesniana. Bouqueliana
et reliquis inde derivatis conspictia , a nullo omnino
codice agnoscitur , sed Nuenariano lihro a monacho
quodam Laureshamensi inserta est; quin imo nec
fontein, unde eam accepil, ignoramus, cuni eamdem
plane sentenliam supra in Annalibus Laurissensibus
minoribus elferri meminerimtis. Ita et altera illa sen-
tenlia in Eginhardi laudein composita ; Heinar-
dus sui temporis prudenlissimus virornm sanctw de-
votionis incitatus ardore, etc, quain in Reubeii cdi-
tione anno 827 legimus, ex anonymi Vila Ludovici
Pii deprompta est. Pr;ecipuo igilur Cointii argu-
mento convulso, quid reliqua ab eo collata valeant,
judicare proclive esl. In id enim redeunt, quod Vila;
auclor Pippinum a Stephano papa coronatum , de
Caroli infanlia nihilsibi compertum, Carolomannum
biennio post rcgni sui initia obiisse, et biennio post
Saxonicum Langobardicnm bellum increpisse dicat,
annalisla vero Zachariam papam legix dignitatis
Pippino confercnda> auetorem praedicet, nec Caro-
lum.puerum una cum patre coronatum, ncc Carolo-
mannum anno 771 falis concessisse ignorcl, et belli
Langobardici principiuin ad annum 775 referat :
qua} millitis momcnti esse facile inteiligitur. Contra
cum motlestia, taii viro digna , qua annalista anno
827 translationis sanctorum Marcellini ct Petri au-
ctorem reticet, ciun tamen anno 826 in re simili
Hilduinum nominavisset , quaque anno 806 nomen
suum lantum non plane inlercidere patitur, tmn tota
operis inslilutio, stylus inulto purior solito nec nisi
cum Vila Caroli conferendus, eadem videndi acnar-
randi ralio, a reliquis ejus a?vi scriptoribus plane
aliena, sed quae velmaxime historicum deceat (Cf.,
exempli gratia, anno 778, locum dc pugna cum Was-
conibus, qui statim tibi Viia; Caroli caput 9 in men-
tem revoeahit, an. 787, 789, 792, 7'J5, narrationem
de Tassilonis ruina, de bello Wiltzico, qn;e et cap.
12 Vit:c C;iroli hahetur, de conjnralione Fastradic
crudeliiatcexcilala, de ba?resi Feliciana), incorruptus
denique veritalis amor, annales istos a*que ac Caroli
Magni Vitam Eginbardo vindicant. Qua; ciim ila sint,
in fonlcs operis mn diu inquirenduni crit. Prior si-
quidem pars intle ab anno 741 ad anntim usque 788
Annalihus Laurissensibns nititur, ila tamen, ut.men-
daciis vel miniis recte diclis correclis, parvis omissis
et majoribns additis, toliim opus a-tali viro diligen-
ler recognitum, emendatum meliusque dispositum ,
multo pcrfectius inde evaserit. Annorum vero
789-829, quibus ipse regni negotiis a Carolo et Lu-
dovico adbihitus et in summo"fcre fasligio versatus
esset, historiam propriis auspiciis absolvit. Qtiod
nttm inter ipsa reipublicx administrand;c negolia, an
p; rolium Seligenstadense fecerit, non satis Tn aprico
est; magis tamen in eani parlem inclino, ul per sin-
gulosannos, dum ipse rebus gerendis magna ex
parte proeesset, scripsisse existimem. Nam ficct ct
post volunlariam rerum saecularium abdicalionem,
tam vivente quam defuncto Ludovico Augusto, rebus
puhlicis se immiscuisse exploraium habcamus, ideo-
Ludovici Pii, ut opinor, dueius.Adelmum sive Adbe-
marum auctorem praedicaverat.
530
EGLNHARDI ABKATIS ANNALES
3Sf>
quc ncc ;ib historia scribcnda lcmpcrarc dcbuisse
credendus sit , tamen in aiinalibus anno SOfi de
eclipsibus, annis 8->r, et 823 de puella Comnicrcia-
censi dicta , ijisis annis composita esse :i ] >;i;t ict.
Dumquc cirea Rhcnum scripsissc co intclligimus ,
quiid anno 821 de glacic fiiiviorum in Gallia ct Ger-
mania, Rheni, Dannbii, Albis ac Seqnanx locutus ,
adjicial < cujus resolutio oon modicum villis jiiNta
Rhcni flucnla constitulis damiium inlulit, > hoc non
Seligenstadi fuisse , constans dc Gennania quasi
irans Rhenum sita sermo (cxcmpli gralia, an. 793,
826) nobis pcrsnadet. Sccundani igiiur operis par-
tem per singulos annos, dum ipsc anhc iniperalorix
adhxrcrcl, et Aquisgrani prxcipuc, ab Eginhardo
compositam esse propono. llinc ct altum de Adal-
liardi et Walx abbatum ruina (nam resliliitionem
memorat) sileutium, et cur opus ultra aniiuiu 829
non cxcrcverit, dcclaratur.
l;t igitnr paucis senlentiam meam de ulroqiic
opere absolvam, Annales Laurissenses, usqucad an.
7x8 in monaslerio sancti Nazarii coraposilos, ultimo
s:cciili octavi decennioad mantis Eginhardi, magni
Laurcshamensium amici, dcvenisse, el :ib co conti-
uualione annornm 78K-829, qualcm Annalium Lan-
rissensium codices exhilicnt, donatos, opcre vero
;i 1 (incni pcrduclo, priorem eiiain partem monacho
debitam, quamopera sua plurimum indigere intel-
lexisset, ab Eginhardo rccognitam, atqueuna ciim
continualionc paucis verbis immntata sun sub no-
mine editam esse censeo. Quje si cui r.tinus piacuc-
rint, alia nos doccre non supersedcat.
Ad temporuni rationem quod pertinet, annum
simm Lauresliamcnsis monachus ct Eginhardus a
nativilale Domini inciioant, quoi iis annis <|ni!uis
per hiemem etiam res gestx sunt, exempli gralia,
768, 776, 781, 783, 787,800, 801 ,80-2, 806,8117
inilio el fine, 808, etc, extra dubitalionem vcnit;
liiemc tamcn pcr qnieteni ducta, nterque recentem
annum nonnisi post veris inilium inclioare,et Natalcra
Domini ei Pascha anno proximc clapso adjungcre
videtur; quod nemincm in errorem ducerc potcst.
Editionem ita instilui, ut cuin utrique Annalcs
iiule ab aunoSOI adlitteram fereconsentiant, exinde
secnndam lanlum editionem, quam ultimara auctori
placuisso exislimo, lypis exprimerem, diversis alie-
rius leclionibus non soliim servalis, sed et uncina-
inm opc textui inscrtis. Honenduni resial, in anno-
taiionihus annorum 801-829 liltera A Annalium
Eginhardi, littera B Annalium Laurissensium codices
significari.
Ediliones anteriorcs omnes codici tum Latiresha-
mcnsi, Loiselianoet Baronis de Crassior, ium N*ue-
iririano, cardinalis d'Armagnac et Cassclano inni-
mnlur ; prxter qux si nnlla subsidia alia nactus
fuissem, scriptores qui posieriorihus sxculis annales
nostios inasumsnum verlcrunt, in anxiliiiinvocare
aninius fuit, scil iniilto melioribus potiius sum, cnm
Socielalis beneficio codices prxstanlissimos per
Germaniam ct Italiam inspicerc, aliorumquc lcrtio-
iiilnis uti milii contigerit. Editionis igilur noslrxAn-
nalium Laurissensium subsidia fuerunt:
\. Codicis Laurcshamensis « membranacei pcrve-
tusti > apographum, a Canisin Lcctt. Anliqq. toin.
111, p. 187 seqq., vulgalum. Perlingil usqne ail fincm
anni 788, coiitiiiuatione annonim 789, 790, 791,
792, 79">, subjecta, quam cum, ah altcra coniiniia-
lionc planc diversam, in Annalibus Laurcshamen-
sibus repcrirc liccal, hic lantiim ultima ejus vcrha,
satis corrnpta, exhibcnda sunt : > Scd et in Burgun-
dia ci Francia pervalida fuit.Elcum dominus Pippinus
rc\ imlc pergcret, Sarraceni qui in Hispania crant,
cxistimanles quoii Avari conlra rcgem dimicasscnt,
egressi de finilius suis in atiquam Indix partcm,
cnnjungentcs sc invicem ad parlcm nostram, mulli
iliiikin ccciderunt de ulraque parte. > Dc fidc cdi-
tiovim Canisn oiim ahac jam s-Hic ronstc I ncn cst
qu j.l miremur, stjluin ct alia non panc.i (si quidem
\ rerta conjectura dncimur) ab illo bon:c Latinitatis
iiiinium studioso iniuiutala esse. Quod ut clarius
prodcal, pauca cvenipla vcl uno anno 787 desumpla
snfiii •'■ II I .
Canisius edidit :
Saxoncs lunc ilcrum
rebellarunt,
Qno audito, suprailir-
lus lilius iloinni Caroli ic-
gis obviani ivit cis,
ne Dcncvcntuni inlra-
rct , qnia vcllct omnc
apostolicus vcro rnm
cognovisset instaliilita-
lem mandali eoriim, sia-
lini supradictnni diicem
cum consenlancis scis
anatheniate fcriit.
Ibi Codices legunt .
El lunc rclicllati sunt
itcrum Savoncs,
Quo audito a supradi-
cto filio domni Caroli re-
gis, obviam cis accessit,
ut in Bcncvento non
inlroisset, ct omncs vo-
luntates praefati donini voluntates regis adimple-
rogis adimplere cupie- re,
bant,
hihIc o.t domnns apo- iindc et ilomniis apos-
stolicus mulluin sc int >r- lolicus inultum sc inler-
poncns poslolando iam- poncns precando dom-
dicto ilonuio rcge. Et ip- niini rcgcm, qni rcspon-
D sc domnus rex respondit dit sc voluisse,
aposlolicohocsevoluisse,
apostolicus vero cnni
cognovissct de instabili-
tatc vcl mcndacia eoruin,
staliui supra duccni co-
rum vel suis consenlaneis
analhcma posuit,
Qurc cum ila sint, hanc editioncm, ob nominis Lau-
reshamensis rcverenliam primo eerie loco collocaii-
dam, Hiiniis lamcn presse scculus sum.
2. Plurimiini eeonlra codici bibliothccx Chrislinx
rcginxnum. 617 signato tribuendum crat, ijuein ab
excellenlissimo domino libero baronc dc Stcin i!c-
tcctuin, Rom.c iu usus nostros vcrli. Est membrana-
ccus, formx quam dicnnt in octavo, sxculi noni, ut
cctypon huic pagina; adjcctum testatur, manu fiila
cl diligcnti. quxque raro a vero aberraret, exaralus.
Excidil inilium operis iisqnc ad anni 777 vorcm ;//«
C citum koc vocabuto, lum folium uniiin anno 787, al-
lcrum annis 791-794, et finis Annaiiutn posi anui
Slovocem rccesserunt. Opus inde ab anno7.it inecc-
pissc, c\ nuracro cuilibet anno adjecto apparet.cum,
exempli gralia, annus 778 pro capitnIo57 computc-
tnr; iidein numeri in codieibus 5 ct 7 occurrunt.
Deorigine codicis niiiil constat; ego cum a
o. Pelaviano, cnjns aliquot lcctiones Chesnius in
margine edilionis sn.c cxccrpsit, non aliuni essc,
persuasnm niilii habco; nam omnes leclioncs ill;e
cum Yaticanis accuratissimc conrordanl, nec <lu-
Iiium movere debel quod anno 778 ordiri dicitur,
cum iiltima qna; exstant anni prxcedcnlis verba a
Chesnio neglccla cssc possint. Alexamlri Pelavii
libros magna cx partc in Chrislinx reg:nx hiblin-
thecam transisse satis constat, et codcx 617 Pei;i\ ii
iiomine inscriptus csi. Chesnii tamen tcmpore fo-
liuin, quod janl an. 791-794 desulcralur, noniliiiu
exciderat.
[) 4. Primum Annalium Fiildcnsinin auilorcni cx
codice Annalium . qui proxime ad codiccm 2 sive 5
accederet, hausisse, ex iis qux anno 792 ct 804 refe-
nint palel. Cum vcro consilio cl dictione opus rtlane
diversum a nostro habendi sint, raro ad eoroni au-
ctorilalem rccurrimns.
3. Codcx bihliothccx Cxsarex Vindobonensis, in
calalogo historix ccclcsiaslicx inimcro 90 signatns
atque ssili lincm sxculi ix scriptns, prxtcr Annalis
no^tros gcsta Romanorum ponlificuin, gcsta rcguni
Francorum cum conlinuationc usi|iic ad annum «41,
et nonnulla alia minoris momenli compleclitur, a
scriptorc ruliricis apposilis ila conjuncla, ul eccle-
siasticam inde civilcnique historiam ab exordio Ro-
niana: Ecclesix ct genlis Francorum usque ad Lo-
lliarii imperatoris tempora clliiigcrcl. Iloc fuit,qiiod,
cum de Caroli majoris domus obitn iu line Continua-
tionis Fredegarii jam relatum cssci, aiinus Aiinalimti
7H, quo alia de rc nulla seiliio csl, ontittcrclnr,
SCl CUM LAURISSENSIBLS COLLATI. - MOMTLM ZM
f&tffeyrtr cttrn ^er^fW
inftfConiH \n-xrZfr\vfofb
&tifctv>v ad fluuitim aXbT
iper' wenrr <=td tocvtm
cfUt dt£rvut~ \y\\ixyv\ tn
cjua xtrnc ^utrrr^ %\n
oCL^O 2e- cc cc ji £ V^ T
f
ott * T fvJrf? Accuero ckim rhtc&nApfecixa/y AiAT?gtjkjirrlomm.
fldnugjata^. dtxrzmo frart4rav{i-c€rorTe>*
-tafu, ffawty^ cotxv r^g^CrjnT^wemijC
f xrv, cx4k> cdpMt s. c£in«ict& attta. cele
(Mralt jttp cfafFg^ortf^rw twcolI/ <&t.. <£?
fUfcWfitrait£< dfrnyitvctzxi f&n\x,merMS
t^ric/ <ms* Sc\xro ifrtc -mtftz &c&ccxtxi fuxt
parub; bvnzama^ . vn^v d£ nwflo fuo Aif
oul£> f>nefcACac . <£Un mu&as Vrmones
oqutf&r: vn*tcu cA&elks dttrmtxxctS'
**%, tocjf ?atWfyd$feu ci^ncefos . c£-fi£
PaIROI. CIV. i2
T;
3<;s
ECIMIAUDI ABBATIS ANNALES
~ii
Minoque 768, cui ab initio idcm quoJ in exteris A In edendis Eginbardi Annalitjus lii coJices et cJi-
Annalium cod.cibus lcgilur, ascriplum esset, una lioncs ad manus fucrunt :
linea erasa, rubrica Incipil Gesia Varoli Magni regis 1. Codcx. bibliolhecx Cxsarex Vindobonensis, ii.
et C.arlomanni fratris eius insereretur. Anno 814 vo- Catalogo bistorix prufanx n. 654 signatus, mcrabra-
cem efcessil excipit rubrica Finivnt Cesta domini naccus, in4», sxculi s, Vitam Caroli Annatibus prav
Kuroti Haniii et praecellenlistimi Francorum impera- mittit. Est omnium quos viderc licuit xtale, arte et
toris, sequiturque pars sccunda Vitx a!> Eginhardo
scriptx et reliqua pars Annalium , ruhrica Incipit
Getla llludovviei imperatoris filii Karoti iiagni im-
pcratoris insignila.
o'. Alter codex Vindobonensis, calai. hislorix |>ro-
fanx num. 980, item membranaceus in quarlo, s.c-
roli undecimi, omissis annis 741-770, reliijiiis titu-
Iiim Incipiunl ccrtamina Magni Karoli rcgis contru
Saxones et alias mvltas gentes pr.vponit. Est ejusdem
ordinis ac coriex quintus, uterquc una cuni Annali-
bus Eginbardi et Fuldensibus anno 785 conjuratio-
nem Uardradi a e.xteris omnibus omissam recenset,
atque anuo 795 Pippini conjurationem eo quo illi
diligiiitia scnplons pr xslaiHissimns , cujjs i^ili p
lectiouem seniper aut adoptavimus, ant innolis ictu-
limus. Ut piurimum scribit adspirttre, udgredi, ctc. ;
eonpono, contemno aut contetnpno , inmaturus, cte. ;
operiri, opidum, incotomis , hii, sxpius regi loco rci ;
anno 777 privare loco carere; 779 revertissct ; 798-
799 vcrteretur ei eersio loco revcrteretur el rcversio.
Anno 822 et 825 riuo Iblia cxcitierunt; a'iam lacu-
nain an. 821 ct 825 offcndimus. De origine codicis
nihil comperi; apographnm ejus cxstal in bibl.
Cxsarea in catal. hist. prof. u. 154 cbart. in
fol.
2. Codex olim monasterii celehris Beccensis, jam
locn collocat. Quoari scribendi ralionera ctorthogra- y biblipthecae Regix Parisiensis n. 5924, cujus colla-
pliiam Bonnunquam codicis secunJi lectionein fiJc-
liter refcrt, aliquoties tanien loiigiiis ab ea rcceJit.
7. Quem Chcsnius nactus erat codicem vetustum
Antonii Loiscbi, postca Francisci Thuani, codicis
secuudi apographum essc, nemiui dubium erit, qui
iitrumqiie in vcrho rccesserunt aniio 813 dcficere
resciverit; nohis igitur Chesnianx cditionis aucto-
ritas quasi nulla, prxripuc ciim non inlegrum codi-
cem suum exhibeat, sed Canisii tcmeritatem secutus,
haud raro pannos ejus novos mutuatus tugrc velustx
assuat. Exemplo sunt voces anno 77G udhuc et, 778
grassati, 778 in finc religui, in nullo codicc obvi.e,
et a Canisio, relicto anliquo vocabuloriun ordine
vcl scnsu auctoris non inlcliccto, perperatu intro-
ductx.
7b. Cum in codicibus jam enumeratis narratio de
oppugnatione Buriaburgcnsi, quae tola codici Laurcs
hamcnsi Jcesl, anno 774, in cxtcris aulem anno 775
lionem diligentissimam D. Carolo Weber debemus.
Excidit initium usque ad vocem an. 743 Carloman-
nus et Pippinus junttis copiis, tum folium untim an.
773, 774, 775, et voces graviter [uerant desolati an.
824. Qux cum et in codicem Beccensem, cujus apo-
grapha chartacea in bibl. Cxsarea Vindoboncnsi
calal. Thcologoriini n. 2G9 anni 1540, et in biblio-
theca Vaticana n. 3849 sa'.culi xvi cum editis con-
luli, ct in regium Parisiensem , ct in Duchesnii le-
ctiones ex codice cardinalis dArniagnac excerptas
cadant, codiccm illuni Becccnsem piimuni in cardi-
nalis lum in rcgis hibliolhecam illatum esse conjici-
mus. Cui quidcm senlentix' firniandx cxterx omncs
tectiones confcrunt, prxterpaucas a Chesnio allatas,
quas editori vitio vertas. lpse vero codex sxculo x
aut xi sc.ripius, a Vindobonensi raro etnonnisi in nii-
niuiis recedit.
5. CoJcx bililiotlieca1 pubticx Trcvircnsis , cujus
ascripta sit, Reginonis Ghronicon, quoJ iltos sequi- ,-. collalioiiem vir. cl. Wyttcnbach , bibliolhecario
..... l.nA !..„.. ..,, ....vnn,..., ......no^A rtot *J Twt.n «Ano! aI .-a..w> unl nnr.l r- 1 .. .11 *,»..... .' ~* « J„l..
tur, Imc loco attingamus necesse est.
8. Perpaucx coJicis baronis Je Crassicr lectiones
a Bouquclo prolatx , eum coJicibus noslris 2, 5, C,
persiimlem cssc evincunt.
9. Annales Bertiniani nostros perpaucis adjeciis
intejjre describunt, ita ut vel anno 807 rerha adno-
ture potuimus de siella Merciirii dicta retineant ,
ideoque, ubi Chesnii manus effugerunl, genuinx lc-
clioni, qualis in COllicibuS 2, 5, 6, 8, servatur, con-
firmanda? conducunt.
Ob. 1 lem locum habct in Annalibus Mctensibus,
qu: cx Bertinianis et Reginone prodierunt;
10. In Caroli Magni Vita, ex veteri coriicc manu-
scripto bibliothecx Thuanae a Chesnio , lom. II ,
p. 50-G7, edita;
11. tn Caroli Magni Vila auctoi-e monaeho cosno-
bii sancti Eparchii Engolismensis, a Chcsuio c.x co-
dicc. vetusiissimo liibliothecrc Tbiian;v, toni. II, p. 08-
87, vulgata;
Trcvircnsi et socio rei nostrac siudinsissimo debe-
mus, membranaceus , sxculi xi in univcrsum cum
anlcrioribus concordat , nonminquam lamen iectio-
nem minus sinccram exbibel. Anno 751 et 752 loco
vacuo deJicatioiiemmonasterii Laurcsliaiucnsis mul-
lo post perfeciam refert.
4. Codc.x bibliothecae regiae Hannoveranae, membr.,
in 4°, sxculi xn, Vitam Caroli, Annales et monacbum
SangHllensem contiuet. Codici primo adbxrct, scri-
bcn.li inodus in vocibus iustitia, opportunus, sollem-
pnis et bis similibus paulo diversus.
5. 6. Eadem eshibent codiccs biiiliotliecac C;esa-
rca; Vindoboncnsis saeculi xiv, membranacei, in 4°.
Calal. hist. ecclesiasticae n. 110, ethislorix profanac
n. 990. qui llaiinoverani vestigia lam presse legunt,
ut si non ex co, saltcm ex eodem eum illo fonle (lu-
xisse juJicanJi sinl. Batione enini habila quod iu
sa.culi xiv codicibus lecliones dcgenerare par crat,
plerumque tamen lam quartus cum quinlo, el quin-
12. iu Annalifla Saxone, apud Eccardum in Corp. " tus cum sexto , quam sextus cuni quarto vel in viiiis
SS. medii a;vi, tom. I, p. 153 sqq.
Tribus praelerea fragmenlis uti licuit :
13. Cbisiano niembranaceo sxculi x exeuntis.
Chronico Benedicli monachi sancli Andreac, frag-
menla annorum 760-G4, 7G6-7G8, 775, 774-77G,
780, 781, 783, 786-788, 794, 796, 799, 804, 805,
808, 810, 814, 815-824, 826, 827, 829, inspersa
sunt, oralione in pessimum versa.
14. Elorentino membranaceo in fol. majori sxr.
xi. Est appendix ad Gesta reguin Francorum, annos-
que 741-749 complectitur. Exemplum ejusdem est.
14b. Codex bibliothcca? Caesareae Vindobonensis
in catalogo historix profana: nuin. 477, saec. xv.
15. Vindobonensi membranaceo sxculi xn ineun-
tis in 4°. Esl alia appendix aJ Gesla regum Fran-
corum , annorum 741-755, 758-759 et 7/5.
Quorum ope au genuinam operis lcclionem rcsli-
tuerimus, pencs leclorem judicium csto.
suis coucordunl. Qua dere, exempli gralia, quacinle-
ctionibus ad an. 800, 813, 819, 820, 822, 824, 826,
retulinms, conferenda sunt.
7. Freheri editio in corpore Francicac Histori» ,
(oni. II, p. 581 sqq. , eodice mnnaslerii sancti Ger-
mani Parisiensis nititur, qui ejusdem quidemordinis
ut codices I, 2, 3, 4, iionnuilas tamen interpola-
tiones, tam de rebus S. Germani, quam ex anonymi
Vila Ludovici Pii desumplas, praifert. Dictioncm aut
sciiba aut cdilor aliquolies immutavit; singulas prje-
lerea lectiones, ut e.x libro bihliothecae Guelferbyta-
nx ab Eberto nostro mccum commuiiicalo apparct,
Freberus nunc Nuenarianas servavil, nunc ex codicc
suo alias substituit , ita ut, exempli gralia, an. 768
lcctio marginalis , al. Orowicus, ad codicem S. Ger-
mani, an. 756, at. Viburg, ad editionem principcm
pertincat.
8. Codcx bibliothccx rcgia.' Monacensis a sociis
303 CUM LAHRISSENSIBUS COLLATI. — MONITUM. r.GG
lnc[u^c^ycdtnonch^l^i^rittfcxrcbicpftirttii^'
ferHtr&T^tnraorittrc^utclt£ti^iLtS>ixr^ &£uerixniL
ttero re^t d^^^roni^TTtinctxtfumtrclerno/te'
fyttnffm qynpUontf-^cx-^uo udqucJLtx&rfvaf
fcrtnttrfccHxf 1 odcm <*nno ikzph «mu/p*par
tientr <xdptppind rctrpn inmll&.cja frcruoc&tT
c<*ri/L*xuf h^t^xnfeittrfr cTrorrsan scm ccclc
ftxm eJzinfcfhktianz U*n<co hardorrL defyndertty
ma<?rto faxoitwt Jn «rif fti/Y/2 &•
h
A
V
ownnopippinuf re* «* ^«rcr»m*yi*raw».n4inytf fv/ f/ttf.
<frZvaf{vc<*rK(tiQ\,Gxn&i((ime fe fifrervtv pulfli&m^ctfferg <f
*rtofenf<jJ»ciloci' pp«Acrpir rvrm ijuif/iy flu«t\.m_«««/Wrt acce/^r
ettiif lu |,u> -y ?\ eUe rremuerorHtde&eant* nuneAu/\\2 a« demo^
Xysfo bcc l*x x*c vi-i ■ l*fi»ac-±-srim.
IdfSuc rvrmdfoc ourcc tnxnivfp^ inttH>«5-/
Fa/T? l*> Wv* w f Attn ^n u mt f ttr ctcLvUmtm.
■/teba/fAlfrereyftb ^nrtcu/itamtrce-cucluf
Obnwerog-uivn^t^i^j methx&tf- ut efT&;.
lnt*rfe^ <fe carcK* pxctf-ftdet^ fevfuetttv: ^SfreA^u,^!
C<r eftttvitccr ^rfcy-i&sCzc&ndcL. t%x/. <y<zny. 'mg^nrc/Jgi/. /£>'■£'. r^cc^/cr.
'nap «enfitu^o^i^afulW^ KcUtm tffoft ctttp nu/ftwt
»p s^poRi 6 ^/ <b ulufT Jym<) abiftania tmpmcrowf
uone*tifu blhw. ^teermu^rViyturde^luu^
jnp tnufnmalW^^ommiltTni diueCcltvixbcmt
mtutftrta, f_>t ancCiW>obtn ilcrft, amtrrx keferoi
mxmphctu c^xlh^aa^il^^n.Ccmmx c/wf
thtobenaifrvc frunck oy . c£ chrmn^yfcctitf'
cn f?o/fc axavmr toco mmvipcxiV^iuco fao flmfcj,
c^nutnch fetnuiccceo' ma^na ^/fernttnr. ctfmitttf.
ik tr&tnna. xhcv^h. \unrafl meh. infijgu u<?rti
307
ECIMIAKDI ABBAT15 ANNALES
quirifm nosiiis collatus erat, sed collallonis ipsius
iniro forlunx lusu hucusque coinpoles licri non polui-
iims, ncc lamen eaproplcr edilionera parum inde
utilitatis percepttiram rcprimerc visuni est. Libcr,
tit Docenius refert (Arclnv. d. C, loin. II, p. 89
sqq.) olim monasterii S. Hangiin Stadt-am-Hof sx-
cnli xii, in 4", folioruni 167 , quattior liliris Egin-
bardi Vitam Caroli, Annalcs el monachi Sangallen-
sis Gesla Caroli et alia nonnulla continet , quam-
uhrem liand magis Annaliura quam monachi Sangal-
iensis lectionem a codicibus 4, 5, ct pra:cipuc 'i, dis
crepare, crcdo.
9. Nuenarii cditio princeps, an. 1521 Colonix ta
i' vulgata, anno 774 ex annalibus Laurissensibus nii-
noribus eadem de monasterlo Laureshamcnsi addit,
qu:c in coilice Treverensi annis 751 et 752 adjecta
sunt; nec in aliis, dictione excepla,quamNucnarius
pro volunlate sua forniaverit , ita loiige inter se
distanl; verbi gratia anno 811 in utroque Bernardus
comes decst , anno 820 utrobique Carniolenses qui
Carcasavum fluvium habitanl legitur.
10. Kraginenliini Ambergcnsc , viri cl. Moritz,
professoris et bibliolhccarii publici, manu descriplum
ct nobiscum summa humaniiale coinmunicatum, co-
dicihus I et 2 conslantcr adhxrel. Esl membrana-
ceum, et indca voee i/i terram Sclavorum qui dieun-
lur Sorabi a:uio 800 usque /ilios suos rcijni anno 821
pertiugit.
11. Codex charlaceus sxculi \v, qnem anno 1825
in bibliolheca Modenensilnstravi, Caroli Vitam, An-
nales et monachum Sangallensera pro quatuor libris
compuiatosconlinet; unaanni745 leetio Ochsenburg,
\ quominus in eo conferendo oleiiiu et operain pcrde-
rem, suffecil.
12. Codex bibliolhecx electoralis Casselanx inlcr
historicos n. .r> signatus, prxter alia eosdem qualuor
libros eodcm ordine anno 1498 scriptos exhibet, nec
vox Ochsenburg desideralur. Aliquot cjus lectioncs
inargini sccunux cdilinnis Rcuberianx adjcclx sunt.
Cxterx editiones, Colonicnsis anni 1561 (1562)
iii 12", Lipsicnsis an. 1(>I(> in 4°, Reuberiaiia priina
et secunda an. 1584, et 1726, Chesniana an. 1636,
Leukfcldiaua an. 1707, ncc non Bouqucliana an.
17 ii, Nucnarianam rursus cxprimunt. Lectioncs
aliquot codicis cardinalis d'Arinagnac a Cbesnio pri-
iniim exccrplas Bouquetus lcxlui subjecit, qitibus
tamen raro ad textuin emcndamlum usus est. No-
strx editionis ralio ea est, ui codicum quos rcccn-
suimns auctoritale tcxium genuinum rcslilueremus,
lectiones prxcipuas, cnm editionum Nucnarii ei
Freiieri, tiini codicihus, 1, 2, 5, 4, 5, 6, propriasaf-
j, ferremus, parvipensis qux edilorum arbilrio inno-
vata essenU Nolas cx insliluU noslri consilio pau-
cas adjecimus.
Ex scriploribus medii xvi, qnorum non pauci
opere noslro, quaie in Annalium Laurissensium
continiiationc usque ad an. 820 exhibelur, usi sttnt,
hic tanlum prxler Eginhardum, Annalium Eulden-
siuni usqne ad anmini 858, quo ohiisse cxistiman-
dus est , scriptorcm, subxqualem Vitx LudoviciPii
auctorem adducimus, in narrationc annorum 814-
829 noslros apcrlc seculum : Eginhardi annales
poeta Saxo Lamspringensis Arnulfo rcgnantc vcrsi-
bus cxpressit.
ANNALES IAURISSENSES ET MUNIAIN.
Carlus
AMMAI.ES f Al IRISSI NSJ ■,.
DCCXLl.
maior domus dcfunctus esl '
VARIANTES LECTIONES.
' cnrlus ete. pro scriptoris consilio deest 5. * Ca-
rolus Martellus m. d. defunetus 1. ubi vox Martellus
eerle intrusa. In codd. 14. 14 b loco anni 741 per-
peram 745 indict. XII. positum, el sic utque ad a.
748. (752.) continuatum.
; ANNALES EGHVIIAMJ!
DCCXLI.
lioc anno Karlus ' maior donms diem obiil, l>cs
lilios beredes relinqneus, Kavloniannuin s eciiiect
et ' Pippinum 4 alque Grifonem \ qiiorum Grifo,
qui cetcris minor natu-crat, matreni babuit nomine
Swanahildc \ ueplcm ' Odilonis 8 ducis Baioario-
rum *. Ilaec illum maligno consilio ",al spein lo-
lius regni concitavit, in lantum, ut sine dilatione
Laudunum •■ civitatera occuparel, acbellum fratri-
btis indiceret. Qni celcrilcr exercitii collceto Lau-
duninii obsidentes, fratreni in dedilionem acei-
piunt, atqne" imle adrcgnum ordinandumacproviii
cia?, quac post mortem palris a Francorum so-
eietate descivcianl, reciperandas "aiiimosinlendunt.
' Etut in cxterna 13 profecli " domi oninia tuta di-
VARIANTES LECTIONES.
1 ita ubiquc (ere codices 1.2.3; celcri karolus
nnl carolus, et atiquoticns carlus. ! sic nnt cnmc
conslantcr codd. 1. 2. 5; carlomannum 5. 4: ka-
rolomaniium 6. 7. * dcest 7. ' pipiniirn 5. 7.
8 griffonero 6. ' suaniehild 5. swanabildcm 4. (i.
swanihildem 5. siianihildcm 7. 7 neptim 7. " ndi-
losis 5. udilonis 5. udilonis 0. ita el a 743. '■' baua-
riorum 5. " m. c. deesl 7. " alque ad ea qnar
post niortera patris a francomm societatc desci-
verant recipienda animos inteiulunt 7. " ita 1
retiqui recuperandas. " eMrenia 3. " profecluri
o. d. 7.
NOT/E.
Laon.
5C9
Cl'H LALRISSENSIBUS COLLATl
•70
ANNaI.I.S EGINIIAKM. A
mittercnt, Karlomannus Grifoncm sumens, in No-
vo-castello », qnnJ iuxla Arduennam silnm est,
ruslodiri rccit, in qua custodia usque ail tem-
pus quo idem Karloraannus Koinam ' profectus cst,
dicilur pcrmansisse b.
DCCXLII V
Karlomaiinus ct Pippinus Francorum regno ' po-
titi, priino Aqiiii.iiii.iin recipere volentes, conlra
IliiiiolJum v, illius • provinciae ducem, cum excr-
citu candem Aquitaniam ingrediuntur, cl captu
quoilam castello qtiod Luccas c vocatur ', prius-
quam ex ca 7 provincia scccdcrent, regnum quod
romniuniler habuerunt ", diviserunl inter se inloco
qui vocalur Velus Piclavis ' ■' : eodemquc anno
poslquam doinum '" regressi sunt, Rarlomannus "
Alamanniam " quaeet 'Mpsa a Francorum socictate
defecerat, eum cxercilu ingrcssus, fcrro el igui "
vastavit.
DCCXLIH.
Karlomannus ct 1'ippinus iunclis copiis conlra
Odilonem duccm Baioariorum profecli sunt, proe-
Hoque commisso excrcilum eius fuderunt ; et post-
quam inde '* reversi sunt, Karlomannus solus in
Saxoniam profectus cst, et caslrum quod dicitur
lliiliscoburg " ° ct iu eo Thcodericum " Saxo-
iiini , illius loei primarium, in deditionem ac-
cepit.
DCCXLIV.
Item " idem fratrcs Karlomannus ct Pippinus
i univ.i nms.
DCCXLIL
Quando Carlmnannus ! ci Pippinus maiorcs do-
mus 3 duxcrunt exercitum contra Hunoldum * du-
cem Aquilaniorum ', et ceperunl caslrum quod vo-
calur Luccas '. Kt iu ipso itinere' diviserunt rc-
gimm Francorum inter se ■ in loco, qui dicilurVc-
lus-Pictavis ' ; eodcmque anno Carloraannus Ala-
manniam '" vaslavit.
DCCXLHI.
Tunc Carlpmannus et Pippmus conlra Odilonem "
dncem Baiovariorum n inicrunt pugnam, et Carlo-
mannus per sc in Saxoniam " ainlnilaii.il •' iu eo-
dcm anno ", et cepit lc castmm quod dicitur Ilooh-
seobmg " per placitum, et Theodericum Saxonem
placitando l8 conquisivit '*
DCCXLIV.
Ilerum Carlomannns ct Pippinns pcrrcxerunt in
iuncla matm Saxoniam ingressi simi, praediclum- C Saxoniam, el captus est Thcodericus Saxo " atia
que Theodericum " itcrum " in dcditionem ac- \ice.
ccpcrunt.
DCCXLV '.
lloc anno Karlomannus, quod diu ante *• prae-
mcditatus csl, palcfecil fratri suo Pippino, saecu-
larem conversationcm se velle dimitlere et liabiiu
monachico Deo servire. Propler iioc dimissa ex-
peditione " aimi praesenlis, ad vota Karlomanni
VARIANTES LECTIONES.
1 deest 7. 5? ! numero anni 741. tuperins defi-
cienie, colcx I. hic DCCXLI, anno 745. DCCXLII.
74S. DCCXLHL 710. 717 748. DCCXLVIIL tegit. ' i .
F.7.5? Mionolduiii 0. sipsius7.5? ' cni lucas no-
iiitn cst 7. q. L. dicitur 0. ' ca decsl 7. 8 lia-
buerant 4. administrabant 7. 9 in loco qni vetns
pictavium dicitur interse diviserunt 7. 10 doini 6. t> nia 1. '•ambula
" alcinanniam 7. 57 " et deest 7. " igne 7. castrum 1. 7. 'k
14 in ccde 4. a cede S. " sic 1.3. 0; liohselmrg
2, cuius apographumriennensc herochseburg, bohseo-
btir 4. hohseburc 5. hochsigburg 7. " thcdericum
7 theodoricum 2. " deest 7. " teodcricum i.
Iheodoricum S. thedericum 7. " deestl. s> k.
il quoil duduiu secum p. cst 7 " dimisil expe-
ditionein 7.
DCCXLV,
Tunc Carlomannus confcssus esl Pippino ger-
niano suo *', qnod volusscl sacciilum ** relinqiicre ;
VARIANTES LECTIONES.
' Qnaiido decst I. * karolus magnus 14. 14 b.
carlmannus etpipinus I. 3 maiorum domusS. 15,
liic el iiifrn snepius compcndio maior hoh intelleclo;
uin postea in 5. erasum est. mainr domus 14. 14 b.
* huvaltum. I. hunaldum 7. 9 b. 14. 14 b. s aqui-
taniarum 1. aquilanorum 14. ' lucras 1. lucas 7.
(S). 9. 9 b. ' ipso lcmpore 1.7. 8 inter sc r. F.
i. 7. ' loco \ocatus Piclavis I. " Gernianiam
1 . alemaiiniam 9. " vedilonem 15. " baioariorum
1. 7.8.9.vaiobariorum 14. bauuariorum 15. ,3saxo-
imbulavit 14. "In eodem annocepit et
coepit-5. 1T boboseoburg 5. oi'i-
serburg 7. hocseoburc, hocseoburh, hoeseobtircli,
hoeseoburk, hoeseoburc, ochsenbrug 7 b. ohserborg
9. hocseoburch 12. sigiburc 15; ohseburg Ann.
Lanriss. ct Fiild. " llieodoricuni saxone placando
1. " conquesivi: 14. !a tbeodoricus saxns li.
" P. fralri sno 1. 7. !' voluissei mundcui r. 1.
not.i:
» Videlur esse Neufchuteau in ducatu Luxcinbur-
gico, ab oriente oppidorum Charlevitte et V. u.res.
* ll.i'c cn eodem fonte quoAnn. Melenses ad hunc
anniim, derivata essc videntur.
* Loches in finibus Turonum transligcriianis ad
Andriiim vel Angerim. Vaics. Notit. Gall. p. 288.
■' Vieux-Poiiiers ad Clcnnum, non longe ab ejus
cl Vigennu; confliicntibus I. c. p. 001.
« Uoch-Sceburg in pago Ilohsi, jam Sccbnr.i in
cmnitalu Mansfi.ddico, ad confinia Saxoniue et Thn-
ringia: Francicae, inter oecidciitem ei meridiem
ilal i' Saxonuiu.
' Narratio anni 745 excidissc \idetur, nam ijiuc
j.iiu sequuntur noii annis 745, 746, 747, 74&, 749,
730, sed sequentibus 746, 747,718,749,750,751
assignainla sunl. Cf. annaies breves et narratio-
iii. n dc Iranslatione sancti Gvrmani apud Bomyiei
\, !20j qita cvenitmm Feries accuratc defmitur.
571
ECINHARBI ABBATIS ANNALES
372
AS!ULES LACKISSENSES.
el in codem anno nullum ' fecerunt cxercitum ',
sed * prseparaverunt se uterque , Curlomannus ad
iler suum, et Pippinus quomodo germanum suum
houorifice direxissel cum muneribus.
DCCXLVI.
Tunc Carlomannus Homam perrexit, ibique se
totondit ', et in Serapte * monte * monasterium
aedificavit in honore ' sancti Silveslri " «. lbi-
que aliquor* tempus inoram faciens, et inde ad
sanctum Bencdielum in Casinum 9 >> usque per-
venit, et ibi monachus effectus est.
DCCXLVII.
Grifo " fugivit " in Saxoniam ", et Pippmus
iler faciens per Toringam ", in Saxoniam introi-
vit usque ad fluvium Missaha 1V, in loco qui diciiur
Scahaningi " ; et Grifo collectara " fecit una 1T cum
Saxonibus supra Ouvium Obacio ", in loco qui di-
eitur '* Orhaim ".
DCCXLVIII.
Giifo " de Saxonia " iler peragens, fugiendo in
A ANNALLS ECI.NHARDl.
perficienda ei iter illius disponendmn — nam Ro-
mam proficisci statuerat — et Pippinus vacabat,
dans operain, ul fraler ' honorifice ac deccnlcr illo,
quo desidcrabat, pervenirct.
DCCXLVI.
Karloinanniis Romam profecius, dimissa saeculari
gloria habilum mutavit, cl in monle Soracti * «
monasterinm in honorein sancti Silveslri aedifica-
vil, ubi quondam tcinpore persecutionis, quae sub
Constauiino imperalore 3 faeta est, sanctus Silves-
ler latuisse fertur. Ibique aliquandiu commoralus,
meliori consilio hoc loco dimisso, ad tnonaslerium
sancti Benedicli in Samnio provincia iuxla Casi-
num l b castrum * constitutum Deo serviturus ve-
B nit, ibique nionachicuro habitum suscepit.
DCCXLYII.
Frater Karlomanni et Pippini, nomine Griplio *,
Pippino fratri suo subieclus esse nolens, qiiamquam
sub illo bonorifice viveret, eollecta manu in Saxo-
niam profugit, collecloque Saxonura exercilu super
fiuvium Ovacra ' in loco qni dicitur Orheim s c con-
sedit : et Pippinus ' cum exercim Francorum per
Thuringiam l0 profectus, conira fralris dolos Saxo-
niam ingressus esl, consediiqiie stiper fluvium Mis-
saha " in loco qui vocatur Skahningi " A. Proelium
lamen non est inier eos ls commissum, sed ex pla-
cito discesserunl
DCCXLVIII.
Criplio Saxonum fidei difGdens, Baioariam petiil,
Baioariam " usque pervenit, ipsura ducatum sibi C et copiis, quae de Francia ad eum 1V conflueham.
subiugavit, Hiltrudem " cum Tassilone " conqui-
sivit. Swidger ,s ad eum venit in solacio " supra-
dicli Grifonis. Haec ,8 audiens Pippinus, iter illuc
arripiens cum exercitu suo, supra nominalos "
tolos sibi subiugavit , Grifonem secum addux.it ",
VARIANTES LECTIONES.
1 nullum deest I. * feccrunt bellum 15. a et I.
' londit 1. totundit 7. H b. ' saraple 7 b. si-
rapti 9. serapli 15. soracte 9 b. soracli 12. • monte
deesi\. ' nonorem 5. 9. 8 sylvestri 1. 'eassi-
num 7. 8. 9. 9 b. 12. cerie editorum vitio, non
codicum ; cassinum montem perrexit 15. " griffo
sempei 15. " fugill. 7. 8. 9. 12. 15. " saxonia 14.
13 turingiam 1. 9 b. 12. tboringiam 9. toringuam 7.
misaha 1. missacha 5. mesaiia 15. " scahanigi
ipsum ducatum in suain redegil potestateiu, Tassi-
lonem " et Hillrudem lf in dedilionem acccpit,
Swilhgeruin " aJ auxilium sibi 1S venientem suscc-
pit. Haec cuni ad Pippinum perlata fuissent, cum
maximo 19 exercitu Baioariam " profectus cst, fra-
ircmque suuni Griphonem cum onmihus qui cum
ipso " vel ad ijisum " venerant coepit, Tassilonem
in ducatum restiluit, domumque reversus, Gripbo-
nem more ducum " duodecim comitatibus ''' dona-
vit. Sed ille tali beneficio eontenlus non erat, nam
VARIANTES LECTIONES.
1 frater suus 7.3?' soracle 7. 3 deesl 7 • cas-
sinum 2. 5. 4. 5. 6. Inter omnes Cnsincnsium rerum
1. sachaningi 5. sehabaningi 7. 8. 9. scanigge 12. peritos, celebcrrimum nomcn non nisi uno s scribi,
"cnllecta ilouquet. "facitl. "obodoro 1. abar- D constat. ' Cassinam arcem 7. " ita Inc et detn-
ro 9. obacra 9 b. ovacro 15. " qni dicilur deest
15. " ordtim 9. orchaim 14. sl Griffo autem de
saxonia fugiens 15. " in saxonia 5. ** baguarjam
5. 8. baugauriam 7. vaiobariam 11. bawariam
12. " hilttruden 1. hiltrudam 15. s" thessi-
lone 1. hillrudem civilas silonem conquisivit el lan-
liidiis adeum 14. 14 b. " conq. lantfridns ad 4 .
lanfridus 9 b. uuidger 5. snidger i». 12. suuitkerergo
quidam venit ad solatium supradicto griffoni 15.
*' solario 1. solatio 7. 9. solalium 12. ,s Hoc l,\
" nominatus lassih) sibi s. 11 " abiluxit 1. 7. 14.
ceps 1 reliqui grifo. 7 super fluvio obacro 7. celeri
ut supra, esccpto quod 5 ouacra legat. 8 horlieini 7.
9 c. pipinus autem eum 7. 10 luringiam 3? 4. 7.
" missahani 7. " scahningi 4. 5. skachningi C.
schaninge 7. 13 non est tamen inter cos 6. inier eos
non est 5? 5. 7. ■'. ad cum de Francia 7. " thassi-
lonem 5. 1B hildrudem 5. biltthrudim 7. " suidge-
ruin l swikerum5. 1S sibi in auxilrum 3 V 7.
10 ni3gno 5. ,0 in baioariam 7. " cum eo 7.
»* ipsum eo v. 7. ,3 ducatum 5. " comilibus
4. 5. C.
NOT.K.
Monasterium San Silvestro in monte Soraeti picturis
et opere musivo splendidum, anno 1822
quem Romani nwnte Orcste vocant, hodiequc ex- integrum el religiose a Palribus servalum inveni.
j*la, c jaiii Orum ad Obacrum supra Giiellerbytum.
'bSaccllum insancti Carlomanni honorem inec- * Schoeningen ad rivulum Meissan, in ducalu
clesia monaslcrii Monlis Castni exstiuctum, ac Brunsviccnsi.
r.73
ASX.ILFS ECIMlARbl.
codem anno ad Waifarium ' ducciu Aquitanke,
profugit
CtM LAURISSEXSIBUS COLLATI
371
DCCKLIX.
Burchardus ■ Wir/.iburcgensis 3 episcopus, et
Folradus presbitcr ' capellunus ' missi sunt Ho-
uiain ad Zaehariam papam, ut consillerent pontifi-
cem de causa rcgmn, qui illo tempore fuenint in
Francia, cpai uomeu lantum regis, se.l nullam potes-
tatcm regiam 6 babiierunl ; per quos praedictus
ponliffx maudavil, melias csse illum vocari ' re-
ANXAIF.S LAIRISSINSES.
Lanlfridum similiter, Tassilouem ' iu uucalu Baioa-
rionim * eonlocavit per suum bcneficium, Grifo-
neiu vero partibus 3 Niuslriae % inisit, ct dedit ci
12 comilalos. " Inde iterum Crifo ' fugiens Wa-
scomam peliil ', el ad Waipharium * ducem Aqui-
taniorum ' pcrvenit.
DCCXLIX
' Burghardus " Wirzeburgcnsis " episcopus ct
Folradus " capellanus u missi fuerunl ad Zacha-
riam papam, interrogando '' de regibus in Fran-
cia ", qui ilHs lemporibus " non habenles regalcm
poteslalcm, si bene fuisset, an r.on. Et Zacharias
papa uiandavit " Pippino, ulmclius esselillum re-
gem \ocari, qui potcslatem haberet, quam iiluin,
gem, apud quem summa potestaiis consicteret ; da- B 9ui sinc reSali Potestate ™»^< >'1 non conlurba-
taque auctoritate sua, iussil Pippinum regem con- ,etur orJo "' Per ^UinfMem aposlobcam " mssit
sli tui . Pippinum regcm fieri.
' [Pippinus a coniugem duxit Berlradam cogno-
minc Berlain, Cariberti Laudunensis comitis filiain.
Burchardus etc. 9.]
DCCL
Pippinus *• secundum morcm Francorum electus
est ad regem, et unctus per manum sanclae memo-
riae Bonefacii ,l archiepiscopi, el elcvalus a Fran-
cis in rcgno " in " Sucssionis 5* civitatc. Ililderi-
cus vero, qui faise " rex vocabalur, tonsoralus **
est, et in ' monastcrinm missus.
* [in Sithiu monasterium niissus. Pippinus, mo-
nente sancto Bonifacio, qurbusdam cpiscopatibus vcl
inedietates vel lertias rerum " promittcus
C in poslmodum omnia restituere 0. ]
DCCLI. DCCLH.
DCCLlll.
Pippinus rex in Saxonia " iler fecil, el Hildcga-
rius cpiscopus " occisus est a Saxonibus in caslro
DCCL.
Hoc anno secundumRomani poutilicis sanctionem
Pippinusrex Francorum appellatus est, et ad huius
dignitatem honoris unclus ' sacra unctione manu
sanctae memoriae Bonifatii ' archiepiscopi et mar-
liris ", cl more Francoruni clevatus in soliumicgni,
in civilale Suessona. " Dildericus " vero, qui falso
regis nomine fungebatur, tonso capitc in raonaste-
i ium missus est.
DCCLI. '» DCCLII.
DCCLUI.
iloc anno Pippinusrex cum ''exercitu magno Sa-
xoniain ingressus est , et quamvis Saxones ei obsli-
natissime resisterent, pulsi lamen cesserunl, et ipse
usque ad locum qui dicitur Rimi b, qui est super
fluvium Wisurain ", accessit. In qua expeditione Ilil-
iligarius arcbiepiscopus c inlerfqclus cst, iu monle
qui dicitur luburg ". Revertendi vero regi " de
YARIANTES LECTIONES.
1 vvifarium 5. * burkardus 2. burckbardus 5.
8 wirziburgensis2. S.wircibttrgensis 4. wirtziburgen-
sis 7. 5? * presbyler 7. * scribendttmfnerai tap-
pelianus in radlo codice obvium. ° deesto. * deest D nus 14.
VARIANTES LECTIONES.
1 thessilonem I. lassilonem vero 7. 9. ' vaio-
bariorum 14. ducatum bauuariorum 15. ' pactio-
nibus in Austriam 1. * niuslriae correct. neu-
slriae 5. ' comitatus 1. 7.(8.) 9. 12. ' inde
tamen idem gvifo 15. 7 pelit I. ' wapharium
1. vvaffarinm 7. waifarium 44. wafarinm 15.
weifarium 8? ' equitaniorum 15. " Episcopus
burcharluswurzenburgensis 1. burgardus7. 8. bur-
c.hardus9. 12. 13. " wirzeburgenensis 5. "voll-
radus 1. volradus 15. rolleradus 14. " cappella-
in fianeiam.
7 " u. cst 5. s bonifacii Atc cl a. 754 reliqni prae-
teri. " martyris 7. " suessiona 7. " hiderieus 5.
hyldericus 6. " Karlus ahltalia regrediens dcdica-
lionem ecclesiae sancli Nazavii marlyris et translatio-
nem corporis ipsius in monasterio nostroLauresham,
celebravii annoincarnationisdominiDCCLXXIUI. dic
kal. Septembris codex ~> ; idem unnis 753 et 754 numeros
DCCLII et DCCLIII adponit. '» deest 1. " vvisaram
5. 6. wiseram 3? 7. !6 viburg 5? 5. 6. duburg 7.
17 revertenlc v. rcgc 5. G.
inlerrogandiim 15.
Amen. his verbis desinit codex 14; 14 b. vero ita :
regibus instantiam. Amen. " qui in francia il-
lis temporibus eranl non 15. " mandante 1.
" ut ergo non perturbarelur ordo per 15. " Pcr
auctoritatemergo a 7. (8.) 9. " P. vero secundum
15. 21 bonifacii 1. 9. maims sancti bonifacii 15.
" regno suo 7. "in deest 15. s% swessionis I-
" falso 15. "'• lonsiiratus i. " reddidil? " saxo-
niam 1. 7. 7 b. (8.) 12. " episcopus Colonien-
sis (fx glussa) l .
NOT.E.
• Pippinus uxorem ante an. 742 duxerat, quo
Carolum Magnum natum fuisse coinperimus; uxoris
pater et avia, Charibcrtus (lleribeitus) et Berlra-
dana, monaslcriiim Prumiense fundaverunt, a
Pippino cl Btitha munciibus poslca adauclum. Cf.
dipll. apud Marlene '-t Durand. Coll. ampl. I, 23,
ei MabiHon Ann. Bened- II, 705.
*• liemen supra Mindam.
c Colonicnsis.
375
EGIMIARDI ABBATIS ANNALES
ASNAI.ES LAtRISSENSF-S.
qtioJ dieitur luberg ' », et tamcn Pippinus rex vic-
Ktr cxtitit, el pervenit usquc ad locum,<jui dicitur
himic *. Et duin ' reversus est de ipso itincre,
nunliatum est ci \ quod Crifo, qui in Wascouiam
fugatus cst ", germanus eius oecisus fuisset 8.
Eodemque anno Stcphanus papa venit in Frauciarn,
adiutorium et solacium ' quaercndo " pro iuslitiis
sancli Petri; s militer el Carlomannus, monachus
et germaniis supradicti Pippini regis, per iussionein
abbalis sui * in " Franciani veuil, quasi ad contur-
bandam pctitionem aposlolicam. [Hoc " anno nala-
lem Domini iu Theodone villa, pascha in Carisiaco
celcbravit. ]
DCCLIV.
Supradiclus " apostolicus Stephanus conlirmavit
Pippinum unctionc sancta in regcm, et cum eo
iuimxit " duos filios eius ", domnum Carolum, et
Carlomannum in regibus. " " El doinnus Bonefa-
cius " archiepiscopus in Frisia ", nuntians " ver-
bum Dei " et pracJicando *°, martyr Christi eiTcctus
csl.
" [anno Doiuini 754. 6. Kal. Augusti. 9.]
DCCLV.
Pippiuus rcx *' per aposlolicam invitationem in
Ilaliam iler peragens, iusliliam bcali Petri aposloli
quacrendo, Haistolfus " Langobardorum " rcx su-
pradiclam iuslitiam velainlo ** clusas " Langobar-
dorum petiit, obviam Pippino regi ct Francis vc-
nit '". Et iuierunt bellum, ct Domino auxilianle,
beatoque Pctro aposlo'o intercedentc ", Pippinus
rex cuni Francis victor *' cxtilit, eodemque anno 2*
Stcphanus papa reductus est ad saiietam sedem 30
per missos " domni rcgis Pippini, Folraduni 3* et
rciiquis " qui cum co erant. Iiicluso vcro Haistulfo 3%
rcge in Papia civitatc, iustitiam sancii Petri pollici-
tiis cst faeiendi, uudc rex Pippinus, o'isides 40 re-
VARIANTES LECTIONES.
' viberg I. 7. (8?) 9 b. vigberg 7 b. 12. luberg
exscriptoris vitio loco iuberg 9. qui dicilur inburgo
15. ' dicitur.... Et dum I. rime 7. ' et cum 15.
1 ei deest 1 . ' fugit 1.7. (8.) 9. fugeral 9 b. • fuis-
set. Igilor eodem 15. ' solaiium 1.7. ' quaerens D
15. • sui deest I. 10 in deest 5. " Poc anno ctc.
leuilnr in uno codice 5. " S. autem a. 15. " eo
coniuuxit I. "eiusrfeesl I. " in rcges. Doniiiius
I. in reges 15. " bonifacius 1. 15. boiiifatius 5.
" Ircsia 15. " nuncians 1. " doinini I. 7. 8.9.
" praedicalione 1. predicans v. d. marlir 15. " P.
itaquc rex 15. " haisiolfus 5. 7.8.15. " lon-
gobardoruui l.rex long. 15. " iusliciain prohi-
bendo 15. " clansas I. 7. 15. ,s vcnit. Inilo igi-
tur bello 15. " ct b. Petro intcrc 15. " victor
cum francis 15. *• Ipso anno 15. 30 ad su.im sc-
dem Bouquet. " pcr lega'os d. p. r. 15. " volra-
dum 15. " reliqui 9. reliquos 1 . 7. 8V baistolfo 7.
, ^ ANNALKS ECINDARDI.
Saionia nunlius veuit ' de morle fratris sui Gripho-
nis, et a i|uo vel qualiler fuissct inlerfecttts *. Eo-
dem anno Slephanus papa vcnil ad Pippiuum rcgem
in villa quac vocatur Carisiacus s suggcrensci, ut
se et Runianam ecclcsiam ab infeslationc ■ Lango-
bardorum" defenderet. Veoitet Karlomannus frater
regis, iam monachus factus, iussu abbatis sui, ttl
apud fratrem suum * precibus Romani poniilicis
obsistcrel; iirvitus lamen hoc fecissc putalur, qtiia
nec ille abbatis sui iussa conlempnere, nec. ahbas
ille 8 pracceptis rcgis Langohardorum, qui ei hoc.
imperavit7, audcbal resislerc.
DCCLIV.
Stephamis papa poslquam a rcgc Pippino eecle-
siae * Romanac defcnsionis » firmilalein accepil,
ipsum sacra unctione ad rcgiac dignilatis honorem
consecravit, et cum eo duos lilios eius, Karlum et
Karlomannum; mausitqne " biberno temporc in
Francia. Eodem anno c Bonifatius , archiepiscopus
Magontiacensis ", in Frisia verbumDei praodicaits a
paganis inlcrfccliis. marlirio coronatus cst.
DCCLV.
Pippinus rex, ihvitantc alque snggerente prae-
dicto Romano ponlilice, propter iuslitiam bcaliPelri
apostoli a rege. Langobardoriiin exigendam " Iialiam
c.um valida niami " ingredilur. Rcsistentibus Lango-
bardisctclausirallaliae tucntibus, ad ipsas niontium
-. clusas '* acerrimc pugnatum est ; cedentibnsqne
Langobardis, omnes copiae Francornni quamvis dif-
ficileni viam " non mzgno laborc siipcrarnnt. Hci-
stulfus " vero, rex Langobardorum, mannm con-
sercre non ausus, in civitate Papia a rege Pippino
obscssus cst; qui anle obsidionem non solvil, qiiam
Qrmitatis causa pro reddcuda sanctae Romanae cc-
clesiac iuslitia " obsides 40 reccpisscl. Datis vero
40 ohsidibus promissisque iureiurando firmatis, ipse
quidem in regnum suum rcgressus " est, et Stephc-
num papam cum Folrado " presbytero capeliano et
non minima Francorum manu Romam remisit. Kar-
lomannus autem ** monachus, fralcr regis, qui cum
VARIANTES LECTIONES
' nuniium accepit 7. ' interemplus G. ' infe-
slationibus 7. ' longobardorum, 1. 4.5. 6. poste_a
vero codex 1 meliorem lcctioncm exliibe.t. " dcest 7.
8 illius 7. illc abbasC. ' imperaverat 7. 3? " aec-
clesiac 4. ita sue.pius. » de.esl 6. ,0 niansit nutem
6. " mogonliacensis2. 5. mogonciacensis 3. 6. mo-
guntiacensis 7. >» propter erepla Romanae eccle-
siac pcr regem Longobardorum dominia Itnliam7.
13 manii valida 4. cum dcesl 6. '* clausas 3. <>'. mon-
tiuin anjoislias quas cltisas vocant 7. " viamqtiam-
vis iliflicilera 7. " liaislnlfiis 5. haislolfns 7. tta et
deinceps. " pro restituciilis quae Rilmanae eccle-
siae ablata fiicrant 7. 1K rcvcrsus 6. " Onrado
5. 0. ,0 dccst 7.
not.j;.
» lburq in principatn Osnabrugeiisi. Ann. Bened. an. "55 expeusa esl . qui Wilibaldo
> Quiersu ad Isseram. ajquali, anmimTSoeiindiclioncmoelaTamprofcrculi,
• Lis dc S. Bonifacii obitus aino a Mabillonio astip ilatur.
377 CKM LAERISSENSIBUS COLLATI
l\N« rS KC.IVII.Mttll. A
Bertbrada ' rogina inViennacivitatcremansit, prius-
qnam ivx de Italia rcvcrtereturfebrecorreptus, diem
obiit; cuitis corpusiussn regis ad monasterium sancti
Benedicii, in quo monachicum babitum suscepcrat,
relatum est.
DCCLVI.
Ileistulfiis rex Langobardorum , quamquam anno
superiore * obsides dedissct, et i!e reddcnda sauctae
Romanac eeelesiae iuslitia 3 lam se quam nplimates
suos iureiurando obstrinxisset, nihil de promissis *
opcre complevit. Propter h<ie Pippinus rex ilcrum
tuiii exercilu Ilaliam inlravit, el licisliilfum in !'a-
pia civitale se includcntem obsedit, ct obsidione ad
iinplclionem promissorum suorum conpulit. Reddi-
3"8
hnnm.es i \i rissf.nses.
ceplos ', ct cuin sacramcnta firmala * reversus cs'
in Franiiam 3. Carlomaiinus motiachus ' Vienna *
cmlate reinansil u:ia euni BcrtrandanC 6 rcgi
nae ' iiifirmus, ianguebat " <!ies mullos ct obiit '
iu paee.
DCCLVI ,0.
Diini prospcxisset Pippinus rex, abHaislulfo Lan-
gobardornm regc ca non esse vera, quod " antea "
promiscral de iusliliis sancti lVtii, ilertiuiilcrpcra-
gens in Italiam, Papiam obsedit, llaistuifmn iiielu-
sit, magis inagisquc dc iustiliis saneli Peti i confir-
niavit 13, ut stabiles permanerenl, <|ti<<d anlea pro-
miserat tv, elinsuper Ravennam nim Pcntapolim "
et omni Exarcalu " conquisivit el sauclo Pctro tra-
lanique sibi Ravennain et Pentapolim cl omnem n didit ". Et dumrevcrsiis estPippinus rex, cupicbat
Exarchatiun a<! Ravennam perlinentem ad sanctum
Petrum tradidit; aique bis " peractis, in Galliam
reversus est *. Heistulfus aulcm post abscessum '
eius, ciiiii ineditarettir, quomodo sua proniissa non
tani impleret, quain dolose ea ijuae implcla fuerant
conmularet, in venatione de c<|uo suo casu ' prola-
p»us cst; atque e>. boc aegriludinc contracta, intra
paucos <lies vivendi tenninum 9 fecit. Cui Dcside-
iius, qui comes stabuli eius erat, successitin regnum.
DCCLVII.
Conslantinus imperator nnsit Pippino regi niulia "
inuiiera, inter quae et organum " ; quae ad euin in
Conpendiu \illa pervenerunt, ubi lunc popuii sui ge-
neralein conventum habuit. Illue et Tassilo " diix
Baioariorum cuni primoriljus gentis suae venit, et r rum, invasalico-* secommeudans per manus, sacra-
supradictus Ilaislulfus '" nefandusrex " mentiri qnae
antea pollicilus fticrat, obsidcs dulgcrc *° •', sacra-
menta inrumpere"'. Quodam dic vcualioneni IV. it, <-t
percussus est" Dei iudicio, vilam finivit. " Et quo-
nioiloet qualiter missusesl Dcsiderius res iu regno,
postea dicamus ''•
DCCLVII.
UisitConslantinus imperator regi Pippiuo cum aliis
donis organum, qui '■' in Franciam usipie pervcnit.
Et rex Pippinus teiiuil placilum siiuni in Conpcn.-lio
'6 euin Francis, ibique Tassiio venit, dux :' Baioario-
inore Francico " in inamis regis in vassaticmn ma-
nibiis suis " semclipsum commendavit, fnlelitatem-
que lain ipso regi Pippino quam filiis cins harlo et
Karlomanno iureiurando supra " corpus saneii Dio-
nisii promisit; et " non soluni ibi, sed " etiam su-
per corpns sancli Uartini et sancti Germani simili
sacrainento, fidem se praedictis domiuis suis " <lie-
bus vitae suac servaturam , est pollicitus. Similiter
el " oinnes primorcs ac maiores natti Baioarii , qui
ciim co in praesenliam regis perveneranl !", fidem
sc regi et filiis " eius scrvaturos, in praedictis ve-
ncrabilibiis loeis promiscrunt.
VARIASTES LECTIONES
1 lierhtrada 5. bercbtrada 6. berlrada 7. * supe-
riori o. ' et ad reddeinluni ea quae Roniauac eccie-
siae abstnlerat 7. * nibil promissorum 7. « iis 7.
' est reversus 2. ' abcessum I. 8 deesl 6.
• fineni 7. 10 multa deest 2; p. resi imilta mi-
sit7. " organa 7. 3? '» thassilo S. " francorum
&■ _ " in nianibiis suis i. '" super 7. ." ' " Sed
7, 3? " veriim 7. 3? " deest .'i. G. " deesl 7.
'* pervenerunl G. " fiiios G.
menia iuravit. multa et innumerabilia, reiiquias *:
sanctoruin marlyrum s* nianus inponens 3', ct lide-
litatempromisit regiPippiuocl supradictis (iliiscius,
domno Carolo et Carlomauno, sie ut vassiis *' recta
mcntc et firma devolione per iustiliam ", siculvas-
stis *' dominos siios 3* esse deberet !i. Sie confirma-
vit supradicius Tassilo ,s »upra corpus sanclorum
VARIANTES LECTIONES.
' susceptos 15. ' sacramenlol. sacramcnta lir-
mata haberel 7. sae.ramenta firmata esscnt 9. sacra-
mentis ronfirinatiis l.'i. 3 franciam 1. 7. 8. 9. * C.
auteni monachus 1 7. ' in Vienna I. '' bcrnnadana
■1. bertrada 9. bcrhtradc 13. ' rcgina 1.7. (8.) 0.
R langucbatque 7. (8.) 9. 9 ei sic obiil in pacc 7.
t8.) 9. 10 Amri 75li el 737 desunt incod. !">. " qua ■
1. 7. (8.) 9. 12. " ante I. " confirmavit, insbibi-
D lis semper manerct 1. "anleasemperp. 7. " pen
lapoli I. 7. 9. 12. " exarcbatn 1. 7. 9. 12. " red-
di<bt I. " haistolfus 7. " ncfandus rcx b. 1
»° obsides dcncgarel. " irriimpere 1.7. 9. "' c^
iam in S.erasum, deest ". 9. 12. :1 finivit vilain I
*' dieemus 7. (8.) 9. "5 organum quod I. 7. (8?) o.
qnae 12. "* compendio 1.7. 8. 9. 12. " thcssilo
duv vcnit I. "vassalico 7.9. '* reliquia 5.G. reli-
quiis 1.7.(8.) 9. 3" deest 5. "imponcns I. 7.(8).
9. " vas.iHus 1. '3 iustitinm sicul vasallus I.
" sicut vassus excidit in 1. (8.) 9. 3' domii.osuo I.
7. (8.i d,i(ini s finale in 5 erasum, dominos suos/oco
dominrs suis non intellecto; vturulem tamen singutari
numero praeferreantecedentiasuadeni. 36 tliessilo 1.
KOT.E.
" Relinquere, desererc.
■' Sententia <-;t : Tassilo Pippino et filiis fidelila-
icm promisit, iia ul , qiirmndinodum vassus donii-
iiis >uis csse de) crcl. si<' ipse vassus r< < ta menle .1
liima ricvotionc pcr jnslitiam (utjiistuin cratj (.^sct
in futuro.
579
EGINIIARDl ABBATIS ANNALES
380
ANNALES LAUBISSEKSES. A
Dionisii ', Rustici ct Eleulherii, ncc non ct sancti
Germani scu sancli Marlini ', ut omnibus diebus vi-
t;c eius * sic conservaret, sicul saeramenlis pro-
niiseral * : sic el eins homines maiores natn, qui
crant cuni eo , lirmaverunt , sicut dictum est,
in locis superius nominalis , quia * et in aliis mul-
lis. Natalem Domini cl pascha Corbonaco ■ celebra-
vit.
DCCLVIII.
Pippinus rex in Saxoniam ibal 7, et firmitates Sa-
xonum per virtutem introivit 9, in loco qui dicitur
Sitnia • >>, cl inultac strages " factae sunl in populo
Saxonum " : et tunc polliciti sunt conlra Pippinum
onines voluntates eius faciendum ", et honores in
ANNALKb K,l.NHARDI.
DCCLVIIL
Pippinus rex cum exercilu Saxoniam adgressus '
est ; ct quamvis Saxonibus validissime rcsistentibus
et munitiones siias luentibus , pulsis proelio propu-
gnalorihus, per ipsum, quo patriam defendere cona-
banlur, valluni intravit. Commissisque passirn proe-
placito suo praesentandum », usque in equos tre- B liis> P!,lrimam ex 'l»sis «^titodineBi "ccidit ', coe
centns per singulos annos. Et '* inmutavil se nume-
rus annorum in
DCCLIX.
Nalus esl Pippino regi filius, cui supradiclus rex
nomen suum inposuil ", ul Pippiuus vscaretur sicut
ct pater eius; qui vixtt annos duos, c-t in lertio de-
funclus est. " Eodcm " anno celebravit ualalem Do-
inini in Longlare " c et pascha in lopila " d. Et in-
iiiuia.it " sc numerus annorum in
DCCLX.
Tunc Pippinus rex,cernensWaiphariiim " ducem r
Aquitanioriim minime consentire iustitias ecclesia-
rum partibus quae erant in Francia, consilium fecit
cum Francis , ut iter ageret " supradictas iustitias '
quacrendo in Aquitania. Et pervenil usque in lo
cum, qni dicitur Tedoad 83 ». El cum haec vidisset
Waipharius, misit missos suos, Adolbertum n „t Da-
dinum",et dedil obsides Adalgarium "■" el Eitheiiuni
VARIANTES LECTIONES.
1 dionisi 5. ' Germaniet sancti Martyrisl. 'vitae
suae 7. (8.) 0. * sacramenlisconstrirtus p.l. 7. (8?)
* quia deett I. 7. (8 ?) 9. c Natalem etc. desunt m
omnibus codd. excepto 5. el 9., tn 17110 tameii ita re-
peritur : Eodem anno celebravit natalem domini in
Corbonaco ci pastiia. Et immutavit sc numerus an-
norum in 758. ' ibi I . " civitates saxonum cum
virtute bellica introivit 15. • sithma 1. situnna 7. n facto, commolum contra se " regis animum arleo '»
sitina 12. 10 multas tragcs ■ >. " in populosaxonnm
gitque ut promitlerent , sc omnem voluntatcm illius
esse facluros 3, et annis singulis * honoris causa ad
generalem convenlum cquos 300 pro munere dalu-
ros. His ita coinposilis, et niore Saxonico.ut rata
esse deherent, conlirmalis, in Gailiam sese cum
exercilu suo * recepit.
DCCLIX.
Nalus cst Pippino regi ftlius, queni suo noinine
Pippinum vocari voluit. Sed puer inmalura morle
praevenlus, tertio post nativitalem suam anno de-
cessit. Hoc anuo celebravit rex natalcm Domini in
Lone.Iare 6, et pasclia in Iopila ; nequc exlra re-
gni sui terminos aliquod iier fccil.
DCCLX.
Waifarius dux Ariuitaniac, cum res, quae in sua
poteslate ernnt , et ad ecclesias sub manu Pippir.i
regis conslitutas perlinebant, rectoribtis ipsorum ve-
nerabilium locorum reddere noluissel , ipsumque re-
gera pro his se ' per legatos suos commonentem
audire contemiicrei, conlumacia sua ad suscipiendum
contra se bellum concitavil, Nam rex contractis un-
dique copiis Aquitauiam iiigressiis, bcllo se res el
iustilias ecclesiaruii: exactuium 8 pronunliavil.Cum-
que in loco, qui Tedoad ' vocatur, positis castris
consedissel, Waifarius bello cerlarc non ausus, mis-
sa 10 ad regem lcgatione , spondet se imperala fa-
ctiiinm, ecclesiarum iustitias " redditurum, obsidcs
qui imperarentur daturum : dedit etiam duos de pri-
moribus genlis, Adulgurium el Ilherium. " Et lioc
mitigavit, ut statim bello desisieret. Nam acccplis
obsidibus, qui ad lidem promissionibus faciendam
dati sunt, rex belio abstinuit, domumque revcrsus,
VAPJANTES LECTIONES.
: ingresstis i. t ila I ; ceteri cecidit. 3 volunlatem
eius facluros7. ' s. a. 7. " suo exerritu 2. *lon-
glare 7. * regem rie hisre per 7. " se res ecriesia-
factae sunt. Etpost haec pollieili sunt pippinosc om-
nesv.e. facturos ei bonore suo se praesenlandos us-
que ad equos 15. "faciendasl. " praestandum 1.
'' Etetc. decsl 15. " iinposnit i. 7. 9. " defun-
elus e. i. tertio 1.7. " Eo;le.u etc. onmin usquead
n. 77Stfesuni 15. " longlasel. "topilal. "mu-
tavii 1. " waphariura 1. waffarium 7. waifarium 7b.
9. 12. gnaifarium 13. itadeinceps fere semper. !3 ut
quae agerel 1 . " tnedoad l.theodoad 12. tedoat. 13.
" dotbertum i. otberlum 8. autbertum 9. otherium
12. albcriitsl3. " dawinum 12. "adAlgariumCe-
NOT/E.
• Cherbonne ad Axonam conlra Altiniacum po- d Jupitle contra Lcodinm ct llarislallium, in dex-
sita, ant S. Marcou, olim Corbeni nuncupatum, Va- tra Mossripa.
les. Notit. Gali. p. 160. e ])uue", vicns 15000 passuum a flnvio Ligeri re
b descrinin Senda, Sinedi, Sinidi die Scridc? moius. in fiaibus Pictonum el Andium piopc Sau
' Valesio p. 285, Claire in Arducnna. uiur. Valcs. I. c. p. 552.
rumbello exacturum 7. 9 tedo i. thedoad 3 ? 5. 6. 7.
jmissa 4. " eeclesiis sua iura 7. " ilerium 5.G.
ila CAinlra se commoluni 7. ''• decst 7.
CUM LAURISSENSIBUS COLLATI. 5i2
A ANNALES LAURISSENSES.
regi Pippino, ut omnia redderet ', quicquid supra-
dicttis rex quaerebat in causis ccclesiasticis. Et celc-
bravit natalem Domini in Carisiago ! et pascha. Et
imnulavit 3 se numertis annorum in
DCCLXI.
Waipharius djx Aquiianiorum , niinime cogi-
tans de obsidibus vel de sacramcntis " suis, quasi
iu vindiclam * supra Pippinum regem exereitum
misit, qui ad Cavalonum ' civitalem vencrunt. Dum
et supranominatus rex synodtiui suum " tenerel in
villa qui ' dicitur Dura 10 , nuntialum est ei ,
qtiod Waipharius in omnibus nicnlitus est ; itcrum
rex " Pippinus illuc cum exercilu iter peragens, ef
cius (ilius primogenitus nomine Carlus " cum eo, et
nianu cepil : in quibus praecipua fuere flurbonis, " muita castella cocpil ", quorum nomina suat, Bur-
581
ANNALES FGINHARUi.
dimisso exercitu, in villa Carisiaco ' hiemavil , in
qua et natalem Doinini et pascha celebravit.
DCCLXI.
Waifarius dux, quamquam obsides dedisset, sa-
cramenta * iurasset, salitis Ltmen ratus, si 3 de in-
lato sibi atino superiore bello ultionem exigeret '.
exercitum suum, qui Erancorum possessiones popu-
laretur, usque ad Cabillonem civitatem fecit acce-
dere. Quod cum " Pippino regi generalem conventum
agcnli in villa Duria " fuisset nunciaium, coactis
undique auxiliis 6, cutn magno belSi apparatu Aqui-
taniam ingressus, quaedam opida ' alque caslella
Cantilla , Clarmontis •>. Quaedam * se victori ultro
dediderunt ', maxiraeque Arvernorum ,0 castella,
quae lunc bello premebantur. Rex tanien cuncta
quae exira munitiones invenit, ferro et igni " de-
vastans, poslquam ad I.imovieas ,! "' oppiduni ve-
nit, revcrsus est, et in villa C.arisiaeo hibernis habi-
tis, nrttalein Domini ac pascha celebravit. In hac ex
pedilione fuil cum rege filius eius " primogenitus
Karltts , ad quem post patris obitnm totius imperii
summa eonversa cst '■'■.
DCCLXIi.
Pippinus rcx suscepio a se bello finem inponere
cnpiens, ilemm Aquitanicam provinciam cum ma-
#nis copiis inlrat : eaptisque Biluriea " * civitale
bonnis ", Cantela, Clarmontis ". Islas " per pu-
gnam eoepit, et in Alverno " alia multa " castclla
coepit per placilum, quae se subdiderunt in eius do-
minio, et pervenit usque Limovicas ", vastando
el desertando '" supradiclam provinciam propier ne-
glcgentiani " Waifarii ducis. Etcelebravil natalcm "
Domini in Carisiago " villa, et pascha " similiter.
Et intnulavit sc '• numerus anuorum in
DCCLXH.
Tertio in Aquilania !6 Pippinns rex iter faciens, ct
coepit civilalem Bituricam et eastrum qttod dici-
tur " Toarcis ". Et ceiebravit natalem Domini in
y,ll"3 LUJlim JHll.lt . '. ,I(!II--I|IH. *>i!II!!<1 " ClYliaie {. ""* "
ctcastelloToarcis «, revertitnr. Hicmavitque in villa Genliliaco villa ", et paseha similiter. Et 3° in-
Centiliaco ', atque in ea " natalem Domini ac pa-
schalis festi sollcmnia " celebravit.
DCCLXlli.
Reileunte anni congruo tenipore, conventu in Ni-
vernis ls s habito, et contraclis undique eopiis, rex
Pippinus Aquitaniam repetit, et omnia quae extra
munitior.es erant lerro el igni depopulatus, usque ad
Cadurciam <■ opiduin accessit. " inde curn integro
exercitu !0 in Franeiam se recepturus, per Lcmovi-
cam " regreditur. De qua expeditione Tassilo " Ba-
ioariae " dux, aegritudine per doium simulata, pa-
triam ■' revcrsus est, Grmaloque ad defeciionemani-
mo, ad regis conspecliun " ulterius se 8S venlurum
VARiANTES LECTIONES.
1 carisiaca 6. 2 saeramentaque 7. 3 dcesl 7.
' exigerc 7. • dum C. 6 consiliis 4. conliniis 6.
' oppida 2-7. 8 quae I. * dederun! 5? 5. 6. 7.
10 aruenorum *. aruennonim 5. 6. avernorum 7.
11 igne 7. constanter, 1! lc.!iiovic3s 5. (;. limovi-
cam 7. " deem 5. 6. " pervenit 7. " belurica
i. " eadcm i. " sollempnia 2. i. solempnia 5. so-
lennia 5. solennitalem 7. " niversis 5. " veuil-i.
"e. i. 7."limovicain7 " ihassiic 3. "duxbaioa-
riac 4. " in pairiam7. " aspcctum 7.3? !6 se
u. 7.
mulavit se numerus annorum in
DCCLXIII.
Pippinus rex habuit placiium siium in Nivernis ,
et quartum iler faciens in Aquitaniam, ibique "
VARIANTES LECTIONES.
therium 5. Adalgarium et Ailerium 7. A. et Itherium
8. et Adalgarium et dedil obsides iterum regi P. 9.
A. et iiherium 15. ' redderct el q. 1. 7. ' cari-
siaro7.(8.)9. 12. i5. 3 elimmutatusesl7. ' wai-
iarius /i«c et mfra 5. " vel sacramenlis I. * vin-
dictam suam in P. I. v. super P. 7. 9. vindicta supra
15. ' calualdonum 1. cahilonum 7. cavalonnum 8.
cavaiionum 9. eabiloiiem 12. * synodnm suaui I.
7. (8.) 9. ' villa quae I. 7. (8.) 9. 10 duria 7 b.
n 12. " tunc iteruni rex 7. t. rex it. 9. " carolus
1. 7. (8.) 9. karolus 12. ila deincevs. " r.epit 1. 7.
(8.) 9. 12. 15. ubique. " burbonis I. 15. " dar-
moantisl.claramontislS. si istos I. istas S. isia 7.
(8)9 " auerneu 1. ,s multa alia 7. '• lemoni-
cas 1. lemovicas 7. (8.) 9. lemodicas 12. limodicas
J3 "1 destruendo 1. 7. !l negiigenliam I. negle-
gentias 7. negligentias 9. " naiale I. *-3 carisiaco
7 12. " domiiii et pascha in carisiaco villa anno
domini 7G2. 9. !" inimuialiis est n. i. " aquita-
niam7. 9. " '^est 1. ™ toaras 1. toarciis 12.
38 villa similiter et p. 1. 30 Et inm. elc. deett i
»< ibi 1.7. (8.) 9.
NOT.E.
• /)wi-«i inter Colonium et Aquas.
" Bourbon, Chantelte-le-Chustel et Clermont.
'■ Limoges.
* Bourijes.
• Thouan.
f Geniitly, prope Parisios
* Severt.
i> Cnkors.
3sr.
EGINH.VRDI ABBATIS ANNALES
351
AMNAI.F.S LAUBISSEKSES.
Tassilo ' du\ Baioariorum postpostiit sacramenla ct
omnia qnae promiseral , et per malura ingenium se
iude scduxit, omnia bencfacla , quae Pippinus rex
avunculus cius ei focit, poslposuit; pcr ifigenia frau-
dulenta se subtraliemlo Baioariam petiit, ct nus(|uam
amplius faciem supradicli regis videre voluit. Itex
Pippinus iter peragendo pcr Aquitaniam *, usqiic
ad Cadurciara 3 pcrvenit, Aqnitaniam vastando,
n revertendo per Limovicas ' in Franciam • rc-
versus cst. Et fucta est hiemps ~ valida, et tenuit
rcx 7 Pippinus nalalem Domuii iu villa , qni " dici-
tur Longlar 9, ct pasclia similiter. Et inmulavil se
r.um?rus annorum in
DCCLXIV
Tunc Pippinus rex "' liabuit placilum suum " ad
Worinaliam, et nullum ilcr aliud " feeii , nisi tn
Erancia " resedil, causam '* pertractabat inlcr Wai-
farium et Tassilonem '*, et cclebravii natalem Do-
inini in IC Carisiago " villa, ei pasclia •■ simiiiter.
Et inmutavit se numerus aiinorutn ii<
DCCLXV ".
Tunc Pippinus rex !0 habuit placilum " suum "-'
ad Attiniacum, et nuitum feeit aliud iler, ei celebra-
vat naiaLni Coiniiu in Aquis villi, ct pascha s mili
ter. Et inmulavit 23 se numerus annorum in
,v\mits ri.iNnw.ni.
abiuravit. Rex, dimisso in bibcrna cxcrcilu ', ad
bicmandum ' in >illa Lonclare 3 conscdit, atque
ihi naialein Domini ae pascha cclebravit. Facla esl
auiem eo ' tcmpore tam valida alque aspera hiemps,
ni inmanitate frigoris nullac ' practeritorum an-
noniin hieini viderctur possc 6 conferri.
DCCLXVI.
Tunc Pippinus rex perrexit iler faciens in Aquila-
niaro; ct placiiuiii siniiii lialiuii in Aureliania civitatc,
ct restauravii Argentomo**acastro, quod anlea Wai-
farius destruxit. Supradictus Pippinus rcx castruin
nominalum " reaedificavit, ibi ** Francos misit "
Aquitaniam continendo *s, similiteret in Biturigas*'
Erancoruin ,0 scaram conlocavit. Et cclcbravit nala-
leni Domini in Salmunciagura 31 h villam 3J, et pa-
VABIANTES LECTIONES.
1 tbessilo itn et deincept 1. * aquitaniam u. ad r.
purvenil deest 5. 'addurcia 13. * lemovicas 7.
(8.) 9. 12. legemodicas 13. " francia 15. 6 hyeros
1. 9. hiems 7. 12. '"rex deest I. B quac 1. 7". (8.) n
9. * longlaarl. iongolareiS. ,0 rcx deest I. rex
pippinus /. 9. " suum deest I. 12 et niliil tunc
uliud 1.7. " franciam 7. !). '* caussam I. cau-
samque 7.9. " wapbarium tessiloncm 1. " in
deest 1. " carisiaco?. 12. '" domini el pascha in
parisiaco villa amio domini 765.9. 19 finni 7fj» el
765 desunt in 15. " rex p. I. 7. 9. (8.) -' placi- z.
iiiui habuit 1. 7. M suuiii deest I. "Etinmutavit
elc.deesti. ** argenlonio castrum 1. argenlomum ;'
caslmm 7. (8.) 9. argentomachum castrum 12.
** nominatum deest I. "ibique7. 9. "dimisit7.
*' convivcndo 1. ad aquitaniam contincndam 9.
** lnturgiis 1. bituriras 7. (8.) '. I:' uituricas 15.
*• francorum deesl 1. ,! salnioiiigoVilla 1. salmon
giagum vill.ini 7. sajinoniaco 12. '- villam deest 9.
NOT.E
Argenton, .> uicridic cl occidcnlc oppidi Chatcau-
roiu.
DCCLXIV.
Rex Pippinus, distraclo ' in diversa aninio pro-
pter duo bella, Aquitanicura " iain olim susceptum,
el Baioaricum 9 propter Tassilonis ducis dcfcclio-
ncm suscipiendum, populi sui gcneralem conveniuin
liabuii in Wormacia civitalc. Dilalaque in futiirum
expeditionc, illo anno domi sc coulinuit. Hiemavit-
que in villa Carisiaco, atque in ea natalem Doiuini
ct sanclum paschalis fesli sollcmne 10 cclebravit.
Eodem anno '•' eclipsis l! solis facta cst primo die "
Non. lun. hora sexta.
DCCLXV.
Hoc anno rcx Pippinus domi sc coiilinuii, nrque
proptcr A(|uilanicum bcllum, quamvis nondum fini-
tuni, regni sui terminos egrcssus cst, sed generalem
popnli sui couventiim in Alliniaco " villa, hiberna "
Aquisgrani habuit 16, ubi el " ualalcm Domini ei pa-
sclin cclebravil.
DCCLXVI.
Pippinus rex propter conficicndum Aquilaniciim
bclluni couventu '" Anrelianis habito, in Aquitaniam
profei tus, distructum '9 a Waifario Argcntoma-
gum *' caslrum reaedilicat ", dcpositoque " ilii
nccnon et in 2~ Biturica civitalc Francorum pracsi-
dio, rcgreditur, nalalcroquc ** Domini Salmoncia-
ci ", pascha vero Gcnliliaci ,6 celebravit.
VARIANTES LECTiONES.
1 e. in h. 7. 5? - bimandum 2. ' longlare 7.
" boc 7. " nulli 7. ' deesl 2. 7 diclractn 4. • A.
seilicet 7.5? * baioariorum 2. " sanclum pascha
cel. 7. sanctaui paschalis fesii solciuiitatcm 5. 6.
" codem anno deesl 2. '* eclypsis 1, i. " II.
non iiiii. 3. 4. 5, priino die deest 2. " atiniaco 2.
13 hiebcrna I. !" Atliniaco villa babuiL hihernuni
icinpus aquisgrani fuil 5. ,; ubi 5. 5. ibi ei 6.
" c. in 7. 5? " destruclum 2-7. " argenlum
magn 5. '-■ reparat 7. 5? " -dispositoquc
•l ',. '•' in deest 2. i. et ibi cl in 7. '■'' nalaleiu 7.
: -..<! uliaci 1. saliuonliaco 5. li. " gentiliaco
5. U.
'■ Samaussy prope Luglunum Clavalum.
CUM LAURISSE.NSIBUS COLLATI.
586
AN>..\I.F.S tl.lMIUtl'1.
DCCLXVU.
Ort.i quaeslione ' de sancta Trinitate el ile san-
riorum imaginibus intor oricnialcm el occidenia-
ltui ecclesiam, i <1 ost Romanos ct Graecos, rex Pip-
pinus, convenlu in ' Genliliaco villa congregato \
synodum de ipsa quaestionc lialmit ; eoqnc per-
acto '', ad licllnm praediclum coiificiendiim post na-
lalem Domini in Aquitaniam proficiscitur. Et pcr
Narbonam iier agcns, Tolosam • arigressiis coepil °,
Albiensem et Gavuldanum '. J pagos in dedilionem
accepil. Et Yicnnam reversus, postquam ibi ci pa-
scbalis fosli sacra percgit, et exercilum a laborc
AVYU.t.S 1 U lllsSI.NSI.S.
sriia ' in Gcnliliaco '. l-.t inmulavit sc numcrus an-
norum in
DCCLXVH
Tunc lialmit domnus Pippinus rex 5 in supradicta
villa synoiiiiin magnum l iutcr Romanns el Graocos
de :-ancla Trinitate ' vel dc sanctorum iiiiaginibus,
el postea perrexil itcr peragens parlibus ' Aquila-
niae per Narbonam , Tolosain coepil, Albicnscm si-
militer necnon et Gavuldanum ' ; ct sanus rever-
sus est in palriam, el celcbravil pascha in Vienna "
civilate. Et in eodem anno in mense Auguslo ileruin
perrcxil ' partibus 10 Aquilaniac, Biluricam usque
venil, ihi synoduni fecitcum omnibus Francis solilo
more in campo, el inde iler pcragens, usque ad Ga-
refecil, iam prope acstatc coufecta, mcnse Augusto H ronnam " pcrvenit, mullas roccas " ^ et speluncas
a;l rcliqitiasbcUiprofcclus esl; et Biluricam vcnicns,
couvcntum morc Francico * in campo egit '. Inde-
que. '"-ad Garonnani " fluvium accedens ,J, castella
miilta ct pelras atque " speluncas, in quibus sc bo-
slium manus plurima defendcbat, coepit, inter quae
praecipua fucrc Scoralia ■', Torinna 1B et 16 Petro-
cia. Reversusque " Bituricam, exercitum in bi-
bcrna la dimisit, ipse " ilii considcns 20 natalem Do-
mini cclebravit. Eo anno Paulus papa Roinanus de-
functus est, ctiius rei nunlius ibi ad regem pcr-
venil.
DCCLXVIH.
Rcx Pippinus cum priiuum ad bcllum gcrendum
tempus congruum esse vidcret, evocato undique
conquaesivit ", caslrum Scoraliam '"', Torinnam '",
Pelrociam ", ct reversus cst Biluricain, ibique
nuntialum est dc obitu Pauli papac, cl ibi celebravit
nalalem Doinini ". Et inmutavit se numerus anno-
iiiiii in
DCCLXVHL
Domnus Pippinus rex iter faciens, et Remisla-
giium " coepit, ad Sanciones civilatem usquc per-
cxercilu, ad Santonicam !1 civitalem conlendit. Ca- ^ venit, cl ,9 ibi captam !0 malrem Waipharii et so-
pioqtie S! in itinere Kimistaiuo ", cum ad urbein
praedictam venisset, maler el soror ct neptes "
Waifarii ducis " ad conspectum cius adduclaesunt.
Quas cum pie susccplas ss servari iussisset, ad Ga-
ronnam fluviiim proficiscitur, ubi ei Erowicus " cum
alia praedicti ducis sororc oceurrit, in loco qui Mon-
tes vocatur, seque ci illam regi tradidit. Rebus
igiiur aliquot prospcrc gostis, rcx !" rovcrtilur, el
iu castello quod dicitiir Scls " pascha celebravit.
VARIANTES LECTIONES.
1 quaestio 4. * in decst K. 3 pipp. gentiliaco
villa congregacio 0. ' eaque peracta 4. " tholo-
sain 0. ,; cacpit 4 ; cepit 2. 5. 5. G. 7. ' gavui-
dianuni 3. gavuldcnseiu 7. " franciaco 5. G. " ha- j) jg,' ^
buit vel egit A. 10 ibique G. " garonam2. garon- {^,,, j
gam 4. I! acedens 2. " adque 2. 1*scolaria
5. 4. " turinna 4. torrinna '.>. G. " atque 4;
deest 7. " rcvcrsus 4. " hybernia 7. "ipscvero
ibi 3. ipse aiitem ibi 6. !0 moralus 7. !1 sattoni-
cam 4. *■ capto 4. *' riiiiaslaino 6. *' neptesque
7. 3? " rcgis G. !S deest G. " eberwicus 7.
ewonvicus 5. '* deesto. ** fels 2.
NOT.E.
rorem eius et ncptas !1 cius ", usque ad Garon-
nam ; inde perrexit in loco qui dicitur Hontis S3<J.
Ibi Hcrowicus " veniens cum il!a alia sorore Wai-
piiarii ducis, et inde sanus reversus, pascba ccle-
bravil in caslra qui " tlicitur Scls «. Ilcr.um ilcr
adsuincns ss cum domna Bertradane regina ad Sau-
ctoncs " civitatini pervenit, iliii|ue domna Berlra-
VARIANTES LECTIONES.
12. ' pascha simililcr. cetera desunt 1. ! gcniilia-
co anno q. 7G7.il. 3 rex dcesi i. rcx pippinus 7. 9.
* magnam I. ' sancla ciuilate I. ' in partibus
1.9. ' gwaldaniun i. g.ivaldanum 7. gavaldanam
12. galtiiiUlaniiui 13. s liicnna 13. ' perexit sae-
/■ihs.S. " ad partes I. " usque a garonnam civi-
tas pervenit 13. "rockasl. " conquisivit i. 7.
" scoram I. " toninam 12 16 pcro-
nalaleni domini anno 7G8. 9. 18 et
Rhcnum stagnum 1. iieriinslagniim 13. " et deesl
7. 9. 12. 80 capil 1. 12. sl capta malre. . . soro-
re . . . ncpti 7. 9. !!cius et vcnil 1.7. " montis
(alii Morlis) 1. *' licronicus 1. herovicus 7. bifii
croliimiciis 13. " castroqnodl. 7. (8.) 9. Sli assu-
nicns 1. 7. 9. 12. "7 xanctones 1.
« l.e Gevaudan, pagus aiitiqmis Gabalorum iu Ar-
vcrnis. Vales. p. 213.
'• Rocca hodieque in Ilalia caslellum montanum
aiulii, cvcmpli gratia, Rocra dcl Papa in montc Al-
liano, cl quam pliirima in Apcnnino.
' SeoraiUe», Turenne. Peyrusse. Bouquet,
■' Locus Valesio ct Botiqiielo incognitus.
« V'U Seltz in Alsatia aut locus qiiidain Aquitanix.
Vir cl. Guizot in Gallica annalium nostrorum versio-
nc (Collection dcs memoires rclatifs h 1'histoirc de
France. Annales d'Eginhard, p. 11.) Selles verlit;
Valesius duo c'|us nominis loca recensci, Selles en
llemi aut potius Celte, C.clla S. Eusicii, ct SeUet
sur Nahon scu potius Cetle, Cclla S. Gcnulpbi ; cnm
vcro Sels non a Cella originem ducat, viro dc bisto-
ria maximc mcrilo hac in rc assentiri non possumus.
387
EGESHARDI AUBATIS ANNAI.ES
3S8
ANNALKS LJkLHIS.SF.VSKS.
ANNALES EGI.NHARDI.
<lane regiiia ' cum lamilia dimisit, et partibus Pe-
trogorigo * perrexit : ei interempto Waipbario, cum
triumpho virtoriae ad Sanctones 3 reversus cst. lbi-
que moram faciens aiiquod 4 dies, aegrotare coepil,
partibus Tinonorum • rcvertendo perrexit 6 ,
orationem ad sanctum Martinum ' fecil ', ad
sanctum Dionvsium 9 usque pervenit, ibique diem
obiens " fuiivit 8. Kalend. Octob ". Dornnus vero
Carolus et Cariomannus elevati sunt in regnum,
et domnus Carolus 7. Idus Octob. in Noviomo :: ci-
vitate, Carlomannus in Snessionis civilatc similiter ;
ct celebravit praedictus gloriosus domnus Carolus
rex natalem Domini in villa quae dicitur Aquis, et
pascha in Rodomo " civilale. Et iiunutavit ''• se
numerus annorum in "
DCCLXIX.
Domnus Carolus gloriosus " rex iier pcragens
partibus Aquitaniae, eo quod Hunaldus " voluit re-
bellare loiam Waseoniam etiam et ,s Aquiianiam, el
cum paucis Francis 19 auxilianle Domino dissipata
iniqua consilia " supradicii Hunaldi ; et in ipso its-
nere iungens se supradictus »' magnus rex cum ger-
mano suo Carlomanno " in loco qui dicitur Duos-
dives ". Inde Cailomannus se reveriendo Frau
Adsumptaqiie secum uxore atque familia sua ilerum
ad urbem Santouicam ' venit. Dimissaque ibi uxore
et ' familia, cum omnibus copiis ad persequendum
Waifarium ducem animum ihtendit, nec ' iprius
dcslitii, tjnam aut caperet aut interfieeret rehellan-
tem. '• Interfecto igiiur duce \N aifario " in lerriio-
rio c Petragorico », confectoque, ut sibi videbatur,
Aquitanico bello, Sar.tonas reveisus est. Cumque
ibi aliquantum temporis morarelur, aegritudine de-
cunuil. In ipsa ' lamen valitudine 8 Turonos de-
latus, apud sancti Martini memoriam oravit. Inde
cum ad Parisios vcnisset ', 8 Kal. Octob. diein
obiit ; cuius corpus in basilica beati Dionisii inarti-
ris liumaluin est. Filii vero '° Karlus et Karloman-
B nus consensu omnium Francorum reges rrcati, et
Karlus in Noviomo " b civiiate, Karlmannus iu
Suessoua " insignia regni susceperunt c. Karlus-
que, qui maior natu erat, Aquasgrani " profectus,
ibi tiatalera Domini, et in Ratumago " civilate pa-
scha celebravit.
DCCLXIX.
Posiquam hii duo fratres patri 1B succedentes re-
gnnm inter se partiti sunt. Aquitania provincia,
quac in sortem maioris natu Karli regis cesserat,
remanenlibus in ea transacti helli reliquiis, con-
quiescere nou potuit 16. Nam Hunoldus " quidam
regnum adfcclans, provincialium animos ad nova
molienda roocilavit. Couira quem ipse, cni cadem
provincia sorte obveneral, rex Karlus cum excrcilu
ciam si iter arripiens, domnus Carolus bcnignissimus C profsctus esl. Sed cuin fratris auxilium habere non
rex ivit ad Aequolcsinam " civitatem *, et inde
* [iler procedens ad Petrogoricum. Cuius partihus
constituit basilicam iuxta fiuviiim nomcn Dronam in
honore btati Petri aposlolorum principis, in qua
post non taultiim temporis unum de imioceniibus
VARIANTES LECTIONES.
1 ibique dictam reginam I. 7. ibique domna berlra-
daiii reginam 9. * petragurico 9. 3 xanctones civi-
taiem 1. sanctones civitatem 7. '• aliquoi 1. 7. (8.)
9.12. 'thurouuml. 6 perrexit Orceronem ad
sanctum Hartinum et 1. ' mariyuum S. 8 fccit
et ad7. * dyonisium 5. 10 "biit octavo Caendas
Ociobris 1. " VII. kal. 7. " noviomis I. '3 ro-
doma 9. ''• El inmutavit etc. kic ut saepius dccst I.
" Anni 708 /J/iis cum «.769, 770, 771, 772 deesl in
13. 1C gloriosus 1. 7. (8.) 9. II. gloriosissimus 5.
aeest 10. 12. " hunoldus 8. 9. 18 et etiam venit
ad aquit. 1. " Francis deesl i . 80 dissipata sunt D suession
posset, qui procerum suorum pravo consilio ne iJ
faceret inpediebalur, conioquio lantum cum eo ha-
bilo iu loco qui Duasdives d vocatur, fratre in re-
gnum suum remeanle, ille Egolisenam 18 e Aqui-
laniae civitalem proficiscitur, ct inde, contractis un-
dique " copiis, fugientem Hunoldum persequitur ",
paulumque '■' abfuit-% quin caperel. Sed i!le notilia
locorum, in quibus regis exercitum lalere poterat,
VARIANTES LECTIONES.
' sautonicum I. 2. 5. 6, saltonicam 4. * ac
7. 3? uxore sua et C. J nequc 7. ' et caperel
et rebellantem quoquc mteriicoret 7. * w. d. 7.
3? 6 lerrilurio 2. ' illa 5. 6. 8 invalitudine 5.
valetudine 7. 9 veniset 2. 10 vero eius 7. " no-
viomago i. 3. 6. 7. " suessona civjiale 4. 5. 6.
karolus squasgrani 7. '* ratuma-
1. 10. dissipavit 7. 9. 12. dissipalum est iniquum
consilium 11. " praediclus i. " carlomano ger-
mano suo 1. " ducischius 5. duasdives 7. (8.) 9.
10. 11. 8i in franciam 1. 7. (8?) 10. 11. " cgnose-
sinam 1. equolesimam 7. equolesmam 9. equolesi-
nam 10. egolismam 11. ecolensinani 12.
NOT..-E
eessenwt; inCarlomanni dilione, verbi causa, mona
gno 0. rotoimago 2. rolomago 7. " deesl 2. " po-
lerat 5. " bunholtus 7. ila deinccps. ■' ergo lise-
nam 6. lisenam 5. '9 undique contraclis 7. undique
deesl 3. i0 prosequitur 7. 5? 2? " paululumque
7.5? "afuil. 5.
a Pcrigueux
h Noyon.
o Carolo prsler diir.idiam Aquilaniam borealis,
fralri meridionalis regui Francorum portio obvc-
nit. Carolo, exempli gralia, Andegavi.Rotbomagum,
Noviomum, Audriaca villa, monasteria S. Bertini ei
Corbeiense, Valenlinianx, Leodium, Haristallium,
Aqu:cr Duria, Trajectum inferius, Gorzia, Moguntia
et Worinatia, ideoque Neuslrisc et Austrasioe pars
borealis, Frisia, certe ct Thuringia cum Baioaria
sterium Argentoilum, Parisii, Sucssiones, Salmon-
liacum, Corbonacum, Altiniacum, Pontio, Theodonis
villa, Metta^, Yiridunum, Calmunliacum, Brocoma-
gum, Neustrise et Aiistrasia: jiars meridionalis, Se-
ptimania, Burgundi^, Provincia, Alsatia et Alainan-
nia occurrunt.
d Ejus situs ignoratur, ullra Rhenum in regno
Carloinanni fuisse videtur, non vero in Pictonibus.
• Angouitme.
38)
A.NNVLES EGlNHAItDI.
iiberains est, dimissaque Aqnitania Wasconiam '
petiit, tutuni se ilii fore arbitralus Eral tunc Wa-
sconum tlux, Lupus nomine, cuius Qdei se Huuoldus
committere non dubitavit. Ad qiiem rex missa * le-
gatione, iubct siui perfugam reddi, ca condilionc
mandata, si diclo audiens sihi non fuissel 3, seirtl
se bello Wasconiam ingressurum, neque inde prius
digressuruin, quani illius inoboedienliae lineni inpo-
neret. Lupus minis * regis perlerritus, Hunolduni el
u.vorcni eius sine cunctalione reddidit, se quoque
qnaecnmqiie imperarenlur factumm sponondit. At "
rex, donec iegali quos miserat reverterentur, ca-
siellum quoddam 8 iuxta Dornoniam ' a iluviam
voeabulo " Fronciacum J •> aedilicat. Reversis igi-
lur lcgalis, reductn perfuga, aediiicalo 10 castello, in
regnum suum regreditur " ; celebravitque natalem
Domini in villa Duria, et pascba apud sanctum Lanl-
bertuni ls in vico Leo.iico ' .
DCCLXX.
Domnus "Karlus rex babuit populi sui convenlum
generalem " in Wormacia " civitate. Berthrada "
vero, mater regum, cum Kaiiomanno minore /ilio
apud Salusiam d locuta 1T, pacis causa in Ilaliam
prolit iscilur, peractoque propter quod il!o profecta
VARIANTES LECTIONES.
1 vasconiam 7. constanlcr. * missa ocins 7. 3 id-
que ea condilione tit nisi dicto obediens fuissel 7.
sibi audiens 4. • nimis 1. minas 2. ' Ad. 2.
" deest 7 ; quod 3. " dornaniam 5. dordoniam 2
C.IM LAURISSENSIBLS COLLATL 590
A ANNU.ES IAI HIS.sKNSlCS.
sumpsit plurcs Francos ' ' cuni ounii ulensilia et
praeparamunla * corum 3 ", et ibat l super llu-
mcn Domoniam ", et aediiicavil ibi castrttm qui «
dicitur Fronciacns ' ; et in.le misos suos mit-
lcns post llttnalduin et uxorem eins atl Luponeni
Wasconcm, dum et ibi nioram fecisset * una cum
Francis, adductus est * supradictus Hunaldus i;na
cum uxore sua. Et '*' castro pra*eparalo 10 el H11-
nablo recepto.reversus est in Francia u,etcclebravit
natalem Domini in villa quae dicilur Duria '», et
pascha in Leodico vio 13 publico u. '"' Et " in-
mutavit se numcrus annorum in
collocavil dalum patii suo a domuo papa Romano,
cuius meritis et auxiliis dicebat se victorem bello
p luisse inulloties. Locus aulem quo basilica fundata
' est. Brantosmis dicitur. 1'osiea de Pelrogorico el
Eiigolesima aliisque locis suniens plures 7.]
' Iqui civitatein ipsam aspiciebant 11.]
*' [simulque Launum, episcopum eiusdcm civiia
lis, qui fuerat capellanus tfoinni Pippini regis palris
sui, quem ipse rex Pippinus episcopum feccrat de
ipsa civitale. 11.]
"* [receplo (Jnaldo et praeparato castro Fronciaco,
rediil ad Egolesimam, utii postulanie Launo episcopo
fccit iu Monaslerio sancii Eparchii auctorilatem
praecepti de lerris quae ihi sine conlentione eranl,
id est super (iuviiiin Tolveram, Magnacuin, luvena-
cum, Vasnacum, Moiiteiionein, Visacnm, Roliacuni ;
super lluvium Notram, liau.iidanem viliam, Camilon,
Cavannacum, Ulciacum, Roliacum minorem, Tor-
ciacum, Serlis. Tomolatum ; super fluvium Dorno-
niam, Montem villam, Baeiaciim, Triacum, Marle-
vam. Quod praeceptum Bartholomaeus canrelbirius
cius scripsit, et ipse domnus rex manu sua firma-
^ vit, et tie anulo suo sigillavit. Erat co tempore in
ipso monaslerio sancli Eparcbii canonicalis habilus.
Inde gloriosus rex Carolus reversus est in Fran-
ciam. 11.]
■"" [ubi sanclus Larsberlus martyr in corpore rc-
quiescit 9 b.j
DCCLXX.
Tunc domnus Carolus rex babuit synodum " in
Warmatiam " civilatem, et Carlomannus et Berta
YARIANTES LECTIONES.
1 et insumpsit populos francos 1. » omnibus
utensilibus et praeparamcntis 1.11. omnibus uten-
silibus et praeparamenta 7. omni utensilio et prae-
paramenta 8. cmn omnis generis apparatu 10. ar-
mis et nlensilibus 12. 3 ipsoruiu et ibi super 1.
' eorum ivil 7. 5 dernouicem 1. dordoniam 7. 9.
* nomine 7. i. ' franciacum 1. 3. fronctiacum 5. D dordonam 10. dorhdoniam 12. "castrum quod 1
11. F. deest 2. "aediftcaloque i. 5. 6. 1! revertitur
2. 5. " lanbertum 2. 13 riominus 7. 3. iia detn-
ceps. ■' generalem conventum 7.3? " worcia
i. " berhlrada 5. berchtrada C. bertharda i.
bertrada 7. " comma in edihonc non hoc loco sed
perperam p<,st causa demnm posilum, sensum valde
diversum reddit; lectionem nostram omnium quosipse
inspexi, et, ut mihi persuasnm est, reliquorum etiam
codicum auctoritas tuetur.
NOT.E.
8 Dordoqne.
h Fronsac.
'Luttich.
* Seltz in Alsalia ; quamvis enim Schopflinus in
Alsatipe llluslr. T. I, p. 700, 707, Valesium qui idem
censuit, male habeal, et locum quemdam pagi Wor-
inatiensis ad flumen Salusium prope lngelheim in-
telligat, quod Carolus, Wormatix conventu celebra-
(8.) 9. 10. 11. 12. ' frontiacus 12. » fecisset
vemt cuml. s adductus ct 1. " praepartilo 1.
11 franciam 1. 7. (8.) 9. 10. 11. 12. " dura 1.
" leako vico 1. >* puplieo 5. " anni huius finis es
F.inh. vita Caroli paululnm immutatus est in 9 h.
16 synodiim suum 7. " warmalia civitatc 1. 7. (8.)
10. 12. in eodice ii inm m in finc utriusque vocis eru-
sum.
10, non in Alsaliani usque ascendisse videri possil,
locum tamcn non infra Wormatiam et in regno Ca-
roli, sed in regno Carlomanui, ad quod Alsalia pcr-
/iuebat, qua?rendum essc, omnes consentiant, qui
annales nostros bene iiispcxerint ; nam hic non de
conventu Caro!i, sed Carlomanni cum matre in Ila-
liam profectura agitur.
SOI
AWU.IS I lURISSF.NSI S.
rcgina lungcmcs se ad " Salossa ', ct in eodem
anno perrcxil domna Berla regina per Baioariam
parlibus Italiac '. Ei domnus Carolus rex celcbra-
vit natalem Domini in Mogontiam 3 civilatcm ct
pascha in Harislallio '. a Et inmutavit se numerus
annoriini in
* [castro quoil dicitur Salussa 0 1>.^
DCCLXXI.
Tunc diiiniins Carolus rex synodum liabuit ' ail
Yalcnlianas 6 •>, ci eodcm anno Carlomannus ' rex
dcfunclus est iu villa quae dicilur Salmonciacus ",
prid. Non. Dec. ' Domnus rex Carolus venit ' ad Cur-
bonacum " villam, ibique vcnientes Wilcharius " ar-
chiepiscopusetFolradus"capellanuscum aliisepisco-
Et.l.NIIAIlDI ABBATIS ANNALES 592
\ A\NAI F.S ECIMUHDI
est ' negotio, adoratis eliam Romao sanctorum r,po-
sioloium Iiminibus, ad lilios in Galliam * revertilur.
Karlus autem rex natalem Damini Mogontiaci '
sanctumque pascha in villa llaristallio ceiebravit.
DCCLXXI.
Peraclo secundum morein generali convcntu su-
pcr Quvium Scaldiam * in villa Valentianas ', rcx
Karlus ad hiemandura proficiscitur. Cumque ibi ali-
quamdiu moraretur, Karlomannus frater a. d. 2 N<>-
nas c Deccmbris deoossit in villa Salmontiaco *.
Et rcx ail capiendum cx intcgro rcgmim animiim
pis ci sacerdotibus", Warinuset Adalhardus " comi- " jntcndens, Carbonacum * villam vcnit ". llii Wil-
tescumaliisprimatibus qni fuerunt Carlomanni"";
uxor vero Carlomanni ctun aliquibns pauois Fran-
cisparlibus Italiae " perrcxerunt ". Et praeclarus ac
gloriostis " Carolus" ro\ celebravil naialcm Domini
in villa quac dicitur Altiniacus " cl pascha in llari-
stallio " \illa5*. Et inmutavit se numerus aimo-
rtim in
' [seputlusquc cst in\ta urbem Rcmorum in basi-
lica bcati Remigii confessoris 9 b.]
" [et iinxetuiii domnum Karolum-superse inre-
gem, et obtinuit feliciter raonarchiam regni Fran-
eonim. Girberga vero uxor 9 !>.]
DCCLXXII.
Ttinc domnus Carolus milissimus rex " sinodum "
tenuit ad Warmaliam ", ct indc perrexil parlibus
Saxoniac prima vice, Acresburgum " (: castrum coc- L
pii, adErmensul *' usque pervenit, et ipsum fauum
VARIANTES LECTIONES.
1 salossen 1. salona 9. salussa 9 b. polassa II.
satussam 12. ! in parles ilaliae 1. 10. II.
;l moguntia civitate I. mogiinciam civilatcm 7, (8.)
mogunciatn 9. magoncia civitate 10, magontia 12.
et celebravit domnus carolus nalale ct pasclia in
warmalia 11, l harisialho 1. heristallio 7. hare-
stallio 9. heristellio 12. 8 Egrefius (Egreqius) Ka-
rolus rex sinodum liabiiit elc. prima verba codicis
C. 6 valentinianas 1. valacnlianas .">. valentinas 6.
7 karlomannus 0. iia et constanter karolus. 8 sal-
mumiacus i. salraanciacus <>. J dominus ca-
rolus 1. domnus carolus rex 5. d. r. karolus 0. ca-
rolus vero rox 7. (8.) 9. deinde rex karolus 10. et
hariura cpiscopum Sedniiensem " et Folradum pres»
bitcrum " et alios plures" sacerdotes, eomites
etiam atque primates " fratrissui, inter quos vcl
praecipui " fuere Warinus ct Adalhardus " ad se
venientes suscepit. Nam uxoreius et filii cum par-
le '" oplimatum in lialiam " profecti sunt. Bcx au-
tem profectionem eorum in Italiam qtiasi superva-
cuam patienter " tnlil. Celebravitque nalalom Do
mini Attiniaco" ct pascha Harislallio ".
DCCLXXII.
Romae Stephano papa defuncto, Hadrianus " in
pontificalu ;: succcssit. Rcs vero Karlus, congregato
apud Wormaciam " generali conventu, Saxoniam
lnllo adgrcdi statuit, camque sinc mora ingressus,
forro el igni cimcla depopulatus 5i, Acresburgum "
castrum coepit, i loliim "■''' quod Irminsul " a Saxo-
iiibus vocabatur" evertit. ln cuius deslructione cum
in cuilem looo pcr triduum morarctur, contigit ut,
propter conlinuam caeli serenitalem exsiecaiis"om-
nibus illius loci 30 rivis ac fontibus, aqua ad biben-
VARIANTES LECTIONES
1 erat7. ' in Galliam ad filios i. 5. i. G. revertilur
a. f. C. J mogonciaci 2. mogonciaco 7>. 5. C. mo-
gontiaci i. in moguntiaco 7. * scaldim 7 • va-
lentiana 7. valenciana ;>. 6, • fratcr ad pridie
Non. 1. frater ad pridie ... 2. frater ad II. Non, 5.
fratcr ad \I. non. i. frater pridie non . 5. 6. fratcr
domniis rox karolu» 11. veuii autem rex karolus 12. 1) eius pridie Non. 7 ; nos igitur mutato ad in a. d.
" carbonam 1. corbanacum 4. 9. carbonacum 10.
11. " vulcarins 7. willarius 9. 12. wilbarius 10.
waileritis II. " fuldradus 1 . l'tilrailusC.7. (8.) 9. 10.
folcarius 12. " episcopis ac sao. C. ''• adaihartiis
I. adalardus 7. (8.) 9. II. adelardus 10. " fiicriinl
Caroii Magni I. " ad partcs italiae 1. in partes ita-
liac 10. 11. " perrexit 1. C. 7. (8.) II. discessit 12.
,s et praeclarus et g. rex 1. gloriosus vero rex 9.
ct gloriosus rex 10. " carolus deesti. " atquia-
cus i. " harislelbo I. hcristallio 7. " villa anno
domini 772. 9. '* Tunc carolus rex I. Deinde ka-
rolns rex 10. " synodum 1. 7. 9. 10. II. " vur-
inaiiam 5. vurmaciam C. wormaliam 9. warraaciam
10. " heresberg l. heresbiirgum 7. 9. heresbiirch
12. " ermensil 1. licrmensuHO. 12.
veram tectionem < ante diem II. Nonas Decembris
dccessit > restituisse credimus. ' salmonciaco 7. 2?
5? salmotiaco 5. salmociaco 6. ' carboniacum
2. 8 vcnit villam 4. 10 wlharium scdticiensem C.
" briim I, " plurimos 5. " primalos I. 2.3.
primales t. 5. C. 7. "praecipueC "adelhartus
7. " patre 5 " autem hanc corum profcctio-
nem 7. '-" impalienter 7. " in altiniaco 7. T>? anii-
niaco i. " in harisl.illio 7. 5? " adrianus 5. i. 5.
6. 7. ita deincept . " ponlificatum 5-7. s,worma-
ciam civilatem i. "d. c. i. 5. depopulatis cnnck*
C. 8 ■' liuc rire ereshurgr elcrum ut in textu I. " ido»
lumqiic 7. a; irininsiilaiaxonibus 1 yrminsul saxo-
nibns C. " vocatnr S. C. " exiccalis 7. cxsiccatus
2. " I. i. i.
NOT.i:.
» Infra Leodlum siiura est.
b Valenciennei
Sltidtbeig ad Timellam
CUM LAURISSENSIULS COLLATI
504
ANXILCS I GINIIARDI.
ilnni invcuiri nou possct, Sed ne diulius siti cou-
fcctus laboraret excreitus, divinitus factum credi-
tur, ut quadain die, cum iuxla morem lempore mc-
ridiano cuncti quiescercnt, iuxla ' montcm qui ca-
siris eral coiitiguus, tanla vis aqtiac • in concavo '
cuiusdam lorrcntis» erupcrit, ul cunclo excrcilui l
sullieerct. Tuin " rcx, idolo destruclo, ad Wisuram
flimum acccssit, ibiquc " a Saxonibus duodecim ob-
sidcs acccpil. Inde in Franciain revcrsus, in villa
lleristallio ' ct natalem Domini el sanclam pasciialis
festi solemnilalcm ' celebravit,
\ AS.NAI.ES I.AI lll.-S! \:IS.
deslruxit, ct aurum vcl argentnm ' , qeod ibi reppc-
ril" abstulil. El fuit siecilas inagna, ita tit aqna
deficcrefin supradiclo loco, uhi Ermensul l slabai
ci dum voluit i!,i duos atit tres pracdictus gloriosus "
rcx stare dies ' fanura ipsum ad perdeslruenditm *,
et aquam non liaberenl; tunc stibito divina largiente
gralia media die, cuncto cxcrcitu quiescenlc, inquo-
dam lorrcnie, omnibus hominibus 8 ignorantibus,
aquae eflusac suni largissimae, ita tit euiictus cxcrci-
lus sullicicnter ' baberet. Tunc super Wisoram "
lltivimn vcnit siiprascriptus magnus " rcx " , ct ibi
cimi Saxonibus placituin babuit, ct recepit obsides
diiodecim ", ct rcversus est iu Franciam " ,et cac-
lebravil natalcm Domini iu ll.uislallio '", ct pascha
B siinilitcr. Ei inmutavit se numcrus annorum in
DCCLXXIH
Tunc domniis Carolus 10 rcx " pcrrcxit ad hie-
mandum l8in villa quac dicilur Tbcodone " viHa";
ibique venicns misstis domni Adriani aposlolici. no-
niine Petrus, pcr inare usquc ad " Massiliam ", ct
inde lerreno " ad domniim " Carolum regem 9" us-
que *• periungens " invitando scilicet snpranomina-
tum gloriosum s" regem tma ciim Francis pio Dei
scrvilio et ittslitia sancti Pelri seti solatio '• ecclesiae
super Dcsidcrium rcgem el Langobardos '". Et idco 31
marilimc vcnil, quia viae clausae fucriint " Domanis a
Langobardis. Tunc domntis ac praecelsus Carolusrex
consiliavil " itna cuin Francis, quid peragerel 3i ;
DCCLXXIII.
Hadiiaiius papa cuni insolentiam Desiderii regis
eiLangobardorum9oppressionem " ferre" non pos-
set, dccrcvit ut " legationcm ad Karlura regem Fran-
coriim iniltcret,3,eiimquc sibi " atque lloinanis ad-
versus Langobardos opem ferre rogaret la. Et quia
id terreno itinere perltaliam ficri non poterat, eutn
quem miscrat legalum, nominc Petrum, ltomae
navem "conscendcrc ct Massiliam usque " pcr mare
ire, alque indc terrcno itinerc in Franciam fecit
pervenire, Qui cum ad regcm in Theodonc ls villa b,
uln tunc hiemavcrat, pcrvenisset, et ei iegationis
suae causam aperuissel, eadcm, qua venerat, via
Romam regressus 1B est. Rex vero :" rebus, quae in- ^ ct sumpto consilio", ut iia " sicut misstis apostolici "
icr Romanos ac Langobardos gerebanlur, diligenli ^1
cnra pertractatis, belluin sibi contra Langobardos
pro defensionc Roraanorum suscipiendum ratus,
eiim toto Francoram excrcilu Gcnuain " c, Durgun-
diue civitatcm iuxla Rhodanum silaui venil. lbique
de bello suscipicndo deliberans, copias quas secum"
adduxerafdivisit, etunam partem cumBernhardo"
palruo suo per iuonlem lovis ■' ire iussit; alteram
ipse ducens •", per montcni Cinisium *' Italiam in-
trarc " contendit. Superaloqtte Alpium iugo,Deside-
VARUNTF.S LECTIONES.
1 propc monteni 7. 5? ' aquarum 5? 7. ' con-
cavitatc 7. » e. c. 7. 3? » lune 2? 3? 7. 6 ibj 1.
7 barislallio 7. ■ sanctum pascha 7. 3 longobar-
dorum 4. 5. 0. conslanter. " deest 7. S? "ferret
non posset2. *" tlecst 7. 3? '•> mill.ere 7. 3?
ul sihi 7.3? ie ferrcl rogarc 7.5? '« nav
3? " iisque massiliam 4. 5. 6. le llicdone
donis 7. " reversus (>. " dccst 7. •' gebennara 7.
geneuam civitatem 3. " uno folio exciso, sequen-
tia usqu.* ad voccs nnni 773 virtutc compulsi eas in
codicc 2. desunt. " duxerat 4. «• bernbarto 7.
" deest 3. " cynisium li. cinisum 7. " decst ~.
VARIANTES LECTIONES.
1 aurum et arg. 1. * ibi retulit 1. * magna ei
lanta quod deliceret \ deficerel ut sup. 3. * ermeu-
siil l. bermensiil 10. "gloriosus dcest 6. 6 dies
deestl. ' perdisliucndiim 3. * hominibus deest
(i. » suflitieuter (i. '° vviseram 9. wisaram 10. ita
deinceps. " suprascriptus magnns deest 6, " rex
magnus I. ■* duodecith dccst 7. ^1 franliam 5.
15 haristalho 1. doniini et pascha in haristallio et in
numeris mutalus cst annus domini 773. 9. 10 Tunc.
rex karolus 0. " carolus niiiissimus rex 7.
19 hyemandum I. " teodone 0. 20 villa dcest I.
51 ad dcest i. 7. " maxiliam 5. arclatum II.
" inde cum Kei.o I. inde lerreno gressu 9. i. iti-
nere lerivno 10. indc pcr lcrrara II. •'doninum
deest 6. •" regem tlcest I. 7. 10. " usqnc dccst 1.
6. " coniungens 1 , pervenicns C. pervenit 9. !" glo-
riosiun deest 6. "9 per dei servicium ct iusticiam
viin 7 W sancti pctri seu solatio 6. "° Iongibardos 1. " et
5. the- 'n(^e "clausae erantC. " consilium iniit cum l.
consiliatus esi unactim 6. coiisilium hahuit una cuni
10. •• pcraget 1 . ageret 6. " consilio iussit siout
I. c. iussii ui sicut 7. "° ita deest 10. " adriani
papae 7. 9. missusdomni apostolici adriani pcr ver-
htiin ipsius post G.
NOT.E.
• De torrente islo prope Oldenbckc pagum haud
miillum a Fonlibus Lippi.e distanlem, qui jam fons
resonus der Uullcrborn atulil, cf. Furstcnbergii prin-
cipis Monumcula Padcrborn. p. 2IC>. sqi|. Cnjus fon-
ns nalnra cum ita comparata sit, ttt cum ipsuin
torrenlem nnslrum esse ambigere non liceat, Irmio-
snt quoque iion Ereshurgi, sed aliquol passuum mil-
libus a Li[ipi.c foniibus orientem et merldiem ver-
sus constitisse patet. Hine el Irminsul sive Ermensiil
lrmini sive Arminii columnant fuisse, et verum Va-
Patroi.. CIV.
rianx cladis locum doceri videmur. Signum vcro im-
mortalis herois ct fanum in quo consisleret, magna;
fnisse molis, ita ut vel hodie ejus fundamenta super-
essent, ex eo colligitur, quod Carolus cum lolo
exercitii sno Iriiluum ad minus in ejus dcslruclione
cotisumpsil.
b Thionvitle, Diedcnhofen.
" Genf, Geneve.
d Summus Pcnninus , modo mons S. Bernardi
major.
13
535
EGIMIARDI ABBATIS ANNALES
398
ANNALES LAURISSCNSI.S
per verbom tlomni Adriani apostoliei posiolavit ',
ita licrct ', lunc sinodnm ' suprascriptus4 glorio-
sus rex " lenuit generaliler c cum Franc.is Ienuara '
civitatem; ibique exercituni dividens * iam fatus
domnus' rex, ct pcrrexit ipsc per monlem Caeni-
sinm ", ct misit Rcrnchardum " avunculum smim
per monteni lovem " cum aliis eius 13 fidelibus. Et
tnnc ambo exercitos ad clusas '' se coniungenlcs ",
Desiderius ipse obviam domni Caroli regis venit16.
Tuuc domnus " Carotas rex ima cum Francis cas-
tra melatus est ad easdem clusas; el " miltens sca-
ram suam per montana 19, boc senticns *• Deside-
rius ", clusas " relinquens " supradicliis " domnus
Carotus rrx una cum Francis, auxiliante Domino et
iniercedentc beato Petro aposlolo, sine laesione. vel
aliquo eonturbio clusas aperlas, Ilaliam introivit ipse
et omnes fideles sui; el Papiam ■ civitatem usque
pervenit " et Desiderio incluso, ipsain civitatem
obsedil. Ibique donnius Carolus in sua castra " nata-
lem Domini celebravit, et pascha in Roma ". Et
inmutavit se numerus annorum in
DCCLXXIV.
Et dinn" propter dcfensionem sanctaeDci Roma-
nae ecclesiae eoilem anno, invitante " summo pon-
lifice, perrexissel ", dimissa niarea contra Saxones,
nulla omnino foederationc suscepta ", ipsi vero "
Saxones exierunt cum niagno exercilu supcr confi-
nia Francorum ", pervenerunt usque ad caslrum
quod nominatur Buriaburg >> ; altamen ipsi confi
A ANNAI.r.S ECIMIARDI.
rium regcm fruslra sibi resistere conantem citracon-
gressioncm ' fugavil, Ticenoquc J inclusum obse-
dil , ct in obpugiiatione civitatis, quia difficilis erat,
totum biberni temporis spacium mulla moliemlo
consumpsit.
DCCLXXIV.
Dum haec 111 ltalia gcruntur, Saxoncs velut pero-
portunam ' de absenlia regis nancli ' occasionem ,
contigtios sibi Hassorum " terminos fcrro et igni po-
pulanlur. Cumquc in eo loco qui nunc Fi ideslar « ab
incolis noininatur, basilicam a beato Donifatio marlire
dcdicatam incendere molirenlur, atquc hoc clficere
casso labore conarenlur, inniisso sibi divinilus pavo-
niales de hac causa solliriti , cum " hoc cernerent, *-■ re subitaneo, turpi 6 trepidatione confusi, domum
castellum " sunt ingrcssi. Diini igitur ipsa 36 Saxo-
VARIANTES LECTIONES.
1 posiulatum 1. postnlavit (>. 7. 9. poslulaverat
10. * fieril. * synodum 1. 7.-elc. * supradictus
1. decst 6. 9. 5 rex gloriosus 7. ' generaliler de-
est I. ' lcriiein civitale I. in icnuina civitale 6.
apud ienuain civilatem7. 9 in ianuensi civitate 10.
in genua civitaie II. iebam civilatera 13. 8 diuidens
tam factus rex d. et p. 1. dividens perrexil ipse 7. 9.
10.11. 9 domnus deest 6. " canisiuin I . cenisiura
7.(8.)9. cinisium 10. ccsusium 11. " bernardum
1.7. (8.) 9. 10. 11. " iovis 1.7. 10. 12. " aliis
suisf. 1. 7. (8.) 10. u sclusas constanter 9. " con-
iugentes 5. 16 desiderius dortino caroloregi obviam
iVit 1. des. i. o. domnocaiolo regi vcnit 7.(8. ) 9(re-
gi dcesl), 10. II. " donmus deest. 1. 6. " et deest
7. "montesl.7. nionlanis 8.9. " hos sequens D gressus, priusquam eum Saxones venisse " senli
1. »' desidcrius rex 7. (8. ) 9. " claosas5. " re- _, ,„.M „ „ .„ „„ ^.MM ,„ici, „_„„;
fugiendo revertuntur. At rex, diuiisso ad obsidio-
nem atque cxpugnalionem Ticeni ' cxercitu, orandi
gratia Romam proficiscitur. Etcum, peraclis votis,
inde ad exercitum fuissel reversus 8, fatigatam lon-
ga obsidionc eivitatem ad * dediliouem compulit ;
quam caeterae civitatessecutae , omnes se regis ac
■"FrancoTUin poteslati subdiderunt. Et11 rex, subac-
ta et pro tempore ordinata Italia, in Franciam rc-
vertitur , caplivum ducens Desiderium regem. Nam
Adalgis " filius eius, in quo Langobardi '* multum
spei habere videbantur, dissperatis '* patriae rebus,
relicta Italia in Graeciam ad Constanlinum impera-
torem se contnlit, ibique in patritiatus " ordine
atque honore consenuit. " Rex autera domura rc-
liquit 7. (8.) 9. 10. " supradictus deestS. supradi-
clus vcro d. 7. 9. " pervenit. Hie in codd. 8. 9. 96. .10
W.inserunturqune infraa. Tlklegimus i Et dum
voluisset.i " caslris suis 1. li. 7. in ipsa castra
9. iutra sua castra 10. •' in roma pascba I. " Et
dum voluisset desunt 1. 13. anno 773 habentur
in 8. 9. 9 I) 10. 11. " ineilanie 7. orante 10.
30 perrexit C. 31 suseepla ipsi Saxones 7. suseepit.
Ipsi vero saxones 9. *" vero deesi 9. 10. 33 franco-
rum et p. 7. 9. f. pervenerunlque II. 3' cumque
6. 35 caslef.o 6. 3b ipsa deest 0.
rent, tripertitum ls iu corum regioncs inisit exerci-
VARIANTES LECTIONES.
' congressum 7. ' licinoque 7. ticinioque 4. tyci-
noque 0. * oporlunam 7. 3 ? 'nacti^.S?5 asso-
rum 5. * turpi recentiore manu in a mutalum 3.
' lyceniO. liciniV. 8regressus3. 'ind.7. " deesl
7. "A17.3? "adalgisus 5. t>. 7. " langoberdi
1. " desperalis 3 — 7. 15 patrialus 1. "perman-
sil recenli manu in cod. 3. additum. " venire 5.
"triparlituro3. i. 7.
SOI JF..
a Pavia. desertus. Chronicon Gottwic ex Schrainkii disser-
t Mons Bierberg , ad dextram Adarnae ripam , lat. tle episcopatu Buraburg.
prope villam Ungedanken contra Fridislariam, bodie c Frjnlar
397
CLM LAURISSENSIBUS COI.LVfl
308
4NNAI.ES ECINHARDI.
V
4N.NALES LAIRISSC.NSIS.
lum, qni inecndiis ac diieptionibus cunrta devs-
stans , compluribus etiam Saxonum, qui resistere
conati sunt, inlcrfectis, cum ingenti praeda regres-
sus ' est *.
norum ' gens coepisset sacviens domos * forinsecus
incendio cremare, vencrunt ad quandam basilicam
in loco qui dicilur Fricdislar * , quam sanctac me-
moriae Bonefacius novissimus marlyr consecravit ,
alque per spiritum propheliae ' praedixit, quod
nunqiiam incendio * crcmaretur. Coeperunt autem
idem 6 praefati Saxoncs cuni nimia intentione ad-
versus eandem certarc basilicam , qucmadraodum
cam per quodlibct ingeniuin igni 7 cremare * po-
tuissent. Dum baec igilur 9 agercnlur, apparucrunt
quibusdam chrislianis qui crant in castello, simili-
ter 10 ct quibusdani paganis qui in ipso aderant cxer-
cilu , duo iuvenes in albis, qui ipsam basilicam ab
igne protegebant ", et propterea ibidem non polue-
B riint ncque interius neque exterius igncm accenderc,
nec aliquod damnum " eidem " infcrre basilicac :
sed nutu divinae maiestatis pavore perterrili, in
fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus
est autem postca unus ex eisdem Saxonibus morluus
iuxla ipsam basilicam, genibus curvis adclinis su-
pra '4 pedes, babcns ignem et ligna in manibus,
velut ore flando eandcm basilicam igni tradcre vo-
luisset16. Et reverlcnte domno 16Carolo rcge a Roma,
iterum " ad Papiam pervenit 1B, ipsam " civilaleui
cepil, et Desiderium regeni cum uxorc et filia, vel
cum " omni thesauro eius palatii ". lbiquc venienlcs
omnes Langobardi de cunctis !i civitatibus Italiae,
subdiderunt se in dominio " donmi gloriosi Caroli
regis et Francorum. Adalgbisus "' (iiius Desiderii
regis, fuga lapsus mare introil v5, et Constantinopo-
lim perrexit. Tunc gloriosus doninus " Carolus rex,
ipsa Ilalia " subiugata et ordinata, custodia " Fran-
corum in Papia civitate dimittens, cum uxore et re-
liquis Fraucis Deo adinvanlc cum magno triumpho
Franciam revcrsus est. Et dum " pervenisset ad lo-
cuin 30 qni dicitur Ingilinhaim '■ a, mittcns ** qua-
tuor " scaras in Saxoniam, tres ** pugnam cum Sa-
VARIANTES LECTIONES.
■ reversus C. ' est. Karolus ab Italia regrediens,
dedicationem ecclesiae sancii Nazarii marlyris ei
translalionem corporis ipsius in monastcrio noslro
Lanresheym celebravit , anno incarnalionis Doraini
DCCLXXIV. Cal. Sept. 7.
VARIANTES LECTIONES.
1 saxonum 6 — l^. * domos decst 6. s fri-
dislar 7. 12. fredislar 9. fricdislar 10. II. * per
spiritum prophetiaerffesiG. 'inccndiaG 6 iidein
7. ctc. 7 igne 7. 0. etc. deesl 6. * concremare 6.
9 igitur deesi 6. 10 simul 5. " protegebant pro-
U pterea 7. '■ neque aliquod dampnum 6. " hisdem
5. iisdem 9. 10. II. " super 7. 9. ** voluisset.
Revcrtens vero domnos carolus rex 7 ,s domno
deest G. " et iierum I. " pervenit 1.7. 9. 10.
19 et ipsam 7. 9. "° filia et cnm 1.7. 10. H. " pa-
latii eius I. 7. 10. 11. !1 de eis eiv. 1. " se do-
minio 5. G. 10. ** adaigulfus 1. adalgisus 6. 10.
adalgisus vcro 7 (8.) 9. 11. " intravit 1. introivil
7. 9. 11. ,s domnus deesl 6. " iialia sibi s. 7. 9.
" custodiam 1. 7. cuslodias 5. ordinata custodia 9.
10. cuslodia relicta II " Et cum 1. 7. 10. " in
locum 6. 10. II. in loco 7. 9. " ingelheim 1 in-
gilinheim G. ingelhaim 7. 9. insilheim 11. " misit
I. 7. 10. 11 " quatuor 5. '* saxoniam quarum
tres 1. 7. saxoniam. At illi trcs 9
NOTiE.
• De Ingelheimensi palatio Cajsareo cf. Schoepflini dissertationcm in Commentationibus academiae Theo-
doro I'al.'inue. t. I, pag. 500.
399
EGINHARD1 ABBATIS ANNALES
WO
ANNAI.FS I AlT.ISSf.NSES. A
xonibus iniciunt, ci auxiliantc Domino victores c\-
liti iuiii ; quarta vcro scara non habuit pugnam, sed
i iini praeda magna iulaesi ' ilerum reversi suni ad
propria. El caelebravitpraefatusgloriosus ' rex nata-
lem Domini " invilla, quac dicilur Carisiacum, siini-
litcrel pascha '. Et inmulavii sc numerus annorum in
DCCLXXV.
Tunc pius atquc ■ praeclarus domnus 6 Carolus
:c\ habuit sinodura ' ia villa quae dicitur Duria 8,
ci indc iter peragens ' parlibus Saxoniac, Sigibur-
(;iiin ,0 castrnm cepit, Acresburgum " reaedilica-
vit " super Wisoram " fluviuni venit in loco w qui
dicilnr Brunisberg "; ct " ibi praeparabant Saxo-
iips " bellum, volenies ripam supradicli lluniinis de-
ANNAIE.S FC.INIIARDI.
DCCLXXV.
Cum rex in villa Carisiaco biemaret, consilium
iniil , ut perfidam ac foedifragam Saxonum gentem
belloadgrcderetur, ct cousque perseveraret, dum ant
vieli chrislianae rcligioni subi crcniur ', aul omni-
no tollerenlur. Habitoque apud Duriam villam gcnc-
rali coiivcntu, Rhcno quoque 'trausmisso, cum toiis
regni viribus Saxoniam pctiit, ct primo staiim irapelu
fcndcre; auxi!ianle'Domino ct Francis dcccrtanlibus " Sigiburgum • caslrum ', in quo '• Saxonum prae-
fugaii '" Saxoncs, Franci ambas ripas oblinuerunt,
et miilii Saxnncs ilii occisi simt10. Tunc doninus f.a-
rolus i'c\ dividens excrcitum suum, sumpsit socum
i|nos voluit, pcrrexit i0 osque Obaccrura " fluviuin.
ll)i oiiincs '' Austrelcudi " Saxones vcnicntes cum
Hassione", et dcderunl" obsidcs iuxta quod pla-
euit "\ «t iuravcrunt sacramcnla, sed fidcles csse
parlibus supradicli domni Caroli "! rcgis. 5" Similiter
imle revcrtente " iam di< t'i miti ;simo *° rcge ", ve-
nerunt Angrarii '"' in pago 3J qui " (iicittir Bucki 3"
iina cum Brunone et rcliquis optimatibus 30 corum,
< t dcderunt ilii obsidcs " sicut Austrasii. Et indc re-
VARIANTES LECTIONES.
' illacsi l. 7. elc. ' gloriosus dee$t 6. 3
.1 pascha in carisiaco viila anno 775. 9.
irulc in eodice 5. scriplura kaiolns obtinet.
'.. ' domnus deesl (i. rex domnus karolus 15. rex
karolus 6. 'synoduni I. <i. B duria iler tunc p.
I. * agens 13. 10 sigisburgum 7. 10. " heres-
hurgum 7. 9. II. " reediflicavit 6. " wisaram
K». 15. wiseram 9. '■ iu locum 1. ii. 15. ad lo-
i iiui 10. II. ■* brmiisherc 15. brunisburg lO.bru-
nisburgoH, 16etdces(15. " se saxones ad b. 15.
" fugientibus saxonibus 1. 7. '.). fugati suni saxones
".. vagantibus saxonibus (i. fuganlibus saxones 8.
Ingatis saxonibiis 10. faiigalis saxOMibus 15. 1S inul-
tique saxonesibioccisisunt, Domino adiuvante franci
victores exiilerunt. Amcn. ita dcsinit codex 15.
*• voluiiei perrexil 1.7. 9. clc. "obacerum 1. aboc-
crum cofrcctum abodcrum 5. obaccrum (i. obacrum
7.9.10. 11. !2 auctorcs saxonum venientes cuni
liassionibus 1. " austrcleudi saxoniam 7. a. saxo-
nuin 10. "cum bassionc 5. cmn hasione 6. cuin
sidium crat °, pugnando coepit. Aercsburgum aliud
castrum a Saxonibus deslructum munivit', et in co
Francorura praesidium posuit. Inde ad Wisuram flu-
vium vcnicns, in eo locoqui Brunesbcrg ' * vocatur,
congrcgatam Saxonum multitudinem offendit, (|iiac
eum transitu 8 lluiiiinis arcere conabalur. Scd fru-
stra. Naminprima congrcssione pulsi fugatique snni,
et magnus eorum numcrus ibidcin intcrfectus est.
El° rex , amnc traiccto, cum parte exercitus ad
Ovacrum 10 fluvium conlcndit, ubi ei Hcssi ", unus
c " primoribus Saxonura, cum omnibus Ostfalais "
occurrens, et obsbles quos rcx imperaverat dcdit,
et sacramenlum fidclitatis iuravit. Inde regresso 1V,
domini r ciim iu paguni qui Burki " '■ vocalur pcrvcnisset,
'" ""ic Angrarii " cum suis primoribus occurrerunt, el sic-
ui Oslfalai, iuxla quod " impcraverat, obsides ac
sacraroenia dedcrunl ". Interea pars excrciius quam
ail Wisuram dimisit, in eo 19 loco qui Hlidbeki *° a
vocatur castris positis, incautc se agemlo !1 Saxo-
imm fraudc circumvenla atque decepta esi. Nam
cum pabulatores Francorum cirea nonam dici Iki-
ram reverlereniur in castra, Saxones eis, quasi et
ipsi eorum socii esscnt s% sese miscuerunt, ac sie
VARIANTES LECTIONES.
1 ita constanter ccdiccs mcdii aevi fereomnes, edito-
res subiicere, traiicere, ctc. exsuo ingenio receperunt.
* renoque 4. 3 arcem 7. '* qua 7. • erat prae-
sidiura 0. * mnniunt 4. ' bruncsberc 4. briinnes-
Berg 5. 7. 8 a transilu 7. 9 time rex 6. l0 oua-
rum 4. 5. obacrum 0. 7. " besso 7. hesuuinus
mansione 9. cum assione 11. cum hassion 10. cum J) e4. esswinus e5. hcssumuse6. "ex7.3? " ost-
bussinOn 12. " hassione dederunt 9. " placnil
regi 9. " caroli deest I. *■ rcgis karoli 6. " in-
dc iam rcvertentc m. I . reVertendo <>. 30 miltissi-
ino regi 6. 31 m. domno rege 1. 7. 3! angariiO.
1 1 . 33' bago 5. "quod 1 . 30 buckhi I . buki 7. bocki
8. bachim 10. boceusi II. 30 obtimalibus 6. 37 d.
obsides 1. d. obsides ibi 7.
NOTjE
falis3?7. ostllais 5 ; retiqui constanter ut in textu.
1V rcvcrsus 7. "buchio? 5. 6. 7. " angarii 4.
5. 6. ungaiii 3. " qnod rex i. 7. w obsides dede-
.runt et sacramenta iuiaverunt 7. " deest 3. 7.
20 hudbeki 1.2. 3. 4. 7. budbechi 5. 6. nlrumque ex
hlidbeki corruptum esse patei. " incaute agens 5. 7.
" s. csscnt corura 3? 7.
1 Sigiburgiim ncc Sigeberg, nec ut V.CI. Wigand
in libro Die Vorseit,ein Taschenbuch fur 18-21, p.
79. sqq. vult, Sigburg seu Segburg ad Dimelam, sed
castruni jam deslructuin , in rupe praecisa ad con-
fluentes Rurae et Lennac. I'ossas ibi aniiqiias adhuc
conspici, cx D. Moller commenlatione Uber Hohen -
sijbcrg Dortmund, ah. 1804, di lici.
b Prope Huxaram, de quo Monuraenta Pa lerisor-
nensia ct D. Wigandi dissertationem modo laudatam
cuuferas. Anuo 1295 ab Ottonc episcopo Paderbor-
nensi et Adolfo ct Alberto coiniiibus Swalenbergicis
funditus eversum est, ctim co usque abbatumCor-
beiensium castrum et sedes nonminquam fuissel.
Mons est ahus, prxruptus, fossis compluribus, qua-
rum nonnulbc Sachsengraben, id est lossa; Saxonum
audiunt, nmiiitus.
r In quo nions der Biikkcberg el oppidum princi-
pale Buckeburg, Wilhehno comite suo apud exteras
qunqiic gcnles nobililaliiiii.
J Hoiiie Lidbach, ad occidentem Mindae.
401 CUM LALRISSEMSIBUS COLLATI. 402
ANNALES F.CINHAUDI. A ANNA1.ES LAl RISSENSES.
Kraucorum castra ingressi sunt ; dormientesque vertenle ' praefato rcge, iiivenit aliam partem de
ac seinisomnos adorli ', non modicam incautac suo exercitu super fluviuin Wisora, conlinenles ri-
inultiludinis caedem fecisse dicuntur. Sed vigilan-
lium ac viriliter resislentium virlute repulsi % ca-
stris excesserunt, et ex paclo quod inlcr eos in 3
lali nceessitate fieripoterat, discesserunt. Quodcum
regi fuissct adlatum, quanla potuit celerilalc adcur-
rens, fugientium terga insequutus *, magnam ex
eis proslravit multitudinem * ; et tum demum We-
stfalaorum * obsidibus acceplis, ad hiemandum in
Francia ' reverlitur.
DCCLXXVI.
Regi donmm reverlenti nunliatur, Hruodgaudum '
Langobardum ', quem ipse ,0 Foroiuliensibus " du-
cem dederat, in Italia res novas nioliri, et iam con-
plurcs " ad eum civitates defecissc. Ad quos motus
comprimendos cum sibi fcslinandum iudicaret. stre-
nuissimum quemque "suorum secumducens, r.iptim
pam quam iussi fuerant 2. Saxones cum ipsis pu-
guaiii fecerunl in loco, qui dicilur Lidbach 3 , ct
Franci Deo volente victoriam lialmerunt, et plures
ex ipsis * Saxones " occidcrunt. Hoc audienle domno
Carolo rege, ilerum super Saxoncs cum cxercilu ir-
ruens, et * non minorem stragem ex cis ' fccil, et
praedam multam conquisivit supcr Westfalaos e, et
obsides dederunt , sicut et alii ' Saxones ; el tunc
obsidibus " rcceptis, et praeda multa adsumpla ",
et praeter (er slragem Saxomun iaclam '», supra-
dictus domnus 13 Carolus rex ad propria reversus
est, auxiliantc Domino, in Franciam. Tunc audiens,
H quod Hrodgaudus '• Langobardus '» fraudavit fidem
suam, et omnia sacramenta rumpens, et vnluit 16 Ila-
liam rebellaro, lunc illis in partibus cum alirjuibiis
Francis " domnus Carolus rex iter peragens, et
caelebravil natalem Doinini in villa quae dicilur
Scladdislat ,s <*. Kt inmutavit se numerus anno-
rum in
DCCLXXYI
Tunc domnus " Carolus rex Italiam ingressusesi
partibus" Foroiulensium petcns sl, Hrodgaudusoc-
cisus est, cl supradictus domnus 2! Carolus rex ad
" Tarvibium ,k civitalcm pascha caelebravit, et cap-
las civitates " Foroiulem, Taravisiura " cum reli-
quis civitalibus quae " rebellatae" fueranl : eldis-
Italiam '•prolieiseitur, Hruodgaudoque" qni regnum posuil eas omnes per Francos, et ilerum cum pros-
adfeclabal interfecto, civitatibus quoque , quae ad q peritate ct victoria reversus est in Franciam. Tunc
eum defecerant , sine dilalione ,6 receptis , el
in eis Francorum comilibus constitutis, eadem
qua venerat velocitate " reversus est. Cui vix Al-
pes transgresso occurrerunt ", qui nunciareiit, Ae-
resburgum castrum " a Saxonibus expugnatum, ac
pracsidiiim Krancorum quod in eo posuerat expul-
sum; Sigiburgum aliud caslellum oppugnatum qui-
dera, scd, non captum , coqnod liii qui in co causa
pracsidii '• fuerant conslituli, facta cruptione incau-
tos atque obpugnationi intentos Saxones a tergo in-
vaserunt " , et plurimis interfectis reliquos non so-
lum oppugnaiiouein dimittere, sed etiam fugere
compolenmt, palanlesque ac dispersos ad Lippiam 5'
usquc fluvium persecuti sunt. Haec cum regi adlata
VARIANTES LECTIONES.
' dormienlesqne aggressi 7. * compmsi 5. 7
3ex5? 7. * insecutus 2-7. " m. p. 7. p. cx eis
magnam multitudinem 5. « hac quidem vice vvest-
laloruin, in sequenlibus autem ut in lextu scribitur
1. ' fiaiiciam 3. i. 5. (i. 7. » byuodgaudum 3
rnodgaudum 4. hrndgaudum 5. ' rodgaudum G
rotgaudum 7. " langobardorum 2. 5. '• deest 7
11 foroviniensibus C. " cum plures 5. ,J quendani
in ilaliam 7. 3.' " hynodgaudoquc
4. 5. 6.
3. ruotgaudoque 4. rudgaudoque 6. rotgaiuloqne 7
dilatatione 2. " velocitate venerat 4. reJoci 2
occurrcruut ei qui 4. 5. 6. " arcem— expusrn i
tam -- ea 3? 7. " pracsidii causa 5—7. »' in
vasere 5. " lipiam 1.5. libiam 2.
» Sclitetstadt in Alsatia.
mintius vcniens, qui" dixit30 Snxones rebeltanies31,
ct omnes obsides suos dolgtos", et sacramenta rup
VARIANTES LECTIONES.
1 revertcndo G. s quam iussi fueranl deesl C.
3 lidpach I. liddach 5. diddacb corr. lidbach C. lid-
bad 7. lidbah 8. 9. 10. litea II. * ex ipsis deesl I.
7. II. " saxonibus 9. de saxonibus 11. «irrnens
et dcest 1. et deest 7. 9 ' ex ipsis 1.7. 8 wesl-
phaleos 1. wesifalos C. 9 et illi alii s. 7. 9. 10
et cum aliisobsidibus 1 " assurapta 1. 6. 9. sunip-
ta 7. " ei parilcr strage s. facla 1. 7. el ler sli'a-
giae saxonum facta 6. et terlio facla strage saxonnm
ll.iji 10. deesl ; in 5. syllaba ter deest. " supra-
dictus domnus deest 6. "ruodgandus l.rodhgau-
dus et rodgaudus 5. roipudns". 9. II. rodgaudus
10. ita el infra. 15 longibardus I. '« rumpens vo-
luil 7. 9. " francis liinc carolus I. " scladistat
7. 9. scladdislath 8. sclezistat in elisatio9 b. selexeis-
" lat et pascha in Elizatio 12. donmus el alia simili.i
hic cl atiis in Incis desunt G. " domnus deesl I. rex
ut praediximus ad Papiara civitatem venit et snb fcs-
linatione in partibus Foroiulensium iior dircxit
Ann. ilett. in narratione da Aeresburgi oppugnalio-
ne Ann. Mctt. Heginonem seqttuntitr. 2" est per
partes fori iulii iter peragens 1. " perguns G. 7.
(8.) 9. cum p:\rtcsforoiuliensiiiin peragrassel 10. !a
supradictus doranus rfeesM. 6. " apud I 7. ,v
laravisium hic et infra 7 II. tarwisium 9 tbarvi-
sum 10. " captis civitate foro iulii tarvisio I. *«
foroiulcnsem 7. foroiulium 10. " et quae 5. "
rebellarani 1. rcbellaiae crant G. " qui deesfl. 7.
9. etc. 30 venit et disil ">. " rebellare 1. rebellas-
i.- sco. 10. i-ebeil; l sC.9. 3; dulgtos tid^i 1. dultos
'>■ tulios 9.
NOT.E.
403
EGINHARDI ABBATIS ANNALES
404
ANNALES I U RISSI NSI s.
ta ' el Aeresburgum castrum pcr mala ingenia s et
iuiqua placita, Francos exindc suadenles exiendo 3 ;
sic Acresburgum * a Francis derelictum , muros el
opera • destruxcrunt 6. Inde pergenles voluerunt de
Sigiburgi ' similiter facerc , auxilianle Domino
Francis cis 8 viriliter repugoanlibus nibil praeva-
luerunl. [Dum enim 8 per placila cos, qui infra ip-
suin caslrum cuslodes erant, inluderc 10 non potuis-
sent,sicul feccrunt alios qui in aliud caslclluin " fue-
rant , eoeperunt pugnas et macliinas praeparare ,
qualiter.per virlutem poluissent illud capcre, et Deo
volente, pelrarias " « quas praeparaverunl " plus
illis daranum " fecerunt, quam iliis qui infra caslrum
rcsidcbant. Cum eniin vidissent, quod eis non proli
A ANNALES EGINHABDl.
fuissent ', convcntu apud Wormaciam babito, Sa-
xoniam sinc mora slaiuit cum exercitu esse peten-
dam , conlractisque ingentibus copiis ', tanta cele-
ritalc ad dcstinatum a sc in Saxonia 3 locum per-
venit, u t omnes bosiiuin conatus, quibus ei resisterc
parabant ', illa feslinalione praeverteret °. Nam
ad fontem Lippiae veniens, inmensam illius perfidi
populi nuiltitudincm velut devotam ac • supplicem,
el qnain erroris sui poeniterel 7 , vcniam poscenlem
invenit. Cui cum et B misericorditer ignovisset , ct
eos qui se christianos fieri velle adfirmabant , bapii-
zari fecissct , dalis et acceplis pro fide servanda
fraudulentis eorundem promissionibus , obsidibus
quoque quos imperaverat reccplis , Aeresburgo ca-
ceret.praeparaverunl eliam clidas ,6 b ad debelian- B slro quod dirutum cral restaurato, alioque caslelloc
duni per virluleni ipsum castelltim. Sed Dei virlus,
sirot iustura esl, superavit illorum virtutem, ct
quadam die cum ljcllum pracparassent adversus
christianos qui in ipso castro rcsidcbanl , apparuit
manifeste gloria Dei supra domum ecclesiae quae
est infra ipsuin castrum 16, videntibus illis " tam
aforis, quam ctiam ls ct dcinlus , ex quibus multi
inanent usque adhuc , et dicunt vidisse 19 inslar
duorum scutorum colore rubeo llamnianles et agi-
tantes supra ipsam ccclesiam : et cum boc siguum
vidissenl pagaui qui aforis erant, slaiim confusi
sunl, ct inagno timore perten iti, coeperuut fugere
ad caslra", et omnis muliitudo corum inpavorecon-
cussi fugam arrepti ", alii ab aliis se invicem -inter-
liciebant. Qui enim retro propler pavorcm aliqucm"
respiciebanl, inligebant " se lauccis corum , qui
anle illos fugiebant »" ct in humeris portabanl, et alii
VARIANTES LECTIONES.
* rumpere t. J inalum ingenium C. ' suadcndo
cxire ab ipsis francis 1. * heresburgo... dcre-
licto 7. * opera saxones d. 7. 9. e destruxerunt.
Et inde 8. 9. (10.) (11.) ' sigiburgo 1. sicisbureo
7. 8. 9. 10. « eis deest 7. (8.) 9. 10. II. • Dum
enim... servos suos. deest 1. et in ann. Einhardi,
Fuld. et Tit. Ilinc apparel , lotata hanc narrationem,
auae praelerea in diversis codieibus diverso loco cul-
locata legitur, nonpro (jcnuino textu habendam, sed a
quodam rerum pento exemplo suo, unde codicesS. (i.
1. 8. 9. 10. 11. l± fluxerunt,pusl annumlHS, in mur-
gine adiectam esse. In cod. 5. C.7. non postsecundum
inde sed post primum inserilur < deslruxerunt inde.
Dum enim scrvos suos pergentes. lndc vo- i»
luerunt,» m codicibus 8. 9. 10. 11. 12. post similiter
facere, utrobigue minus recte. In codice 13. omnia
huius_anni post est in Franciam una cum unnis 777.
778. 779 desunt. " includere 7. " aliuin caslel-
lum 7. alio castello 0. '» petrariac 7. ,3 praepa-
ra^erantC. u damui C. ls clidos 7. " basiiicam
inlra ipsum castrum constilutaui C. " vid. multis
C. 7. 9. vid. cuuctis 10. 18 etiam deest C. 19 vi-
disse se 7. *° ad castrum 5. -' fugam arripienies
7. fuga arrepta 5. " seab invicem 5. " aliquem
deest C. "liilligebantC "infigebant lanceaseorum,
quos in humeris portabaut in corpora antecedeniium
9. propter pavorem, ah antecedemibus lanceis con-
fodiebantur H. lugebaut 5.
super Lippiam conslructo *, et in ulroque non ti,o-
dico praesidio reliclo , ipse " in Galliam rcvcrsus,
in villa Ilcristallio " hiemavit.
VARIANTES LECTIONES.
* Tonnenta lapidibus jaciendis.
* Crates.
regi nuntiarentur 7. » saxoniampetere staluit ,
contraclisquecopiis7. 3 saxoniam 2. 5. 4conaban-
tur 7. »per\erteret3? 5. G. 7. • et 7. ' ac
quasi e. s. veniam p. 7. 3? » et cum 3. • ex-
slructo 3. " deesl 2. " haristaliio 5? 7.
NOT.E.
c Li loco Lippstadt fuisse existimos
Kfi CUM LALRISSENSIBLS C.OLLATf. W
IHNALES LOI.VHAItUI. \ ANNALES LALRISSENSES.
diversis iclibus intcr sesunt pereussi'el divina ultio-
ne iudicali. El quanlum super Dei eos virtus prop-
tcr salutcm * cliristianorum opcrata cst , nullus
narrare polest ; altamen quanluin illi plus pavorc
perterriti fuerunl, lanlo magis christiani confortali
omnipotcntem Deum laudavcrunt, qui diguatus est
suam manifcslarc potenliam super servos suos.] Et
indc fugam arripienles Saxones, persccuti sunt cos
Franci, interlicienles illos usque ad flumen 3 Lip-
piam, castro salvalo ; ct cum vicloria rcvcrsi sunt
Franci. Et cum pervenisset domnus Carolus rex
Wormatiam, ct ornnes istas causas ' audiens *, eon-
iunxit sinodum ad eandein eivitatcm : et ibi placi-
lum publicum tenens , et eonsilio 6 f.tcto, ciim Dei
ji adiulorio sub celerilatc et 7 niinia 9 fcslinatione
Saxonum eaesas ' a seu l0 flrmiiatcs subito introi-
vit. Et " Saxoncs pcrtcrriti ", omnes ad loeuin ubi
Lippia consurgil venientes ex omniparte, el 13 red-
didcrunl patriam per wadiuin ■' omnes '* manibus
eorum.clspopondcunt se esse chrisliaiios.cl sub di-
cioniludoiiiniCaroli regisetFrancorum subdiderunt.
Et " tunc domnus Carolus rex una cuin Francis reaedi-
flcavit l8 Aeresburgum castruin denuo ", etaliud "
caslrum super Lippiam , ibique venienles Saxo-
nes una curn uxoribus et infantibus innunicrabifcis J1
mullitudo baptizali sunt **, cl obsidcs, qitanlos iani-
diclus domnusrex eis *' quaesivil, dederunl, et per-
fccla supradicla castella ct disposiia 5k per Francos
scaras " b residentes et ipsa cuslodienles S8 , revcr-
q sus est domnus rex " in Franciam , cl caelcbravit
natalem Domini in HaristaHio **, et pascba in villa
quac dicitur Niumaga !3 c. Et inmulavil sc numerus
annorum in
DCCLXXVII. DCCLXXVII.
Rex prima veris adspirantc lemperie Novioma- Tunc domnus Carolus rex sinodum publicum " ha-
gum profeclus est, et post celebratam ibidem pa- buitad Paderbrunnen 31 prima vice; ibiquc 3J conve-
schalis fesli sollemnitatem , propler fraudulentas nientes a3 omnes Franci , et ex oinni parte Saxoniae
Saxonum promissiones , quibus lidem babere non undique 3V Saxones convenerunl35, exceptoquod Wi-
polerat, ad locum qui Padrabrun ' vocatur genera- dochindis " rebcllis extitit 31 cum paucis aliis 3" ■ in 39
lein populi sui convcntum in eo habiturus, cum in- VARL4NTES LECTIONES.
genti exercitu in Saxoniam profectus est. Eo eum ^ TX^^Jn^ut^^l
venisset, totum perfidae genlis senatum ac populum, sa.s istas 5. " audisset 6. 6 concilio 1.7. ' celc-
qucm ad se venire iusserat , morigerum ac fallaci- rilale el deesl 6. s nimiact I. J casas 7. 9. ler-
ter ' sibi devotum invenit. Nam cuncli ad eum ve- "s *°- " caesas scu deest Jj? " Tunc Saxones 7.
, . 9. " saxones per lerras I. 13 et n<vs( /. ■' vvai-
nerunt praeter Widichindum \ unum ex pn- j) dium f . wadimoniam 9. "omnibiis 1. 7. omnem
morihus Weslfalaorum , qui mullorum sibi faeino- in 9. "dicionei. 67 — 9. etc. "ctdeesti. ti.
rum conscius, et ob id regera veritus \ ad Sigifri- " reclifieavit 1. reedidicavit 6. " denuo deest I.
, , r. , n. • • anum ti. :l et in niimcrabilis 6. lnnuiuerahmbus
duui Danorum regem profugerat. Celeriqni , » baplizata cst 6. » eis deest 1. de eis 6. ab
venciant, in lanlum " se regis poteslati 9 pcrmi- cis 7. 9. 10- " perfectis supradictis castellis et
dispositis 1. 7. 9.(10.). " scaros 6. '• scaris
1'i'Sidenlibuset ip^tscustodienlibiis 7.(1(1.). " <lom-
VARIANTES LECTIONES nus rex deesf i . '"haristalho l.arislallio i». 59 nio-
maga I. neuinaga 7. M publicam I. 5. Jl apr.d
1 padrabrunno 2. padabrunno 3. paiherbmiuio i. padesbrunnen i. '* venientes 1. '3 convcnien-
padrahunno 5. C. padrabrunna 7. » faclaeiler 2. tesque ibi 6.- av saxoniae undique deest 1. " ron-
8 veneranl i. ' wiuichindum i. windichinum 0. venerunt deest i. " vindobundis i. wilochindis 7.
vvidikindtim 7. 'e3?7. 6 v. r. i. 5. 6. ' si- windochinus 9. wiiioebindus 8. '7 rebellis resta-
geiriduni 2. "ita7. 9 polcslate 3. rctl. SB aliis deesti . " ct in 7. 9.10.
iSOT.E.
* Muniraenta ex arborihus stralis. « Simrvegen.
•> Scara, nostrum Schaar, tuima.
407
ECIMIAHDI AISBATIS AiNNAJ.ES
408
ANNAI.ES LAUMSSENSES. A
partibus Nordmanniae ' coiifngium fecit una cum
suciis suis. Etiam ad eundem - placitum 3 vene-
runt Sarraccni <le parlilius Hispaniac *, liii * sunt
Ihinalarabi ct lilitis Deiuzefi °, qui ci laline loseph
nominatur, similiter ct ' gcner eius, ihique multi-
ludo Saxonum baptizati sunt 8, cl sccuiidum mo-
rem tllorum oiimciu ingcnuitalem cl alodem * ma-
nihus dulglura " fecerunt ,l , si amplius inmulas-
senl " secundnm malam consuetudincm eoium, nisi
conservarent u in '* omnihus chrislianitalem , vel
fidelitatem supradicli " doroni Caroli regis et filio-
rum cius vel Francorum. El ,0 celehravit natalcm
Domiui in villa quae dicilur Dotciacum ,7 °, cl pa-
siha in Aquitauia '", et ** in villa *° Cassinogilo sl b;
et inmutavit sc numerus annorum in C
DCCLXXVHI.
Tunc" domuus Carolus rex ' iterperagens *' par-
libus *' Hispaniae s5 pcr duas vias; una 2C per Pam-
pilouam ", per quam ipse supradictus magnus rex
perrexit usque Caesarauguslam ; ibiqne venicntes
dc parlibus Burgimdiae el Austriac "", vel Baioaiiae,
«eu Provinciac 2* ct Seplimaniae 3", et pars Lango-
bardorum ", et coniungentes 3I se ad supradictam
civitatem ex 8S iitracpie 33 paile exercilus , ibi obsi-
dcs receptos de Ibinalarabi et de Abulauro 3* cl dc
inultis Sarracenis , Panip.lona 35 distrucla , Hispa-
ii! " Wascones *' subiugatos, eliam ct Nabarros 3",
revcrsus 30 in partibus vo Franciae. Et ciim audis-
sent Saxones , quod domnus Caiolus rcx et Franci
ANNALtS CCIMIAIUlI.
sere ', ut ca condicione tunc vcniam accipere *
mererenlur, si ' ultcrius sua statuta violarent, et
patria et liliertate privaventur *. Bapli/.ata • est
ex ° cis ibidcm inavima multitudo, quae se, quam-
vis falso , christianam fieri vellc promiserat. Venit
in eodem loco ac tempore ' ad regis praescntiam
de Hispania 8 Sarracenus " quidam nomine ibina-
larabi ,0 cum aliis Sarracenis sociis suis, dedens se
ac civitates, quibus euin rcx Sarracenorum praefe-
cerat. Idcirco rex, peracto memorato conventu , in
Callia reversus ", nalalem Domini in Dulciaco "
villa , pasclia vero in Aquitania apud Cassinoil-
lum '* celebravit '*.
DCCLXXVHI.
Tunc ex " persuasione praedicti Sarraceni spem
capiendarnm quarundani in Hlspauia civilalum liaud
frustra concipiens, congregato exercilu , profectus
esl ", superatoque in regione Wasconum Pyiinei "
iugo, piimo Pompelonem ,8 Navarrorum '* oppidum
adgressus , in deditionem accepit. Inde Hibcrum **
amnemvado ti'aiciens,Caesai'augiislains,praceipuaiii
illarum parUum civilalcm acccssit, acceptisque quos
Ibinalarabi " et Abulbaur " , quosque alii quiilam
Sarraceni obluleruiit "* obsidibus , Ponipeloncm "
revcrtitur. Cuius muros ", nc rcbellarc posset, ad
solum usque destruxit, ac rcgredi statuens, Pyrinci
saltum ingressus est. ln cuiussuminitatcWasconcs"1
t:im longc fuissent *' partibus Hispaniae, per suasio- C insidiis conlocalis, cxlremtim agincn adorli, totum
exercitum inagno tumullu pcrlurbant **. Et licet
[molus precibus el querelis christianorum , qui
oraiit in Hispania suh iugo Sarraccnorum, cum cxer-
ciiu Hispaniam intravit 0 b. |
" |Ilis innumerabilibus lcgionibus Hispania lota
conliemuit 9 b.J
VARIANTES LECTIONES.
1 nordmaniae 5. normanniae 7. 9. s ad idem
I. 7. 10. * plaeitum hoc vocabulo incipil codex%
1 h 'spaniae scilicel ibinalakabe I. ' hi 5. 7. etc.
■ de \i/osi t. diuzefi 5. deiuzevi 6. ' simililcreti.
">. (j. 7. 8. 9. 10. noininatiir et gener eius Alaruiz
II. vocem alarvi/. nonnisi repelitum alarabi este per-
suasus sum , lectionem codiris 2 simile dedit el pro
corrupta habco. s baplizata est 1. * alodum 7.
9. hereditatem 9 b. '.* dulgium 1. diillum 7. " fe-
cerc I. " mutassent 7. u couservassenl 7. 9.
in dcest 1.
Franci Wasconibus tam armis quam animis prae-
siare viderenlur, tamen et iniquitate locorum et ge-
nere inparis pugnae infcriores eflccli sunl. in hoc
cerlamine plcrique s* aulicorum , quos rex copiis
praefccerat , intcrfecti sunl, direpla impedimenla ,
cl s' hoslis propler notiliam locoruin stalim 30 in di-
VAIUANTES LECTIONES.
1 submisere 7. * percipere3. 3utsi 7. * pri-
varent I. 2. carcrenl (apcrte ex emcndationr) 3.
privarentur 4. 5. 0. 7. 5 baptisala 2? 3? 7. "ciiiu
.r<. ' venil iisdemet I. et l. 7. tenporc 2. " ispa-
nia 2. 9 saiaccnus 2 ? 7. " Ebinalarabi 5. 6.
Abehalarabi 9. (vid. ibid. p. 170. tin. 18. quod et
Chesnium et Bouquelum effngit) " in galliani rever-
sus 2. 5. 7. in galiiam convcrsus 4. 5. 6. in franciam
supradicti deesl I. "■ ct rcx 1. ce- 1) <j. » ducciaco 5. duciaco 2. 3. 9. duniaco, at. du-
lebravil rex 7. " doriacum I. dorciacum 7. do
ciacuin 9. " equitania 6. " et deest 1. 5. 6. 7.
erc. '* et uilla in 1. " villa quae dicitur cassiuo-
gila I. SJ Bic iucipit rodcx 3. " agens 6. ?v in
paitesl. " parlibus italiae 5. '-'iiuam 7. " pam-
pilonem I. 0. "auslrasiac 9. " provinliae 5.
3useptimaiiaae I. 31 langobardorum cnuiungentes 7.
ss ct ex 7. 3:1 unaqiie I. s*receplos Derbanalambi
'•i Drabalaurol. "pampilonca 2. destrucla I. 5.
0.7. 8. 9. eic. " liispanis wascoiiibus subiugalis...
r.aharris I. iT bispanos et wascones 7. 9. 3* na-
varros 7. 30 Heveisus.... et cum 2. reversusesl l.
7. 10 in partes 1. *' essent in p. 6.
cciaco, ms. dutcia 7. " cassinoilum 2. 3. 7. cassi-
noildum 0. cassinogilum 9. '* celebravit. )n qua
villa naius esi ei iilius cx Hildegarde rcgina, queraex
sacro fonte llludouicum nominauerunt 7. " rex
3? 7. 9. I0 c. e. p. esl desunt 7. " pyrenei 3? 0.
9. pirynei 4. pyrenaei rnontis 7. " pampeloncni
2? 9. " navarnorum 3. navarormn 0. *" iberum
7. 9. hybcrum 5. S1 caesaraugustanam 5. ss quos
sibinalarabi 2. quos abenalarabi 9. quos ihnalarabi
7. S3 abilbaur 9. abitlahur 6. ** dedernnt 7.
*" murura 9.3. !" w. s. 4. 5. 6. S7 perlurbabant
magno iumultu 9. s'' plurimi 7. " ct dir. imp.
7. ' 30 dcrsl 9.
NOTJE.
• Douzn in pago Mosomagcnsi, propc Scdan. Cf. b Casscnev.il in pago Aginnensi. Ibid. p. 151.
Vales. I. c. p. 182, 183.
w
CUM LALRISSENSIBUS COLLATI.
410
IfWALES EGIMIARDI.
versa dilapsus esl. Cuius vulneris acccptio ' ma-
gnani partera rerum felieiter in Hispania ' geslariiin
tn corde regis obnuhilavit. Inlerea baxones, velut
occasionem nancti , smntis armis ad Khenuin us-
que profccti sunt. Sed einn amiiem iraicere non
posscnt, quicquid a Diutia ' u <i\ilalc usque ad
fluenlcm • Mosellae vicorum villarumqiic fuit , ferro
el igni depopuiali sunt. Pari modo sacra profanaque
pessumdala. Nulktm aelaiis aul scxus • discrimen
ira liosiis fecerat, ut liquido appareret, eos non prae-
dandi , sed ultionem 7 exercendi graiia Francorum
tcrininos introisse. Cuius rei nuncium eum rex apud
Autesiodorum * civiiaiem accepisset, exlemplo *
Franeos oricnlales " atque Alamannos " ad piopul-
L AN.YILES LICIUSSENSES.
nem * supradicti Widokindi ' vel 3 sociorum eius
secundum consucludinem malam ilerum rebellati
sunl *, et uuntiatum cst boe • domno rege e Carolo
ad Autosiodorum7 civitalcm. Tunc praedictusdomnus
rex miltens scaram » Franciscam, ut sub velocitale
feslinarei ad resistendos supradictos Saxones 9 : sed
illi rebelles ad Henuin usquc Diviciam ,0 pervene-
runt , lunc praeJantes secus Ilcnum ", el mullas
malitias facieutes, ecclcsias Dei incendentes in san-
ctemonialibus ", ei quod faslidium generat cnumc-
randi u. El cum " subilo audienles de reversionc
donmi Caroli regis, ct de scara eius quani misit ob-
viam "illis, lunc a Saxonibus dimissd Reno, reversi
sunt per Logencbi " ° parlibus " Saxoniae, el sca-
sanduin bostem festinare iussit. Ipsc caeteris copiis B rac ls Francorum non " occurrcrunl obviam eis, sed
diinissis, Ilerislalliuni " villain. in qua biemare con-
stituerat ", venil. At Franci et '* Alamanni qui con-
tra Saxones missi erant, inagnis itineribus ad eos
ire eontendunl, si furle in linibus snis eos invenire
possent. Sedilli, iam reperacta, revertcbantur ad
sua. Quorum vesligia scquuti qui a rege missi fue-
iuni, in pago Hassiorum super fluvium Adernam iter
agentes invcnerunt ", eosquc statim in ipso fluuiini.s
vado adorti, tanta stragc ccciderunt ", utex ingenti
multitudiue ipsomm vix pauci doniuni fugiendo "
pervenisse dicantur.
DCCLXXIX.
At rex de Ileristiillio, uiii biemaverat et ubi na-
lalein Domiiii ac sanciiini pascha celebraverat, pri-
vesligium eoruin " ohscrvantes , consecuti sunt eos
super fluvium , cuius vocabulum cst Adarna ", in
loco qui dicitur Lihesi 22 f. Ibi pugna *3 incepta et
valde ** bene liiiila, auxiliante Domino Franei viclo-
rcs extiterunl; ct muhiiudo Saxonum ibi occisi "*
sunt, el fugientes 2'5 eum maguo conlumelio " re-
versi sunt Saxoniam !8. Et caelebravit supradi-
etus 9a cleinenlissiinus rex nalalem Doiaiui in villa
quae dicitur ao Uaristallio •', et pascba similitcr.
Eiinmutavii se numerus annorum in
DCCLXXIX.
Tune domnus Carolus rcx iter peragens partibus
Niustriae ", et " pervenit 3V usque in villa 35 quae
paiiibus ;
maveris temperle raovons, Coinpendiu.n J> venit. Et C dicilur Conpendio 3<; et tune itenm
cum iinle, peraelo propler quod venerat negotio,
revertisset " , occunil ei llildibraiidus " dux Spo-
litinus 20 cum niaguis nitiucribus in villa Wircinia-
<o '-' ' . Quem et benigne °'! susccpil", et muneribus
Auslriae, obtulit se Hildebrandiis 3" dux
VARIANTES LECTIONES.
1 suassionem 2. * vindekindi I. widokindi corr.
widokingi 2.widokingi 3. widukindi 4. widochindi .ri.
widichindi (i. wilhochindi 7. widechinni 9. widochindi
10. ll.widikindi 12. •w.ctsociorumi.7. etc. * re-
bcllaverunt S. • hoc deest 5. * regi 1.5. 6. 7.
7 annosiodorum 1. aulhisiodorum 5. autisiodorum
6. 7. clc. " scaram fraiieorum velociter et fesli-
nanter ad resistendum supradictis saxonibus ad 1.
9 francorum ut sub fesiinalionc curreret ad resisten-
dum saxonibus , sed illi rebelles pervcnerunt usipie
diuciam li. "' diucam I. diuiciam 2.3. diutiam corr.
dutiam 5. diuciam (i. dureciam 7. duiiiam 8. dui-
tium !). " renuin conslanler in codicibus quos ipse
inspexi 2. 5- 6. " sanctimonialibus grassati (d)
ixusseu (juod 1. 7. cuin sanclimonialibus 9. " numerandi
idae 9 ■L,(>. ,kTum subilo 7. 1S eius. Misit obviam 2. *•
longenhri I. ioinahi 5. loginahi 6. longenehi 7. lon-
gene 8. II. lingonem 9. logene 10. " partes 1. "
scara 2. " non deest 9. "° ipsorum 1. " adarnia
7. "2 liesi 5. liesu 0. " L. in pugua 2. *' valde
deesl 6. "occisa et reliipii I. " et reliqui 7. "
conlumelia magua 5. inagna coutumel a I. 6. 28 iu
saxoniam reversi sunt 1 ''' supradictus decst
7. 30 villa quae dieitur decst C. " haristalhio I.
" neustriae 7. riiustriae cuir. austriae (i. 33 eldeest
(i. 7. 3' pervencrunl in 1. " villam 5. 6. 3C eom-
peiidium 1. 3' per nartes 1 •" hillibrandus 6,
NOT.-E
» Duiii conlra Cokmiam. cerle iu itinerc Compendio Duriam quaercndura.
" Compiegne. ■> lu confluente Lippiae cl Rheni.
"' Siius ejus nec Valesio nec Bouqucto exploralus ; " P.i^us ari L-iganam, I.ahngau.
ijuod si non Virisiaeum, Verzy, prope Rhemos sit, f Poela Snxo ad hunc annum ItatlenfelJ vocat.
douatum in dueaium sunm remisil. Ipse aniino ail
Saxonicamexpeditioncm iulento, Duriam venii, ha-
bitoque iuxta nioreui gcnerali conventu, Rhenum
in co loeo qui Lippeham "'' u vocaliir, cum exer-
VARIANTES LECTIONES
1 accepti 1. 2. i. o. (>. accepli dolor 7. accepti
reeordalio 3? 9; eitm hoc ioco subslanlivum deside-
retur, reicctis codicum 7. et 9. comecturis., una, 6
litteru nddita sensum reslituendum ccnsui. - in
inspania 2. 3 nacti 5-10. * diucia (i. dtiieia r>'.
9. duilia 7. " fluenta3? 9. flumcn 7. "sexusseu
sacrarum virginum 7. ' ultiouis exercen
8 antesiodorum 1. 9. aulisiodorum 4. 5. 6. autc-
1'oderum 5. altissiodorum 7. ' cxemplo 1. extim-
plo I. 5. 6. '" or. fr. 1. 5. G. " alemannos 7.
!•. " barislalliuni 3. 0. ila constanter. '3 byema-
rel 9, '* alque !). ac 0. " repereruiu !>. reppere-
nint 5. " ceeidere 7. " fuendo 1. ls reverlere-
luro? !». " hildebrandns 2. 5. 6. 7. 9. hiltibran-
i'iis 5. ,0 spolelanus ">. r>. 7. !). spolitanus (i.
11 wirtiniacoS. •• qucin bcnigiiissiinc o. !t. 2:i re-
eepit 5. !>. J'' lippchan 2. lipphcan 5. lippiain i.
lipjiia 5. (>. 7.
411
ANNAI.tS LAtRlSSENSKS.
Spolitinus ' cum mulia munera ' in praesenciam 3
supradicti magni regis, iu villa qui l vocatur Virci-
niacum ', et fuit sinodus in villa uuncupanlem 6
Puria , et iter aclus est ' in 8 partibus Saxoniae.
Ad Lippeham * transitur 10 Renus fluvius ", cl
Saxoncs volucrunt resistere in loco qui " dicilur
Bohholt " «. Auxiliante Domino, iion praevaluerunt,
sed ahindc fugientes , reliquerunt omnes lirmitalcs
eoruni, et Francis apcrta csl via , el inlrociintes in
Westfalaos ■'', et " conqucsicrunl 1G eos omncs. He-
liqui 17 qui ultra Wisora 13 fuerunt ,0, cum se iun-
xisscl domnus Carolus rex ad locuin qui dicitur Me-
dofulli so L, ibi dcdcruni obsides, et denuo 51 sacra-
inciita Grmantes ; ct tunc !2 reversusesl suprascri-
ptus gloriosus rcx iu Francia ". L't celebravit n< ta ■
lem Domini in Wormaliam civitalcm", et pascha
simililer. 1 i iiimutavii sc oumerus annorum in
DCCLXXX.
Tiiiic dommis Carohis rcx iicr peragens ad dispo-
ncndam Saxoiiiam , ad Acrcsbiirgum pcrvcnit, ct
inde ad locuin ubi Lippia consurgit, ibiquc sinodum
tenens, inde iter peragens parlibus Albiac fluvii, ct
in ipso itinere omncs Dardongauenses " * ct multi
de Nordleudi ** J baptizati sunt in loco qui dicitur
Orhaini " , ullra Obacro fluvio. Et perveuit usquc
ad supradictuni fluvium, ubi Ora !8 c confluit in Al-
bia **, ibi omniaque 30 disponcns 31 lam Saxoniam
quam ct Sclavos ", et *' rcversus est supradictus
pracclarus rex in Fraucia 3W. Tunc sumpto consilio,
EGINIIARDI ABBATIS ANNALES 412
A ANXALF.S ECINIIARDI.
citu ' traieeit. Cui cum Saxoncs in quodani * loco
qni Buocholi 3 vocatur, vana spc ducti resistere
temptarent, pulsi fugatiquc * sunt. Et ° rcx Wcst-
falaorum rcgioncm ingressus , oinncs cos in dedi-
tioncm acccpit. Inde ad Wisuram vcniciis, castris
positis in loco nomine Midufulli 6 , staliva per
aliquot dics babuit. Ibi Angiarii' et Oslfalai vcnicn-
tcs, ct obsidcs dederunt, ct sacramenta iuravcrunt.
Quibus pcractis, rcx trans Hlicnuiii Wormaciam "
civilatcni in liiberna ° so rcccpit.
DCCLXXX.
Indc, cuni pnmum tempoiis oporlunilas adrido-
rc 10 visaest, iterumcummagnoexerciluSaxoiiiam "
profcctus cst, transiensquc per castrum " Acresbur-
gum, ad fontem Lippiae venit, ubi castramelatus,
pcr aliqnot dics nioralus est. Inde ad oricnlem itinc-
rcronverso, ad Ovacrum 13 fluviuni accessit. Cui
cum ibi omnes " orientalium parlium Saxones, ut
iusserat, occurrissent, maxima eorum multitudo in
loco qui Orhcim " appellatur, solita simulatione
baptizata cst. Profeclus inde ad Albiam, castrisque
in co loco, ubi Ora 16 et Albia confluunl, ad habcn-
ut iterperagens"oratiomscausao36pariihusRoinae, <J da stativa conlocalis, lam ad res Saxonum qui ci-
una cum uxore sua domna Uildegarde 37 regina. El
cclebravit nalalem Domini in Papiam civitatem 38.
Et immutavit se nuinerus annoriiin in
VARIANTLS LECTIONES.
' spolctanus l.spolitanus 0. 7. 9. '■ multis munc-
ribus 1. 5. 6. 7. etc. 3 pracsentia 1. 5. 6. 7. etc.
' quae 1. 5. 6. 7. etc. ' wirciniacum I. 5. 7. etc.
irciniacum 6. 6 villa quae dicitur 1. nuncupanle
5. 7. nunctipata C. * peregit I. 0. peractum cst 6.
peractus cst 7. 8 in deest I. 5. 6. 7. etc. 9 lip-
pcam 5. lippaham 7. '" transito rheno fluniine 1.
11 transilu 2. Iransitus5. tr. r. fl. decst 6. " quc 2.
13 buoholz I. bobholz 5. bohholtz G. bohholz 8. hoc-
holz y. bolhoz 10. botolz II. ■'' westualalms 1.
westfaluos 2. westualos 6. " el deest 5. 7. 16 con-
quisierunt 1.5. 7. etc, " reliquis 7. '" wisora
deest -2. wisoiam 6. 7. elc. 10 reliqui quiilcni wi-
sorc fuerunt I. '" medofuldi I. !1 et dein 1. ct de- '•
indc 5. 6. denuo deest. 7. Q2 f. dcnuo reveisus 7.
13 franciam I. 7. etc. frantiam 0'. ** wormatia ci-
vitate I. 6. 7. eic. " bardoganenses I. bardogaven-
ses 7. " nordilendis 1. norlleudi 5. nortelendi 6.
11 orcheim I. orlhaim 5. orahim 7. ** ubi obacrum
fluil 7. '-'* albiam 1. " ibiquc. omnia 7. ibiomniat.
31 desponens 2- 30 tain sclavoniam qnam saxoniam
I. 33 el deest 1. 5. •'>. 7. c.lc. 3i franciara I. ."> l>. 7.
38 perageret I. 5. 7. agcrct G. 36 causa 1. 5. 6. elc.
31 Hildcgarda 6. *8 papia civitate I. G.
NOT
» Bocholt, ad fluvium Aa, a seplentrioiie loci Lip-
peham.
b In toto Wisera? cursu nonnisi Mitl-beke prope
Rinleln et Pollc, rcgni Hanooverani castrum, ali-
quam vocis Medofulli simililudinem refcrum,
« Pagi Bardengo incola', qui ni.ign.ini ducatusLu-
tcriorcm ", quani et Sclavorum 1B qui ulteriorcm
fluminis ripam incolunt, conponendas opcram in-
pendit. Quibus lunc pro tcmpore ordinatis atque
disposilis, in Franciam reversus est ; initoque con-
silio, oiandi ac vota solvendi causa Homam staiuil
proflcisci, suniptisque secum uxore ac libcris, sine
mora in Italiain profcctus est, cclcbravitquenatalem
Doinini Ticeni ", atque ibi " residuum hiemis ma-
ncndo complevit".
VARIANTES LECTIONES.
1 in co I. q. I. v. c. exercitu desunl 9. % in eo
4. 5. t». 3 bticholt 6. 9. » fagatique I. fali-
gaiique 5. " deest 9. 6 medufiilli 9. nuilufulli
ul. niidululli i7i\ mcdtifulli 7. ' angarii 2. 7. an-
geri 9. ungarii 3. e iu W. 7. ad W. 9. ' c. hy-
bernaium 7. " arriderc 3. 4. 5. 6. adessc 9. !1 iu
saxoniam 7. 9. 10 arccm 9. 13 obacrum 9. ''
omniumo? 9. omnes deesl 6. " horhcim (!. 9.ore-
heim «.'. horheim 7. lfi hora 3. 5. 6. 9. " cetc-
riorem 1. exteriorem 9. 1B quam adsclavorura 7.
quam a sclavorum i. q. et sicavorum 6. 19 ticini 3.
I. 5. G. 7. 9. ,0 deest 1 . 21 mansit 3 ? 9.
ncburgensis parlem complectebatur; vicusejusprin>
ripalis lum Bardenwich erat.
J !d est Saxones transalbiani, Nordalbingi.
0 Dic Ohre : uon proctil ab cjus ciim Albia oon-
fluentibus bodic oppidum Wolmirstodt situm cst.
113
CUM LAIRISSENSIBUS COLLATI.
.;.
ANNALES ECINIIAUbl.
DCCLXXXI.
Inde Romain veniens, honorifice ab Hadriano
papa susccptus est. ' Et cuin ibi sancturn pascha
celebrarel, baplizavilidem pontifex (ilium eius Pip-
pinum % uuxilque euin 3 in rcgein. Unxit etiara et
lUodewicum v fratrem eius, quibus ct coronam "
inposuit. Quorum maior, id cst Pippinus, in Lango-
bardia, minor vcro, id cst Hludewicus \ in Aqui-
lania rex conslilulus esl. Rcge vero Ronia digrcsso
ac Mediolanum vcniente, Tlioiuas eiusdcm urbis
archiepiscopus ' bapluavit ibi filiam eius noniinc
Gislam ", et de sacro fonte suscepit. Quibus gestis,
in Eranciam reversus est. Sed cum Romae essel,
convenit intcr ipsum alquc lladrianum pontificem,
ul simul legatos mitterent ad Tassilonein Baioariue
ducem ", qui eum commoncrenl de sacramento,
quod Pippino rcgi et liliis ,0 eius ac Francis iurave-
rat, scilicet ut subicctus el oboediens cis cssc debe-
ret. " Elccli ac direcli sunt in lianc lcgaiionem de
parte pontificis Formonsus 1T ac Damasu^ la episcopi,
ctde parte regis Richolfus ■'* diaconus atquc Ebcr-
liardns " magister pincernarum. Cui cuin, ut '6
iussi eranl, cum memorato " dticc loquuli cssent "",
in tantum coreius cinollilum cst, ul dicerct, se sta-
tim vellead regis properare praeseutiam, sisibitales
obsidcs dcntur ", sub quibus de sua salute dubitare
nulla sit necessitas. Quibus datis, sinc cunctacione
apud Wormaciam adregemvenit,sacramcntumqiiod
iubebatur iuravit ", obsides duodecini qui iinpera-
bantur siue moradedit, quos Sindbei lus ", Reginen-
sis episcopusdeBaioaria.in Carisiaco ad conspcctum
regis adduxit. Sed idem dux domum reversus, non
diu in eaquam promiserat lide permansit. Rex au-
tcra in eadem villa hiemem transiens ", ct natalem
Domini et pascha eodem in loco !3 cclebravit ".
VARIAINTES LECTIONES.
' deest 7. • P. e. f. 7. a dccsl 3. 9. 4 hludo-
wicum 7. lovdewicum 5. ludewicum 4. C. ludo-
\icuni 9. ita et insequentibus fere constantcr " co-
rona 1. c id est Illiidewicus dccst 9. idein —
idem 3. ' episcopus 9 * gisilam 5. G. 9 d. B.
3. 4. 6. 9. " lilii 1. " ut subiccliis eis essct ct
obediens 3. ut subiectus esset acobediens 9. ut eiss.
e. ac o. Bq. " fonnosus 5. C. 7. 9. '3 damasius (I.
" ricolphus3. " eburhardus 2. 3. 4. eberharlus
9. '6 cuin quae iussi 7. " coromeraorato duc.i 9.
"> locuti fuissent 9. " darenlur 5. 7. dentnr olisi-
des3?9. " sacranienlum q. i. iuravit dcesl. i.
" sindberdus 1. suidbcrtus IU\. " transiens idcm
ac codicum 5? 4. 5. 6. 7. 9. transigens, " e. i. loco
dcest 7. *' celebravit. llisdem diebus dcfuncto Cui-
chardo abbale coenobii sancli Gtrmani, Ilobcrtus in
rcgimine substituilur 7
A ANNAI.ES I.AURISSENSES.
DCCLXXXI.
Et supradictum ilcr peragens ', celebravit pascha
iu Rouia. Et ibi baptizatus est * domnus Pippinus,
lilius supratitulati 3 domni Caroli magni regis , ab
Adriano papa, qui ct ipse eum * dc sacro fonle sus-
ccpit, el duo lilii supradicti ilonnii Caroli regis in-
uncti • sunt ad rcgem 6 a supradiclo ponlifice : hii
sunt domnus Pippinus et doiiinus llludowicus ' re-
ges ; doinnus Pippinus rex 8 in Italiain, et domnus
llludowicus rex in Aquitaniaro 9. Et inde rcvertenlo
domno Carolo rege, Mediolanis civitate " pervenit,
el ibi baplizata est filia eius donina Gisola " ab ar-
chicpiscopo nomine Thoma ", qui el ipse eam a sa-
cro baptisroatc '3 manibus susccpit '*. Et ab indc re-
D versus cst in Franciam. Et tunc missi suut duo
missi " ab aposlolico supradicto '° , bii sunt For-
monsus " ct Damasus 18 episcopi, ad Tassilonem "
ducem una cum niissis donini Caroli rcgis ", bis no-
minibus, Riculfum ** diaconein ct Eborhardum "
magisler a3 pinccrnarum, ad comroonendum el con-
tcsianduin, ut reminisceret ** priscorum sacrainen-
toruni suoruro, ut " non alitcr faceret, nisi sicut "
iureiurando iam dudum proroiscrat ad partcm "
domni Pippini regis et " doinni Caroli inagni regis
vel " Francorura. Et tunc consensit Tassilo so dux
Baioariorum, ut sumptos obsides a domno rege Ca-
rolo, et lunc 3l vcniret ss ad eius praescnciam ; quod
et doranus praefatus rex non rennuit 33. Et coniun-
gens se supradictus dux in praesenciam piissimi re-
«j gis ad Wormaciam S1 civilatem, ibi rcnovans sacra-
menla, el dans duodecim obsides eleclos, ut omnia
conscrvaret 3", quicquid doinno Pippino rcgi 36 pro-
miserat iureiurando, in causa supradicli domni Ca-
roli regis vc! fidelium suorum ; qui cl ipsi obsides
recepli sunt in Carisiacum villa 3' de mauu Sin-
berti 3R episcopi, Scd non diu pracfalus dux Tassilo
proraissioncs quas fecerat conservavit. Et celebravit
praedictus domnus gloriosus rex natalcm Domini in
supradictam villam 3S Carisiacum ", ct pasclia sirai-
liter. Et imnulavit se numerus annorum in
VARIANTES LECTIONES.
' El rcx carolus s. i. p. 1.7. ■ est dccst 2. s su-
pradicli 1. 5. G. 7. etc. * eum dccst 2. • uncli \.
1) ■ m regcm 5. in reges 1.7. 7 hlodowicus G. lodouicus
\ 8 rex usque rex dccst \. 9 hludow. iu aqnit. 2.
hlodowicus vex in equitania7. 10 mcdiolanum civi-
tatem I. " gistolal. gisola 7. "diomal. :s sa-
cro fontc G. 7. baplismo 1. 5. '• fonle levavit G.
13 missi duo 1. ,6 snpradicto scilicet f. 1. " for-
mosus 5. "damausus I. " tbassilonem 1 . tessilo-
neinC. "rcgisscilicetricholfusdiaconus eteberhar-
lus munerc piucernario i. " ruculfum 6. " cbe-
raldum 7. " magislrum 5.C. 7. " remmisceretur
5. "et utnon (. 5. G. 7. ctc. "nisi uli.6. "ad
partem deesl S. -8 donmi pippiui rcgis et dcett C.
"9 vel decst \ 30 lcsilo C. " carolo lunc 7 3!vc-
niet 2. venirct deest 6. 33 rcnuit 1.7. 3i vurma-
tiam 3. vurmaticam 8. warmaciam 7. 3J conscrva-
re 1. conscruarcnt 2. ",s domnus pippinus rex 2.
" carisiaca uilla i " simbcrti 1. siuberli 2. 5. 5»
6. ingbciii 7. 3? vill.im deest 2. "' supradicta ci\i-
tiie carisiaca t,
113
EGIMIARDI ABISATIS ANNALES
41G
ANWI.ES LALRISSENSES.
DCCLXXXII.
Tiiiic domniis Carolus rex iter peragcns, Rcniiin
transiens ' aJ Coloiiiam, et synodum * tcnuit ubi
Lippia consurgit. Ibiquc onincs Saxones vcnientes*,
cxceplo rehellis Widochindus \ etiani illuc conve-
nerunt • NorJmanni * missi Sigifridi ' regis " : id
est Ilalptani ' cum sociis suis. Similiter el Avari
illuc conveneriinl, missi a Cagano ct Iugurro. 10 Ibi
peraclo placito, reversus cst domnus Carolus rcx in
Franciam. Et cum reversus fuissct, slatim iteram
Saxones solilo more rebellali sunt, suadente Wido-
cliindo. " El ignorante hoc domno Carolo rege,
misit missos suos Adalghisum" clGailonem"atque
Worailum, ut inovcrent exercitum Francorum et
\ AN.NVLF.S F.GINIIARDI.
DCCLXXXII.
Aestatis initio, cum iam propter pabuli copiani
exercilus duci poicrat, in Saxoniam eundum, et ihi,
ul in Franria quolannis ' solebat, generalem con-
veiitimi habcndum censuit. Traiectoque apml Colo-
niam Kheno, cum omni Francoriim exercitu ad lon-
tem Lippiae venit, cl castris ibi - positis, per dics
non paucos ibidem moratus est. Ubi ititer cetera
negolia etiam ' legutos v Sigifridi *, regis Danorum,
ct quos ad se • Caganus cl Iugurrus, principes '
Hmiorum, vclut pacis causa miscrunt, el audivit ct
absolvit *. Cumquc, conventu completo, trans Uhe-
num in Galliam se reccpisscl, Widokindus ', qui ad
Nordmannos " profugeral, in patriam reversus, va-
SaxonumsuperSclavospaucos.quirebelles fuerantiv. B nis spebus Saxonum aninios " ad defectionem con-
Et supranominati missi in via au;!ientes, quodSaxo-
nes rehcllali fuissent ", coniungcnles snpradictam
scaram, inruerunt super Saxoncs ", et nullum inan-
dalum e.xinde fecerunt domno Carolo regc ". Et
commiserunt bellum cum Saxonibus, et fortiter pu-
gnantes, et nmltos Saxones interemenles ", victo-
res extilerunt " Franci. Et ceciderunt ibi duo ex
ipsis missis, Adalgisus el Gailo, in montc qui dici-
tur Sun lal M ». Hoc audiensque *' domnus Carolus
rex, una cum Francis quos sub celeritate coniunge-
re potuit, illuc perrexit, et pervenit usque ad locum
uhi Alara •* confluit in Wisora. Tunc omnes Sa-
xones iterum convenientes , subdiderunt se sub
potestalc supradicti domno rege ", ct reddide-
citavit. Interca regi adlatum " est, qnod Sorabi
Sclavi, qui campos inter Albim " ct Salam inter-
iacenlcs incolur.t, in fincs Thuringorum " ac Saxo-
num, qui eis erant contermini, praedandi causa fuis-
sent ingressi, et direplionibus atque " incendiis
quaedani loca vastassent. Qui, slalira acciiis ad se
tribns ministris suis, Adaigiso caiuerario " ct " Gei-
lone " comite stabuli et " Worado comite palalii,
pracccpil, ut sumptis secum orientalihus Francis
atque Saxonibus, contumacium Sclavorum audatiaui
quanta potuissent celeritate *° conprimerent. 0"'
cum iussa facturi Saxouiae lines ingressi fuissenl ",
compererunt Saxones ex consilio Widukindi *' ad
bellum Francis inferendum esse pracparatos
ruiit omnes malefariores '* illos, qui ipsud " rebel- ^1 oniissoque itinere, quo ad Sclavos ituri erant, cum
lium maximc terminaverunt, ad occidendum, qualuor
milia quingentos ; quod ita et factum est, excepto
Widochindum ", qui fuga lapsus " est " parlibus"
Nordmanniae M. Haec omnia pcracta **, revcrsus cst
praefalus domnus rex in Francia. Elcclebravil nata-
lem Domini in villa qiiaedicilur Teodone-villa 5* et
pascha similitcr. El inmutavit se numerus anuorum in
VARLYNTES LECTIONES,
1 pertransiens 6. ■ coloniam synodnm 7. * ve-
nerunt e. rebelle vindikiudc I. ' rebclle nuido-
chindo 5. windochindus 7. * vcuerunt posllimani
I. ' norlmani 5. norlhmanni 6. ' sifridi I. sigi-
fredi 5. 7. godefridi 7h. 9h. * regis, balbdani
cum sociis suis siinililer. et 1. ' ballani 5.
haltoni 7. halptani 2. 5. b'. " vigerio I. vigurro 7.
iugurno S. " vindekindo 1, widichindo 2. " adal-
gisum 1. 5. 6. 7. " algoneni 1. galoneni 5. ga-
loloncm 6. wailonem7. '• fuerunt 1. " rebellas-
senl I. 5. ■ " irruerunt in s. 1. " regi 1. 5. ti. 7.
clc. " interimentes I. 5. 6. 7. " extitere I.
" suntal I. sumptdal 5. siimptal G. suntdal 7.
" andiens quod 2. audiens reliqui. " alacra 6.
** domni regis 1. S. G. 7. ctc. ** malefactores
illos rebelles ct occiderunt exccplo vindikindo I .
" ipsum 1. 5. 6. 7. etc. " widochindo S. 6. 7.
etc. " clapsus 1.7. •* cxc. W. q. f. I. est deesL
6. " ad partes \. " normanniae 7. " iis per-
aciis I. 3i ibeodonis 1. theodone 7.
orientalium Francorum copiis ad locum, in quo Saxo-
nes audierant 2i congregalos, ire contendunl. Quibus
in ipsa Saxonia obviavii Theodcricus " comes, pro-
pinquus regis, cuni bis M copiis, quas audita Saxo-
iium defectionc raptim in Ribuaria " congregare "
poluit. Is festinantibus legatis consilium dedit, ut
priino per exploratores, ubi Saxones essent vel
quid aput " eos agerelur, sub quanta lieri posset 30
celerilate cognosccrent, tum, si loci qualitas palere-
lur, simul eos adorirentur. Cuius consilio conlau-
dato, una cum illo usque ad tnonlem qui Suntal "
appellatur, in cuius septentrionali latcrc Saxonum
VAKIAISTES LECTIONES.
1 dccst 5. « decsl 2. 4. 5. 6. 7. 3 ct 3. 9. ' le-
gatis 1. 2. ' sigcfridi 7. 9. ° ad se deesl 2.
' princeps. 2. * solvit 9. ' widociiindus 5. wido-
cindus G. widikindus 5. 7. 9. " normannos 2. (se-
cunda manu); 7. " a. s. 3? 9, " nuntiatum 7.
" albino I. "curingoruni (typographi vilio) Chesn.
10 ej 7 1« camerario sno 4. 5. o. cubiculario 9.
" deest9. "gedoneS. " deest 7. 80 qiianta pos-
sent cel. 3. 7. quam celerrime 9. " fuissent fines
ingressi 7. I! widokindi 4. widikindi 3. 7. 9.
5 paratos 3. 5. 6. 9. ** a. s. 9, a. s. esse Bq.
88 leodericus 4. thederichus 9. thcderieus Bq. ita
deinceps. 80 iis 9. biis 5. 0. 87 ripuaria 2. 3. 9.
" quam — congrega 2. •' apud 2 — 9. 30 agerctur
qiianl 1 possent celerilate. " suntlal 2. sullal 4.
sonlal 9.
NOT.«.
■ Der Sundel, Siinlel, in scptenlrionali Wisera-
ripa, iuicr Munderam ci Rinteiain, in cujus lalcre
sc ptenlrionali dus Daclitelfeld, id est campus in quo
quis vapulavit.
417
ANNALLS EGINUAKDI. A
castra erani posila, pervenerunl. In quo loco cum
Theodericus castra posuisset, ipsi, sieul tum eo
convcncrat ', quo facilius montem circumire * pos-
sent, transgressi Wisuram, in ipsa flnininis iipa
castra posuerunt. Habitoquc inter se conloquio, ve-
riti sunt ne ad 3 nomeu Tlieoderici victoriae fama
transiret, si eum in eodein proelio secum babcrent.
Meo v sine illo 5 cum Saxonibus congredi decer-
nunl, snniptisquc annis, nou quasi ail hoslcm in
acie stantcm, sed quasi ad fugientium terga inse-
qucnda spoiiaquc diripienda 6, prout quemque T
velocilas equi sui tulcrat, qua Saxones pro castris
in acie 8 stabant, unusquisque corum siinuna fesli-
naiione contendit.9 Quo cum esset male '" perventum,
male ciiani pugnatum cst; nam commisso " proelio B
circumventi a Saxoniiius,paenc oiiuics inlerfecti sunt.
Qui tamcn evadere potuerunt, non in sua,unde profc-
cti sunt, sedin Theoderici castra, quac transmon-
tem erant, fugicndo pcrvcncrimi. Scd maior Francis
quara pro numero iactura liiit, quia lcgatorum duo,
Adalgisus ct Geilo, coniiluni qualtuor ,2, aliorumque
claiorum atque nobilium usquc ad viginti interfecli,
praeler caeteros, qui bos scquuti, potius cuni cis
perire quam post eos vivere malucrunt. Cuius rci
nuntium cuni rex accepissct ", nibil sibi cuuctan-
dmn arbitratus, collccio festinanter exercilu, in
Saxoniam proficiscitur, accitisque ad se cunctis Sa-
xonuin primoribus, de auctoribus faclae dcfeclionis
inquisivit. Et cuni oinncs Widokindum '* liuius "
scelcris auctorem proclamarcnt, eum ,6 lamen tra- ^
dcre ncquirenl, co quod is " re perpetrala ad Nord-
niannos sc conlulerat, caeterorum "8, qui persua-
sioni eius niorem gercntes tantuni facinus peregc-
nint ", usque ail quattuor milia quingenti tradili,
ct super Alaram " fluviuni, in loco qui Ferdi 2l " vo-
catur, iussu rcgisorancs uua dic dccollati sunt. Hu-
iusmodi vindicta perpelrala "-*, rex Theodone villa "
iu hiberna concessit, iliique '* nalalcm Doniini, ibi "
ct pascha more solito celebravit.
DCCLXXXIU.
Adridenle vcris temperie, cum ad expcdilionem
Saxonicam sc pracparasset — nam dc omnimoda
eorum " defectione ad cum " pcrlatum fuerat —
CIM LAURISSENSIBIJS COLLATI.
ANNALES LAUMSSENSKS.
■ilS
DCCLXXXIII.
Tunc obiit domna ac bcne merita Hildegardis re-
gina pridie Kal. Mai. ', quod cvcnit in die tunc in
lempore vigilia ■> ascensionis Domini. * Et domnus
priusquam dc mcmorata villa moverel a8 , Hildigar- n rex Carolus iter fecit partibus * Saxoniae, eo quod
Saxones iterum rebelles fuisscnt 3, et cum paucis
Francis ad Theotmalli * c pervenit. Ibi Saxones
dis " regiua uxor eius decessit 2. Kal. Maias. Cuius
VARIANTES LECTIONES.
1 convencrant 5 — 9. ' circuire 5. i. 7. 9.
'iu7. * ideoque 3? <>. 9. s eo 3. 9. • ad
rugicntem contendunt. Terga insequi spoliaque di-
ripere 9. ' quemquam 9. 8 iu a. p. c. 9. 9 ado-
riunlur 9. "> deest 3. 9. " cuui niisso I. " qua-
tiior2— 9. " suscepissct 9. '* widikindum 3. 5. 9.
" cuius i. "• ipsum 3. 9. " bis 2 deest 3. 9.
18 caeterorumque 1. ,0 percgcre 7. " alarum 2. 7.
" ferdia 2. fredi 7. " patrata G. 7. " in thco-
donem villani 7. theodouis villam 9. ** ibiquc et
5. 9. " decst 7. 9. '• deest &. " ad eum deest
9. " se muverct 9. " biltigardis 5. hildcgardis7.
NOT^E
" Verden.
'■ Rectc, quia paseha in diem 23 Marlii cecidit.
praeparaverunl pugna * in campo , qui ' viriliter
doninus Carolus rex et Franci solito more super cos
inruentes [etSaxones teiga verlentes'], et Domino *
VARIANTES LECTIONES
1 maii quae eral vigilia I. - per parles ita con-
stanter, e.v comectura ni (ullor Canisii I. ' rehella-
renl 1. '' theolwaldi 1. thcodmali G. thcotmallim
7. tbcodmalli 9. 'pngnaml. 5. G. 7. 6 quo 7.
deest 1. ' ct saxoncs terga vcrfntes decst $.
8 vertenles domino 7.
Detmold.
U9
EGIMIARDI ABBATIS ANNALES
4-20
hnmai.es laurissenses. A
auxilianto, Franci viclores exliterunt. Et cecidit ibi '
maxima • mullitudo Saxonum, ita ui panci fugam '
cvasissent. Et inde cnm vicloria venit suprascriptus
gloriosus rex ad Padcrbrunncn \ iui coniungens
cxcreitum suum. Kt perrexil ubi ilerum ■ Saxoncs se
coniunxerunl ad Quviura cuius vocabulum est Hasa».
llii 'iternmpugna inila.nonminomumerusSaxonum
ilii cecidil, ct Domino auxiliaulc Franci victoros ex-
litcruiit. Kt iter peragens iaui dielns domnns '. Wi-
soram fluvium transiit, ad Alliiam 8 fluvium usquc
pervenit; et inde reversus praefatus magnus rex in
Franciam. Et in codcra anno obiit bonae memoriac
domna Berla rcgina i ldus lul. ¥* Et ciun Worma-
ciani '' pervenissei domnus rex Carolus, sociavit
ANNU.ES EGINHARM.
funeri cum ' more solemui iusla persolveret *, in
Saxoniam, sicul dispositum habebal 3 duxit excrci-
tum. Cumquc Saxones in eo loco qui Tlieotmelli '•
» vocatur, ad pugnam se praeparare 6 compcrisset ',
ad eos quanla poluit ' celeritate conlendit; com-
missoqnc cum cis proelio, tanla eos caeile prostra-
vit, iit dc innumerabili eorum mullitudinc perpauci
cvasisse dicanlur. Cumque de loco proclii ad Padra-
brunnon * se cum excrcitu recepisset, atque ibi
castris positis partem exercilus, quae adlmc de Fran-
cia venirc debuerat, operiretur, audivil Saxoncs in
Gnibus Wcslfalaorum super fluvium Hasam ad hoc
congregari, ui ihi cum co, si venisset, acie 9 con-
fligercnl Quo nuntio commolus, adunatisquae tum
sibi in malrimonium 10 domna Fastradane rcgina ". B ad sc venerant, quasquc ante secum habebat, Fran-
Et celebravit natalcm Domini in villa quas dicitur corura copiis, ad locum uhi " congregati crant, sine
Harislallio 1J, et pascha simililcr. Kt inmutavit sc dilalionc profeclus est, oongressusque cum cis, ea-
dem qua et prius felicilatc dtmicavit. Caesa est eo-
rimi infinita mullitudo, spoiiaque direpta, captivo-
ruui quoque magnus abductus est numerus. Inde
numerus annorum m
* [el sepulla est iuxta urbem Hellensem in basi-
lica apostolorum el beati Arnulli. 9 l>.|
** [et sepulta est in Causiaco. Sed inde translata
Parisius, sepulta est iuxta virum suura iu ccclesia
sancti Dionysii martyris. 9 b.J
DCCLXXXIV.
Et lunc " rebcllati sunt " iterum Saxones solito
more, ct cum eis pars 1C aliqua Frisonum. " Tunc
deindc domnus Carolus rcx itoi peragens, Renum
transiit ad Lippiham ", et ingressus est Saxoniam
circuiendo " el vasUndo, usque quod " pcrvcnit "
ad Iluculvi sl !'. lbi consilio inito, eo, S5 quod ni-
mium inundaciones aquarum fuissent ", ut per To-
ringiam" de oricnlale parte inlroisset super Oslfa-
Iaos ", et filiiim suum domnum Carolum dimisissct
una cum scara contra Westfalaos " : quod et ita "
factum est. Doninus re.x Carolus perrexil per Torin-
giam ** usque ad fluvium Alliiam, et indc ad Sta-
VARIANTES LECTIONES.
1 ii.i deest i. a maxime 2.
denbrun I. "ilcrum decst 1.
' domnus rex I. 7. ■ albium 5. • uurmaciam
5. warmaciam 7. ,0 sibi matrim. 5. '* dorainam
Faslradam rcginam 1. domnam fastradanem rcgi-
nam 7. " haristalho 1. " Saxones lunc iterum
rebellarunt I. l*rebcllavcruut 5. " par 2. J* fre-
sonum 5. forisomim 6. 1T lippiain 1. 2. 7. lip-
pialiam 5. lippiham 6. l" circuendo 1. "quod
Ucest l, C. usque quo "i " pervcnit deest i . ll hu-
cuium 1. Iuiculin. 7. hucului 2. 5. 5. C. 8. 9. " eo
dcst 6. " quod miniine essent i. a. 1. " thurin-
giam I. durringiamG. thoringiam 7
C
victor ad oricntem iier lv converlit, primoquc usque
ad Wisuram, deindc usquc ad Alliiam !1 cuncta dc-
vastando peragravit Indc rcversus in Franciam,
iluxit uNoreni flliam Radolfi 13 comitis natione Fran-
cam, nomine Fastradam, ex qua duas lilias procrca-
vit. Lodem anno defuncla est bonac mcinoriae mater
regis Bcrhtrada '* 4. U Iul. Ipse in Hcrisiallio villa
ibidem " biematurus conscdit, ibique natalem Do-
raini ac sanclum pascha celebravil.
BCCLXXXIV.
Cum priinum oportunilas tcmporis advenit , ad
reliquias lielli Saxonici conficiendas rcx animo in-
tcnto, cum exercitu in loco qui Lippebam ,l! vocatur,
Rhcnum traiecit ", el vaslalis Weslfalaorum pagis,
venit ad Wisuiam. Cumquc in eo loco qui Quculbi
dicilur, castris super fluvium positis consedisset,
vidit se in aquilonales " Saxoniae partes, sicui sta-
iuerat, propter nimias aqnarum inundationcs, quae
lum10 subiloex iugilate pluviarum accidcrant, trans-
ire non possc. Idcirco iter in Thuringiam convertit,
et filium suum Karolum " cum parte exercitus in
Weslfalaorura linibus sedere S1 iussit. Ipse per Thu-
ringiam " iler faciens ", venil in campcstria Saxo-
fuga 5. 7. * pa- ^. niac , quae Albi atquc Salae fluiniiiibus adiaccnt
■ ibi deesl i. 7.
VARIANTES LECTIONES.
hoslfalaos 5.
oslualaos i " westualos 1 . vvellalaos 5. " quod
ita i. 2. 7. et quod ila C. " Imingiam 1. lorin-
gam2. durringamC thoringiam 7.
NOT/E
b In cujus ripa Osnabruck.
c Oppidum Pelershagen, olim UocLelevc, nomen hodiernum una crnii jure civilatis sorlilum
1 postquam 7. - persolvcrat 7. pcrsolvissot 9.
3 disposuerat 9. ' teolmefli 4. theolhmelli 7. theo-
linelli C. thietmellc 9. " praeparasse 7. 6 cogno-
visset 9. ' eos surama cel. 9. * patherbrunnon
4. padrabrunnam 9. padrabunnum 7. • acre 9.
10 quo 7. " deeslZl 9. " albim Bq. "radulfi
">. 7. radoldi 1. rudolfi 5 '* berlhrada 3. 5. 9. ber-
irada 4. 7. berchtrada C. 1B deest 5. " lippeam
5. i. lippea 5. C. lippia 7. lippehcim 9. " trans-
ivit 5. C. " aquilonares 5' J). " tam5?
9. "karolum I. Sl suhsisterc 9. " thorginam hac
vicc 2. " agens 7. perciens (perficiens ?) 2.
421
CUM LAUIUSSENSIBUS COLLATI.
425
ANNALES ECINUARDI.
V
annu.es lurissensfs.
depopulatisque orientalium Saxoimm agns ac villis
incensis, de Scahningi ' a — lioc loco nomen erat !
— in Franciain regressus 3 cst. Karlus vero filius
eius, cum ci iter agenli in pago Draigni * b iuvta
Lippiam fluvium Saxonum • occurrisset exercitus,
commisso cum eis equeslri proeiio, felici ac prospero
eventu dimicavii • ; nain magno eorum numero in-
tcrfeeto, caeteris ' in diversa fugatis, vietor ad pa-
trem Wormaciam reversus est. Rex autem, con-
gregato iterum exercilu, in Saxoniam profectus est,
( elebratoque in casti is nalalicio Domini die super
Ambram c fluvium in pago Hueltagoe 8 *. iuxta
caslrum Saxonum quod diciiur Skidrobuig ' «, ad
locum vocabulo 10 Rinii ", in quo 1! Wisura et Wa-
gnfurd ' ( et inde ad Scahiningi ! , ibique con-
ventionem faclam 3 , reversus cst in Franciam l
supradictus gloriosus rex. Westfalai vero voluerunt
se eongregare ad Lippiam. • Quo auditu a 9 supra-
dicto tilio domni Caroli regis, obviam eis acressit T
una cum scara quae cum eo dimissa fuit, in pago
qui dicitur Dragini 8 , ct inierunt bellum. Auxi-
liante Domino, domnus Carolus, filius • magni rcgis
Caroli, victor exlitit una cumFrancis, multis Saxo-
nibus intcrfectis. Volenle Deo, inlaesus remeavil ad
genitorem suum in Wormaciam civilalem : ibique 10
iniio consilio cum Francis, ut ilerum liieme " tem-
pore iter fecissct " supradictusdomnus rex in Saxo-
niam; quod ita ct faetum est. Et celebravit natalem
larna M confluunl, populaluindus accessit. Cuin- B Domini iuxta Skidrioburg " in pago Waizzagawi
popi
que '* eum ulterius progredi tam hiemalis temporis
asperilas quam aquarum inundalio prohibcret,
Aeresburgum castrum " in hiberna coucessit.
DCCLXXXV.
Cum ibi hiemare dccrevisset , accilis atque addu-
ctis ad se uxore ac 16 iiberis, relictoque " cum eis in
eodem caslro 18 satis fido ac lirmo prae^idio , ipse
ciiiii expedita inanu ad Saxonum pagos vastandos
ac villas diripiendas egrcssus, inquielani salis bie-
inem, ubique discuirendo el cuncla caedibus aique
incendiis permiscendo, tain per seipsum, quam per
duces quos miserat , Saxonibus reddidit. Cumque
buiusmodi vastationibus per totiiin hiberni tempo-
ris spatium " omnes fere Saxonum regiones ingenli
" super (luvitim Ambra " in villa Liudihi " s. Kl
inmutavit se nuinerus annorum in
DCCLXXXV.
Tunc domnns Carolus rex " snpradictum iter pera-
gens, usque ad Riinic " pcrvcnil super fluvinm Wi-
sora ", ubi confluit Wabarma !0 ». El propler ni-
mias sl inundationes !! aipiarum inde revcrsus est
Aeresburgiiin ,3 : uxorem suam domiiam Fastrada-
nem 2* reginam t na cuni filiis et filiabus suis ad se
venire iussil. llii tota hicme resedens ", et ibi pa-
scha iam fatus excellentissimus rcx celebravit. Et
dum ibi residcrel, imiltotiens scara ** misit, et per
semetipsum ilcr pcregit " : Saxones, qui rebelles '
clade adfecisset, transacta tandem hieme et adve- 'J fuerunt ", depraedavit, cl castra cocpit, ct loca eo-
ctis ,0 ex Francia commeatibiis, publicum populi sui
conventum iu Ioco qui Padrabrunno " vocatur,
morc solemni habuit. Ac peractis his **, quae ad
illius conventus ralionem pertinebant, in pagum vo-
cabulo a3 Bardengoo 8i proficiscitur, ibique audiens
VARIANTES LECTIO.NES.
'scaningi 2. scanigni 3. schaningi 5. 6.schanmco
a!.schahningi7. schaninge9. ! h.l.n. e. deest 9. in
3 nonnisi loco legitur ; hoc enim erat nomen loci 7.
3 rcversus i. 6. * daigno 7. * deest 9. 6 d. e.
3. 4. 9. ' exleris 9. 8 wettagoe (>. huthagoe ms.
huettagoe 7. ' quod dicitur kidrohurg 5. q. d. ski-
droburc i. q. d. skridoburg 5. 6. quod dekidroburg
9. 10 noniine 9. " rum 7. " qua 3. 9. 13 war-
harna 2. waharnna 3. vagarna 9. " conque 2.
" in E. c. 7. E. arcem 9. lf et 9. " reductoque
9. '* castra 2. iulra eadem castra 7. in eadem arce
9. " s. t. 7. " adductis 7. " patherbrunno, pa-
drabunno 7. padrabrunna 9. 2i iis 9. !3 nomine 9.
** bardengo 2. bardengoum 7. bardengau 9.
VARIANTES LECTIONES.
1 stainfurtl. stagnlrud 2 stangfurl S, siagnfurt 6.
Stangfurd7.stagnfurd8. slangford 9. !. schalingi 1.
scainingi 5. 6. scaingi 7. scaningi 9. 3 coiiventione
facta 1. 5. 6. 7. elc. * frantiam5.6. "adphilippiani
6. ' auditu co (ortum e.r fonna tuncvsitatu liitcrae)
2. audito a 1. 5. 6. 7. etc. • Q. a supradictus filius
d. c. r. obviam ivit cis l. (eis acccssit) 7. 9. 8 ora-
gmi l dragani 6. * filium 2. " ibi L "hiemis).
7. " faceret 1. 7. inter fecisset 2. 13 kidrioburg i.
hydrioburg 6, hidrioburg 9. '* vuazzaganni i.
waizzagawi 2. 3. waizzagavi 5. vvazzagaiuu 6. wau-
zanaga 7. waizzgawi 8. waisagawi 9. " ambrani i.
16 lutundi i. liudihi 2. 3. liuhidi S. 8. liuthildi b.
i luidi 7. Iiiichidi 9. " rcx carolus 1. 5. 6. 7. ia ri-
mce 1. 5. 7. rimee 6. rimie 2. 8. 9. " wisoraha i.
wisoram 7. a0 vinharna 1. !1 nimiam 1. 2. 6. 7.
■2 inundalionera 1.7. ,3 eresbuignm 6. •* fastra-
dam I. fastradanam 6. !t residens 1. 5, 6. residens
ibidcm 7. "' scaras i. 5. 6. 7. scaram 2. " pcra-
gil 5. ,8 qui rebelles deestl. !9 rebelles erant 1.
NOT^E.
a Schoningen.
b ln eo, Falkio Tradit. Corbei. p. 318, 319, lesle,
loca Ucrlfeld, Lisborn, Werne, imo et Capvenberg.
" Die Emmer.
d In comilatu Pyrmontano, Swalenbergico et ad-
jacentibus terris. cf. Falke 1. c. p. 6.
e Schieder ad Ambram.
t Stas'uri ad Budam? Certe locus in vado fliuni-
nis cujusdam inter syivara Hercyniam et Albiam in-
vcstigandus est, nec alius lam commodus occurrit,
cum et Pippinus anno 748 eadem via per Hochsee-
burg et Stagufurt ad loca Scahaningi et Orhaim ac-
cessisse videatur.
s Olden-Lude jam desolatum secundum Falkiuin
p. 349, qui vicum hodie cxstantem Liide propc Pyr-
montum serius constructum fuisse contendil ; quod
ita se habere, co probatur, quod Scbieder longius a
Lude distat, quam ut juxta illud situm fuisse dici
possit.
i> Die Wcrne
i23
KGINHARM ABBATIS ANNALKS
4:14
AXNALES LAURISSENSES. j
rum munita iniervenit ', ei vi.is mundavit *, ui 3
•duni tempus congruum venissel, sinodura publicum
lemiit ad * " Paderbrunncn. Kt inde itcr peragens,
vias apertas *, neinini ' eontradicenle, per (otam
Raxoniam quocumque 8 voluit. Kt 9 iune in Bar-
dengawi "venit.ibique niittens post Widochindum "
et Alibionem , et ulrosqiie " ad se cnnduxit, et
firmavil, ul non se subtraliissenl ", nisi l* in Fran-
ciam '* ad eum pervenissenl : petentibus illis, ut
credenlias haliereut, quod inlaesi fuisscnl : sieut el
factum est. "Tunc domnus rcx reversus est in Fran-
ciam, et initicus ad supradictum " Widochindum "
el Abbionera obsides per missura suum " Amalwi-
niiin **; (|ni cum rccipissent " obsides illos- sccnui
AKNALES F.GINHAHnl.
Widokindura ' ac * Abbionem ' cssc in transal-
biana 4 Saxonum rcgione, primo cis " per Saxones,
ul omissa perlidia ad snam lldem venire non ambi-
gerent 6, suadere coepit. Cumque ipsi, facinorum
suoruin sibi ' conscii, regis fidei se cominitlerc *
duliilarcnt, tanileni accepta ab eo, quani optabant,
inpunilatis sponsione, atque impetratis, quos sibi
dari precabantur, suae salulis obsidibus, quos cis
Amalwinus, iinus aiilicorum, a rcgc missus adihue-
rat, ciiiii codera ipso • ad cius pr.Tscnliam in Atti-
niaeo 10 villa venerunl, atque ibi baptizali " sunt
Nam rex, postquam ad eos acccrsiendos " mcmora-
Iiiiii Amalwinuni direxil, in Franciam rcversns est,
quievitque illa Saxonicae pcrfidiaepervicaciiasuper
deducentes ". coninnxerunt 23 se ad " Attiniacum 15 annos aliquot li, ob hoc maxime, quoniam orcasio-
villa " ad domnuni regcni Cailuin. " Kt " ibi bapti-
?.ali suut siipranoininali Widochindus 28 ct Ablii 20
una M ciim sociis eoiiiin. Kt 31 lunc tola Saxonia
subiugata esl. Coniuratio 3" Hardradi et orientalium
Francorum, quas conlra " regem conspiraverant,
deprehensa esl, cl. auctores coium •* parlini morte
parlim exilio damnali sunt. Kt in cadcin villa celc-
bravit saepeilietus " gloriosus rex natalem Domini,
ct pascha similiter. I.i inmutavit sc numerus anno-
ruin in
DCCLXXXVL
Tunc doninus Carolus rex. misit exercitum smim
pailibus BriUaniae 3r' una cuia raisso suo Audulfo "
sinescalco " , el ibi mulios Brittones conqnesie
nes deficiendi ad rem pertinentes inveuirc non po-
lueruiit. F"acta est eodem anno trans Rlienuin apud
orienlales Francos adversiis regem iuimodica con-
iuratio, cnius auclorem Hardradum " eomitcm
fuisse conslabat. Scd huius indicium cito ad regcra
delatum est, ciusquc sollerlia tam valida conspira-
tio eitra ullum grande periculum in brevi conquie-
vit , auctoribus cius parliin privatione luminuin,
partim exilii deportatione '" condemnaiis.
DCCLXXXVI,
Cum et biemis lempus expletum , el saiietnm pa-
scha in Alliniaeo villa fuisse( a rege celebralum,
exercitum in Enttannnm '"■ Lismarraara iS mitlsre
ruiit3>uiiacumcaslcllisellirmitates40coriim " locis ^ conslitnit. Nam cum ab Anglis ac Saxonibus Brit-
paluslribus, seu et *' in caesis *3 Kt sicut supra
diximus , in mullis firmitatibus Brittonum praeva-
luerunt Franci, ct cura victoria , Domino volente.
VARIANTKS LKCTIONKS.
1 inlravil 1. * inundavit 1. 3 u( ilerxl 7. ' si-
nodum vero pnblicam j. Sinadum vero publicum 6.
" celebravit apud 1. 7. 6 apertas, faciens 7. 7 ne-
mine 1. 5. 0. 7. 8 quodciimqiic 7. ' Kt deest 1.
10 bardunganice 1. bardingawi G. padangowi 6.
11 vindikinilem 1. windochindum 7. widichindum 6.
" abbionem utrosque 2. 7 " subtraherent 1. sub-
traxissent 5. 7. '* s. prius(|iiam in f. 1 " franeia
5.6.7. " sieut factum i. " supradictos 1. 5. 6. 7.
,K windekindem 1. windochinduni 5. 7. " suum
deesl 6. 20 amulwiniim 2. amalvvioncm 7. . •' rece- ,
pissent 1. 5. 6. 7. '* ducentes 1. deduxcrunt 6. " '
iunxerunt6. !'*apndi. "villaml.5. 7. 2' car-
lura 2. " eideest 7. 28 vvimlikind. 1. windocbin-
dus 5. widkhindus 6. " abbio 1. 7. abbion corr.
abbio 6. in codice 6. bb. e. g. in voce abba ubi nul-
lum ea de re dubium lb (ut alias pp = lp) scnbitur,
ita Cl vocabulum abbi et abbio, quod qui ncsciebal al-
bio legendum esse pulavil. ao iina dcest i. 31 Kt
deest 1. 3J Coniuralio.... damnali sunt dcest in om-
nibus codictbus exceplis 5. et 6 ; legitur in Annnl
Ewhardi el Fuldens. '3 quae contraS. quia conlra
6. '* eius 6. auctores eorum h. e. duces, ineentoret
Francorum. " supradictus 6. 3a hriltaniae 1. 2
hrillanniae 5. 6. britanniae 7. ita deinceps. 37 an-
dulfo sinestalco 1. 38 sinescalvo 6. J' conqui-
sierunt 5. 6. 7. *• firmitatibus I. 7. " firni. brilto-
mim inlocis 1. *• et deest 1. *' incessis I. incesis
2. 7. incesos 6.
tannia insula fuisset invasa 10, niagna pars ineola-
rum eius mare traiciens, in iiltiuus Galliae finilius
Venetorura et Coiiosolitarum !0 regioncs occupavit.
Ispopulusa regibus Francorum subactus ac tribuia-
rius factus, inposilum sihi vecli^al , licet invilus,
solvere solebat. Cumquc co tcmporc dicto audiens
non essel, missns illuc regiae mcnsae praepositus
Aiululfiis, perfidae gentis contiimatiara mira " cele-
rila(e coinpressit , regique apud Worraaciam et ob-
sidcs quos acceperat, et complures cx populi primo-
ribus addiixit. Rex, paee undiqiie parla, slaluit Ro-
mam prolicisci , ct partem Italiae qtiae nunc Benc-
ventus 22 vocalur 2' adgredi , convcniens esse arbi-
tratus , ut illius regni residuam porlionem suae
VARIANTKS LKCTIONKS.
1 Widoginduni 2. widikiudum 5. 7. 9. ' ad omnesprac-
terO. qui el legit ; ail abbionem loco apud abbionem
dici posse non videtur, quare ac recipiendum statui.
Poela etiam Sn.ro aut ac aut et legissc vide-
tur ' albionem, fiicili corruptela, 5. 4. S. 6. 7. 9.
4 transalbiona 9. transalbinaro — regionem 7. * eos
omnes praetcr 7. et 9. 6 ambierent (. 2. 5. 6.
' deesl 7. 8 c. se 7. ' decsl 9. " attmico 1.
11 baptisati 2 7. 9. " accersendos 7. 9. " per-
versitas 2. lv aliquot annos 2. " hartradura 5. 9.
16 poena 9. " brillaniam 4. hrilanniam 3. 7. brila-
niam 9. ita fcrc constanter. '" ae niarilima 7. "in-
versa 9. nam ab anglis ac saxonibus cum britlannia
insula occupata liiisset 6. •• coiosolitarura 7. " in
ira 2, " beneventana 7. " in qua bencventum si~
lum esl 9.
m
CHM I AlRISSLNSIBl.S COLI.ATL
m
OMI.IS rolSllARbl.
A
AWVLIS I URISSI \sl S.
polcslati subiceret, cuius capul in ' capto Desiderio
rege, maioremque * parlem in Langobardia iaui
subacta lenelat. Nec diu moratus ', sed contractis
celeriter Franoorum 4 copiis, in ipsa hiemalis tem-
poris a^peritate Ilaliam ingreditur. Cumque in Flo-
rentia Tuscorum civitatc natalem Domini celebras-
sct, quanta poluit * celerilate Homain ire contendit.
Quo cum venissct, ac de profeetionc sua in 6 Bene-
vcnlum lam cuin Hadnano poniilice quam cum suis
optimatibus deliberasset, Aragisus ', dux Beneven-
tauorum , audito eius adventu coinnertaque in ler-
raui suam intrandi voluntate, propositum eius aver-
terc conatus est. Misso enim Ruinoldo ", maiore
filio suo, cum mnncribus ad regem, rogare coepit,
rcversi sunt. Et capilaneos corum ad sinodum re-
praesentabant supradicto domno rege ' Carolo in
Wormaciani. ■ Tnnc domnus rex Carolus pcrspi-
ciens ', se ex omnc parle Deo largienlc paccm ha-
bere, suscepit v consilium orationis • causae • ad
limina beatorum apostolorum itcr peragcndi et cau-
sas Italicas disponendi , ct cum missis imperaloris
placitum " babendi de convencntiis * corum ; quod
ita factum est. Tunc supradictus 9 domnus rcx na-
talem Domini cclebravit in Florenlia civitatc. Et in-
muta\it se numerus annoriim in
DCCLXXXVII.
Tunc aomnus Carolus rex supradiclo itinoie itcr
pcragcns '*. ' Romam veiiil. el valde honoriDce ante
ne terram Beneventanorum intraret. Sed ille longe B domno " aposlolico Adriano " receptils esl :
aliter de rcbus inchoatis facicnduin sibi iudicans,
retento sccum Rumoldo 9 , cum onini 10 exercitu
suo Capuam Campaniae civilatem " accessit, ibiquc
castris positis consedit", inde "bellum gesturus '*,
ni memoratus dux intentionem " regis salubri
consilio praevenisset. Nam rcliclaBcnevento ", quae
caput illius terrae habetur , m Salernum, inariti-
mam civitatem , velut muniiiorcm ,T se cum suis
contulit , missaque legatione, utrosque filios scos
regi obtulit, promiltens, se ad onima quae impera-
rentur libenter oboediturum. Cuius precibus rex ad-
nuens, divini eliam limoris respcctu bello abstinuil,
et minore ducis filio, nomine Griraohlo '*, obsidatus
gratia " suscepto, maiorem patri reniisit. Accepit
quod " dies ibi moralus est cum domno apostolico.
Et Harichis ''', dux Benevcnlanus, misit Roraaldum
" filium suum cum magnis muncribus, postolare "
dc adveulu iamdicti domni regis ", utin Benevenlo
18 non inlroisset ", et omnes voluniates praedicti
10 domni regis adimplere cupiebant ". Sed boc mi-
nime apostolicus credebat neque oblimatcs " Fran-
corum, el consilium fecerunt cum supranominaio
domno Carolo rege, ul partibus Bencventanis causas
firmando advenisscl ; quod ila factum cst. Et dum
Capuam venisset '», Harichisus *l dux rcliquid »• Be-
neventuni civitaicm '*, et in Salernum se reclusit :
et timore pertenilus non fuit auxus " per semet-
ipsiini faciem domni rcgis Caroli videre. Sed mittens
insuper a populo obsides undecim ,0, misitquc lega- C missos, el ambos filios suos proferens, id cst Rumal-
tos, qui ct ipsum ducein ct omnem Benevenlanum
populum per sacramenta firmarent ". Ipse post
haec cum lcgalis Constantini " imperaloris, qui
piopler •• petendam filiam suam ad se inissi fueraut,
loculusest, atque illis dimissis Romam rcversus,
sanclum paschale festum •'• magna cum hilariiate
celebravit.
DCCLXXXVII.
Cum rex " adhuc Romae ageret '\ Tassilo, dux
Baioariae ", misit legatos snos, Arnum videlicet
episcopum » ct Hunricum ■• abbalem b, ad Hadria-
num papam, petens ut inter regem atque »» illum
niediaior pacis fieri dignaretur. Nec pontifex pre-
cibus eius ccnsuil abniiendum , sed qnanta po-
VARIANTES LECTIONES.
'deestS. ' maioreque i. ' ratus 2. ' cofran-
corum 3. » cuin maxinia 9. cuin q. p. 3. ' deesl
i. 5. 6. ' aragissus 7. 8 rumoaldo 9. runiuldo
3. runoldo 7. * rtimnMuin 2, reliqui quemadmo-
dum tilt. praecpd. 10 deest 2. 7. " deesl I. civ.
camp. 9.^ " ibiqne e.p. consedit deest 3. 9. »» et
mde 4. 5. 6. '* aggressurus 9. gessurus 3.
proposuum 9. " beneventana uibc 7. " mnni-
tioni m 2. " grirooablo 9. " ohsidis ioco 9. »• XI.
?•!/!?* 7" ' obstringerent 9. »• conslantino 2.
"ad9. "pascha.3.9. '« adbuc rex 5. i. 5.6. 7.9.
rex deest 2. »• esset 3. 5. 9. permaneret 6.
" baioanorura 5. 9. « hunrichum 9. heinricum
*. baiiiriciiin 5. *»et9.
dum »» quem doinnus Carolus rcx secum babcbal, et
Grimoaldum »» quem supradictus Aregbis 3" sccum
habebal 31 : et oflerens mulla munera et alios obsi-
des, ut peiiiioneni »' eius obtemperassel. •* Tunc
domnus ac lv gloriosus rcx Carolus perspexit "■ una
* [peragens eclipsis solis '• facta est 15. Kal.
Octob. ab hora diei prinia nsque ad horam qiiintam.
Romam venit et valde, etc. 6.]
VARIANTES LECTIONES
' regi 1. 5. 7. 'wormaiia 1. vurmatiam 5.
wormatiam 6. warmatiain 7. 3 prespiciens 2.
prospiciens 6. 7. • suinpsit 1. 5. 6. 7. • dc-
votionis causa 1. 7. • causa 5. ' palatium 6.
» convenientiis 1. 5. convencciis 6. 9 snprascri-
ptus 5. 6. 7. " supradictum itcr I. ilinere ila pera-
D gens 6. " a domno (I.) 5. 6. 7. " badriano 7.
" abquot 1.5. 7. " ariglus I. arighisS. 6. 8. ari-
gis7. barichis2. 3. " rumaldum 7. ,G postulare
. " regis ne beneventum intraret, quia
1
vellet omnes voluntates regis adimplere 1. '• bene-
veniano6. " introiret 5. •» praefali S. 6. 7. "
cnpiebalS. 6. 7. " optiraates i. 5. 7. " caupua
uenisset aregisiis dux reliquiJ 6. »l ariglus 1. are-
ghisus 3. 7. harichisus 2. 3. »• reliquil 1. 5. 7. »*
Beneventanum civ. 2. •' ausus 1. 5. 6. 7. '• rn-
moldum I. 8. romaldura 6. •• giiraaldum 5. 6. •»
arigius I. areghis 2. 5. 6. 7. »' pencs se coniinebat
1. secum reliuebai 7. »' petitioni I. o. 7. " ob-
temperaretl. •• jcdeest2. " prospexil I. 5. 7.
prespexit 2. •* ecbpsis solis facta esl XV. k.ii.
octob. legitur eliam in Ann. Fulrt.
Salishurgensem.
Patrol. CIV
NOT.C
b Lun.elacensem seu MonseeensTn.
427
KGINIiARDI AUBATIS ANXALES
m
ANNALLS LALRISSENSES
ANNAI.1 S Lr.l.MlMllil.
cuiu sacenloiibus vclceleris oblimalibus suis, uinon
lcrra delcreiur illa, ct episcopia vcl luonasieiia '
,ion deserlareutnr 5, elegit duodecim obsides, et
le.rtitim decimum \ filium supradicli ducis ' no-
inine Grinioalditm ", El accepta imuicva 6, iura-
verunt onmes Bcneveulaui , tain supradiclus dux
quam et Rumaldus '. Et rcversus est saepcnomina-
tus piissimus " rcx, et cclebravit pasclia cum doinno
apostolico in Roma. ' Ibique venientes missi 8
Tassiloni '" ducis , bii simt Arnus cpiscopus el
Hunricus " abba •>, etpetierunt 1; apostolicum, ut
pacem terminarcnt " inter domnum Carolum regem
et Tassilonein ducem. Unde et domnus apostolicus
niultum sc intcrponens , postolando " iamdtclo
tuit ' instantia apnd regcm intercederc curavit, utin-
ter cos pax et concordta c\ suac apostolicac aucto-
riiatis ammonitione atquc intervcntione proveniret.
Cui cinn i ex idcm sc niagncpere velle rcspondisset ,
simulipie :i iegatis memorati ducis inquireret, quam •
Iniius pacationis 3 firmilatem fsiccre delserent,
responderunt, sibi dc bac re nihil csse commissuni,
ncc se hoc negotio aliuii facluros *, qiiam ut rc-
sponsa rcgis atque ponlilicis doinino suo reporta-
rent. Quorum verbis papa cominotus, vclut fallaccs
ac liaudiileiilos analbcitiatis gladio slaluil fcriendus,
si ab olim rcgi promissa fide disccdcrcnl, atque ila,
infeclo pacis negotio ', reversi sunt. Rcx autcm,
adoratis sanctoriim apostolorum f' liminibus voiis
Et ipsc domiuis rex rcspondii apo- B que solutis ', apostolica bcncdirtionc percepta, in
stolico, boc sc voiuissc ct per multa lcmpora quac-
sisse, et niiniuie invcnire pntuit ", et proferebat
statim fieri. Et voluil suprsi liclns domiius rex in
praesenlia domni aposiolici cum ipsis missis pacem
lirmare : et rennucnlibus supradictis missis ", quia
non auxi " fuissent de eorum partc iillam firmita-
tem facere. Apostolicus vero cum cognovissct dc
inslabililatc " vel uicndacia '» eorum, stalim snpra
diiccm ll eorum vel suis consenlaneis anathema
posuit ", si ipsc " sacramonta , quae promiscrat
domno Pippino rcge '* et domno Carolo iicmquae "■'
rege ** non adimplcsscl. Et obtcstans supradiclos
missos, iii contestarent Tassilonem, ut non aliter
fccisset , nisi in omnibus oboediens fuissct donmo
Carolo rcge " et filiis eius ac genti *■ Francorum, ut
ne forte sanguinis effusio !0 piovenisset 30 vcl laesio
[El rcversus est rcx piissiiniis Carolus, ct rclcbra-
\ it Homac. pascba cum dunino aposlolico. Ecce, orla
est contentio per dies fesios paschae inter cantorcs Bo-
niaiioriimelCalloium.DiccbantseCsiUimcIiiisranlaie
el pulchrius qiiam Romaui. Dicebant se Romanido-
ctissime cantilenas ccclesiasticas profcrre, sicut docli
fuerani asanctoGregorio papa: Gallos corruplc can-
lare.etcanlilenamsanamdesiruendodilacerare. Quac
conlentio anie domnum regem Carolum pervcnit.
Galli veropiopiersccuriiatcm donini regisCarolivalde
exprobrabant cantoribus Romanis. Romani vcro pro-
ptcr auctoriialcm magnac doctrinae eos slullos, ru-
sticoset indoclos, vclitt bruta animalia, alTiniiabaiit,
VARIANTES LEGTIONES.
1 monasteria desolarcniur 1. aet episc. vel m.
n. des. deest 2. 3 cl diioderimuni 5. * filium sci-
liret p. d. 1. " grimaldum 5. * acccplis muneii-
bus fecit iurare onines beneventanos una cuin duce
et rcvcrsus i. ' romaldus 5. 6. "piissimUS de;sl
7. » misi 5. 10 tassilonis 1. 5. 6 7. " bunriclms
abbas ut ponerenl apostolicum 1. " alsba pelierunt
;. " terminaret I. 5. 6. 7. "poslulando 6. 7.
prccaudo 1. " regi 7. rcgem 1. " potuisse I. 6
7. 17 missis dicendo quia 7. " ausi I. 5. 6. 7.
10 instabilitatem mandati 1. 20 mendacio 7. sl su-
pra dictum duccm 7. " supradictum duccm cum
consentaneis suis anathemate feriit I. "ipsal. 7.
'• regi 1. 5. ti. 7. " itcm 7. "regel. 5. 7.
,r regi 1. S. C. 7. " et genli 7. dcest i " profusio
1.7. J0 vcniret 1. proveniret 7.
Franriam reversus est. Et cum uxorem suam Fas-
tradam filinsque ac lilias ct ouincincoinitsitiim, qucm
sipud cos dimiserat, Wormaciae invenisset, gcnera-
lem populi sui convcnium ibi habere stalirit. ln quo*
ciini omnia, quac iu Iialia gesserat, coram opti-
niatibus suis narrando rommcinorassct, et ad ex-
tremum de legatis Tassiloiiis, qui ad se Bomac ve
nerant, mcntio facta fuissei, iniit 9 consilium ut
expcriretur, quid Tassiro de promissa sibi fidclilale
lecere 10 vcllei, congrcgatoquc ingenli cxercilu al-
que in trcs parte diviso, Baioariam " pelcrc consii-
tuit. Cumque Pippinuin filiuni cum llalicis copiis in
Tredentinam ,2 vallcm venire iussisset, orienlales
quoque Franci ac Saxoncs, utiussi fuerani, ad Da-
niibium in loco qui Pferinga " vocatur acccs-
sissent, ipsc cum exercilu quem sccmn duxcrat ,
super Lechum fiuvium, qui Alamannos et Baioa-
rios dirimil ■', in Augustac civiialis guburbano con-
scdit, inslc B lioarisun cum taui valida manu procui
dubio petiturus, nisi Tassilo sibi ac popsilo suo ad
regcm venicndo consulercl "■ Nam videns se undi-
que circumsessunijVenit supplex, ac veuiam de ante
gestis sibi dari deprecatus " est. Scd ct rex, sicut
erat nalura milissimus, supplici ac deprecanu pc-
percit, acccptisque ab co praetcr filiiim eius Tbeo-
doncm aliis, quos ipse imperavit ", dtiodecim ob-
sidibus, ei populo lerrae per sacramcnla firuiaio ,
in Franciam reversus est. Et in su!)iii! ano Mogon
j) liacense ", iu villa qnae vocatur Ingilunlieim ",qui:i
VABIANTES LECTIONES.
1 scd sedula admodum 9. 5 quando 5.0. * jiacis
4.5.9. Huturos \. ' n. p.7. 6 dceat 9. ' salutis
1. 8 qua 9. * inivit 5. 9. ,0 promissa fide prae-
stare 5. 9. " baioariaiu atqne ipsum lassiloiienj
9. " tridenlinam 3. 5. 6. 7. 9. " feringa 5. 6.
" dividit 5. 9. " consuluisset 7. " prccatns
3. 9. " quos ipse imperavit dcest 9. iniperave-
rat 3. " mogontiacensi 7. 9. magonciacense 3.
magonliense i. " ingilumneim 2. ingillunlieim
3. ingilinheim 4.0. 7. ingelbeim.9.
429
A.NN.UIS tGI.NH.tRDI
CUM LAlftlSSENSIBCS COLLATI
A
i&
ANNAI ES 1.M MSSF..NSI.S.
ibi hieniaverat, et natulcm Domini et paseha cclc-
bravit.
ei doclrinain sancti Gregorii praeferebant ruslicitati
corum. Et cuin altercatio i!c nentra parle finirel, aii
domnus piissiimis rex Carolus ad swos cantores : Di-
cite palam, qnis purior cst et quis melior, aut [ons ri-
rus, aut riruli eius longe decurrentes ? Rcsponderunt
omnes una voce fontem , vclul caput ct originem,
puriorem esse ; rivulos autem cius, quanlo longius a
fontc rccesseriiit, lanto turhulcntos et sordibus ac
iuimumlitiis corruplos. Ki ail domnus rex Carolus :
Bevertimini ros ad fontem sancti ijregorii, quia mani-
feste corrupistis cantilenum erdc&iasticam. Mox pe-
tiil domnus rex Carolus ah Adriano papa cantores,
(|ui Franciam corngerent dc canlu. At ille dcdit ei
Theodorum cl Benedktum , Romanac ecclesiae do-
elissimos canlorcs, qui a sanctoGregorioeriiditi fue-
lerrae illius ; et si ipsc dux ' obdurato rorde veibis
snpradicli aposlolicc ' minimc oboedire voluisset,
lunc doninus Carolus rex el suo * exercitus absoluti
fuissent ab omni pcriculo peccati , ct quicquid in
ista * terra facliim evenicbat • in incendiis", aut in
homicidiis , vcl in quaieciimque ' malicia , ut hoc
soper Tassiloneni 8 cl cius consentaneis • evenis-
set, ctdomnus re\ Carolus ae Francis 10 innoxii ab
omnl culpa exinde permahsissent. Hacc vcrba ex-
plcla, missi Tassiloni " ahsoluti sunt. Et tnnc in
invicem sibi domnus aposlolicus adqne li domnns
gloiiosus rex Carolus valedieenles , henediclione ad-
sumpla, oralione peracta, Franciam iamdictus prae-
cellenlissimns rex reversus est. Et pervenit idein
rant : trihuitque aniiphonarios sancii Gregorii, quos B 13 milissimus rex ad coniugem suam domnant Fastra
ipse notavcrat nota Romana. Domnus vcro rex Ca-
rolus revertens in Franciam, inisil unum cantorem
in Metis civitate , alteiuiu iu Suessiouis civitate,
praecipiens de omnibus civitalibus Franciae magi-
stros scholae anliphonaiios cis ad corrigendum tra-
dere , et ab eis discerc cantarc. Correcti snnt ergo
anliphonarii Francorum , quos umisquisque pro ar-
bitrio suo vitiaveral, addcns vel minucns : et omnes
Franciae cantores didicerunt notam Romanam, quain
nunc voraiit notam Franciscain ; exceplo qnod tre-
mulas vel vinnulas », sive collisibiles vel secabiles
voces in cantu non polerant peifectc cxprimere
Franci, naturali voce barbarica frangentes in gut-
lure voces potius quam exprimentes. Maius autein
magisteriurc canlandi in Metis civitale rcmansil :
quanlumque magisterium Roinanum superatMclensc
in arte canlilenae, tanto superat Metensis cantilena
icteras seholas Gallorum. Similiter erudicrunt Ro-
mani canlores suiiradicti cantores Francorum in arte /-. ,
organaiidi. Et domnus rex Carolus iterum a Roma L ad ei,,s P™esentiam
artis grammalicae et computatori. c magistros se-
cuin adduxit in Franeiain, et uhiquc studium litera-
rum expanderc iussit. Ante ipsum enim domnum
regem Caroltim in Gallia nullum studimn fue-
ral liheralium artium. Per ipsos dies paschae ve-
nerunl Romam ad domniim piissimiiiu rcgeui Caro-
Imn inissi Tassiloni9 ducis , elc His verbis ex-
pletis , missi Tassilonis absoluti sunt. Tunc in in-
viccm sihi domnus apostolieus el domnus rex glo-
riosus Carolus vale dicentes, benedictione assumpta
et oralione pcracla, in Franciam cum gloria rever-
susesl, adducens secuni cantores Romanorum et
grammaticos peritissimos, et calculatores. Pervcnit-
que idem mitissimus rex Carolus ad coniugem suain
domnam Fastradam reginam in civitate YVarmatia,
et ihi ad invicem gavisi sunt laetificanlcs ac Dei mi-
(.ericordiam conlaudanlcs. II. j
danem " reginam in civitaie Wormatia : el ibi ad
invicetn gaudenles ct laetiflcantes, ac Dei miseri-
cordia " conlaudentes, slnodum nanique " eongre-
gavit supraseriptus domnus rex ad eandem civita-
tem, sacerdotibus suis ct aliis obtimatibus nuntiavit,
qualiter omnia in ilinere suo peragebantur, et cnm
venissct ad hunc locum ", quod omnia explanasset
de parte Tassilonis , sicul enim erat ", lunc pres-
piciens " idem rex , ut missus " mitlerct , ct ius-
sil" Tassilonem8*, utomnia adiropleret i3 secundum
iussionem apostolici , vcl sicut iusticia eral : co
quod lv sub iureiurando promissum habebant **,
ut iu omnibus ohoedicns et fidelis fuissct domno
rege " Carolo et filiis eius vel Francis, ct venirenl "
quod rennuit, et venire con-
lempsit *'. Tunc domnus rcx Carolus una cum Fran-
cis vidcns iusticiam suam, iter coepit peragere par-
tihus Baioariae cum cxereitn suo , ct per scmet-
ipsum venit in loco, ubi Lechfeld *• ■> vocatur, super
civitalem Augustam. Et iussit alium exercitum ficri,
id cst Franci " Austrasiorum, Toringi ", Saxones".
et eoniungere super Danubium fluvium, in loco qui
dieitur Faringa c. Et tertium exercitum iussit fieri
VARIANTES LECTIONES.
1 Et saepedictus dux 1. El si per se dux 7.
* apostolici 1. 5. 6. 7. ' suus 1. 5. 6. 7. * in
ipsa 1. 5. 6. 7. • eveniret 7. 6 eveniehat inccn-
diis 2. ' qualicumque 5. 6. • thassilonein 1.(7.)
3 consentaneos 6. " franci. I. 5.6. 7. " tassi-
lonis 1. 5. 7. " atque 1. S. 6. 7. " idem dcest
"2. " fastradanam 6. " misericordiam t. 5. 6. 7...
civitatem. El sacerdotibus 1.7. " sinodum vero
c. 6. " pervenisset ad locum 1. "sicutacluni
cral 1.5.6. 7. sicut enumerat 2. quod quidem veram
ieclionem satis indicat. " perspiciens 1.5. 6. 7.
" missos 1. 5. 6. 7. " mitteret mandaretqtte tassi-
loni 7. w tassiloni 5. 6. " ndimplere festinaret 7.
il eral et quod 1. •" lnbehat 1.5. 6. 7. *6 regi 1.
5. 6. 7. " veniret 1.5. 6. 7. " post contempsit
ttiium folium codicis 2. excidil, scquens incipil egis-
se. Tunc denuo etc. " locoqui iechfeldt supra 1-
loco qui iecfel 7. ,0 francorum 1.7. " thuringo-
rum 1. Turingi 6. lhoringorum'7. " et saxonum
1. 7.
NOT.€.
» Vinnolata vox est lenis et mollis atque flexibi- * Das Lechfeld bei Augsburg.
tis, ct rinnolata dicta a iiiimo, hoc est cincinno molli- > Phoring scu Pforing inlia Ingolstadt.
ler flcxo. IsidoriOrig. lib. in.cap. 19.
«I
ECINHABDI ABBATIS ANNALES
I3i
AN>ALES LAUIIISSF.NSES. A
panibus lialiae, nt domnus Pippimis rex venisset us-
que ' ad Trianto * ", cum exercilti suo, et ipseibi
maneret, ct exercitiun snum pleniter 3 iu ante mit
lere.t usque ad Bauzanum ' b. Ttiuc prespiciens •
se 6 Tassilo ex omni parle esse ' circumdatum,
tsl videns quoil ontnes Baioarii plus essent fideles
domno rege 8 Carolo quain ei, et cognovissent iusti-
tiam iamdicli domni regis, et magis ' voluissent
iustiliam " consenlire, quam conliarii esse : undi-
qtie constrictus " Tassilo vcnil per scmetipsum,
tradens se in manibus " domni regis Caroli in vas-
saticum, et rcddens ducatum sibi cotnmissum a
domno Pippino rege, et recrcdidit 13 se in omnibus
pcccassc et male egisse. Tunc denuo renovans sa-
cramenta, ct dedit obsides eleclos duodecim ", et B
tcrtitim decimum filium suum Theodonem. Beceptis
obsidibus 1S vel sacramento, tunc reversus est prae-
fatus gloriosus rex m Franciam. El celebravit nata-
lem Domini in villa quae dicitur lngilenhaim ", si-
militer ct pascha. Et innnitavil se numerus anno-
rum in
DCCLXXXVIH.
Ttmc dcmnus rex Carolus congregans sinoduin H
ad iamdiclam villam Ingilenhaini l8, ibique veniens
Tassilo '9 ex iussione domni regis. sicut ct caeteri
eius vassi ", ct coeperunt lideles Baioarii diccrc,
quod Tassilo fidein suam salvam non haberet, nisi
posiea " fraudolens" appartiil ", postquain filium
suum dedit cum aliis obsidibus ct sacrauienta
A-OVIFB ECINHAIDI,
DCCLXXXVIll.
Cum in eadem villa generalem • populi sni rei
convenlum fleri decrevissel *, ac Tassilonem dticein
sicul et caeteros vassos suos in codcm conventu
adessc iussisset, atque ille, ut ei fuerat imperatum,
ad regis praesentiam pervenisset, crimine maiesta-
tis k a Baioariis accusatus est. Obiciebanl * ei ,
quod postquam filiiim suiim obsidem regi ded rat,
suadente uxore sua Liutbcrgane ." Quod et Tassilo ^ suadente coniuge sua Liutbcrga 6, quae (Ilia Desi-
denegare non potuit, sed confessus cst postea ad
Avaros" transmisisse ", vassos !R supradicti domno
rege ** ad sc adortasse 30, et in vilam eorum consi-
liasse : el hominis 31 suos, quamlo itirabant, iube-
bat, ut aliter in mente rctincrent et sub dolo iura-
rent : et quid 3a magis, confcssus estdixisse, etiamsi
decem filios baberel. omnes voluisset perdcre, ante-
quam placita sic manerent, vel stabile permitleret,
sicut itiratum liabuii 3S ; ct eliam dixil, melius 3* se
roortuum " esse " quam ita viverc et de haec om-
VARIANTES LECTIONES
1 usque... usqne decsi. 2 3 triantum 7. * pleni-
ter mane m. 1. • banzanum l.bauzarum 7 * per-
"se erasum 5
"regi I. 5. 7.
utmagis7. 10 iusticiae C. !1 conlristatus '
manus I , manibus S. 7. nianibus cius ut servus 9 b.
13et cognovil 1. 7. *• duodiciin deest. t>, " ob-
sidibnselpraesiitissacraineniis 1. 7. )e ingilinbeim
tt. ingelheim 1. " sinaduin 6. I8 ingelhaim i. in-
gilinhaim fi. ietassilo.... quod lassilodeesi2. "va-
sallil. "haberetsedpostea7 "fraudulansl.frau-
dtilens 5. 6. frau.lolans7. " appareret 7. •'*. sa-
rramenla fefellit 1. 7. sacramcnte2. " luitburge I.
" avaros 1.5. " transivisse L " vasallos I.
•* domni regis 1.7. 30 ad se fortasse 1. ad se hor-
lasse 6. adse adhortasse 7. 3! homines I. 5. 6. 7.
n quod 1. 7. ". iiiratum habuit 2. 3. 5. 6. iu-
ravit 7. inila fiieruntl. *'. inulicr se. mortuum 2.
" morittirtim 7. '" melins esse mortuum 6.
derii regis Langobardorum fuil, el post palris cxi-
liiiin Fiancis iniinicissima semper cxtitit, in adver-
silatem r.gis, et ut lcllum contra Francos suscipe-
rent, Hiinoriim genlem concitaret '. Quod verum
fuisse, rerum in codem anno gestarum probavit
evenius. Obiciebantur ei et alia conplura et dicta
cl facta, quae non nisi ah inimico el iralo vel ' fierl
vel proferri poterant, quorum ne unuin qiiidem in-
(itiari coepit. Sed noxae ' convicltis, uno oninitim
adsensu ut maieslatis ,0 reus capilali senlentia dam-
natus est. Sed clemcniia regis licet niorti addictum
liberare curavil. Nani mulato babitu in monastc-
rium missus est, ubi tam religiose vixit, quam li-
atswsra* * »4 rn5 . s D ^ - ^, »•*• e. T„eodo - m *z
; 7. uin tonsus et monaslicae conversationi mancipalus est ".
Baioarii quoquc, qui perfidiae ac fraudis eorum
conscii " et consentanei fuisse repcrti sunt ", exilio
VARL4NTES LECTIONES.
' generale 2. ■ fieri decrevisset conventuui
9. • deest 9. k laesae maiestalis 9. * obicienli-
bus 7. * liulberga manu correctoris posterton»
mutatum tnlilbcrga t. liuthburga 5. lulberga 6. luil-
burga 9. luilkarda 5. ' concitaral 7. 8 dcest
7. • noxiac3. '• laesae maiestatis 9. " ipsum
libenter 7 libens 9. " leodo*. " deest 7. "
consocii 7. " fuisse perhibebantur 9. fuisse per-
hibentur 3.
NOTiE
« Tiento. Trident.
•> Botzcn, Boliano, oppidum celebre a;que in Tyroli corailatu.
4-5
C13M LAURISSENSIBUS COLLATI.
43i
ANNAI.ES. ECINIURDI.
ANNALES LVLIilSSINSIS.
per diversa loca religabantur. ' Huni vero, sicnl
Tassiioni promiserunl *, duobus e\ercitibus compa-
ratis, uno marcam ' Foroiuliensem, aliero Baioa-
riam adgrcssi sunl; sed ' frustra. Nam in ntroque
loco victi fngatique sunt, et multis suorum amissis,
cum niagno damno ad loca sua se recepcrunt. Quam
iniuriam velut vindicaturi, iteram Baioariam " ma-
iorihus copiis pelieriint, sed in priina congressione "
pulsi a Baioariis, et innumera mullitudo eoruni '
caesa, multi etiam ex eis, qui per fugam evadere
conali, Danubium tranare volucrunt ", gurgitibus
fluminis 9 absorbti sunt. Interea Conslanlinus impe-
rator propter negalam sibi regis filiain iratus, Tben-
dorum " patricium, Siciliae praefeclum, cum aliis
nia ' comprobatus % Franei ct Baioarii, Langobardi
ei Saxoncs, vel ex omnibus provinciis qui ad eun-
dem ' siiioduin congregali fuerunl, reminiscenles
priorum malorum eius, et quomodo domnum Pippi-
niim regem in exercitu * derelinquens ", et ibi
quod theodisca lingua barisliz 6 dicitur, visi sunt'
iu licasse se 8 eunrieiri Tassilonem ad inortem. Sed
dtim omncs una voce adclamarent capilale * eum
ferire senieniiam ,0, iamdiclus domnus Carolus piiv
siinus rex motns misericordia ab " amorem Dei, ct
quia ciiiusanguineiis " cius erat, conlenuit " ab ip-
sis Dei ac suis fidelibus, ul non moriretur. Et inlei-
rogalus '* a iamfalo " clementissimo domno rege
praedictus Tassilo, quid agerc voluisset ; ille vero
ducibus snis fines Bencventanorum vastare iussit B postolavit '", tit licentiam baberet sibi tonsorandi
Qui cum imperata exseqticrentur, Grimoldus " qui
codem anno post morlem patris dux Benevenlanis "
a rege dattts est, et Hibiibranilus '*, dux Spoliiino-
rnra •*, cum copiis qtias congregare potuerunl, in
Calabria eis occurrerunt, habenies secum legalum
regis Winigisum ", qui postea '• in ducatu Spolili-
no " Hildihranrio successit. Commissoque proelio,
inmodicam cx cis muliitudinem ceciderunt, ac sine
suo suorumque gravi dispendio viclores facti, ma-
gnuro caplivorum ac spoliorum numerum in sua ca-
stra retulerunt. Rex autem in Baioariam profectus,
eandem provinciam cum suis terminis ordinavit at-
que disposuit, atque inde regressus, in Aquisgram "
pal.itio suo, ubi biemaverat, et " diem Domioi na-
lalicium sanclumque pascba more solemni ccle-
VARIANTES LECTIONES.
* relegantur 7. relegabantur 9. * prnmiserani
3. 9. Huni vero, etc. usque sed fmstra deest 2.
* marcham 7. marchiam 9. 4 dcest 7. " b. i.
3, 9. " piimo cougressu 9. ' e. m. 7. * no-
Iuerunt 9 • dcest 7. 10 leorforum 4. " gri-
moaldus 9. " beneventaniis 7. " hildcbian-
dus 2. 3. 7. 9. lk spolelanornm 7. 9. " win-
nigisum 7. '• posila 2. " spolilano 3. spolelano
7. 9. '• aquisgrano 9. " decst 7.
et in monasierio " introeundi et pio taniis peccatis
poenileiHiain agendi, et utsuainsalvaretaniinam. Si-
militeret lilius eius Theodo deiudicalus *• est, et
tonsoratus et in monasterio " missus, et pauci Bai-
oarii qui in adversitale doinni regis Caroli perdu-
rare voluerunt ", missi simt in exilio. Eodemque
" anno commissum est bellttm inter f.r.ccos et Lan-
gobardos, id est duce " Spolitino " nomine Hildc-
brando, seuduce Grimoaldo ", quemdomnusrexCa-
rolus posuit ducein super Beneventanos, et fuit mis-
sus Wineghisus " una " cum paucis Francis, nt
praevideret eorum omnia quae gessissent. Et auxi-
liante Domino, victoria est facla a Francis seu su-
pranoniinatis Langobardis. ldeni " simililer et alia
pugna cotnmissa est inter Avaros in loco *• cuius
vocabtilum cst. . et Francis " qui in Italia *
commanere videntur; opitulante Doniino, victoriam
oblinueruntFranci, ct Avari cum conlumelia reversi
sunt, fuga lapsi sine victoria. Tcriia ptigna com-
missa est inter Baioarios et Avaros in campo "
Ibose1*», ct fuerunt ibi missi domni Caroli regis
Grah.imamius " el Audacrus 21 cum nliquibus
Francis. Domino auxilianle, victoria fuit Francoruni
seu Baioariorum. El ista omnia supradictus dux
Tassilo seu mahvoia uxoreius, Liulberga " Deoodi-
VARIANTES LECTIONES
Miisomnibus(l.)5.7. * et omnia conprobataG.
' vel(et)omnes ex aliisprovinciis qui adeandem 1.7.
I regem exercitum 5. » derelinques 2. • harislig 1 .
** haristalliz 2. 3. he.risliz G. harislit. 7. ' inssi sunt
6. 8se dcest 1. 5. 6. s capitalem 6. " capi-
tali... sententia 1.5. 7. !1ad l.ob. 5. 6". 7. "con-
saiiguineus 1.5.6. 7. " obtinuitl.5. 6. " int. est
!>. " iam dicto 6. '• postulavit 1. 6. 7. " inmo-
oasterium 7. " diiudic.iliis 1. 5. 7. " inonaste-
rium 6. J0 volebant5. G. 7. 21 Eodeui quoque I. 7.
*' L. sub diiee I. *3 spolelano 1. spolitano 7.
II grimaldo 1. *>. 6. 7. " winegisus 1. decst 2.
winechisus 7. '• una deest 7. " kl esl similitcr
2. iilem (ilem) decst i. 5. G. 7. 5" in loco decst
2. " francos 7. franci 1. »• qni italiam 7. S! in
campo ibose dcest 1 . " hibose 7. ibose 6. S.
" gramannus 0. fi audacerus I. audaccrus 5.
audracci^ G, " thassilo cum Malmola uxore Luil-
lwrga I
N0T.€.
Oppidum Austiic Ips ad Danubium, supra Pechelarn et monastcrium Mellicense.
435
EGIMIARDl ABBATIS ANNALES
436
AKXM.ES lAUMSSEHSES. A
bilis, per fraudem consiliavcrunt '. Quarta pugna
fuit commissa ab Avaris, qui volucrunt vindictam
|ieragcre conlra Baioarios. Ihi similiter fuerunt
missi domni Cnroli rcgis, et Domino protegcnte, vi-
Ctoria cliristianorum aderat. Avari fngam incipientes,
mulla slragia * ibidem facla est occidendo, et alii
in Danubio fluvio vitam nccando amiserunt *.
AN.YtLES ECIMIABDI.
ANNALIIT»? LAURISSENSIUM
CONTINUATIO LSQUE AD AN. DCCCXXIX.
ACCTORE EGINHARDO.
Post haec omnia dommis rex Carolus per semct
ipstim ad Reganeslmrg pervenit, ct ibi fmes vel
marcas Baioariorum disposuit, quomodo salvas *,
Domino protegenie, contra iamdictos Avaros csse
poluissent. Indc vero reveraus celebravit natalem
Domini in Aquis palatio, et paseha similiter. Et in-
mutavit se nomeros annorum in
DCCLXXXIX.
Inde iter permoliim parlibus Sclavaniac ', quo-
rum vocabulum * esl Willze7, Domioo adiiivauie;
et * una cum consilio Franeorum ct Saxonum per-
rcxit, Renum ad Colouiam transiens, per Saxo-
niam; usque ad Albiam fluvium vcnit; ibique duos
pontes conslruxit, quorum uno cx ulroque capiie
castclluin cx ligno ' et lerra aedificavil. Exinde
promotus inantea 10, Domino largiente, supradiclos
Sclavos sub suo. dominio conlocavit. Et fiiertmt cum
co in eodem cxcrcilu "Franci, Saxones ; Frisiones "
autem navigio per Habola " » fluvium cum qui-
busdam Francis ad eum coniunxcrunt. Fueruut
ctiam Sclavi cum co, quortim vocabula sunt " Su-
urbi '" "», nec non ct Abolrin", quoruin princeps
fuit Witzan 16. ibique obsidcs receptos, sacramenta
conplurima ", Doiniiio. perducenle, Franciam per-
vcnit. Et celebravit natalem Domini in Wormacia ",
et pascha similiter ". El inmutavit se numerus an-
uorum in
DCCLXXXIX.
Natfo quacdam Sclavenorum ' cst in Germaiiia,
sedens super litus occani, quae * propiia lingu»
Welalabi, francica 3 atitem Wiltzi * vocattir ". Ea
Franeis scmper inimica; el vicinos suos qtii Fran-
cis vel suhiecti vel foederali eranl, odiis inscctari.
belloque premere ac laeessire 6 solehat. Cnjns inso-
leiitiam rex longius ' sibi non ferendam ratus ",
bello eam adgredi statuit, comparaloque ingenti
P excrcitu, Rhemim apud Coloniam traiecit. Inde per
Saxoniam iter ageus, cum ad Alhiam pervenissct,
castris in ripa posilis, amncin duobiis pontihus iun-
xit, quortim unura cx utroque capite vallo munivit,
et imposito praesidio firmavit. Ipse fluvio transitn,
quo constitucrat excrcitum duxit, ingressiisqtic
Wiltzonim lcrram, cuncta ferro et igni vastari ius-
sit. Sed gens illa, quamvis bellieosa el ' iu sua nu-
merosilate confidens, impettim exercilus regii diu
siislincrc non valuit 10, ac proindc, cum primum ci-
vitatcm " Dragawiti " venlum cst — nam "is 1V
ceteris Wiltzorum regidis et nobililale generis et
auctcritaic saneclulis " longe 16 praeuiinebal 17 —
VARIANTES LECTIONES.
* sclauornm h. 5. (>. 7. sclauonorum 9. * qui
i) 2. 3. 9. ' franciaca i. * uulizi .r>. (>. 7. i/i
tnarg. wilsi 9. ' vocantur. 1.9. 6 lacesscre 7. 9.
7 diutius 7. 8 iralus 5. ' deesl 9. 10 poluil 2.
11 in civitatem 2. 9. ad civ. 5. " dragannilinani
7. in marg. i ilragawiti habel MS. > " dcesl 7.
cst, Willziit. nanvis 9. 3 (?) Vocem Wiltzan, ihco-
Hseem vocnbuli WilUorum versionem, huic a scribu
aliquo in [htenarii codice supcrpositam, editoris vitio
in textum ii repsisse, eo confidentius conlendam, quod
in nutlo eum codicc ojfcnderim ; quod si in Trevirenti
forte legalnr, vilium certe anliquiits foret, sed eodeui
ci. saxoncs frisiones 2. "labola 7. albola Bouq. modo coepisse eonstaret. Ceterum omnia crUicorum
•'; siint haec 7 " suurbineo non 2. suburbi 7. hisloricorumve arqumenla loco hucnsque corrupto su-
ptrslrucla, rera lcclione codicum auctorilate resli-
tuta, concidunt. '* is qui celeris 7. " sciialus ".
18 deesi 3? 9. " praeeminebat 3? 9
VARIANTES LECTIONES.
1 consiliaverunt et peregerunt 7. ' strages 1.
S. 7. stragis 0. 3 emisemnt 5. (>. 7. et alios in
Danuhio fliiminc submerserunt. I. Quae rcliqui co-
dices addunt, Laureshamensis (I.) non aqnoscit , cuius
continnatio.nem, cum iisdem (ere verbis constet ac
ehronici tloissiucensis anni 789, 790, 791, 792, et
pars anni 793, qitorum auctor eam secutus est, iis
adiungendiim censnimui. k salvum 2. salvac 7.
* sclaviniae 5. 6 cui voc. 7. 7 wilze 5. (*>. 7.
* adi. iina 2. » ex lino 2. 10 inante 5. 6. 7. " m
codem in exercitu 6. " franci et saxones 7. fran-
16 wintzan 5.xvizzan7. " receptos et s. quamplii-
Vii.ia 7. " imrmatia pascha 5. wormatia pascha 6,
warmatiam 7. " pascha similitcr dcest 2.
NOTyE.
Ihc lluvet.
b Sorabi.
437
CUM LAURISSENSIBUS COLLATI.
m
AWULES EGINBARDI. A
extemplo ' cuni omnibus suis ad regem dc civilalc
proccssit, obsides qui imperabanlur dedit, (idcm
se regi ac Fraucis servaturiini iureiurando promisit.
Quem celeri Sclavoiiim primorcs ac reguli ' omnes
secuii 3, se regis dicioni siibdidemnt. Tum ille,
subaelo illopopulo el obsidibus quos ilarc iusseral '•
acceptis, eadem via qua veneral ad Albim 5 regres-
sus cst, et exereitu pcr pontem reducto, rebus quo-
que ad Saxones pei tinentibus secuudum tempus dis-
posilis, in Franciam 6 reversus esl, et in Worma-
cia ' civitalc et nalalem Doniini et pascha ccle-
bravit.
DCCXC.
Hoc anno nullum itcr cxercilale 6 a rcge fa-
elum ; sed in Wonnacia residens, legatos Hunorum a
ct audivit, et suos vicissim ad eorum principes mi-
sit. Agebatur inler eos de coiifiniis • regnorum suo-
rum, quibus in locis esse. deberent. Haec contentio
alque 10 allercaeio, bclli, quod postea cum Huuis ge-
slum esl, seminariuni cl origo fuil. Uex autem , ne
quasi per otium lorpere " ac tempus lerere videre-
tur , per Moenum lluviiuii ad Sallz " a , palatium
suuni in Gennaiiia iuxta Salam fluvium constru-
tlum, navigavit, atque indc itcruin pcr eundem am-
ncm secunda aqua Wormaciam " reversus est. Cum-
que ibi hiemaret, ipsum palalium in quo conversa-
batur, casu accidente, noelurno ineendio concrema-
tum esl. Ibi lamen permaiiens. et natalem Domini et
pascha inore solemni ll celebravit. r
DCCXCI.
Transacta verni 15 temperie'6, circa aestalis ini-
tiuni rex de Wormacia movens, Baioariam " profe-
ctus est, ea meditatione '", ul Hunis factorum suo-
rum vicem redderet , el cis 10, quanto celerius *°
posstt, bcllum inferret. Comparatis igitur ad hoc ex
omni regno suo quam validissimis copiis , el com-
mealibus congregalis 21, bipertilo " exercilu iter
agere coepit. Cuius partem Theodorico i3 comiti et
Meginfrido camerario " suo commillens, eos per
aquilonalem ™ Danubii ripam iler agere iussit. Ipsc
cum alia " partc quam secum retenuit 27 , austra-
lem eiusdem fluminis ripam Pannoniam peliturus
occupavit, Baioariis ciim commeatibiis cxercitus, qui
navibus devehebantur !S, per Danubium secunda
YARIANTES LECTIONES.
1 exemplo I. extimplo i. 5. eximplo 6. J re-
gali, ul supra regalis 5. 0. 3 dectti.1. 5 ? 5. 6.
sequentes i. secuii omnes 9. k iuserat I. 6 al-
biam 2. 5. 7. 9. " francia 2. ' wamiatia 7. iln
alitfuolietis in sequenlibus. 8 nulla expeditio — facla
est 9. * conlinibiis 7. de c. i. eos 7. 5. 10 deesl 1.
" torpescere 7. " salz 5. salzt 5. 6. salae 9.
13 per wonnaciam 6. in wormaciam 9. 1V et san-
cluin pascha celebravil 9. 1B veris 5. ,8 transacto
vere 9. 17 in b. 7. 19 conditionei.S. 6. "redde-
relutqueeisdem 7. ,0quam primuni 9. !,rfccs(9.
" biuertito S. biparlito 2. 5. 5. 6. 7. 9. " ef. a. 782
not. p. ,vcubiculario9. ,5aquilonarem9. "deest
5. 9. " rctinuit 2—9. " deuebanlur 1. 2.
A.N?IALES LAUHISSKNSI.S.
DCCXC *.'
In sequenti vcro anno uullum fcctl iter, sed ibi
in iamdicta ' civitate iterum natalcm Domini cele-
bravit, et pascha sirailitcr. Et ininutavil se niiuie-
rus annorum in
' [Huius anni principio rex Carolus primigenitum
filiuni simm Carolum ultra Sequanam direxil, dans
ei ducatum Cenomannicuin; qui codem anno aesta-
tis lempore ad patrem revcrtitur. Rex auteiu con-
ventuni Erancorum habnit in Worinalia civitate,
disposuitque ea quae ulilia vidcbantur esse in rcgno
suo. In illo vero anno, clc. 9 b.l
DCCXCI.
Indc autcin itinere permoio, parlibus Baioariae •
penexit, ad Reganesburg * pervenil 3, ibi exerci-
lum suum coniunxit, ibique consilio peracto Franco-
rurri, Saxonum, Frisonum, disposuerunt propter ni-
uiiam maliciain el intollerabilcm ', qiiam fecerunt
Avari contra sanctam ecclesiam " vel populum cri-
stianum, unde iuslicias per missos impetrare non
valuerunt, iler * peragcndi '. Cuni Dei adiutorio
parlibus iamdictis Avaronim perrcxerunt 8 ; ad
Anisam * b vero 10 fluvium properantes, ibi con-
stituerunt letanias faciendi triduo " ; missarumque
sollemnia celebrando " Dei solalium postulaverunt '3
pro salute exerciius, et adiulorio doinini nostii Iesu
Christi, et pro victoria et vindicta super Avaros.
D Supradictus vero princeps de auslrali parte Danu-
bio 1V iler peragens, Saxones auicm cum quibus-
dam Francis et uiaxime plurima Frixonum " de
VARIANTES LECTIONES.
1 ibi iamdicta C. * rcgnesburch 5. reganesoug 6.
3 pervenit deest 7. ' intolerabilem 5. 6. 7. " ec-
clesiam ut pop. Chesn. * iter fuit consilium per-
agendi 7. ' iler pergentes 5. iler peragendi /i. e.
iter peragendum. " avarorum. Et |»errexenint 7.
" enisam 0. 10 vero deest 7. " triduum 5. pcr
triduo 7. " celebrandi 5. C. '3 praestolavenint
C. '* danubii 7. '" frisonum 5. 6. 8. frixorum 7.
num leijendum et nianus plurima ? 9 b. habei et mul-
litudo plurima.
NOT/E.
koliigsliofcn, m\ SalaR r rancicx capul.
t> Die Ens
4-5!»
KCIMIARDl ABBATIS ANNALES
U»
ANNM.KS I M.RlsSKNSES. A
aquilonale ' parte Danubii sitnililcr iler peragen-
les \ ubi ad loea ' pcrvenerunt, ubi iaind.cti Avari
firmilates habuprunt praeparalas : de australi vcro
p;irtc Danubii ad Cumeoberg * », de alia vero 11-
pa in loco qui dirilur Camp * b, quia sic nomina-
lur illc lliiviiis, qui ibi conlluil in Danubio * Avah
enim ', cum vidissent ulrasquc ripas excrritum
conlincnles, et nav.gia * pcr medium fluvium ve-
nicutcs, a Domino cis tcrror pervenit dereliquerunt
corum loca imutita quae supra nominnta ' sunt
firinitalcsqnc eorum vcl inachinationes dimiserunt,
fuga lapsi, Christo perdticente populo suo, utros-
qtie exereilus sine laesione " inlroduxit. Supradi
clus cxercitus " sic iler peragens " usque ad flu-
»>N*1CS LCiMURDI.
aqua descendcre iussis. Ac sic ' incboalo tti-
nere *, prima castra super Anesum ' posila sunt.
Nam is * fluvius inler Ilaioarioruni atquc llitnorum
lerminos medius ciirrens, cerfts dttortim regnorum
limes babebatur. Ibi subplicalio 8 pcr tiiJutim facla,
ut nl belliim prosperos ac felices haberct evenlus.
Tiim dcnium caslra inola, ci bellum genti Hunorum
a Francis indictum est. Pulsis igilur llunorum prae-
sidiis, ac dislmctis " mnnitionibus, quarum una
s::pcr Cainbiini fluvium ', allera iuxta Comage-
nos civiiatein in monte " Ciimeoberg • vallo lir-
missimo erat cxslructa " , ferroei igni cuncta va-
slantur. Cumque rex cum eo quem ducebat exercitu
usque ad Anabonis * lluenla venissct, transmisso
viitm, cui '* vocabuluin est Kaba , et exinde uler- " eodem fluvio, pcr ripam eius usque ad locum in
que cxercitus de aiubabus " ripis adpropria rever-
si sunt, magnificantcs Dcum de tanta victoria. Et
celebravil " doninus rex Carolus " natalem Domini
in Regancsburg ", ct pascha similiter. Et ininulavit
sc numerus annortim in
V ARIANTES LECTIONES
1 aquilone 5. 6. 7. ' peragens 2. 6. s locum
7. ' cumineoberg 7. coineoberg 9. ■ cainpa C.
• danubitim 6 ' alteii eniin 2. " ct navigia....
supradiclus exercitus deesl 7. s nominali 2.
11 lacsiono in pannoniam introivit 9 b. " intro-
duxit supradictus rcx. Sicque 7. " peragenles C.
|»ercgerunt 7. " cuius 5. 7. " amhobus 2. G
'" post cclehravit in codice 2 folium decst, rursus m-
cipit anno 7'Jl in syllabis sencia iam fali. " Caro-
lus dcest 5. G. " reginesbnrg pascha C. regansburg
pascha C.
quo is Danubio niiscettir accessil, ibiqne per aliquot
dies stativis " habilis, per Sabariam " d rcvcrli sta-
ttiil. Alias vcro copias, qtiibus Tbeodoricum et Me-
ginfriduin praefccerat, pcr Beehaimos '*, via qua
veneranl 15, reverti praecepit. Sic peragrata ac de-
vastata l6 magna parte Pannoniae , cum incolomi
cxercilu Francorum in Baioariam se recepit Saxo-
nes aulcm et Frisiones " cum Thcoilorico el Megin-
frido per Beehaimos , ut iussum crat '", doroum
rcgrcssi sunt. Facta esl " haec expeditio sine omni
rerum incommo !o, praetcr qnoJ in ,0 illo quem ret
ducebat exercitti, tanta equorum *' lues exorta cst ,
ut vix deciina pars de tot inilibus equorum reman-
sissc dicatur. Ipse auiem cum, dimissis copiis, Re-
'-' ginum " civilatem, quae nunc Regancsburg " voca-
tur, venisset, et in ea hicmaturtis consedisset , ibi
natalem Domini e.t pascha celcbravit.
VARIANTES LECTIONES.
' si 2. * itenere 2. * anisum 7. * Nanis 2.
8 subplautaiio i . * destruclis 2 — 9. ' fluvium
fuil. Altera 2. 8 niontcm 9. ' cumebcrg 9. qnio-
berg G. ,0 extrucla eral 7. " deest 6. 9. " st.
p. a. d. h 9. " sabaniam l. sarabiam 5. 6. baioa-
riam 9. " bohemns C. bcgaminos 7 bchamaunos
9. '» ieranl 7. "devaslal. " frisones 3. 7.9.
in marg. Phrygiones " iusserat 7. " est auiem
3. 5. 9. " deest 9. " tanl^ qiiorum i. " in re-
gimini al. reginum 7. u reganeburg 5. ratispona G.
NOTiE.
« Civitas antiqtia ct in Viia S. Severini aliquo- D enim continui inde a Styri* confinibus ad Danu
licns incmorata, qua; jam tola inleriit De silu ejtts
<t montis Cunieoberg disputatur, nam qui Rbdie
Kaumberg audil vicns, rccto itinere qiiinque ad mi-
iiiiuum miliaria Ccrmanica a Danubio remotus, in
mediis montibus COnsistit. Aut igitur viam milila-
reiii co x-vo montcs trausiisse, qnalis hodie el via
lata a campo Lilioriuii (Lilienfcld) pcr Kauinbcrg
Sanctam Cruccm ducit, aut vocabultim Kumeoberg
olim latius ad idtimos in Danubii ripa montes tisqtie
perlinuisse cxislimandum csl. Quod quidem et loeo
noslro, et antiquo via? militaris ductui Dannbium
nroscqucnli in.igis congnium, diplomale Hlttdowici
Gcrmanise rcgis anui R36 ab ill. Fr. L'lr. Kopp. in
Tacbygrapbia! T. I, p. 394, 395, puldici juris facto,
ct ipso locorum situ, qucm xquc ac viam illam mon-
taiiam anno I82I exploravi, confirmatur. Montes
bium usquc prolenduntnr, ad quem arcla lantum
via, castello Greifenstein desnper imminentc, re-
linquitur, qua nmnilionibus vel in exlremo monte
vel prope Konigssiadten — qnam pro Commagcnis
habeo — defcnsa, iter transciintibiis interclinlitur.
Annales qiioque Fuldenses anno 884 Caroli impera-
loris et Zuenlibaldi colloqnium monte Comiano (id
est Cumeoberg) prope Tullinam memorant, qnod
minimc in viciim Kaumberg. montibus a fonlc Tul-
lina? discrelum, optime autein iu Konigssiadtcn qua-
drat.
b Der Kamp, in Rohemix montibus ortus, Cla-
ram-valiem (Zwell) prxterfluit, et paulo infra Krc-
misam Dannbio miscemr
i Die Ranb
A Sarwar
m
CUM LAIJRISSENSIBLS COLLATl
A
m
HNSllli EGIMIARDI.
DCCXCil.
« Orgellis esl civitns ' in Pyrinei montis iugo
sita , cnius cpiscopiis nomine Felix , natione Hispa-
nus, ab Elipando, Toleti episcopo, per litteras *
consultns, quid ile humanitale salvatoris dei et do-
mini nostri lesu Cliristi senlire dcberet, mrum se-
cumjiim iil quod liomo est , proprius an adoptivus
Dei filius crcdendus esset ac dicendus, valde incaute
alque inconsiderale, et contra antiquam catholicae '
ecclesiae doctrinam, adoplivum non soliim pronun-
tiavil, sed cliam scriptis ad mcinoralum episcopum
libris, quanla potuit perlinacia 4 pravitatcm inten-
tionis " suae dcfendere curavit. Iluius rci ° causa
ducius 7 ad palalium rcgis — nam * is liinc apud n
Regimim, Baioariae civitalem, in (pia 9 Iiiemavcrat
residebat — ubi congregato epscoporum concilio "
audiius est, et errasse conviclus, ad praesemiam
Hadriani pontificis Romam " missus , ibi " ctiam
coram ipso " in basilica beali Petri apostoli haere-
sem " suam damnavit" atque abdieavil. Qt:o facto,
ad civilatem suam rcversus est. Rege vero ibidem
aestalem agente, facta esl contra illum " coniuralio
a filio suo lnaiore, nominc Pippino, et qnibusdam
Francis, qui se crudelilalcm Faslradac " reginae
ferre non posse adseverabant '*, alque ideo in necem
regis conspiraverant. Quae cuin per Fardulium "
Langobaidum deteeta '• fuissel . ipsc ob merilum
fidei servatae monaslerio sancti Diomsii donatus est,
^uctores vero coniurationis ut rei maiestatis " par-
tiin gladio caesi, partim patibulis suspcnsi, ob me- u
dilaluin scelus tali morte multali sunt. Rex autem
propter bellnm cum Hunis susceptum in Baioaria
sedens, pontem navalem, quo in Dauubio ad id bel-
lum utereinr, aedificavil, ibiquc natalem Domini et
sanctuin pascba celebravit.
DCCXCIII.
Cum rex bellum a se inehoaliim " conficere" cu-
pcret, et Pannoniam iteruin petere disposuisset "
allalum " est, copias quas Theodericus comes per
Frisiam " duccli.it, in pago liriustri " b iuxla Wi-
kiiram fluvium " a Saxonibus esse inicrceptas atque
deletas. Cuins rei nuntio acceplo , magnitudinem
damni dissimulans, iler in Pannoniarn inlermisil '".
ANNALtS 1 ACRISSF.NSPS.
DCCXCJI.
c Hacresis Feiiciana piimo • ibi comlemnata ' esi,
quem Anghilbertus ', ad pracsenliam Aitnani apo-
stolici adduxit ',et confcssioue facla suam hacrcsiui
iterum abdicavit. Coniuralio contra regem a filio
cins Pippino facta, detecta et conpressa est. Eodem
arino nullum iler exercitale factum est. Pons supcr
navigia flumina transeuntia factus est, auchoris ct
funibiis ita eobacrens , ul iungi cl dissolvi possit.
Et celebravit doinnus rex natalcm Domini ibi, siini-
litcr pascba celebratum est '. Et inmtitavit se nume-
rus annoruin in
DCCXCIII.
Rex auiumnali tempore de Regancsburg ' itcr
navigio faciens, usque ad fussatum magnura inier
Alemana ' <i et Radanlia « pervenit , ibiquc niissi
apostoliei eum magnis muneribus praesentali sunl.
Ibi missus nuntiavit *, Saxones itemm fideui suam
fefellisse. Inde per Radautia in Mohin • navalc "
iter peragens, natalcniDoinini celebravii ad sanctum
l)
VARIANTES LECTIONES.
1 c. e. 7. * literas 7. 9. consiaitler. * deesl 7
* pertinacissimc 9. * opinionis 9. "regil. ' du-
ctus est 7. " dccst 7 qui tunc 9. 9 qua et h. 9.
" consilio 5. 7. " romani 7. " ubi 5. 7. 9. "
deesl i. 5. 6. •• heresiiii 3. 4. 5. 6. 7. 9. '" con-
fessus est 9. " ciiin 9. " fastradanac 7. " asse-
reuaul 7. " ardulfum 7. J0 detacta I . " rei lae-
sae m. 9. " incboandum "2. " perficerc 5. C. "
decrevisset 9. constiluissei 7. " nunliatiim 9. a. est
ci7 " phrisiam7. " hruistri 3. biriustri 5. riustri
ti. rustrii. brinstn ttl. hriusti 7. rbiiislri 9. '" deest
0 " intermisil. Pcrsuasum tunc regi crat si 9. '
■ La Scu d'l'rgel.
b Ruslringen ,\n sinislraWisenemareinfluentisripa.
e Locus dc conjuratione deiecta decst in 7, 8*
9, 9 b, 10, 11. In Annal. Eginhardi, Fuld. 5, (i, 12,
narratioui de hxresi subjicilur; ubinam loci in co-
jlicc 2 collncatus fueril, folio exoiso ignoratur. Pri-
VARIANTES LECTIONES.
' primiius audita et in regauesburg primc con-
demnata est 5. * condempnata 5. ' angiberlus 6.
angilberiiis 7 * ahdicavit t>. " possit. Ibi nata-
lem domini et pascha celebravit carolus rex. Et
7. • ragnesburg 5. regansburg 6. ragenisburg
7. ' aliuianna correct. alemanna 0. Alcmauum 7.
8 ibi nuntius nuntiavit 7 ' niocbin 7. mohim 8.
10 navali G. -
nius euni Chesnius ex codice 5 in textuni receplum
luii narrationi prasposuit, perperani ut opinor, luec
enim causa fuerif quod sequenti sentcnti.ic voceni
Hegancsbuni intmderet et alia quoque iminularct.
& bie Allmuhl,
< IHc fledmlz.
ii3 EGINHARDI ADRATIS ANNALES 444
4NNUXS I.AUMSSF.NSES. A AWALLS ECiMIMilil.
C.lnliaDuni in \\ ir/.inburg '. Et ininulalus est r.ume- Et cuni ei persuasum esset a quibusdara, qui id '
rus annorum in sibi comperlum esse dicebant, quod si inter Ra-
dnnliam ' et Alnmonam ' fluvios eiusmodi '' fossa
ducereiur, quae essel uavium cupax °, posse per-
coramode1 a ' Danubio in Rhenuin navigari, quia
lioriim fluviorum aller " Danubio, alter Mocno mi-
scetur, confestim cum onmi comitalu suo ad locum "
venit, ac niagna lioiiiinum multitiidine congregata '0,
lolum aiitiimni tenipus in eo opcre consumpsit ".
Ducla est itaque ,s fossa intcr praediclos fluvios
duuin milium passuum longitudiue, latitudinc trc-
centorum pcdum ; sed in cassum. Nani proptcr iugcs
pluvias et lerram, quae palustris '* eral, nimio liu-
morc '* naturaliter infectam ", opus quod flebal ie
consislere non potuit; sed quantum interdiu terrae
a fossoribus fuerat egestum, tantuin noctibus, bumo
ilcrum in loeum suum relabente ", subsidebat. In
hoc opcre occupalo " duo valde displicentia de di-
versis terrarum partibus adlaia sunt; unum eral
Saxonum omnimoda defectio, allerum quod Sarra-.
ccni Septimaniam ingressi , proclioque cum illius
limitis custodibus atque comitibus conserto, multis
Francorum interfeciis , viclores ad sua regressi
sunt '*. Quibus rcbus cnmmotus, in Franciam re-
versus est, celebravitque nalalem Domini apud san-
ctumChilianum30 iuxta " Moenum lluvium. pascha"
vero super eundem fluviiim iu villa Franconovurd %\
in qua et hiemaveral.
C DCCXCIV.
Rex propier5'condemnaudam !5baeresim Felicia-
nam aestatis initio.quando et generalem populi sui
conventum babuit, conrilium ,6 episcoporum cx om-
nibus regni sui provinciis in eadem villa eongrega-
\it ". Adfueriint etiam in eadem synodo ,s et " legati
sanclae Romanae ecrlesiae 30, Theopbylactiis " ac
Stepbanus episcopi , vicem tenentes eius a quo missi
snnt **, Hadriani papac. In quo 33 concilio et hacre-
sis memorata condemnata est, et liber contra eam
communi episcoporum auctoritate conpositus , in
DCCXCIV.
Pascha celebratum est in Franconofurt *, ibique
congregata est 3 sinodus magna cpiscoporum Gal-
liarum, Germanorum, Italorum*, in praesentia iam-
fati principis et missorum domni apostolici Adriani,
quorum nomina haec sunt, Tbeofilactus et Slepha-
nus" episcopi. Ibi tertio condcnmata8 cst haere-
sis ' Feliciana , quam dainnationem 8 per auctori-
tuicm sanctorum patrum in libro conscripscrunt ,
quem librum omnes sacerdotes mauibus propriis
subscripserunt '. Ibi obiit Fastrada ,0 regina, et in
sancto Albaqo bonorifice sepulta csl". Pseudosino-
dus " Graecorum , quam falso seplimam vocabant,
et pro "adorandis imaginibus fecerunt, reieeta esta
pontiflcibus. Indc motus est exercitus partibus Saxo-
niac pcr duas turmas; in una " fuit
VARIANTES LECTIONES.
1 quid 1.2. 2 radanlia I. 2. adanliam G.
3 alamouam 5. S. alimonain i. alomoneam (j. al-
monum 9. * de.rst 9. * fossa navium capax du-
lomiius Ca- D cerelur 9. 6 commode 9. ' c 9. " quod aller 9.
rolus gloriosissimus rcx : in aliam " misit domnum
VAUIANTES LECTIONES.
'uursinburg 5. wir/.eburg G. wirsinburg 7. wirzm-
burg 8. ' fiacnofurd 5. franchenfurd 6. francno-
furt 7. 3est deesiG. * italiorum 6. " slhefanus 2.
* condemnnata 5. C. ' eresis 2. * dampnationem
G. ' conscripscrunt 3. 10 fastradana 6. fastradane
7. " pseudasinodus 2. '-' vocabant pro 2. ". 6.
13 unam 7. " fuit ipse d. 7. " alium 2.
3 suo eo9. ,0 congiegalaque hominum multitudinc
(inagna decsl) 9. " concepluni — ossa — qua —
danubio moeno — multitudoz. confestim autem cmn
1$. " decsl 9. u plaustiis I 2. ■'umorei. "
bumore suapte liatuia iuibutam 9. nataliier 3. in-
fecla i. 5. G. lc cncpUim opus 3. 9. " relabante
7. relabentes 2. '* occupalo rcgi 7. " essent 7.
40 kilianuni 5. i- •"». 9. kyliamim 6. *' in Wirl/.i-
burgo iuxta 9. ,8 paschalis vero festi solemnitatem
9. 33 francooouurt 3. i. franconouuro S. 6. franro-
nofurt 9. " ad 9. -5 condempnationemS. ,6 con-
silium 0. " eandem villam convocavit 7. "syno-
do I. 29 deest 3. 9. 30 legali lomani pontificis 9.
31 tbcophilactus G. leophilaclus i. 5. 31 luerant 9.
NOT.E.
Epitaplt iiiii , quod bodio ibi conspicitur, recenlius cst, ct inler Inscriptiones nostras refcretur.
445
CUM LAURISSENSIBUS COLLATI.
ur,
ANKALES ECINIIARM. A A^.XALLS l.AllllSSEXSFS.
quo on.ncs propriis manibus ' sufcscripserunt. Sy- CaroIum nobi|issimum filium suum p„r Col()|liau)-
nodus etiam , quac anie paucos annos in " Conslan- Saxones aulcm congrcgaii.es sc in campo, qui dieitur
tinopol. sub Herena • et Conslantino filio cius con- Sinitfelt ', praoparanlcs se quasi ad pugnam, cum
gregata, ct ab ipis non solum l sepliraa , vernm vcro andisscnl se cx dllabus partibus esse circum-
Ctiam umversahs esl • appellata, ut nec seplima nec dat0S) .lissipaviiDeus consilia corum, et, quamvis
univeisahs baberetur dicereturve \ quasi supcrva- frauduientcr, cl christianos • se et (ideles • doinno
cua in lotuni , ab omnibus abdicata est. Uorlua est
ibi et ' Faslrada regina , ct Mogontiaci " apud san-
ctuni Aibanuin sepulla. Quibus peraclis, rex biper-
lito exercitu Saxoniam petere slatuil, eovidelicetmo-
do, ul ipse cum dimidia parte copiarum ab auslrali
parte intraret, Karlus ' vero filius citis cuin alia mc-
dietale Rbenuin apud Coloniara traiceret, et in ean-
dciu regionem ab occidente veniret. Quo faelo, licet
Saxones in campo qui Sinoifcld ,0 a vocalur, quasi B
proeiiuii» ouiii rcge commissuri consedissent, ibiquc
advcnium eius opperircntur ", aniissa victoriae spe,
(jiuni sibi paulo anlc falso " poUicebantur, ad dcdi-
tionem onincs conversi sunt, viclique sinc proelio,
regis victoris potestati sc subdiderunt. Dederunl igi-
tur " obsides, et iureiurando lidem se rcgi servarc
velle '* promiserunl. Sic omisso proclio, et Saxones
donium reversi sunt , et rex , ti ansmisso ilheno , in
Calliam se recepit , ct eum Aquasgrani venissel,
ibidem hibernis babitis, ct nalalem Domini ct pa-
6cba celebravit.
DCCXCV
Quamquam Saxones aeslale piaetcriia et obsides
dcdissent , ct seciindum quol iussi erant sacramenta
rogi * fore promiscrunt. Rex ad palatium quod
Aquis' vocatur rediil 6, ibiqueT natalcni Domini
celcliravit el pasclia. Et inmutavit se numerus anno-
iiiiii in
DCCXCV.
In quo rei cliam venit ad lociim qui dicilur Cul-
linstang " ct iu ' suburbium lc Maganciatensis "
iurassent, rex lamen 16 illorum perlidiae non iiime- (] urbis, et tenuit ibi placitum smim. Audiens vcro,
mor, convcnlum generalem trans Rhenum in villa
Cuffesstein16b, quaesuper Mocnnm conlra" Mogon-
tiacum " urbcin sila est, more solemni habuit, at-
que imlc cum exercitu Saxoniani ingressus, pcne
totam populando pcragravit. Cumque in pagum Bar-
dengoi " pervenissct, el iuxia lociini qui Bardcn-
vtih ** « vocalur positis castris, Sclavorum, quos ad
sc venire iusserat, expectarct advcntum, subito ci
niiulialum est, Witzinum", regcm Abodritoruin ",
cum Albim " traiceret , in disposilas a Saxonibus
insidias in ipso flumine iucidissc, ct ab eis esse in-
lerfeclum. Quod factum aninio" regis " ad Saxones
VAKLANTES LECTIONES,
1 p. m. deesl 9. ' deest 7. 3 harena 5. belena 5.
4. 6. 7. irene 9. * tantum 7. • crat 3. 9. 6 di- J)
ceretur haberetiirquc 7. ' decsi 3. 4. 9. * mo-
guiiliaci 2. 9. mogonlia 5. magonliaci i. mogonciaco
'» ...^.r.^i...... i: 9 ~......l..~ i t n m „: .r_i.i.„ =1
quod Saxones more solilo proinissionem suam, quam
dc habenda " cbristianitate et fide regis •• tcnenda
feceranl ■', irrilam fecissent, cuni exercitu in Saxo-
niani ingressus esl , et usqiie ad fluvium Albim pcr-
venit, ad locuni qui dieilur Hliuni "J, in quo tunc
Wilzin 16 Abodrilorum " rex a Saxonibus occisus
est : ibi etiam venerunt niissi Tudun, qui iu genle
el regno Avarorum magnam poleslatein liaheb.it ",
qui dixcrunt, quod idem " Tudun • cum lerra et po-
pulo suo se regi " dedcre vcllet, el cius ordinatione *'
cln islianam fidem suscipere " vellet. Kex vero, af-
fliclis magna ex parle Saxonibus, eoruiuquc " lerra
vastata, acceptisque corum obsidibus, in Gallias rc-
diil, ct in palatio quod vocalur" Aquis " n-l-leiii
VARIANTES LECTIONES
5. monciacoG. 9 carolusl.4.7. ,0 sinolTeldus 2
sinoifeldiim 5. (i. sinofeld 4. smclfeldus ms. sinolfeld 7.
sintfelt 9. " operirentur 5. G. " f. p. a. 7. "
iledcruntque 7. '* v. s. 3. 9. regi servare se velle 7.
" autem 1. "cuffeslein 2. 5. 6. 7. cuffcsteno. cnf-
fenslein 9. "circa al. conlra 7. iuxta 4. "r/. 794
not. "bardengau 9. bardengum »«s. bardengoe 7.
" bardemwih 2. hardenwie 4. bardenwig 5. 9. bar-
demhuinh 7. "wizinum 7. uurzinum 6. wiltzan 9.
"abotritorum 2? 9. " alhiam 7. "animum i. 2.
3 ? 4. 5. 6. " eius 7.
1 sinislfell .5. 9. sinilsfelt G. sinaisfell7. sinitfelt2. 8.
• fraudulenler christianos 5. 7. 3 fidele 2. * rege
2. b'. • aquisgrani 7. 6 reddit 2. ' ibi 2. " ciis-
sinstang in 5. chusslagn in U. cullinslain in 8.
' ct iu 2. ,0 suburbio 7. " mogonliacensis S. G.
mogunliacensis 7. " habendi 2. ,3 regi 7. '* fe-
eebantS. '•libun.5. Iunis7. ,6 wiz/.in5.(i. wizin".
17 abadriioruni 5. " habeat 2. "isdem7. »• re-
ge 2. " ordinationem 2. C. " suscipere. Rex 7.
23 eormn ieest 7. ** qui vocalur 2. G. 7. " aquis-
grani 7.
NOT.E.
0 Canipus Sendfdd prope Wunnenberg, a meridie r liardowik propre Luncburg.
Paderbornas et scptenliione Eresbiirgi. Cf. Fiiisien- d l.une propc Luneburg.
bergii Mon. Pad. p. 183. c Tudun nomen (lignitatis, non hominis, qiwil ct
* Kosihclm. i.oster innuil. Cf. Historiam mistcllain', pag. 144.
417
EGINHARD1 ABBATIS ANNALES
4SS
AN.VALES LAURISSESSES
AN.YILES EGlMIAtlBI.
Domioi celebravil, el pascha simililer. El inmutavil
tc nuuierus anuorum in
DCCXCVI.
Adrianus ' papa obiit , et Lco, mox ut in locum '
eius successit, misit legatos cum muneribus ad re-
citius debellandos velut quosdam siimulos addiJit,
et in odium perfidae ' gentis amplius excitavit.
Teria igilur niagna ex * parle vastala, etobsidibus,
quos dare iusscrat, aeceptis, in Franciam reversus
est. ln bac evpeditione, dum caslia super Albiin
baberet, vencrir.t ad euin legali de Pamronia iiuius
* ex primoribus Ilunorum, qui apud suos Tudun*
vocabatur *. Is et suum advenium ", et se cbri-
Stianum fieri velle promisit. Rex aulcni Aquasgra-
ni ' veniens, sicut et anno superiore *, ibi tempo-
ribus suis et natalein Domini et pascha celebravit
DCCXCVI.
Romae ', iladriano defuncto , Leo ponlificalum
suscepit, et mox per legatos suos claves confessionis
gem, claves etiam confessionis 3 sancti Petn et ve- r sanclj pclri ac vcxillum Romanae nrbis ,0 cum aliis
xillum Romanae * urbis cideni direxit. Sed el * Hei-
richus * dux Foroiulensis ', missis hominibus suis *
cum Wonomyro " Sclavo iu Pannonias ,0, hringum "
gentis Avarorum longis retro teniporibus quietum,
civili hello faligalis inler se principibus, spoliavit —
Chagan " sen '* lugurro ''* intcstina clade addiclis '*
et a suis occisis — , thesauruni priscorum regum
multa saeculnrum prolixilate collectum " domno
Carolo rcgi " ad Aquis palacinm misit. Quo acce-
pto, peracta " Deo largilori omnium bonorum gra-
tiarum aclione ", idem vir prudenlissimus adque ,0
largissimns el Dei dispensator magnam inde partem
Romam ad limina aposlolorum misit per Angilber-
tum •* dilectuin abbatcm suuin , porro reliquam
niuneribus regi misit, rogavitque ul aliquem de suis
oplimaiibus Romam miucret, qui populum Roma-
nuni ad suam fidem atqne subieclionem per sacra-
nicnta finnarel. Missus est ad hoc Angilbertus ",
ahbas monasterii sancii Richarii " », per quem "
e.tiain lunc ad sanclum Petrum magnarn partem
llicsauri, quem Ericus *• dux Foroiuliensis, spoliata
Hunorum regia quae Hringus " vocabatur, eodem
anno rcgi de Pannonia " detuleral, misil, rcliquuro
vero inlcr oplimatcs et aulicos caeierosquc in pala-
tio suo militantes liberali manu distribuil. Alque
his " expletis, ipsc cum cxercitu Francorum "
Saxoniam petiit, Pippinum vero fiiium suum cum
Italicis ac Baioaricis " copiis in Pannoniam irc ius-
partem optimatihus, clericis sive laicis, eelerisque c si, Et jpse quidem, Saxonia ex magna " parte vas
fidelibns suis largitus esl. In eodcm anno Tudun "
secundum pollicitalionem suam cum magna parle
Avarorum " ad rcgem venit, se cum populo suo ct
patria regi dcrtit; ipse *'* et populus baptizalus esl,
ct hononfice muneribus donati redierunt. Rex , col-
leclis cxercilibus suis , Saxoniam ingrcssus cst, fi-
lium suuin Pippinum regem Italiae in Pannonias
cum exercilu suo ** misso. " Cuius legaliones ad
cum in cadem Saxonia venerunt, una quae dixit ,
occurrisse " ci Kagan cum ceteris obtimatibus,
quem sibi Avarcs post interfectioncm priorum con-
stiluerunl allera quae dixit . Pippino " cum exer-
cilu suo in hringo *• sedere. Et domnus rex , pera-
grala Saxonia , cnm integro cxeicilu in Gallias se
lata, ad hiemandum Aquasgrani *' reverlilur ; Pip-
pimis autem, Hunis trans Tizam b fliivium fugalis,
eorumque regia, qnae, ut " dictum cst, Ilringus0,
a Langobardis autem Campus vocatur ", ex toto
destructa , direptis pene onuiibus Hunorum opibus,
ad palrem Aquisgrani " biberna habentem venit, ac
spolia rcgni quae secum delnlit, eidcm praesenta-
vit. Tudun " cliam ille **, de quo superius meniio
facta esl, fidem diclis suis adhibcns, ibidem ad rc-
gem venii, ibique cum nmnibus qui secum veneraut
baptizatus *' ac remuneralus", posldalumservandae
VARIANTES LECTIONES.
catur 4. 5. (i. 6 ventum 1. 2.
aquUgrani S. 6. * priori 3. 0
1 pcrfidiiR 1. ' <fecsl9. * unus 3? 7. 0. vlhu-
recepit " el in 31 Aquts palatio filium suum Pippt- rj don *g lU(lum2 ,,,,,„„ g tridun aL tud„n 7. « Vo-
VARIANTES LECTIONES.
1 Hadrianus 7. ' ul ad locum 2. * confessiones
2. ' rnnic 2. " Sed heiiicus 5. 6 heinricus 6.
'furinlensis fi. foroiuliensis 7. ' suisdeesc 5. *uun-
omyro f> vvonoii.iio 7. " sclavo cum pannonias
2. " lnigiin 7. hirigum principem avarorum 7 b
" elan.in 2. " sc 2. sive 5. 6. 7. '• iuguro 5. 6.
" ac dictis 6. " prolixilale (|tietum 2. " rege 2.
rcgis 6. " peracto 5. " pcraclis. . . actmnibus 7.
*• atquc S. fi. 7. " anghibertum fi. *' thudun 2.
" avartim 5. t>. '* ipscque et 7. " sno deest 5. 6,
7, " misil 7. " hoceurrisse 2. " pipinum 7,
" ringo 7. 30 recipit 2. 3i in deett 2.
signilicavit 7.
9 lotus hic annus
deest 67 " aecclesiae-i. 5. " angilberdus I . engil-
bcrtusS. 9. " s. r. m. 7. " que 2. " deest 3.
erichus 9. heinricus 5. henricus 7. (ita ct in cod.
Arman.) " rhingus 2. 7. hriligus 5. ringiis 4.9,
" de i». r. 3. 4. 9. " hiiso. iis 5. 9. " Irangorura
2. " haioariis 7. ,0 in. ex p. 3. 4. 9. " aqttis-
grani 5. aquasgrani palaiimu 9. 3 ° " quae ab
eis ut 7. " auleiii campits vocalnr deest 4. 5. 7.
*' aquasgrani 4. aquis 5. " tliudtin 5. 9. " deett
3. 9. " baptisatus 2. 3. 9. " remuneraltts esi,
3? 9
NOT.E.
» S. Riquier, ad oslia Summa?. ronim regione cf. Monachum Sangaller.sem , lib. 11
»• Hodie Theifs. ™P- «■
* Hina lingua noslra circulus, annultis ; de Ava-
U9 CUM LAIJRISSENSIBUS COI.LATI.
ISMLKt ECINIURDI. A
fiuei sacramentum doniuin rediit; sed in promissa
lidelilale * diu manere noluit, nec inulto post per-
Cdiae suae poenas dcilit. Rei vcro * , ut diclum
est , Aquisgrani in hibernis considens , ibi et na-
lalem Domini ct pasclia more solito ' eelebra-
vit.
DCCXCVH.
Barcinona civitas in limite Hispanico sita, quac
alternante rerum cventu nunc Francornm nunc
Sarracenorum dicioni subiciebaiur °, landcm per
/.aiuni Sarracenum, qui lunc eam invaserat, regi
reddita cst, Nam is acstatis initio Aquisgrani 6 ad
regem vcnit, seque cum memorata ' civitate spon-
iLNNALES LAIRISSENSKS
num c Pannonia rcdeunlem, et partem thesauri
quae remanserat * adduceiiteni , laetu?. aspexil, ad-
que ibi ' natalem Domini ac pascha cclebravit. Et
inmulavil se numerus annorum in
DCCXCVII.
Barcinona ' civilas Hispaniae , quac iampridem a
nobis desciveral, pcr Zatum praefectum 4 ipsius
nobis est reddila. Nam ipse ad palacium venicns,
domno regi " semetipsum cum civ itate comnienda-
vit. • Expeditio ' facia in Saxotii-.un , et usque ad
oceanum trans omncs paludes " el invia loca trans-
tanea deditione illius poteslati permisil ". Qua re- fl itum est, el rex de Hailulolia * h rcgrcssus 10 — hoc
ccpta , re\ lilium suuni Hludcwicum ad obsidio-
nem 9 Oscae l0 a cum exercitu in Hispaniam " mi-
sit, et ipse niore solitopropter "cnntiinilendam pcr-
fidae genlis contumaciam Saxoniam vaslaturus in-
travit. Nec prius destitit, quani (imnes lerminos cius
peragrasset. lNam usque ad ultimos fines eius, qua
inter Albim et Wisuram oceano alluitur ", accessit.
Inde regressus, cum Aquasgrani l* venisset, ibique
Abdellam Sarracenum , lilium Ihin-Mauge '" rcgis,
de Mauritania ad sc venientem suscepissct, legalum-
quc Nicetae 16 patricii qui tunc Siciliam procurabat,
nomine Theoclistum ", littcras inipcraloris de Con-
slanlinopoli missasdefereiitemaudissel,consilium in-
iit, ut propter 18 conficiondum Saxonicum hellum '
enim loco nomen.ubi oreanus Saxoniam alkjil. " — ■
lota Saxonuni gente in dedicionem pcr obsides ac-
cepta, trans Rcnum in Gallias revcrsus cst , et in
Aquis palacio Abdellam Sarracenum filium Il.in-
Maugnc " rcgis, qui a fratrc regno pulsus " in Mau-
ritania cxnlali.it , ipso " semetipsiim comincn-
dante ", susccpit. Illuc et legatus Niielae qui tunc
Siciliam regebat, noniine Theoctistus 16, \enit im-
peratoris epistolam porians, quem raagnificc susci-
piens, post paucos dics absolvit. Et Novembrlo
mense mediantead hibernandum ruin excrcitu Saxo-
niam intravit, positisque castris apud Wisoram "
fluviiim, locum castrortiin Ileristelli r vocari iussit.
Illuc Iegali gentis Avarum " cum muneribus magnis
ipsaregionc hiemaret. Siimploigiiursecuni,0comita- C vcnerunt , indc Abdellain Sarracenum cum lilio suo
tusuo, Saxoiiianipetiit.caslrisqiiesiiperWisiirainpo-
sitisconsedil, et locuin castrorum Ilerislelli *' vocan
iussit, qui locus ab incolis usque in praesens b ita no-
minatiir Exercilum vero, quem secum adduxit, per
totam Saxoniam iu hiberna divisit. Illuc Pippimim
deltalia " et Hludewicum dc Hispanica cxpcditione
regrcssos " ad se venire iussit , ihi lcgatos Hiino-
rum cuin magnis muneribus ad sc" missos au.livit
et absolvit.ibi legaiumlladelbiisi '", regisAsturiae"
atque Gallcciae ", dona sibi " dcferenlcm susccpit.
Inde ileruni Pippinum ad Italiain , Hludewicum ad
Aquitauiam rcmisil ", cum quo et Abdellam 30 Sar-
VARIANTES LECTIONES.
' f. s. 2. 5. 7. 9. ■ fide 5. 9. ' ileest 3. 9. D
* m. s. deest 5. 9. " subiciebal I. subiace-
bal2. • aquasgrani 5. 9. ' cum eommerala 5.
• siibmisit 9. ' opsidionem I. 10 osee 5. " in
h. deest 2. 7. " ad 7. 9. " ahluilur Bq. 5?
" aquisgrani 5. 6. '" ibiinmaiige 2. iliimniauge 3.
ibimmaugae al. ibinmauge 7. '• nicetis 7. " tlieo-
tisium 1. teociisluiii i. " ut ad 9. " s. b. c. 7.
,0 deest 9. *' beristalli 0. hcristallum 7. ^" ilalica
5? 7. 9. " regressum 2. i. 5. 6. •' ad sc deest i.
" baidcfonse 6. adelfonsi 9. " asluricae 2 ? 9.
austiie 6. " galetiae 9. galliciae 3. i. 5. cal .brie
6. " s. d. 5. 9. " misit 3. 9. " adbellum U.
Illudowico " in Hispanias reverti fecit , et filium
suum Pippinum in Haliam ,0 misil , ipse ad dispo-
neiidam Saxoniam totum hiemis lempus in.pen-
dens, ibi natalem Domiui, ibi pascha celebravit ",
Et inmutavit se numerus annorum in
VARIANTES LECTIONES.
1 remanserant 2. • ibidcm 5 6. 7. * Parcino-
na 6. Barzinona 7. * per latim in prefectum 2.
" rege 2. k cum viiaic commandavit 2. ' expedi-
tione 7 s plaudes 2. ' haduloha 5. hadulocha 6,
liadulobar 7. hadulna 9 ° regressus esl 5. " ail-
luil 7 ,s iiuiiiiiaiig.il- 2. 3. 5. 6 ibiroatigae 7.
13 est in 2. " ipsornm 2 '" commendautem 8.
19 thcoctis 5. " wisuram 3. 6. " avarorum 5. 6.
7. 19,iuduwicho S. ludwico 6. " ad italaui 5. 6. 7.
•' domini celebravit el pascba 7.
NOTjE
• Huesca.
h Das Land lindeln, regni Hannoverani pars , ad
<ruam olim et Ritzebutiel, Hamburgensis ditionis
prasfectura, in extrema terrae ora sita, peitlnebat
c BersleUe vel hodie audit ; est infra Carlshafeo
et snpra Huxaram.
i31
ECINHARDI ABBATIS ANNALES
ira
ANNiLES I.AL'RISSfcNSI.S
Dccxcvm.
Yenit etiaui el legatus Hadcfonsi regis Gallaeciae
et Asluriae', nomine Frola \ papilionem mirac
pulchritudinis praesentans. Sed * in ipso* paschae
tenipore Nordliudi * trans Albim sedentes, sedilione
commota, legatos regios (|ui lunc ad iustitias facicn-
<las apud cos 6 conversabanlur , conprehendunt ,
quosdam ' ex cis slatim trucidantes, ceteros R ad
rcdiraendum reservant; ex quibus aliqui efftigerunt,
,\ aNNALES ECIMIARM.
ratenum ire iussit, qui postea , ut ipse volail, in
Ilispaniam ductus, Ct illorum fidei , quibus se cre-
derc non dubiiavit , commissus cst. Rex auiem in
'Saxonia ' residens, ibi et nalalem Domini et pascha
celebravit.
DCCXCVHl.
Cum iam ver adpelerel', nondum tamen proptcr
inopiam pabuli * exercitus de bibernis produci po-
tuisset, Saxones transalbiani occasionem nancli *,
legatos regis qui ad eos ob iustitias faciendas missi
erant 5, conprehensos interficiunt , paucis eorum
quasi ad redimeudum ° rsservatis, trucidanics cum
celeris ct Godescaleuni ', rcgis legalum, quem ille
anle paucos dies a I Sigifridum s regem Dauorum
celeri redemti sunt. Rex ' colleclo exercitu de lla- II miserat. Is cuni eodcm tempore ' reverterctur "\
ristallio " ad locum " qui Minda " » dicilur per-
rexit : el factoconsilio,iii " desertores arma corri-
puil, et totam inter Albim et Wisoram '* Saxoniam
populaitdo '* peragravit. Nordliudi " conlra Thra-
suconem " , duceni Abodritorum , et Eburisum " b
legatum nostrum conmisso proelio, aeie vieti suni.
Caesasunl ex eis in loeo proclii quatluor milia, ce-
teri qui fugerunt et evaserunt, quanqiiam mulli et
ex illis cecidissent , de pacis " condicione tractave*
runt. Et rex acceplis obsidibus, etiain et his , quos
perfidissimos primores Saxonum consignabant , in
Kraneiam reversus cst , et Aqiiasgrani " palatinm
[lergens, legationem Graecorum a Constantinopoli
missam suscepil. Erant enim legali Michabel, patri
ah liujus c sedilionis aucioribus inicrceptus aiquc
occisiis est. Qiiibus aecepiis, rex gravitcr commo-
tus, congregato exercilu^ in loco, cui Miiuda ".
noinen, super Wisuram castra posuit, alqne in
foedifragos ac descrtores arma corripnit, el ultor
necis " lcgatorum suorum, quicquid Saxoniae inter
Albiam ac " Wisuram interiacel, totum ferro ct
igni vastavit. Transalbiani auteni '•, superbia elali,
eo quod regis legatos " inpiine occiderc potuerunt,
arreplis armis contra Abodrilos proficisciinlur.
Nam "Abodriti auxiliatores " Franeorum semper
fuerunt ", ex " quo semel ab eis in societatem re-
eepti " sunt. Quontin dn\ Tliaseo ", coguito Trans
aliianoiuui molu, eis cum omnibus copiis suis iu
us quondam Frigiae **, et Tlieophilus presbyter, C loco qui Suentana <* vocatur oecurrit, commissoque
npislolam Herenae" imperatricis ferenles; nam fi-
lius eius f.oiislantiiius imperator anno superiorc "
a suis conprehensus et excaecatus est. Haec tamen
lcgalio tantum de pace fuit. Quos cum absolvisset,
n'sol\it eliam cuni cis el Sisinnium •*, fratrem "
Tarasii" Conslantinopolitani episcopi, iamdudum in
l;alia proelio captuin. lloc anno "7 sidus iS, quod di-
i itur Martis, a superioris anni lulio usque ad hufus
VARIANTES LECTIONES.
1 auslriac 2. 5. austuriae 6. - flora 2. frola 3.
■>. flola Ii. froia 7. 9. 3 Scd deest 7. * ipsa 2.
noridluidi 3. nordhidi 6. iiuiiiudi 7. 6 apud rc-
proelio, ingenti eos caede prostravit. Nam inprima
eongressione quattuor milia eorum cecidissc, nar-
ravit legalus regis, Eburis " nomine, qui in eodem
proclio fuil, et in Abodrilorum acie dexlrum cornu
tenuit. Fusi igitur fugatique , et nmltis suorum
amissis, cum magna calamitate ad loca sna reversi
sunt. Ai :3 rex iu Franciam regressus, eum Aquas-
VARIANTES LECTIONES.
1 saxoniam 1.2. a appareret i. 5. 6. accederel9.
s p. i. 3. 9. * nacli I. 3- 9. 5 fuerant 2. * re-
mendtim I. remcdium 2. remeanduni 3. iiiinciandum
9. ' godessclacum 1. godcsscalcum 2. godescbal-
1 el quosdam 7. 8 ceteri vcro 7. 9 At cum 9. gotesclialchum 5. godcschalciium fi. * si-
Vex 7. " harisialli 6. berislallio 7. " loca 2. ' gefridum 7. sifridum 6. * ctun legationc functus r.
'- inimda 5. iminda 6. "indeino. 7. •' wisuram 9. " verteretur 1. " miimla 1. mindani 2. minda
.'■. G. " populandam 7. " norlliudi autem 7. D 5. i. 6. munda 3. 9. mitidam ms. minda 7. " ne-
" tarsochonem 5. thrasuchorem G. trasueonem 7. cesi. "et2. •* aulem emi nordmanni vocantur 9.
" eborisum 5. C>. 7. " cecidissem de pauci 2. '" I. r. 3.9. " nam abodriti — recepti sunt deest 9.
*° aquisgrani 7. " phrigiae 7. " erene 2. *' su- " auxiliaresSS. 3. 7. '* fuere 7. fuerant i. "absl.
neriori 7. •* sisinnum 5. " frenien 5. " trasii "suscepiiG. " taseho2. tasco3. ihrasico9- "eber^
3. »' anno 2. !S sydus 7. winus 9. " ad 2.
NOT.E.
prjealaiilissimos cx uno tamen fonlc derivaii, non
solum lnc locus, sed ei leetiones paulo superius in
vocc Tedimendum allatai probant, et poela Saxo eam-
dcm auctnritalem scculus fuerit; quam si authcnti-
oum ipsum fttisse staluas, in eo quoqtic nonnulla
prseter aucloris voluntatem scribi potuisse, quisque
rei peritus eoncedet.
d Videtnr esse loctts Swnnte, in districtu magni
ducatus Meklenburgici Schvvan , ad Warnowam
sito.
■ liindrn.
i' Nostrum Ebcrs , Evers.
\b Hvnis I, 2, 3, el poela Saxo; Iwjus tainen
prxfero, cnm pritmiiri hnjv.s el Ihtnis in scribendo
faeillime permtitenttir, et senlcntiartim nexus Hunis
non admitiere videalur. Nam si Eginhardus, Hunos
legatos, qui populuin ad rebellionem concitarenl, in
Saxoniam misisse, et eos, quo cerlius voti compo-
tcs fierent, Godescalri ca-dem pcrpetrasse, dicere
voluisset, alio certe modo tafeti momenti rem enun-
tiaturus fuissct. Codices vero I. 2, 5, licet omnium
4S3
CUM LAIJRISSENSIBUS COLLATl
■iK4
VN.NALES ECINIIAHM.
grani ' venisset, primo legatos Ilerenac ' impera-
irieis ad se de 3 Constantinopoli niissos audivit —
nam Constanlinus lilius eius propter monuu inso-
lentiam ■ a snis coraprehensus et excaceatus est —
quibus peteniibus, Sissinium *, fratrem Tarasii '
Conslantinopolitani episcopi , oliin in proelio ca-
plum 6 domum redire permisit. Legali fuere Mi-
chael ', cognomento Ganglianos 8, ct Tlieofilus '
presbyler de Blachernis ". Posl quorum absolulio-
nein venerunl " de Hispania " Iegali Hadefonsi l3
regis, Basiliscus '* et Froia, iminera deferentes quae
ille de manubiis '*, quas " victorapud Olisiponam " h
civitatem a se expugnalam coeperat '", regi niit-
lere cur.ivit, Maurns videlicet seplem cum lotidem
inulis atque loricis, quae lieet pro dono " mitteren-
lur, magis tanien iusiguia victoriae videbantur.
<Juos et " benigne suscepil, et remuneratos bonori-
liec dimisit ". lnsulae Baleares, quae nunc ac inco-
lis earum Maiorica et Minoiica voeitantur, a Mauris
piraticam exercentibus depraedatae suni. Rex vero
Aquisgrani biemavit, et ibi nalalem Uomini et pa-
seha " celebravit.
DCCXCIS.
Romae Leo papa, cum, letaniam 23 processurus,
de Lateranis ** ad eeelesiam beati Laurcntii, quac
ad Gralieulam " vocatur c, equo sedens pergerel,
in insidias a Romanis disposilas *' iuxta eandem
basilicam incidit ". L'bi equo deiectus !8, et erutis
oculis ut aliquibus visum cst, lingiia quoque ainpu-
lata, nudus ac semivivus in plalea relietus est. De-
inde iussu corum qui buius faeli auelores fuere, in
monastorium sancti Ilerasnii 29 niartyris velut ad
curandum inissus, Aibini euiusdam, cubicularii sui,
cura noetu per iiiuium dimissus 30, a Winigiso duce
Spolilino ", qui audito huiusmodi facinore Roniain
lcstinus advenerat, susceptus, ac Spolclium ** de-
ductus 33 est. Cuius rei nunlium euin rex accepissct,
A ANX.VI.ES I.UIUSsENSF.S.
anni luliuin nusquara in tolo coelo videri potuit. Iu-
sulac Baleares a Mauris et Sarraccnis depraedatae
snnt. Hadefonsus rex Galleciae ' ct Asturiae «,
praedata Olisipona 3 ultima Hispaniae civitate, iu-
signia victoriae suae loricas , mulos " captivosqi/j
Mauros, domno regi « perlegatos suos Froiam cl Ba-
siliscum ' hiemis tempore raisit. Sicque in hoc pa-
latio et natalc ' Domini et pascha " a donino rege
celebrala sunt. Et inmutavit se niimerus anno-
runi in
VARIANTES LECTIONES.
' aquisgrani 5. C. aquisgrannm 7. s belenae
3. i. 5. 6. hirenae 7. irenes 9. 3 deesl 7. a
se de 4. ti. G. 4 sisinnium 2. 5. 6. sisiiiittm 3.
sisimum al. sisinnium 7. sisimium 9. ' tbarasii
5, G. fratrum tirasii 2. s eaptum iii d. ire 2.
' michahel 3. i. 5. G. " ganglianus 7. glanglianoa
2. 9 theolilius 2. tbeophilus 7. 9. teophilus i. q
10 laehernis 2. blacernis A. " vene.re 3. 9. " hi-
spaniis 2. " adefonsi 5. adeifonsi 9. " basilieus
seilieet el 7. '" manibus 5. G. "quasii. " olisi-
pononaml, 5. olipononam 2. olisipinam 6. olyssepo-
ii.iin 7. olisipponam 9. ,8 acceperat 4. '• donul.
"" q. rex et 7. " remisit 3. " p. more solilo 9.
" laetania 5. ■'». 5. letania G. 7. litania 9. lelaniam h.
I. pro art vel in lelaniani dici palet, in libro yonujicnli
tuitatum ; cf. edit. Vignolii II. 93. 243. 244 ; in cod. 7.
Romae iluni leo papa ciim lelania— pergeret. ,l la-
lerano". " craliculam 3. 4. 5. 6.-7. 9. "po-
sitas b. i. 6. 9. " incidit iuxta eandem aeccle-
siain4. "deictusl. s9erasini9. 30dcmissus2. 9.
31 spolitano 4. G. spoletano 3. 7. 9. '* spolecium 3.
spoietum 2. 4. 5. G. 7. 9. 33 ductus 2.
NOTjE
1 Ita cerle legati retulerunt, veiam causani videsis
apud Scriplores Byzantinos.
b l.issabon.
DCCXCIX.
Romani Leoncin papam laetania maiorc captuni
excaecaverimi ac lingua detruiicavertint s. Qui in
custodia " missus, nocte " pcr miirum evasit, et ad
legatos domni regis qui tunc apud basilicam sancli
Petri erant, Wirundiim scilicet abbatem <> el Wini-
gisum Spolitinum " duiem veniens, Spolelium " est
deductus. Doranus rex ad Saxoniam profeetus, Rbe-
iium '* ad Lippeara " transivit, ct in loco, qui voca-
tur Padrabrnnno ", positis castris consedit, et indc,
diviso exercitu. Carlum filium suum cuni medietate
ad conloquium Selavorum, adque reeipiendos " qui
de Nordliudis '" venerunt Saxones in Bardengauvvi "
direxit; ipse, altera mcdietate secuin retenta, codem
in loeo Leonem ponlificem suinmo cum honore sus-
eepit. Ibiquc rcditum Carli filii sui expeclans ", Leo-
nem poniificeni simili quo suseepliis est honore di-
niisit, qui statim Romam profeetus cst , et rex
Aquasgrani palacium suum reversus est. In eadein
expeditione legalus Michahelis Sieiliae pracfccti,
nomine Danibel ",addoinnum regeiii venit, adque"
VARIANTES LECTIONES.
1 gallatiae 5. gallaciac 6. * austrie 2. 3 olysi-
pona 7. 4 niultos 5. * rege 2. regi earolo 7.
6 basilicum S. 7 natalem 2. 6. el de^sl 7. 8 pa-
scha similiter a 7. 8 linguam eiustlem truncave-
rniit 7. " ctistodiam 2. 6. " noelu 5. 6. 7. " \vi-
nicbisiim spolitanuin 7. "spoletum7. ''reiiura.. .
cl dee.st 2. " lippeham 6. " pailcrbiunno 2. pa-
dabrunno 7. " sclavorum que recipendos 2. scl. ei
ad rcc. 5. 6. 7. " norlliudis 7. " bardingauwi 5.
bardingawini 6. bardingauni 7. " exspcctans 5.
21 daniel 2. 12 atque 5. 6. 7. .
San Lorenio in Lneina cssc videtur; ef. Leoni?
111 Vitam.
Siabuleiiscm.
45:
EGINHAIIDI ABBATIS ANNALES
♦ \G
A.NNAIES IAIR1SSENSES.
iNYM.Es EGINHtRDI
ipsum qmucin, ui vicarium sancii Pctn et Romanum
poiilificcm, cum summo honore ad sc praeccpit ad-
duei, iter taiuen stium, quod in Saxoniam facere
CODSlilucrat, non omisit. Halulo itaque generali
conventu super Rhenum in loco qui Lippeham ' vo-
catur, ihiqne eodem ! amne transmisso, cum loto
exerritu suo ad Padrabrunnon * accessit, ibique in
castris considens, ponlificis ad sc piopcranlis prae-
stolatur advenlnin. Misil interea Karlum filium
siiuni ' ad Alhim cmn parle exercilus propter quae-
daui negotia cum Wilcis • et Abodrilis disponenda,
et quosdam Saxones ile Nordliudis ' rec piendos.
Cuius re\crsionem ' cum cxpcclat, venil pontifix,
ct valdc honorifice ab illo " susccptus est, inansil-
totamque peilustrans, in dedicio- R que apud etim dics aliquot. Et cum ei cuncta, pro-
pter quae vencrat intimasset , itcrum Kom.im ciim
maguo 9 honore per legalcs regis qui cum co missi
suni, reductus, alque in locum suuin restitutus est.
Quo dimisso, rcx paucos dies ibiJcm ,0 moratus, le-
gattim Michaelis " patricii de Sicilia, nomine D.i-
nihelem '*, ad se missum absolvil Accepit ctiain
trislem " iiuiiiiiim de Geroldi " et Erici " inicritu,
quias de sepulehro Doraini, quas patriarcha Heruso- quorum aller, Geroldus "■ videlicet Baioariae prae-
inde iterum cum magno honore dimissus cst. Eodem
anno gens Avarum ' a fide quam promiserat defecit,
et Ericus* dnx Foroiulensis * po-t lot pro-pere ge-
slas resiuxla Tarsaticam « Liburniae. civilalem in-
siiiiis oppidanorum oppressus est, ct Geroldus * co-
ines ", Baioariae praefcctus, commisso contra Ava-
res proelio, cecidit e ". Al enim insulae Baleares,
qtiae a M.iuris ct Sarracenis anno priori dcpraedalac
suiit, postulato adquc accepto a nostris auxilio, no-
bis se dedi lerunt , et rnm Bei auxilio a nostris a
praedonum inctirsione defensae snnt. Signa quoquc
Maurorum in pugna stildata, et domno regi ' prae-
sentata sunt. WiJo comes " qui iu marca Biitta-
nine' praeside; i ", iinaciim sociis comitibus Brit-
taniani tngress
nem accepit et regi " de Saxonia reverso arma
ducum, qui sc dediderant, inscriptissingtilorum no-
minihus, praesenlavit. Nain bis se et terram el po-
pulum unusquisqiic " illorum tradidit, et tota Brit-
taniorum provincia, quod nunquam anlea, a Fran-
cis " suhiugala est. Eodcm anno monacliusquidam
de Hierosolimis " veniens , benedictionem et reli-
limitanus " dorano regi ,9 miserat , detulit. Azan
praefectus civitatis , quae " dicilur Osca , claves
nrbis per legatuin suum cum muncrihus ttansmi-
sit. " Et eelebiatus est " dics " natale Domini
in eodeni palatio. Et iiimutavit se numerus anno-
rnm in
feclus, comniisso cum Hunis proclio ceeidil ", altcr
vero, id est Erieus '", posl iutilia proelia et insigncs
viclorias apud Tharsalicani " " , Lihurniae civita-
lem, insidiis oppidanorum interceptus atqne inter-
fcctus 20 esl b. Rebus itaque " Saxonnm pro reruin
opportunilatedisposilis, rex in Franciam revertilur.
• [cecidit, et in Augia sepelitur. De quo in visione C El cuni Aquisgrani biemaret, Wido comcs ac prae-
Wettini legitur, qtiod inler martyres sit connumera
lus. 9b.]
Variantes lectiones.
avarorum 7. * heiricus dux fnroiuliensis 7.
s foroiulicnsis 5. 6. * genl lus ". ' conis 5.
* ceeiilitatem insule 2. cecidit insulae 5. 6. 7.
' rege 2. " comis 2. • britlanniae (>. 7. ita et
deinceps " prcsenUibat 2. " regc2. " uniuscu-
iusque 7. " anlea a francis ftieral a irancis 7.
"herusolimisS. hicrosolimis 7. '» bierosolimitanus
. 6. " rege 2. " qui dicitur 2. " transmisit
ieest 2. " est in dic natalcm 2. *• dies decst 5.
'» Tenat, pro iinmc (Ftimen S. 9lti.)
fectus Briltanici limilis, qui eodcm anno tum soliis
comilibus lotam !5 Briltonum " provineiam perlu-
straverat, arma dueum qui se dedidertmt *', inscii-
ptis siiigulorum nominibus, detulil. Videbatur enim,
quod " ea provincia tum csset 5f cx ti.lo subacta,
et csset •', nisi perfidae geniis instabililas cito id "
aliorsum more solito commulasset **. Allata sunt et
signa, quae occisis in Maiorica Matiris pr.iedonibus
erepta fnerunt. Et Azan Sarracenus , praefeclus
Oscae, elaves " urhis cum aliis donis regi *' misit,
promitlens eani se dediturum ".siopporiunitas eve-
niret. Sed el monarhus quidam de Hierosolima " vc
VAKIANTES LECTIONES.
rj ' Hppiam 4. lippia 5. 6. 7. lippenhcim 8. ' ibi-
que — ibitiue deeit 2. 7. 3 paderbrumion 4. padra-
brtinnam 9. k f. s. k. 9. * utilcis 3. uilcis 0.
* nordluidis ms. nordluuis 7. nordluidis 9. ' ver-
siouem i. * eo 7. ' magna 1. 2. " I. d. 7.
" michaelis7. 9. " danielcm 2— 9. " triste 3. 4.
5. 9. " gerholti— gerhnlius 9. " herici 4. her-
rici 5. heinriei 6. " geloldus 2. " occidil 7.
" hcrririis S. heinricus t>. " larsathicarn 5. far-
saticani 4. 7. 9. tharsicam 3. " a. i. deesi (5. " au-
tcm 7. ** toinm 2. " briltaniam p. 3. bretio-
niim 4. biillaoum in hiis qui se dediderunt5. brl-
tonum 6. 7. 9 •• dedidere7. »• dteit 9. " e4
fuissei 7. fui-seique9 " cito animum 7. *• con-
vertisset7. "clavisS. "deetti. "traditurumO.
" bierosolyma 7. hieresolymis 9.
£OT.€.
f Cf. Eginhardi Vitam Camli, cap. 13.
£17
CUM LAUBISSENSiBUS COLLATI.
annm.es luiusse.nses.
4-VB
ANNAI.ES EGIMIAHDI. A
niens, benediclionem ei reliquias de loco resurre-
cliouis doniinieae, quae patriarcha regi miserat,
delulit. Ei ' icx iialalem Doraini in eodem palalio
residens '- celebravit, ac moiiachum reverli volen-
lem absolvens, Zacbariam qucndam, presbiterum
de palatio suo, cum eodem ire iussit, cui ct donaria
sua ad ilia vencranda loca defcrcnda commisil.
DCCC.
Redeunte verna 3 tcmperie, medio fere Martio
rcx Aquisgr.ini * digrcssus, lilus oceani Gallici per-
luslravil, et in ipso mari, quod tunc peralis " Nord-
mannicis inrcstum erat ", classem instituit, praesi-
dia dibposuit, pascha ' in Cenlulo 8 apud sanctum
Itichariiim celebravit. Inde iterum per litus maris
iler * agens, Ralumagum civitatem venit, ibique B erat, classem inslituit, praesidia disposuit, pascha
DCCC.
Rcx absolulum Hierusolimilanum ' monachuin
reverti fecit, mittens cum eo Zachariam ' presbi-
lerum de palatio suo, qui donaria cius pcr illa san-
cta loca deferret. Ipse medio mense Martio Aquis-
grani palatio digrediens, litus occani Gallici perlu-
slravit, in ipso mari, quod lunc pyratis infestum
Sequana amne transmisso, Turnnrrs " ad sanctum
Marlinum orationis causa profeclus cst, raoralus "
il>i dies aiiquot propter adversam Liutgardae" con-
iugis valiludinem >\ qu»e ibidem et defunCa et hu-
niala cst : obiit auteni dicm " 2. Non. lun. Inde per
Aurelianos ac Parisios Aquasgrani " reversus est,
et mense Augusto " inchoante Mogonliacum ve-
nicns, generalem conventum ibidcm habuit, et iter in
italiam condixit " : atque inde profectu6, cum exer-
citu Ravcnnam vcnit, ibique septem non ampliu?
dics moratus , Pippiuum lllium suum cum eodem
txercitu in terram Benevenianorum ire iussit; mo-
\ensque de R.ivenna simul " cum filio, Anconam
usque pervcnit ; quo ibi dimisso, Romam proGcisci-
in Centulo apud sanctum Richarium celebravit. ln-
dcque iterum per litus oceani Ralumagum » civita-
tem profectus est, ibique Sequana amne transmisso,
Turonis ad sanctum Martinum orationis causa per-
venit ', moratus ibi dies aliquot propter adversam
domnae * Liutgardae coniugis valitudinem , quae
ibidem et defuncta et humata cst. Obiit autem die 2.
Non.Iun. Inde perAurelianos ac Parisios' regreasus
Aquasgrani reversus est. Et pridie Non. Iul. insolilo
morc aspera pruina erat, et 7. Id. Iul. similiter,
quae tamen nihil incommoditalis fructibus adlulit.
Et mensc Augusto inchoante Mogonliacum 8 ve-
niens, iter in Italiam condixil ', adque inde profe-
ctus, cum exercitn Ravennam venit. Ibi 8 ordinala
tur. Cui cum " pridie quam illo " veniret, Leo papa " in Benevcnlanos expeditione, post septem dierum
apud Nomenlum *' ' occurrisset ", et cura magna
eum " vencratione ibidem suscepisset "', post coe-
nam, qna sirhul refecti sunt, illo ibi manente, pon-
lifex ad urbeni praecessit ", et in craslinum " in
grndibus basilieae beati Petri apostoli cum episco-
pis et univcrso clero consistens , advenientem "
h equoque descendentem Deo laudes dicendo et gratias
agendo suscepit, et cunctis psallentibus in ecclesiam
ciusdem bealissiiiii'8 aposloli Deum glorificans atque
juagnificans introduxit. Facta sunt haec 8. Kal. De-
cciub. Posl septem verO dies rex concione vocata,
VARIANTES LECTIONES.
inducias Romam iler converlit, et exercitum cum
Pippino filio suo in * Beneventanorum terras prae-
datuin ire iussit. Romam vero cum venisset, occur-
rit ei pridie Lco papa ct Romani cum eo apud No-
nicnlum , duodecimo ab urhe lapide , et summa
eum humihtatc summoque honore suscepit, pran-
densque '° cum eo in loeo praedicto, statim eum ad
urbem praecessit. Et in craslinum in gradibus bast-
licae " beati Pelri aposloli stans, niissis obvjam
Romanae urbis vexillis, ordinalis etiara atquc dis-
posilis per congrua loca tam percgrinorum quam
civium turmis qui venienli Iaudes dicerent , ipse
cum clero et episcopis equo descendenlem gradus-
1 Deett i. ' in e. p. r. n. d. 4. B. 6. » veris i
5. 6. * aquisgrano 7. 'pcractis 2. piratis 4, 6. tj aue ascendentem suscepit, dataque " oratione, in
pyratis 3. 6. 7. « ubi lunc piralicam nordmanni basilicam beati Pelri apostoli nsalleniibus cunctis
exercebant 9. ' sanctum pascha 9. 8 in centu-
|o deett 9. • deesl 3. 9. " luronis 5. 6. " mora-
tusque est ibi 7. " Iujtgardae2. 3. 9. " valetu-
<1inem 2. 3. 4. 7. 9. " dfe II. 3. 4. 5. 6. pridie 7. 9.
" aurclianis ac parisius aquisgrani 2. parrhisios
aquisgranuni 7. " augusti 2. " indixil fi. " deest
9. " deest 3. 9. *" illuc 7. *> numentum 9.
" occurrit 3. 9. ,s deest 3. 9. »* suscepit 3. 9.
" proceusit 3? 9. " posteroque die 9. " deest 2.
adv. regem 9. " b. petrl a. 2.
nota;
" Nomenlo.
h Medio ;evo imperatores ad vcterum ruagUtra-
lumo imitalionem Via Triumphali per montem Ma-
rium (in quo primum Istissimo urbis sibi subjeclx
aspectu gauderent) portam Augelicam intrare soliti
sunt; nam iion, quibus nos utimur, via ct porta
Patroi . CIV.
' [llii omnium Brittonum duces et comites eum
donis ad eum venerunt. 9b.]
VARIANTES LECTIONES.
1 hierosolimitanum G. (7.) 'zachaiiam 5. • rotu-
magam 5. ratumagnum 6. ' domna 2. ' perisios
2. * mogontiam 6. mogunciacum 7. ' conduxit 5.
7. italia (I. 8 ibique 7. s filio in 5. ♦>. 7. " pran-
densS. " iubasilica7. >! ascendentem sub data.
quc 2.
Flaminia et ponte Mitvin Romam pelierunt. Anno
tanicn Christi 800 sancti Petri basilica adhuc extra
Urbem sita erat ; accuralam ejus descriptionem ,
qualem Carolus tunc inveneril, in opere jani prodi-
itiro W. Cll. Caroli Bunsen ct Ernesli Plattner legere
juvabit.
4W«
EC1M'AITI AITATIS
O
ANNAI.IS LMJRISSENgES
iiitroJuxil. Facla srnit haec ' sub die 8. Kal. De-
cemliris. Post septem vero dies re.\, contione vocala,
cur * Uomam venissel oninibns potefecit, cl exinde
cotidie in a ca (|uae venerat '' facienda operam dedil.
Intcr quae vcl maximiim, vel difllcillimum * erat
quod prinmm iiicboatum est, de discuiicndis 6 quae
pontifici obiecta sunl criminibus. Qui lamcn, post-
quain nullus probalor criminum csse voluit, coram
omni populo in basilica beali Petri aposloii ewan-
gclium porlans ambonera conscendit ' ;'invocaloque
sanctae Trinitalis nomiue, iureiurando ab oliieclis
sc criminibus purgavit. Eadem die Zacharias " cum
diiobus nionaehis , nno de inontc Oliveti , altcro de
sancto e Saba °, de Oriente reversus Romam venil,
A ANNALFS ECINIIAIIDI.
curRomam venissel, omnibus patefecit, ci e\i;ide
cotidie ' propier quac vcncrat * facicnda operam
impendit; in quibus vel maximum vel 3 difficilli-
nmm eral, quod piimo * inclioatum esl, dc investi-
gandis videlicet quae pontifici obiciebantur crimi-
nibus. Qui lamcn, poslqnam nnllus corinidem cri-
minum probalor esse voluit, coram omni populo in
basilica beali Petri apostoli evangelium ferens am-
boneni conscendit, invocatoqne sanctae Triuiiuiis
nomine, de obieciis se rrimini! us iurando " purga-
vit. Eadem die Zacliarias presbilcr qnoin rcx 111«-—
rosolimam 6 miscrat, cum duobus monachis qnos
patriarcha cum eo ad regcm misit, Romam venii,
qui ' benediclionis gratia claves sepulcri doiui-
quos palriarcha Hierosolimitanus cum Zacharia ad 1» nici 8 ac loci calvariae cuin vexillo deluleriint.
Quos rex benigne receptos 9 per aliqnol ,0 dies " sc-
cum delinuit, et redire volenies " remuneratos ah-
solvit.
regem misit, qtii benediciionis causa claves sepul-
chri dominici l0 ac Ioci calvariae, claves etiam civi-
latis et monlis cum vexillo detulerunt : quos rcx
benigne suscipiens u, aliquot dies secuin detcnuit",
et Aprili mense rerauneratos absolvit; et cclebravit
natalcin Domini Romae. Et inmutavit se " numerus
aiinoi iim in
DCCCl.
Ipsa die " sacratissima Nalalis Domiiii, cum rex
a.l missam ante confessionem beati Petri apostoli
ab oratione surgeret ", Leo papa coronam " capili
eius " imposuit, et a cuiictoRoinanorum populo ad-
clamalum est : Curolo Augusto, a Deo coronato ma-
gno et pacifico imperatori Romanorum, vita et victo-
ria! Et post laudes ab apostolico more antiquorum C nato magno et paciftco imperatori Romanorum, vita
DCCCI.
Ipse aulem cum die sacralissima natalis Domim
ad missarum solemnia celebranda '* hasilicam beati
Petri apostoli fuissel ingressus, et corain altaii, ulii
ad orationem se inclinaverat, adsistcret, Leo papa
coronam capili eius imposuit, cuncto Romanorum
populo adclamante : Karolo Augusto , a Dco coro-
principirm adoratus est, adque ablato " Patricii no-
niine, Imperator etAugustus cst appcllaliis. Post
paucos autem dies iussit eos, qui pontiliccm anno
superiore" deposuerunt, exbiberi : et habita de eis
quaestionc, secundum legein Romanam ", ul sl ina-
ieslalis " rci, capilis " damnati sunt.
(Reliqua usque ad annum 829 cum Eginhardi Annali-
bus ita concordant, ut varias lantum lectiones eorum
as.criben.das et sigtiis A. L. notandas ceusuerim.)
VARIANTES LECTIONES.
1 sunt autein haec 7. ' vocato quur 2. 3 ad
ca quae 5. 0. ad quae 7. * vcnerant 2. " difficilli-
mum 2. 6 disciiticniibus 2. ' conscendens 5.
8 zaccbarias 5. zacbariam 2. 9 sancla 2. 5. sancla
corr. sancto C. sancta7. " claves se pulchriludo
miuici 2. " suscipiens allerum non sccum dete-
nuit 2. " delinuit S. 7. " ininutalus est S. 0. 7.
14 die deest 2. " surrexit 2. " corona 2. " eius
deestl. "ablatu2. "superiori5. "romanorum
7. !l utiitfs* 2. " maiestatis ei 2. " capite5. 7.
et victoria '. Post quas laudcs ab codcm pontilice "
more antiquorum principum adoratus esl, ac dcindc,
omisso Patricii nomine, iniperator et Auguslus ap-
pcllatus. Post pancos vero "dics, iubenlc ipso, hii
qui eundem pontificem anno superiore deposue-
runt ", in iudicium ailducti, ct habita de eis quae-
stione, secundum lcgem Romanam, ut maiestalis
rei ", capitis damnati sunt. Pro quibus tamcn papa
pio affectu apud imperatorcm intercessit, nam et
vita et mcmbrorum integriias cis concessa esl; ce-
tenim pro facinoris " magniludine exilio deporlati
sunt. Huins factionis fuere principes Paschalis no-
mcuclator " * el Campulus sacccllarius " e, et
VARIANTES LECTIONES.
1 quotidic iis 9. * venerat quod primo 4. 5. 6.
media desunt.
7. cotlidie p. q. v
rando 4. 5. 0. 9.
sepulehri 2. 7. 9
" deesl 2. " v. r,
quibus ut m. ila 9. * primum
. quod primo i. 5. 6. * iureiu-
6 ierosolymas 9. ' ii 9. * d.
susceptos 3. 9. " aliquos I.
2. " celebranda deest 9.
pontiflce 9. " autcm 9. " deposueranl 9. depo-
suere 2. " romanorum ut crimine laesae maiesta-
lis9. " faclioni B 2. " nomcnculator B5. " sa-
cellarius 2. 5. i. 6. 7. 9. B2. sqq.
NOTyE.
» Id esl laura seu monaslcrio sancli Saba; pres-
byleri.
1 Nomenclator in proccssionibus ponlificem equo
sequebatur ct ejus jussu convivas ad mcnsam papa-
lem vocabal.
c Fisci custos.
ImI
4NNALES.
m
multi alii Romanae urbis habilalorcs nobiles, qui A conplures Sarraceni conprehensi. El in Ilalia Tea-
simul omnes eadem senlenlia dainuuli sunt. Ordina-
lis deinde Romanae tirhis el apostolici totiusque
Ualiae non tantum publicis sed etiam ecclesiasticis
et privalis rebus — nam tola ' hieme non aliud
fecil imperator — miss.ique iterum in Beneventanos
cxpediiione cum Pippino lilio suo, ipse post pascha 7
Kaleud. Maias Roma profectus, Spoletium * venit.
Ibi diiin esset, 2,Kalcnd. Maias hora noctis secunda
tcrrae motus maxiraus ' faclus est, quo lota lialia
graviter concussa est. Quo motu tectum b^silicae
beali Pauli a aposloli magna e\ parte cum suis tra-
hibus decidit •, et in quibusdam locis urbes * mon-
tesque * ruerunt. Eodem anno Ioca quaedam *
circa Rhcmim fluvium et in Gallia ct in Cermania
te " 4 civilas similiter capta el incensa est, eius-
que " pracfeclus Roselmus conprehensus ". Ca-
slella quae ad ipsam civitatem pcrtinebant, in dedi-
cionem accepta sunt. Zalun et Rosclmus una die ad
praesenliam imperaloris dedueti ">, et eiilio damnati
sunt. Ipsius anni mense Octobrio " Isaac Iudacus
de Africa cum elefanto regressus, porlum Yeneris e
inlravit; et quia propter nives •• Alpes transire
non potuit, Vercellis hiemavit. Imperalor Aquis-
grani palatio natale " Domini celebravit [celcbr. Et
inmutav. sc iiumerus annor. in A. L.]
DCCCII.
Herena imperatrix de Constantinopoli misil lega-
tremucriint. Pestilentia propter mollitiem 8 hiberni B tura nomine Leoncm, spatharium propter pacem
lemporis ' facta est. Imperator de Spoletio " Ra-
vennam venit, et aliquot " [R. veniens, a. A. L.]
dies ibi moratus, Papiara pcrrexil. lbi aunliatur ■•
ei, lcgatos Aaron, regis Persarum, [Aaron Amiral-
iniimminin r. P. A. L.] porlura Pisas " intrasse ;
quibus obviam ,l mittens, inler Vercellos " et Epo-
rediam " b [Eporeiam A. L.] eos sibi fecit praesen-
tari. Unus enim ex [Unus cx A. L.] eis erat Persa
de orieute, legatus praediclique rcgis [Iegalus r. Per-
sarum A. L] — nam duo fuerant — alter Sarrace-
nus de Africa, legalus Auiirali Abraham, qui in con-
linio Africae in Fossalo ■ praesidebat; qui isaac lu-
dacum, quem imperator ante quadriennium ad me-
confirmandam [dc pace confirmanda A. L.] inter
Francos et Graecos, et imperator vicissim pro-
pter ipsum, absoluto illo, misit lesse, cpiscopum
Arabianensem , et Ileimgaudum ■• comitem Con-
slantinopolim, ut pacera cum ea slatuerent. •• CeUv
bratum cst pascha Aqnisgrani palatio. Ipsius anni
mense Iulio, 13 Kalend. Augusti, venit Isaac cum
elefanto et caeteris muneribus, quae a rege Persa-
rum missa sunt, el Aquisgrani omnia imperatori
detulit. Noineu elefanto [elefanti A. L.] erat Abu-
labaz ••■ Ortona f civitas in Itajia in dcditionem ac-
cepta. Luceria « quoque frequenli obsidione faligata
et ipsa in deditionem venit, praesidiumque nostro-
moratum regem [ad reg.1 A. L.] Persarum cum ™m ,n ea P°s,lum- «'«perator aestatis lcmpore in
Lantfrido et Sigimundo " legatis suis miserat [Si- C Arduenna ™af us indujgens, [v. opcram dcdit, et
gim. miserat A. L.], reversum cum magnis muneri, *' *"] m'SS° Smm eierril"" '™"lhi—
bus nuiitiaverunt. Nam Lanlfridus ac Sigiraundus
ambo in eodem itinere defuncli sudI [ambo defuncli
craut. A. L.]. Tum ille misit Ercanbaldum " nota-
rium in Liguriam ad ciassem parandam, qua "
elefans " et ea quae cum " eo adferebantur " [defe-
rchanlur A. L,] subvehcrentur. Ipse vero, celebrato
die nalali sancli lohannis Bapiislae apud Eporediam,
Alpes transgressus " in Galliam reversus est. Ipsa
aestate capla cst Barcinona, civitas in Hispania ",
iam bicnnio obscssa. Zatun " praefectus eius et alii
exercitu, transalbianos
Saxones vastavit. Grimaldus", Beneventanorum
dux, in Luceria " Winigisum " comitem Spolctii,
qui praesidio praccrat, adversa valitudine fatigatuin
obsedit *', et in deditionem accepit, capturaque ho-
norifice habuit. Imperator Aquisgrani natalem Do-
inini celebravit. [Et inmutav. sc numerus annoruro
in A. L.]
DCCCUI.
Hac hicme circa ipsum paialium el finitimas re»
giones terrae molus feclus, et morlalitas subse»
VARIANTES LECTIONES.
tor«2. "portum in PisasB7. " ov 17 " vercellis I^ 7 " ±J»A JI^S S"""""
» „ jSjft. isjS£ K hispE^ ^7^:^.^ --tt
B 7 couprehensusest2. 4. 5. B7. » perd,,cli 85. 6. •• octubrio B± « dee* \ » nalalem?
duuiai.aiB/. amnuutiaz «o. misso in saxomam 7. /3 7. m sso exercim 0 " trimnMnt i K r
grimoaldus. 9. '• lucerna B9. " winegisum B 2. « fatigala sunl obsedit B2 ® 6'
NOT.€.
0 Quae pulcherrima omnium basilica anno 1823
inetise Julio, heu ! lota conDagravit.
b Ivrea.
c Regnum Fet.
J Chieti, haud procul ab Ortona.
6 Porto-Venere, in ostio sinus Spezziani.
' Ad mare Superius, non longe a fluvio S.igro.
* luler inciidicni et occidenjcnj Siponti.
«3
quuta lest. ' Winigisus * a Gri
cst, ct mis>i impcratoris ' du Constanlinopoli rc
vorsi sunt, cl venerunl cuni eis ' legali Nicilbri im-
pcraloris, qui tuuc rempublicam regebal — nam
llerenam 6 post adventum legalionis Francicac '
ileposuerunt — quorum nomina fuerunt Michahel *
cpiscopus, Petrus abbas ct Calistus ' candida-
lus a. Qui vcncrunt atl imperatorein in Germania
suner fluvium Sala, in loco qui dicitur Saltz 10 l',
ct pactum faciendac " pacis in scriplo suscepc-
runt ". Et inile " dimissi cnm epistola imperatoris,
Romam regressi atque Conslanlinopolim reversi
guiiI. " lmperalor aiitem in Biaoariani profe-
etus '*', dispositis Pannoniarum eausis, Dccembrio
mense Aquasgrani reversus est, ibique natalem Do-
iisiiii celebravit. [Et inmutat. esl numerus annor
in ,i. L.]
' [Imperator vero post pascha ab Aquis profectus,
a I Magonciam venit, ibique solito more conventuiu
liaiicoriim habtiit. fi I).]
" IVenil qtioquc tfortunatus patriarcha de Grae-
<is alYcrens socuiii inler cetera ilona duas portas
cburncas mirifieo operc sculptas. 9 b.]
'" [venationem bubalorum celcrarumque ferarum
per sallutn llircaiium exercuit. lnile vero ad Rcgc-
neslmrcli venicns, disposilis liis quae utilia vide-
liaMlur csse, adventum exerritus dc Pannonia rc-
ilettntis praestolabatur. Quilius reversis, obviam illis
ad Kcgcnesburcb venit. lbi eliam cum illis Zqdan
nrinceps Pannoniae veuiens, imperatori se tradidit.
Multi quoque Selavi ct lluni iu eoilem convenlu
fiieiunt, et SC Ctim omnibus quae possidebant impe-
ratoris domiiiio subdiderant. Conslilulisquc omnibus
ECINdARDI ABD.VTIS 184
5 reddttus \ pcr.legalos mandavit. Nam i. s. .1. L.} All.iam llu-
vium sedubat, in loco qui dicilur llolduiislcli " % et
missa ad Godofridum legalione pio perfugis rcdden-
tli ., iuedio "" Scptenibrio Coloniani vcnit. Dimisso-
queexcrcilu,primoAquasgrani,deindeArduennam"
petit ", et vena'ionil us indulgens, Aquasgrani re-
versus cst. Mcdio Novcmbrio allatum esl ei, Lconem
papain iiaialem Domini cum eo cclebrarc velle, ubi-
cumque lioc coiitingeie potuissct. Queui stalim,
misso ail sanclum Mauricium Karlo filio suo, hoi.o-
rificc suscipcre iussil. Ipse obviam illi Itemorum ci-
vitatcm " profeclus cst, ibique suscepiuin ",priii o
Carislacutn villam, ubi nalalem Douiiiii celebra-
vit '", t!eindc Aquasgrani " perduxit , et donattiin
magnis muneribus, per Baiuariam ire volenlem, de-
1! duci fecit usqne Uavennam. Causa adventus eins
haec erat : Perlatum est ad imperatorem aestai^
praelerila , Chrisli sanguincm in Manlua civitate
fuisse repcrlum, propter hoc misilad papam, pelens
til huius famae veritatem inquireret. Qui acccpla oc-
casione exeundi, primo in Langobardiam, quasi pro
inquisitione pracdicta profcclus est, indeque arrepto
' [et ab Aquis proficscens, venit ad palalium
qnnil dicilur Niuniagiiiii. Ibiquc vcris lempore ma-
nens, pascha etiam ibidem celebravit. Iiicipicnlcquc
aestatis temporc ad Aquis palatium revertcns, exer-
citum in Saxoniani mislt. Transitoque Rhcnn gene-
ralem conventum Francorttm habuit iuxta Lippiae
fontcni. Siiniptoque inde itincre, per Saxoiii.ini pro-
fectus, castra melalus est iu loco qui dicilur lioldon-
stat (Holdonstat). In quibus caslris ctiam Sclavo-
DCCCIV
Imperalor Aquisgrani ** biemavit ' ; acstate auteni
in Saxoniam dueto e.xercilu, omncs " qui trans
Albiam '6 et in Wihmuodi " r habilabant Saxones
cum '* mtilierihus " et iiifantibtis transtulit in Fiau-
ciam, et pagos liansalbianos Abodiitis dedit. Eodeni
teinpore Codofridus , rex Danorum, vcnit cum clas-
sc sua necnon et onini equitalu regni sui ad lo-
cuiii qui diciiur Slicsthorp " J , in confinio regni
sui ct Saxoniae. Promisit enim , sc ad colloquium
imperatoris venluium, sed " consilio suoruin inlii-
Viitus [c. s. territus A. L.], propius " non aecessit.
gmoli manebant, ct frequeutiluis maleliciis populum
Saxoiium a via veritaiis averterant, cum mulieiibus
et infanlibus Deo auxiliante sapienlissima disposi-
tione de Saxonia per divcrsas vias dirigens, fundi-
tns exieiiniiiavit, el pei Gallias celerasque regiones
regni sui sine ulla lacsione exercitus sui dispersit.
EoJem lempore Godefridus etc. 9 b.]
" [in basilica beati Reinigii epi copi el confesso-
ris. 9b.]
'" [ lndc pariter proficiseenles, pervenenuit ad
Suessioms civitatem, in qua dimisso popa, ad col-
loquium germanae suae Gislae, quae iu liis diebus
aegrolabat, ad Calam monasterium pervenit. Frui-
,. tusque eius colloquio, ad Carisiacum villani Leonem
papam, qiiem apud sanctuin Meilardiiin dercliqiie-
linperator aulem supcr [accessit sed quicquid voluit rat, sibi obviam venire fecit. Deinde 9 b.]
VARIANTES LECTIONES.
1 stihscquaia B 2. * winegisus B 2. winighisus B 6. 3 giimahlo B 2. 5. gi imoaldo 9. l missi doinni
imp. B 5. (i. • cum ipsis B 2. 6 helinam 5. 4. harenam 5. ' franticae 4. franciae 8. B 7.
II. lega.ionem franci B 2. 8 michacl 1. 3. 9. B 7. 9 eallislus B 7. I0 salz B 2. saliz B 6. salzt. 5.
salt/.tC. " ptciende fl 2. " siiscipernnt B 2. "Ethicd. B7. " aquasgrani B 5. " dcest B 2. "
albiam in wihcmuo li B 2. " wihinnodi 3. 7. wimodi 4. winuodi 5. wimuodi 0. vvichinuodi B C. wimuadi
B 7. '• cnin «/««» I . '9 imierihus B 2. ''" sliestorf 5. sncsthorp C. sclicsthorp. 4. suesthor 3. Iksthoru
}( 7. " si /J 2. " propicius B 2. »• holdunesteti 4. holdunstetin 9. holdunstein B 6. hoduinsteti B 7.
,k reddcndis mense sept. 9. B 7. " d. ad arduennam B 2. " petiil B 2. " susceplo primo carsiacuin
B 2. " inde aquisgrani B 9.
not^:.
» CainUdali, scliolarium in palalio rbssis, ad cu- J Scldeswig; urig cnim civitatem, '/10171 v:llani in-
stodiam iniperalorum adhihiii. dieai.
fc Koninshofcii L Hotleiiitcdt duobus ah Albia milliarilius Grr-
J • ' manicis, e nicridie oppidi Haihiirg; jam supra annu
< Pagus, in quo Brema, intra Albim et Wisoram. 795 Lullt. CHm fluvio Ailjj C(,„ju,igi vidimi:s.
ANNALES.
..c-
iliuere, subilo ad imperalorem usqnc p.rvcuit. Man- A pcnctrare praccipit. P;irtom aulem exercilus cura
sili|uc apnd illnin Jies oclo, et sicul Jictuin cst ,
Komam rcpedavit. [Ei inmutat. cst numerus annor.
in .4. _..] -•
"■' (Rex voro reliquam partcm hiemis in iam
dicto palatio pcragens, pascha Domini cuin gaudio
ccli-bravit. !) I>. |
iltigbodn ' Treverum cpiscopus obiit Kalend. Octo-
Lris. B2. 3.]
DCCCV.
Non inulto post Gapcanus * , princeps Huiioriiiii,
propter iieccssitalcin populi sui imperatorein adiil 3,
poslulans * sibi locuiii dari ad habitandum inler
Sabariam a ct Caruuntum * h, quia propter infesta-
tionem Sclavorum in pristinis seJibus esse non po-
Karolo rege, Clio suo, per oricnlalcm parlem Fran-
eiac scu Germaniae ire praecepit, ul llircano saltu
transiecto, iamdiclos Scfavos invadercl. Aliam vero
parlem per Saxoniara dirigens, nt ex altcra parle cuin
Saxonibus et innuinerabili. us Sclavis , ttansito ab
aquilone iamJicto snltu, in Sclavos proruniperet.
Tertia quoipie ex parie expeditionem totius Baioa-
riae in eandem regionem intrarc iussit. Vcnientes
autcm iindiqu,; in planicicm Bchcmi, universi prin-
cipes diversarum gcnlium in conspeclu rcgis Karoli
pervenerunt. Castrametati snnt aulem haut procul
a sc illi innumcrabilcs exercitus distantes. Karoli
autem regis el principum qni cum eo cranl imperin
usus totus ille cxercitus, ipsam rcgionem invasit.
Sed Sclavi invia et saltus penetrantes, se niinimc ad
piignam praeparaveninl. Vastala autcm et inccnsa
per 40 dies eadcm rcgione, ducem coruin nomiue
Lechonem occidit. Et dum nec iam pabula equis,
terat. Queni impcrator bemgnc suscepit — erat .llU cibaria exercit„j 8Uperesscnl , vaslala ct ad ni-
enini Cnpcaims ' christianus, nominc Theodorus — hilum redacta iam dicta regione, ad piopria revcr-
et prccibus eius annucns.miincribiis donatum rcdire
pcrmisit. Qui rejiens " aJ popiilum suuin, pauco •
tcmpore transacto Jiem obiit. Et inisit Caganus ,0
uiiiim dc oplimalibus " suis, pctens sibi bonorem
anliquiim , quciu Caganus " apuj Ilunos 13 haberc
solcbat. Cuiiis prccibus imperator adscnstim prac-
buit, ct summam totius regni iuxta priscum eorum
riiuin Caganmn " habcrc pwcepii. Eodeni anno *
niisit excrcilum suuni cum hlio suo Karlo in terrani
Sclavoruin, qui yocantur " Bchcimi '* ". Qui om-
ncm " illorum ,B palriam depopulatus, ducem eorum
nomine Dechonem " [Lechoneni A. L.\ occidil , et
inde regressus, in Voscgu "silva ad patrcm "venit,
sus esl. Imperalor vero ipsius aestaiis tcmpus in
venatione el incunditate peragens, pcr Vosagum sil-
vam iter faciens, pervenit ad locum qui dicitur
Cainpus. Ibiquc aliquol diebus rooram facicns, dile-
ctnm filium suum Karolum regem ab expeditione re-
versum cum gaudio susccpit. Inde vero nicnse lulio
de Aquisgrani profectus, Thcodonis villam pervenit,
atque per Mcttis, etc. 9 b.]
DCCCVI.
Statim post natalcm Domini venerunt Willeri •*
et Dcatus, duccs Vcnctiae , nccnon ct Paulus dux
laderae "° c atquc " Donatus eiusdem civitatis epi-
scopus. lcgati Dalmatarum " , aJ praesenliam im-
pcratoris cum magnis donis. Et facta est ibi ordi-
natio ab imueratorc dc ducibus el populis " tam
m loco «i iii diciliir Camp «. Nain nnperator lulio _, „ _ , . ,,,. , , .
... ... _,,,..,_ Vcnctiae quam Dalmatiac. llhsoue absolulis , con-
mense uc Aquisgraui prolectus, pcr iheodoms vil- . . . .
lam "atque Mettis [profcclus Thcod. v. a. perMettis.
A.L.] irausieiis, Voscguni"pciiit. lbiquc venalioni"
vacaus [vcn. opcram dans A. L.], post revcrsionem
cxercitus ad Rumerici " caslcllum cl profectus, ibi-
qnc aliquantum " tcmporis moratus, ad hicmandum
in Theodonis-villa palatiosuo consedii. Ibi ad cuin*7
ambo '" lilii sui Pippinus et Hludoicus vcnerunt, ce-
lcbravitque ibi natalcm Domini. [Etinmulav. sc num.
annor. in A. L.]
[ciiin csscl impcrator iu palatio, quod situm cst
Aipns. 9 b.]
ventum bahuit imperator cum primorihus et opli-
malibus Francorum dc pacc constituenda et conser-
vanda intcr filios suos , ct divisione rcgni facicnda
in trcs parles , ut sciret unusquisque illomm, quam
partem lueri et regere dehuissct, si superstcs 3" illi
dcvcniret [eveniret A. L.]. Debac partitione et testa-
mentum factum , et iureiurando ab optimalibus
Francorum confirmatum , et consliiuliones '* pacis
couservandae causa " factae, atqnc bacc omnia
litteris mandata sunt, et Lconi papae, ut his sua
manu siihscriherct, pcr h.iihardum n missa. Quibus
" [ct per trcs vias in eaudciu rcgioncin exercituin j) pontifex lectis, et adsciisum pracbuit, ct propria
VAHIANTES LECTIONES.
I Hig' o.lo ctc. reperilur eliam in aiin. Fuldens. * capcanus 1. _. 5. 4. (7.) _J 2. C. 8. 9. captanus
B 5. capanus 5. C. cacanus 9. cagauus 7. B 7. 3 addidit B _. * postolaiis B 2. ■ carnutum 6.
carnoliim B 5. cornuntum 5. carnontum B 7. • poieranl 4. 5. C. ' capcanus 1.2.3. 4. (7.) B 2.
C. 8. 9. captanus B 5. capanus 5. 6. cacanus 9. caganus 7. B 7. 8 reddicns B 2. * paucos B 2. 10 ra-
Baiius I. 2. 3. 4. 5. C. 7. B 2. 5. 0. 7. 8. cacanus 9. " obtimatibus B 2. '* caganus 1.2. 4.6. 7. B?
5. 6. 7. 8. capcanus 3. capanus ... cacanus 9. '* apud hunos deest B 0. " caganum corr. cagar.o B 2.
15 vocatur hctcim 4 " behcmi 7. heheraanni 9. hcbebiini // 7. " omue I B C. '" omnia i. et p. B 7.
" bechonem 1. 2. 3. 4. 5. C. 7. lechonem 9. B 2. f>. C. 7. 8. " voscgol. 3. 4. 5. C. B 2. 5. 6. 8. voscga
2. vosegum7. vogcsura9. wosago Bl. ita deinceps. "aJimperatorcm 5. elcodd.B. " villa B 7. "vosa
guiii B. C. ** veiialionibus B 2. "romcrici B6. rumorici 7. ruinricbi 9. iiuincrici 4. " aliquanlulum
B6. " eorum B 2. ** ibiquc ambo _■; *' wilharius 9. willerus 7. " ioderac B 7. Si adi|ue. B 2.
" dalniatiarum B 7. " pnpuli /( 2. " superestes // 2. " conslitulione // 2. 3e cause B. 2. " einhar-
Jiim I. 2. 4. 7. .. 5. 7. cinardum B 2. hciiihardum B C. licinlarduin 5. eginbardiim 9. pernharJutn C. pcr
cinharJum deest 5.
NOT.K.
" Sarvar. Bruyhcs ad rivuin Velngiie, a scplcntrione lloicarici
II Heimburg oppidum ad Danubium, in Austri.c el inoiitis , ct ab oricnle Spinalii (/'.';_««/).
Hungariaj conlinihiis. '' Remiremonl.
* Utamps in Lotharingia , villa parva propc ° Znra.
407
EGINHARDI ABBATIS
4CS
inanu subscripsit. Imperalor , dimisso utroque Qlio ' ,\ undecima purle Virginis. Nain ct slella Mercuiii tt>
in regnum sibi «lcpulatum, Pippino scilicct et lilu
«luic.o, de Tilla Theodonis [Tb. palalio A. L.\ pcr
Mosellam et Rhenum secunda aqua Noviomagum *
navigavit, ibique * sanctum quadragesimale ieiu-
nium et sacralissimam paschae festivitatem cclv-
bravit. El inde post non multos dies Aquasgrani ve-
nicns, Karlum filium soum in tcrram Sclavorum '•
qui dictintur ' Sorabi, et sedent [Sorabi qui sedent
A. L.] super Albim * Auvium , cum exercitu misit,
in qua expedilione Miliduoch * Sclavorum dux in-
terfectus est, duoque castella ab cxercitu acdificata,
unum super ripam fluminis Salac, alterum iuxta
fluvium Albim ». Sclavisque pacatis, Karlus cum
exercitu regressus , in loco qui dicitur Silli ' b su-
Kal. Aprilis visa est in solc quasi parva inacula ni-
gra, paululum superius meilia " [nigra, taiucn p. s
medio A.L.] ccntro eiusdem sideris, quae a nobis " octo
dies conspicitur. " Sed qnando pi imuui intravil vel
cxivit, nubibus impedientibus ininime nolare [adno-
tare A. L.] potuiinus. *• Iterum mcnse Augusti "
II. Kal. Seplemb. eclypsis lunae facta est hora "
noclis terlia, sole posilo in quinla parle Virginis et
luna in quinta partc Piscium. Sicque ab anni supc-
rioris Septembrio usque ad anni pracsenlis Septem-
brium ter luna obscurata est et sol scmel. Radber-
tus ", missus imperatoris , qui de oriente revcrte-
batur, defunctus est, et legalus rcgis Persarum,
nomine Abdella, cum monacbis de llierusalem , qui
per ripam Mosae Cuminis ad imperatorem vcnit. 6 legatione Tbomae patriarcbae fungcbantar, quornm
Missa est et manus de Baioaria et AJamannia atque
Burgundia sicut anno superiorc in tcrram Bcebeim \
vaslataque terrae non minima porlione, absque ullo
gravi incommodo rcgressa. Eodcm anno in Corsicam
insulam contra Mauros qui eam vastabant classis
de Italia a Pippino missa est, cuius adventum Mauri
non expectantes absccsserunt ; unus lamen nostro-
rum, Hadumarus comes " civitatis Gcnuae, inpru-
denter contra eos dimicans occisus est. In Hispunia
tero Navarri " et Pampilonenses '*, qui superiori-
busannis ad Sarracenos " defccerant, in fidem re-
cepti snnt. Classis a Niciforo imperatore , cui Ni-
cela patricius praecrat, ad reciperandam '* Oalmatiam
mittitur, et legati qui ante quattuor fcre annos ad
nomina fuere Georgius et Felix [hic Georgius '* est
abba in monte Oliveti, et c.ui patria Germania est,
qui etiam proprio vocnlur nomine Egilbaldus "
Ann. Laur.] ad imperatorem pervenerunt , munera
deferentes quae praedictus rex imperatori miserat,
id cst papilionem et tentoria atrii [alrii vario colore
facta .1. L.\ mirae magnitudinis et pulcbritudinis ;
erant enim omnia bissina , tam lentoria quam et
funes enmm , diversis tincta coloribus. Fnerunt
practerea munera praefali rcgis pallia sirica " multa
et preciosa, et odores atque unguenta et balsamum ;
nec non et horologium ex auricalco arle mechanica
mirifice conpositum, in quo duodecim horarum cur-
sus ad clcpsidram vertebatnr, cum totidem aereis
[qui dudum a. A. L.] regem Persarum missi sunt, C piiulis, quae ad completionem horarum decidebant,
per ipsas Graecarum navium stationes transvecti,
ad Tarvisiani " porlus rcceplaculum, nullo adver-
sariorum sentienlc, regressi sunt. Imperator cele-
bravit natalem Domini Aquisgrani. [Et inmutat. est
numerus annor. in A. /.. j
DCCCVII.
Anno supeiiore 4. Non. Septembr. fuit eclypsis
lunae; tunc stabal sol in decima sexta parte Virgi-
nis, luna autcm in decima sexta parle Piscium ; hoc
aulem anno pridie Kal. Febr. fuit u luna decima
septima, quando stella lovis quasi per eam trans-
ire visa est, cl 3. Id. Febr. fuit eclypsis solis media
die, stante utroque sidere in vicesiuia quinta parte
Aquarii. Ilcrum 4. Kal. Mart. fuit eclypsis lunae, et
apparucrunt acies eadem nocte mirae raagnitudinis,
el sol stelit in undecima parte Piscium , el luna in
et casti suo subieclum sibi cimbalum tinnire facie-
banl, additis in eodem ciusdem numeri cquilibus ,
qui per duodecim fenestras complelis boris exie
bant, et inpulsu egressionis suae lotidem fencstras,
quae prius erant apertae , claudebanl; nec non et
alia multa erant in ipso horologio, quae nunc <im-
merare longum est. Fuerunt praelerea inter prae-
dicta munera candelabra duo ex auricalco mirac
magnitudiniset proceritatis; quae omnia in Aqucnse
[omnia Aquis A. /.. ) palacio ad imperatorem delala
sunt. Imperator legatum et monachos per aliquan-
tum tempus secum retinens, in Italiam dircxil, at-
que ibi eos tempus navigationis cxpectare iussit;
eodemquc anno liurcbardum " comitem stabuli sui
cum classe misit in Corsicam, ut eara a Mauris,
qui superioribus annis illuc praedatum venire con-
sucveraut , defenderet ; qui iuxta consueludinem
VARIANTES LECTIONES.
1 Glio ut rcgnum B £». * naviomagum 5. ' ibi B 5. * in lerram sclavorum his vocibus incipit codex
annalium Einhardi 10. ' qui dicitur B 2. * albiam B 2. ' miliduohc 4. miliduch 5. niiliduob 6. mihi
duohc B 2. mibduoch B G. 8 sylli B 8. 9 bcehcim rorr. bebeim I. behcim4. 5. B C. behemannorum 9.
10 comis B 2. 5. " navari B 5. " pampeloncnses 9. " a sartacenis B 7. " recipcrandam I. 2. (3.) 10.
recipiendara 4. 5. C. B 2. 5. C. recuperandam 7. 9. B 7. " laravisiani B 7. tarvisani 7. " Fcbr. Imia fuit
i. " medio 3V 5. 7. 9. 10. " quae et a nobis octo dies conspicicbatur B. 9. " a nobis conspicilur dies.
oclo 9 b. " item adnotare potuimus 9. 9 b. notari potuit 5. " mense augusti 10 B 6. *' bora B 2.
" radberdus I. ratbertus. 7.9. B 7. " hic gcorius B 6. " egelbaldus B 5. C. engelbaldus B 7. " siri-
ca 1. 2. 3. B 2. 5. C. " burghardum B 2.
NOTiE.
• Hallc ct alterum conlra Magdcburg. CF. Chron. b Selle, ad dcxtram Mosx ripam , propc Dinant.
Moibsiac. ad h. a.
l»'i
•VNNALES.
470
suam de Ilispaniae gressi, primo Sardiniam a.lpulsi ' ^ cuiusdam oppidi cuui plurimis Danorum primoribus
snnt , ifcique ciim Sardis proelio commisso , et
inultis siiorum amissis — uam tria miiia ibi ceci-
dissc pcrliibentur — in Corsicam rccio cursu pervc-
nerunt. Ibi iterum in quodam porlu eiusdem insiilae
cum classe cui Burchardus * praeerat, proelio decer-
tavcriuil, vietique ac fugali sunt, amissis tredecim
navibus et plurimis suorum inlcrfectis. Adeo illo
anno in omnibns locis adversa fortuna fatigali sunt,
ut ipsi sibi boc accidisse testati sinl 3, eo quod aimo
superiore conlra omnem iuslitiam de Patelaria 4 «
insula sexaginla niouachos asportatos in Hispania *
vemliderunt, quorum aliqui per libeialilatem 6 im-
peratoris ilerum ad sua [ilerum in sua A. L.\ loca
reversi sunt. Niccla patricius , qui cum classe con-
iuterfectus est. Filius autem imperaloris Karlus "
Alliiam ponte iunxit ", et exercituin cui praeerat in
Linones ,3 el Smeldingos " b, qui et ipsi ad Godo-
fridum rcgem defcceranl, quanta potuit celeritale
lransposuit,populatisquecircumqua(|uc eorum agris,
liansilo ilerum flumine, cum incolomi exercitu iu
Saxoniam se recepit. Erant cum Godofrido in expe-
ditione praedicta Sclavi qui dicuntur Wilui ", qui
propter anliquas iuimicilias quas ciini Abodi itis "
liabere solebant, sponte se copiis eius toniunxe-
runt ", ipsoque in regnum suum rcvertenle , cum
praeda quam 111 Abodritis capcre poluerunt, et ipsi
doiniini regressi sunt. Codofridus vero, priusquam
reverteretur, deslructo 18 emporio, quod in occani
stanlinopolitana sedebat in Venetia, pace facta cum jt Ktore conslilutum, liugua Danorum Reiic ' diceJja
Pippino rcge, el indutiis usquead menscm Augustum
couslitutis , stalione soluta Constantinopolim regres-
sus csl. Iioc anno ' imperator pascba Aquis ccle-
bravit nec non et natalem Domioi. [Et inmutat. est
iiumeriis annor. in .4. /..]
DCCCVIH,
Hiemps mollissima bac peslileus fuit in illo tcm-
pore, vereque inclioanle impcrator Noviomagum
profcclus, transaclo ibi qtiadragesiinali ieiunio, ce-
iebrato eiiam sanclo p.iscba, ilerum Aquas " re-
gressus cst. El quia nunciabatur, Codofridum re-
gem Danorum in Abo.lritos cum exercitu traiecisse,
Karlum liliuni suum a I Albiaiu cum valida Franco-
rum el Saxonum iiianu misit, iubens vacsano rcgi
lur, el magnam regno illius commoditatem vccliga-
lium persolutione praeslabat, translalisque inde ne-
gotiatoribus, solulaclasse ad porluniquiSliesthorp"
dicilur cum universo exercitu venit. Ibi !0 per ali-
quot dies moratus, limitem regni sui qui Saxoniain
respicit, vallo munirc constiluil, co modo, ut ab
orientali maris sinu, quem illi Ostarsall'1 d dicunt,
usque ad occidentaleni oceanum tolam Aegidorae 8
fluminis Aquilonalem ripaln munimenluin valli prae-
texeret, una tantum " porla dimissa, per quam "
carra et equites emitti et recipi potuissent : diviso
itaquc opere intcr duces copiarum, domuni rever-
sus est. Inlerea rex Nordanbumbrorum *'• de Brit-
lania insula, nomine Eardulf :!, regno et palria pul-
resistere , si Saxoniae lerminos adgredi lemplaret. G sus> a,l impcratorem dum adbuc Noviomagi morare-
Sed ille stalivis per aliquot dies in lilore babitis,
exptignatis cliam et manu captis aliquot Sclavorum
castellis, cum magno copiarum suarum detrimento
reversus cst. Nam licet Drasconeiu 9, ducem Abo-
drilorum, popularium fidei diflidentem locoprpulis-
sct, Godelaibum 10, alium ducem, dolo captum pati-
bulo suspcndissel, Abodritorum duas parles sibi vc-
ctigales Fccisset, oplimos tamcn militura suoriim et
maiui promplissimos amisit, el cum eis filium fra-
tris sui, nomine Reginoldum, qui in obpugnalioue
tur venit, ct palefaclo advenlus sui negotio, Ro-
inain proficiscitur, Romaque rediens , per legatos
Romani ponlificis ct domiii imperaloris in regnum
suum reducitur. " Praccrat lunc teinporis ecclesia:
Romaiiac Leo terlius, cuius lcgatus ad Briltaniam
directus est Aldulfus " diaconus de ipsaBrittania '",
nalione Saxo, et cum co ab imperatore " missi ab-
batcs duo Hrotfridus 00 nolarius ' Ct Nanlbaiiiis 3I
aibas de sancto Audemaro 3*. Imperator vero aedi-
ficat.s per legatos suos supcr Albiiu (luvium duoluia
VARIAINTES LECTIONES.
1 sardiniam inpulsi C 2. * Burgbardus II 2. 3 leslati snnl I. B 5. "-palellaria B5. palelaria J5 C. s bi-
spaniam B 7. 6 liberlalem B 7. ' lloc in anno B 2. 8 Aquis B 1. ' drasoconcni B 8. trasconem B 7.
tnrasiconem 9. 10 godolaibum 3. " domiius Karlus B 7. " iuncxit B 2. " lilones 5. bilinoncs 1).
■' smcldignos B 5. "wilzziB 5. wilzi B 7. " quam abodrilis 1. " coniuncxerunl B 2. " dislruclo
B 2. 7. ■' suesthorp. 5. Uiestborp. i. slieslorph 5. siliestorph G. lieslbor alii sliesthorp. 7. sliestorff 9.
slieslhrop B 5. sbestorb B G. scieslhrop. II 7. lieslhorp B 9. slieswic B 12. !0 Ibique B 2. J1 ostharsali
2. orstalsall 3. ostersallus 5. ostcrsall. G. 9. oslarbsalt alii lestarbsall 7. ostarsalz B 2. ostarsal B 5. eslar-
sali B 7. oslarsallz B 8. etc. " tamen B 7. uno t. porlu dimisso per quem i. 5. 6. " per qucm 1. 2.
!V nordidanhiinibrorum 2. iiordhiimbrorum 5. 9. nordanimbrorum i. norlhauiinbrorum 5. nordanuinbro-
runi G. norddanhumbrorum 7. " earduf I. eardulfus 3. 7. 6 7. ardulf. 9. !6 deducitur H 2. " addul-
1'us B 7. adolphus 9. *" de ipsa brisinia B 2. " ad inipcralorcin 1. 5. G. 9. 30 ruolfridus 3. i. horlfridus
5. G. rolfridus 7. rulfridus 9. hruolfridus B 2. 7. hrodiTJdus B 5. 6. 31 manlariiis 3. naiilaiius 4. iuau-
charius 6. " audomaro 2. 7. B 2. 5. audemauro 5. sancli audemauri G. otmaro 3 B 7. ollnnaro 9.
NOT.E
o Intor Siciliam et Africam sita.
h Inter VVilzos et Abodrilos ullra Albiam liabila
baiil, Smeldingi Albi.e propiorcs. t.f. Chronici Coll
wiceusis Prodr., II, GGO.
<* Gcbhardio, Hist. Danix p. 581, csl Rorich.vili
paria propc Wismariam, qu.mi lamen ui mappi
gcograpbicis liaud invcnio.
4 DieOstsee.
- lHc Eider;cl. i Rieler Blallcr, i lom. IV, p.
AMi.is S. Auiandi.
*~t EGLNHARDJ AiiBVTIS
castellis, praesidioque in eis conlra Sclavonim tn- \ :ili illis primo
cursinnes disposito, Aquisgrani hiemavit, nalalcm-
qi.e ' Domini ct sanctum pascha ibidem cclebravtt.
[EP inmmat. est 3 nnmcr annoi. in A, L i
DCCCIX.
Classis de Constanlinopoli missa piiuio Dalma-
tiani deinde Vencciam * appulit, cumque ihi hiema-
ret, pars eius Comiaclum " insulam acccssit, com-
missoqueproelio contra pracsidiumquodm ea dispo-
situm eral, victa atque fugala Yencciam recessit.
Dux auicin qui classi praeerat, nomine Paulus, cum
depacc inlcrFrancoset Graecosconslituend.t, quasi
sibi boc esset imunctum, apud pippinum s llaliae
regem agere moliretur, Wilhareno " et beato Ve-
netiae ducibus omnes inchoalus cius '' impedien-
fuisse inchoatam. Peieliat etiam,
ul conventus comitnm " impcratoris atquc suorum
iuxta terminos rcgni sui traris Albim fieret, in quo
res invicem gcslae profeni ct cmcndaiione digna
inler partcs enumerari !i poluissent. Non abnuit
imperalor, cnlloqniumque trans Albiam haliilum
cnni primoribus Danorum, in loco qni dicitur lla-
dcnlliol ''" d, inultisquc binc et inde prolatis alque
cnumeratis rebus, tfegotio penitus infecto disecssum
est. Tbrasco " vero, dux Abodritonun. poslquam
ftlium siiiim posiulanti Godofrido obsidem dederat,
collccta '■■' popularium manu, et auxilio a Saxonibus
aeceplo, vicinos suos Wiltzos adgressus, agros eo-
rum ferro et igni vastal " regressusque domum
cum ingenti praeda, acccpto itcrum a Saxonibus va-
tibus, atque ipsi cliam insidias parantibus \ cognita B lidiori auxilio, Smcldingorum maximam civitatein '
illonun fraudc, discessit. At in occiduis pai tibus ',
domnus Hludoicus rex cum exercilu Hispaniani in-
grcssus,Dertosam"b civitalem in ripa Hiberi " fiu-
minis sitain obsedit , consumptoque in obpugna-
tione [expugnatione A. L.\ illius aliquanto lemporc,
postquam cam tam cilo capi non posse vidil, di-
missa obsidione, cum incolomi excreitu in Aqui-
taniam se rccepit. Postquam Aldulfus " rex Nordan-
Inimbrorum " reduclus est in regnum suum , ct
legati imperatoris atque pontificis reversi sunt, unus
ex eis, Aldulfus vidclicet diaconus [Ardulf. diacon.
A. L.\, a piralis captus est, caeteris sine periculo
traicienlibus, diictusquc ab cis in Dritlania '*, a
quodam " Coenulli " regis bomine redemptus est ,
Romamque reversus. " In Tuscia Populonium '* , '
civitas maritima, a Graecis qui Orobiotae " c vo-
cantur depracdata cst. Mauri quoque de Hispania
Corsicam ingressi, in ipso sanclo paschali sabbato
civilatem quandum diiipucrunt, et. praelcr episco
pum ac paucos scncs atquc infirmos nibil in ca
reliquerunt. Inlerca Godofridus rex Danonim pei
negotiatores quosilam mandavit, se audissc , quod
imperator ei fuissel iratus, pro co [iratus eo A. L.\
quod in Abodrilos anno superiore duxit exercitum .
ct suas ullus M est iniurias, addcns velle se pur-
gare ab eo quod ei obiciebatur ; foederis inruptionem "
expugnat, atque bis succcssibus omnes qui ab eo
dcfecerant, ad suam socielalem revcrti cocgit. Ilis
ita gestis, lmperator de Arduenna Aquas reversus ,
mense Novcmbrio concilium habuit de processione
Spirilus sancti, quam qiiaestionem loannes " qui-
dam monachus Hierosolimis primo commovil ; cuius
dcfiniendae causa Bernharius *» episcopits Worm.icen-
sis " cl Adalhardus " abbas '* monasterii Corbeiae"
Romam a.l Lconein papam missi sunl. Agitalum
est etiam in codem concilio de statu ecclesiarum cl
conversatione oorum, qui in eis Deo servire di-
cuntur, nec aliquid tamen dcfinitiim esl propter rc
rum, ii l videbatur, magnitudinem. Impcrator autcm,
cuin ei mulia de iactantia cl superbia regis Danorum
nuntiarenlur, statoit trans Albiam lluvium civitatem
aedificare, Francoriimque in ea poncre pracbidium.
Cumquc ad hoc per Catliam atqitc Germaniam ho-
mines congregasset 3". armisque accaetcris" ad
usum necessariis " rebus inslructos per Frisiam ad
locuin dcslinalum ducerc iussisset, Thrasco " dux
Abodritorum in emporio *' Reric *' ab bominibus
Godofridi per dolum interfectus est Sed imperalor,
postquam locus civitati constituendae ** fucrai ex-
ploratus, Egbertum '3comiiemliiiiciiegoiioexsequen-
do pracliciens , Albim traicere et locum iussit occu-
pare. Estautem locus super ripam Sturiac «■fluniinis,
VARIANTES LECTIONES.
1 natalem 1. I.elc. B 6. * Et inm. est n. a. deest B 5. 6. 7. 3mutatus/;8. * Veneciam I B 2. G ; nlii
Venetiam hic el infra. 'apud domnum pippinum B 7 B-21 * wilhario 9. * eius deett I. * pareniilius
1. 2. B 5. iiaraverunt B 2. * occiduis regionibus 9. 10 descrtosam B 2. " hiberis I. 4. 5. 6. iberi 7.
0. *• nordanimbrorum 4. C. nordamhiimbrorum B 5. '3 ardulfus I. B G. adolphus9. addulftis B 7. adul-
fus4. '* briltania 10. " quadam B 2. ,0 cenulfi 4. B 2. " reversus cst B 2 '" pnpoloniiim B 0.
" 'opoGtCJrou. 9. " siium iittusB2. !1 inrumptionem B 2. " illo primis 1. 2. 3. 10. B 2. 5. 6. ab eis
piimum 4.5.6. prius 7. 9. primitusfl7. ,3 conventus comeaitim B 2 ** partes emendari (7.) II 9.
** badenfliot I. 2. 5. 4. C. 7. B 5. C. badenfliolh S badenfliet 9. baicnlliot 10 melac B~. locus vacuus
relictus B2. 8. •? thrasco I. 2. 5. B 2. 5. C. trasco 4. 6. 7. et alii. " collccio I. *' vastavit 4. 5. 6.
43 maximum civitalein B 2 " iohannis B 2. 31 bernarius67. hcrnhardus 4. 5. Iicrnardns6. bcrnh irtus 9.
11 wormacensis 1. 2. 3. 7. B 2. uurmacensis B 5. 6. ceteri vvorinaciensis, etc. 33 adalradus 4. adelhardus
5. alahardns 7. adelharlus O.adhardus B 6 " abba B 5. abbalem B 2. " corbiae 4- 5. corlnia /? 2.
•• homini congregasset 2. •' arinisque ccteris 2. 3* necessarias 2. " thrarco U 2. *' abodi ilariun
iemporio rcric B 2. *' rerich 5 . C. B 6. " civitati construetidae 3.5. C. c. exslr. 4. *3 aegbcrtum B 2.
egibertum 3. C. traiccere 2.
not^;
» Comacchio.
b Tortosa.
' Montium incola:.
d l.ociis ignotus, certe prope Egidoram sitns.
c Die Stor iu Holsalia,
473
ANNALLS-
474
vocabuloEsesfellh^.eloceupatusesl ab Egberto * ct \ iani esse solutas, regem vero GodofriJum domi issc.
comilibus Saxonicis cirea idus Martias, et nuiniri
coeptus J. Aureolus comes ', qui in commertio Hi-
spaniae atque Galliae trans Pirineum contra Oscam
el Caesaraugustam • resiilebal, defunclus est, et
Amoroz ', praefectns Cacsaraiigustae alque Oscae ,
locum eius [0. iuinistcrium cius A. L.\ invasit, et in
caslellis ' iliius praesidia disposuil. missaque ad
imperatorem s legatione, sese cum omnibus quae
babebat in deditionem illi venire velle proniisit.
Eclypsis lunae contigit 7. Kal. lanuar.
DCCCX.
Amoroz *, Caesarauguslae '* pracfeclus, postqnam
impcraloris legali ad eum pervenerunt, petiil ut col-
loquium flerel inter ipsum et Hispanici limitis custo-
Et rcvera lta eral. Qui nunlius adeo inipcralorem
concitavit , ut missis in omnes circumquaque regio-
nes ad congregandum exercitum nuntiis, ipse sine
mora palatio exiens ", primo quidem classi occur-
rere ">. deinde transmisso Rheno flumine, in Ioco qui
Lippeham " vocatur copias quae nondum convene-
rant staluit operii i ; ubi dum aliquot dies morarelur,
elef.ins ille, qucm ei Aaron rex Sarracenorum mi-
serat, subita morto periit. Congregalis taudem copiis,
quanta poiuit celeritate ad Alaram " Iluvium conten-
dil, castrisque iuxta confluentem eius, quo Wisurae
flumini coniungitur, posiiis, minarum Godofridi regis
praestolatur evenlum. iNam rex illc, vanissima spe
victoriae inflaius, acie se cum imperalore congredi
des, promittens se in eo coiloqmo cum suis omnibus B velle lactabai. Sed dum imperator io memoialo loco
in imperatoris dicionem esse venturum; quod licct
imperator ut fieret annuisset, muliis inlervenientibus
causis remansit infeclum. Mauri, dc tola Ilispania
maxima classe " conpai ata, primo Sardiniam, deinde
Corsicam appulerunt, nulloque in ca invenio praesi-
dio, insulam paene tolam subegerunt '*. Interea Pip-
pinus rex, perlldia ducum Vencticorum incilatus,
Veneciam bcllo terraque maiique iussit appetere,
subiectaque Yenecia t> ac ducibus eius 111 dcditioncm
acceptis, eandein classem ad Dalmaciae litora va-
standa misit. Sed cum Paulus, Cefalaniac " prae-
fectus, cuiii orienlali classe ad auxilium Dalmatis
ferenduin advenlaret, regia classis ad propria regre-
dilur. Bruodlrud '*, filia iniperatoris quae natu niaior
stativa haberet, diversanim rerum nunlii ad eum
deferuntur ". Nam et classem quae Frisiain vastabat
domum regressam, ct Godofridum regem a quodam
suo satellite inlerfectnm . castellum vocabulo iloh-
buoki ** ■'- Albiae llumini adpositum, in quo Odo le-
galus imperatoris et orienlatlum Saxonum erat prae-
sidinni , a Willzis " captum . ct Pippinum filitim
eius, regem Ilaliae. 8. Idus iul. de corpore migrasse;
duasquc legationes de diversis tcrrarum parlibus,
unani de Con tantinopoli. alleram de Corduba ", pa-
cis faciendae causa adventare narratur. Quibus ille
acccptis, disposita pro temporis conditione Saxonia,
domiini revertitur Tanta fuit in ea expeditione
boum pesiilentia, ut paene nullus tanto exercilui
erat '*, 8. Itlus I1111. " diem obiit. Imperator vero C superesset, quin omnes usque ad unum inlerirent '
Aquisgrani adhuc agens et contra Godofridum regem
expedilionem meditans, nuntium accepit, ctassem
diieentartim navium tle Nordnianni» " Krisiam ap-
pnlisse, totasqne Frisiaeo lilori adiacentes insuias
esse vaslalas, iamque exercitum illiun in continenti
esse, ternaque proelia cnm Frisionibns commisissc '*,
Danosque victores tribulum victis iiiposuisse, et ve-
ctigalis nomme centum libras argenli a Frisionibus
VARIANTES
et non snlum ibi. scd etiam super [etiam per A. L.}
ornnes " imperatori subiectas provincias illiusgcne-
ris aiiimalitim mortalitas inmanissime grassala est
fmperator Aqnasgrani veniens mense Oclobrio ",
memoratas legationes audivit, pacemque rum Nici-
foro imperatore et cum Abulaz rege Hispaniae fet it.
Nain Niciforo Venetiam reddidit *" J, et Haimri-
cum 31 comitem olim a Sarracenis caplum, Abulaz
LECTIONES.
' esMth 1. esfelU. 5.6. escsfelihc2. 10. B2.5.csesfeU£ 6.essesfelt9. essesfelth B 8. esfelt I. esclfellli 3.
7.esselfeltB7. a abegiberlo 3. 6. 3cacpliis 1. ' auriolasconiisB2. "caesaraugusttim... caestaraugustus
B2. * amaroz 3. 9. B 8. ' et oaslellis B 2. " ab imoeratorem B 2. IN DCCCX. B 5. 9 Amaroz 3. Armo-
roz B 6 '" caesaraugtisto B 2. " classe 1 " subigerunt B 2. 5. 6. subiecertint B 7. ,3 cefalagiae 5.
cefalaiae 6. cephaleniae 7. 'daianiae B 5. celafaniae Bouq. " hmodlrut B 5. hruottrud 2. hriiodrud 3.
rbodtriidis 7. roldrudis 9. " natu ininor erat 5. ,B III. Non. iun. B 5. " nordmannia I. nordusmannia 2.
nordmannia 3. i. 6 9 B 5. norlbmanhia .f>. nortdmannia 7. nortinannia B 2. 7. normania B fi. Tanln vocis
varietns satis indicat, codicis I. ledionem genuuiam esse. '* commissis 1. 2. A. 6. commisse B 2. commisse
rorr. coinmisisse B 5. conimisisse 7. 9. commissa nlii ,0 palatio cxiens post haec verba in codice B 2. folium
exadtt . pergit infra in voce eius regcm ilaliae. " occurreret B 7. " lippeha 5. 6. lippeam B 7. lippen-
heim 9. " alraram I. arsram 9. alacram B 6. " defcrunt I. 3. B 7. venerunl 5. devenerunt 6. pcrferun-
tur 9. deferuntur 2. 7. B 5. ad se deferunt B 6. '• hohbuochi 3. " wilzzis B S. G. " cordoba B 5.
" perircntB 7. '• per omnes 10. " octubrio B 7 octimbrio B 6 3" reddit I. 31 hamricum I. i. 10. am-
rictim 2. hauricum 3. amri 5. hamri f>. henricuin 7. heimricbum 9, haimricum B 2. 5. 8. heimricum B 6.
adiinricuiii B 7.
NOTjE.
cabulo tamen satis adverso; Btichen potius fuerit 111
diiealii Lauenburgensi , non magis quam in altera
ripa Holdunsteli et Hliuni ah Albia distans.
>' Pacis bujits condiliones ex pacto Hlolharii I im-
peratoris cum Venetis cognoscinius, qnod cx inem-
u Itiehoe.
b Pippinum nou omnes Venetorum insulas obti-
nnisse, sed ponte navali Riviini altmn aggressum,
tempestate stibitn coorta ab incepto desistere co-
actum e>sc, ex Venetorum chronicis constat.
c De co miilliim dispulalur; alii Hamburg esse
piiiant, quihiis obstare videtur, qnod Hamburg a
Wilzis paulo longius distahal; alii Roilzenburg, vo-
branis archivi olim reipublicae Vcnetje, jam Cxsarei
Vindobonensis , descriplum lectoribus in posterum
proponemus.
475 EGINHARDl
remittente, reeepit. Eo anno sol et luna bis ' defe- A
cerunt, sol 7. Iilus Iun. * et 2. Kal. Deeemb., luna
II. Kal. lul. et 18. Kal. lanuar. 3 Corsica insula ite-
rum a Mauris vastata est. Amoro/. * ab Abdira-
man s, lilio Abulaz, de Caesaraugusiana expulsus 6,
et Oscam intrarc conpulsus csl. Godofrido Danorum
regc morluo, Hemmingus (ilitts fralris eius iu regnum
successit, ac paccm cum impcralorc fecit.
DCCCXI.
Absoluto atquc dimisso Arsafio spalbario — hoc
erat nomen legato Nicifori iinperaioris — eiusdem
pacis conlinnandae gralia ' legati Conslantinopolim
ab imperalore s miltuntur, H ido ' episcopus Bas-
lensis ,0, et Hugus " comcs 1! Toronicus ", et Aio
Langobardus de Foroiulii '*, et cuin eis Leo quidam g
spatharius, nalione Siculus, et Willeri, dox Veneti-
corum, quorum al:er ante annos dccem Romae ad
imperatorem, cum ibi esset , de Sicilia profugit, et
redire volens, patriam remittiiur; altcr propter per-
(idiam honorc spolialus, Constantinopolim ad domi-
num suum duci iubetur. Condicla inter imperatorem
et Hcmmingum Danorum regem pax propter hiemis
asperitatem , qnae inter partes commeandi viam
claudebat, in armis tantum iurata scrvatur, donec
redeunte vcris lempeiie ,s, el aperlis viis quae in-
manitate frigoris clausae fuerunl 16, congredientibus
ex utraque parte utriusque genlis, Francorum scilicel
el Danorum , duodecim primoribus super fluvium
Aegidoram, in loco qui vocatur...., datis vicissim "
et sccuiidum rilum ac morera suum sacramentis, pax C
conlinnatur. Primores autem de parte Francorum
liii fuere : Walach ls comes filius Rernhardl ", Bur-
chardus so coines ", Lnrochus ** comes, Lodo '• co-
nies *'', [Meginhardus comes, A. L.], Bernhardus co-
mes ", Egbertus " coines, Theotheri " comes, Abo *8
comes, Ostdag " comes. v»'ig:nan 30 comes; de parte
ABBATIS 47G
vero Danorum inprimis fratres Hemraingi ", Ilan-
cwin " et Angandeo **, deinde caeteri honorabiles
inlcr suos viri, Osfred '* cognomenlo Turdimulo **,
el Warstein **, et Suoini, ct Urm ", et alius Osfrid
filius Hciligcn **, et Osfred de Sconaowe 3', et
Hebbi '*, et Aowin *'. Impcrator vero, pace cum
HciTiiniiigo lirmala, el placilo generali secundum
consuetudincm Aquis habito, in tres partes regni
sui lolidem exercitus misit , unum trans Albiam in
Linoncs *' qui et ipsos vasiavit et castcllum Hoh-
buoki " superiore anno a Wiltzis dcstructum ** in
ripa Albiae fluminis reslauravit; altcrum in Panno-
nias ad controversias Hunorum et Sclavorum finien-
das ; lertiurn in Britlones ad eorum perfidiam pu-
niendara. Qui omnes, rebus prospere geslis, incolo-
mes regressi sunt. Ipse autem interea propler clas-
sem quam " anno superiore fieri imperavit viden-
dam, ad Rononiam, civitatcm mariiimam, ubi caedem
naves *6 congregatac erant, accessit, farumque " ibi
ad navigantium cursus dirigendos antiquilus consli-
tutam ** restauravit, et iu sununitate eius noclurnum
ignein acceudit. Inde ab Scaldim fluvium veniens, in
ioco qui Ganda *' " vocalur, navcs ad eandem clas-
sera aedificalas °° aspexit, et circa medium Novem-
brium Aquas venit. Obviarunt ei venienti legati
Heramingi regis, Aowin " et Hcbbi, rauncra regis ct
verba pacifica deferenles "; fuerunt etiam Aquis ad-
ventum " eius expectanles qui de Pannonia vene-
runt, Canizauci •* princeps " Avarura, et Tiidun, et
alii priraores ac duces Sclavorura circa Danubium
habitantium , qui a ducibus copiarum, quae in Pan-
noniam missae fueruut *6, ad praesenliam principis
iussi venerunt. " Interea Karlus filius imperatoris
[filius domni i.A. L.] qui maior natu erat, 2. Nonas
Decemb. diem obiit ; et imperator Aquis hiemavit.
DCCCXII.
Nec multo post Hemraingus Danorum rcx defun-
VARIANTES LECTIONES.
1 bis dcest B 7. * VII. idus iun. 1. 7. 10. B 2. 5. 8. 9. 12. VIII. id. iun. 2. 3. 4. 5. 9. B 7. VII. id. iul.
B6. VIII. id. Iul. G. • VIII. kal. ianuar. 2. B 7. * amaroz B 6. " abdirama B 5. 6 repulsus B 7. ' gratie
B 2. greciae B 5. * ad imperatorem 1. 2. 3. 9. ab imperatore L S. 0. 7. 10. B 8. 5. C. 7. • halto 9.
,0 basilensis 3. bassensis 5. basiliensis 9. balensis B 6. " hugo G. 7. 8. hug B 2. 5. 7. '* comis B 2.
13 toronicus 1. 2. 4. 10. B 0. loringus B 5. luronicus reliqui. " foro luli 10. B 5. fori luli B 6. " veris
lempore B 7. " fuerant B 7. " in loco qui uocatur. datis. uicissim et 1 ; in 1. q. vocatur elatis vicissim
2. 7; in codicibus 3. 4- 5. C 10. B 2. 5. 6. legitur datis, nulla lacuna relicta; in 9. deest in loco qui voca-
tur. '" walah B 2. wala B 7. walachtis 7. *» bemardi B 2. 7. !0 purchardus B 6. " comis ubique B 2.
** unrocus 4. B 2. 5. 7. mirocus 7. *3 vado 7. wado 10. *'' in codice B 2. post meginhardus comis quatttor
lineis vacuis reliclis pergitur bernardus comis cgbertus comis elc; in B 5. nieginhardus comis decsl,sed lacu-
na indicatur, in B C. deest ; in codicibus B 3. 8. 10. 11. meginhardus comes, in B 9. meinhardus comcs le-
gitur. " bernbardus comes deest 5. 9. bernardus 7. B 7. " egberdus I. cgibertus5. egeherlus 5. C. egil-
bertus B G. " thiotheri 10. B 5. teolheri 2. theoderi 3. theodorus 5. G. thothericus B 2. theodoricus 7. theo-
dericus B 7. thcdericlius 9. *8 abbo 4. decst 3. " ostdagus 7. osldach 9. eslagi B 6. osdag 4. B 2. 7. 8.
30 wigmannus 7. wignan B 7. 31 emmingi B 7. himingi C. 3! hancvin 2. -hancum 7. hancwinc 9. hancwihe
B 6 " agadco 5. agandeo 6. agantheo B 2. 3V osfriil B 2. 7. offredus 7. ila et infra. " tardimulo B 2.
35 warsteinus 7. warsten 9. warsein B 7. " urni B 2. urim B 7. urmus 7.urin 9. 3'heligen B 5. hcil geni
7. beiligon 9. 39 sconaouuae B 5. *° helbi B 6. heppi 6. ^1 aw in 9. aouus 7. awin 10. *' hilinones 9.
liuones7. *3 hohbuozi4. hobbuocbi 5. *'• distructum 1. B 2. 5. " in terra propter classem quam B 2. 5
(classes). *6 eademnaves 1. 2. B2. C. *' earuniqiie ihi 2. 5. eamque ibi 4. fanumque ihi 9. ** consti-
tutum B 2. constitutos 5. 6. *' granda 4. g.uid. 7. B 7. " aedificatos B 2. *' aouun B 6 " regi et v.
p. delirmenlcs B 2. " advenlus eius B 2. *w camzanci 7. cani, zanci 9. " principcs B 7. *6 fuerant
B 7. " uisi fuerunt B 2.
NOT.E.
a Cettt , Gallicc Gnnd.
477 ANNALES. 473
clus nunciatur Cui cum Sigifridus, nepos Godofridi A suinu Hcramingum sibi remilli rogant. ' Hoc amio
regis, et Auulo ', nepos 5 Herioldi quondam re-
gis * [Herioldi el ipsius regis A. L.}, succedere
volnissent, nequc inter eos, uler regnare deberet,
convcnire poluisset, comparatis copiis et uommisso
proelio , ambo moriuntur. Pars tamcn Anulonis
adepla victoriain *, fratres eius Derioldum et He-
ginfridum * reges sibi constituit ; quam necessario
pars victa sccuta, eosdem sibi regnare non abuuii :
in eo proelio 10, 940 6 viri cecidisse narrantur. Ni-
ciforus impcrator post mullas el insignes virtorias
in Moesia provincia commisso cum Bulgaris proelio
moritur, ct Micbabel gcner eius imperator faclus,
legalos imperatoris [legat. domni i. A. L.\ Karli,
qui ad Niciforum * missi fuerunl, in Constantino-
poli'suscepil elahsolvil; cumquibusctsuoslegalos J! sus est; ac deinde hahilo generali convcntu , evo-
l.libus Maii post meridiem solis cclypsis fuit.
* [ Uoberlus abbas saneti Cermani monasterii
vita dccessit iruuno {lrmino) quoque prudenlissi-
iiius vir loco eius successit. 7. •
DCCCXIII.
Imperator Aquisgrani hiemavit , ct incipiente
\erni lemperie ,9 Amalharium " Treverensem epi-
scopum et Pel.rum abbatem monasterii Nonantu-
las " propter pacem cum Michacle imperatore con-
Grmandam Constantinopolim misit. Pons " apud Mo-
gontiacum mensc Maio incendio conflagravit, post
quod imperator cum in Arduenna veuaretur, pedum
dolore decubuit, ct convalesccns Aquasgrani rever-
direxil, Michahelem scilicel episcopum, ct Arsafium*
atque Theognosluni 10 protospalharios, et per eos
pacem a Niciforo inceptam confirmavit. Nam Aquis-
grani, ubi ad imperatorem venerunt, scriptum pacli
ab co in ecclesia suscipientes, more suo, id esl
Graeca lingua, laudes ei dixcrunt, Impcralorem eum
et Basileum " appellanles , et revertendo Homam
venientes, in basilica sancti Pelri cl apostoli cun-
dem pacti scu focderis libellum a Leone papa denuo
susceperunt. Quibus dimissis , iinperator generali
conventu Aquis solemniter habito , Bernharduni
filinm Pippini, nepotem suum, in Italiam misit; et
propter famam classis, quae et dc Africa et de
Hispania ad vastandam Italiam ventura dicebatur,
catum ad se apud Aquasgrani fdium suum lllu-
doicum " Aquitaniae regem, coronam illi inposuit,
el imperialis nominis sibi consortem fecit, Bernhai-
diimque uepotem suum, filium Pippiui filii sui, Ita-
liae praefecit, et regem appellari iussit. Concilia
quoque iussu eius supcr slatu ecclesiarum cor-
rigcndo per lotam Galliam ab episcopis celebrata
sunt, quorum untim Mogonliaci, alterum Heinis,
terlium Turonis, quartum Cabillione *'*, quinium
Arelali congregatum est , ct constitutionum, quac
in singulis factae sunt, collatio coram imperatore
iu illo conventu habita; quas qui nosse volucrit, in
snpradictis quinque civitatibus invenire poterit **,
quamquam et in archivo palatii exemplaria illarum
Walanem '« filium Bernhardi patruelis sui cum C habeantur. Missi sunt de hoe couvenlu quidam
illo esse iussit, quoadusque rerum eventus sccuri-
talem uostris adferrct. Haec classis parlim in Cor-
sicam, partim in Sardiniam venit; et ea quidem
pars quae ad Sardiuiam cst delata, pene tota tle-
leta cst. Classis etiam Nortmannornm " Hiber-
niam Scottorum '* insulam adgressa , commis-
soque cum Scoltis •* proelio, parte non niodica
Nordmannorum interfecta , turpiler fugiendo do-
mum reversa esl. Pax cum Abulaz " rege Sarra-
cenorum facta, item cum duce Beneventanorum
Grimoaldo, et tributi nomine viginti quinqne milia
solidorum auri a Benevcntanis soluta. Expeditio
facta ad Wiltzos, et ab cis obsides acccpli. Hariol-
dus " et Rcginfridus ,8, reges Danorum, missa ad
iinperatorem legationc, pacem pctunt, et fratrcm
Francorum et Saxonum primores trans Albim llu-
vium ad conlinia Nordmannorum, qui pacem cum
eis seeunduin pelitionem regum illorum facerent, et
fralrem eorum redderent. Quibus cum pari numero
— nam 16 " erant — de primatibus Danorum in
loco deputato occurrissent , iuramentis utrimque
factis pax confirmala, et regum fraler eis redditus
est. Qui taiiicn co tempore domi non erant, scd ad
Westarfoldam " a cuin exercitu profecti, quae re-
gio ultima rcgni eorum inter septcntrionem et occi-
dentcm sita, contra aquilonalem Brillaniae sumini-
tatem respicit,cuius principes" ac populuseis subici
rccusabant. Quibus perdomitis, cum revcrlissenl, el
fralrem ab imperalore missum recepissent, Clii Go-
dofridi regis et ex primoribus Dauorum non pauci,
VAHIANTES LECTIONES.
1 Anolo B 5. 8. amilo 7. 9. et anulo n. h. q. regis deest 2. * ncpus... nepus B 2. ' pas 1. * viclo-
ria 5. 4. G. 7. 10. B 2. 5. 6. 8. 9. » reginfrednm B. 7. reginfridum 5. C. ragenfiidum 7. 6 X DCCCXL
viri B 5. 7 qui niciforum I. 2. ' in constantinopolim 2. B 5. * arfasium 2. B 2. ,0 adque leogiiostriiin B
2. iheognislum 9. " Bcun>.ta eum appellantes et inde reversi 9. ,a wallonem 9. '* iioidusmaimoruin 2.
nord-niamiorum 3. 7. 9. B 2. 5.C. nordainannoruni i. nortmannorum B 1. northanimbroruni r>. nordanum-
brorum C. :* scolorum 1. C. 9. B 7. scottliorum 2. '* scoltis 1. 2. 5. 1. 5. 7. 10. B 2. 5. C. " abulax 2.
" herioldus 5. 10. B 7. bcriholdus 9. '" regcnfridus 6 6. ragenfridus 7. reinfridus 2. '' veris 4. 5. 0.
vcrna 7. verno tempore 9. B 7. " Almaharitim 3. " novantulasC nantulasB 2. MPows,elc., usque tc-
versus est deest i« 7, B 2. (3.) 7. 8. 9. 10. 11. 12. " hludouuicum B 2. hlodowicum B 5. " cabillonis 3.
7. cabilloni 9. cabillone S. C. B. 7. 5B potuit B 5. 26 nain XV 6; nam VI. B 7. »' wcistarfoldam 4. wc-
sterfoldam B 6. wcsterfoeldam 9. J8 princeps B 5. C.
NOT.E.
a Wncstenland in occidenlali Chersonesi Cimbricx lalerc, in Jutia meridionali. Gebhardi hisl. Daiux,
p, 582.
♦7» EGINIIABDI ABBATIS «0
qui iam dtidum rellcla patria apud Sueones' cxula- A venerunt '", Icgatos suos, Christoforum sp thaiium
bant, conparalis undccutnquc copiis, bvUiim cis in-
tnlcruni, et confluentibus a.l se passim ex oinni D.i-
norum terra popularimu lurrais *, commisso cum
eis proelio, cliam rogno non multo cos laborc pepu-
lcrun! Mauris <le Corsica * ad llispaniam cum
iiiulla pracda redcunlihus Irmingarius * , coines
Kmporiianus » , in Matorica insidias posuit, ci ocio
naves coruiii cepit, in quibus quingcntos cl co am-
plius Corsos captivos invcnil lloc Mauri vindicare
volentes, Centomcellas b Tusciac civitalem ci Ni-
ccam ■ provinciae Narbom usis vastaverunt. Sardi-
niam quoque adgressi, commissoque cum SarJis
proelio, pulsi ac victi, ct multis suorum amissis, ro-
ccsscrunt { At Michacl imperator Bulgaros bello
et Gregorium diaconcm, cum eis ad domnum Kar-
lum, et pcr cos dcscripiioncm et conGrmalionem
pacti ac foederis misit. Quibus susceptis atque di-
tnissis, domnus Hludowicus lcgalos suos, Nordber-
lum " Regicnsem cpiscopum et Richowinum " l'a-
tavinum w corailem, ad Lconem imperatorem ob re-
novandam sccum amicitiam el pracuiclum pactum
conGrmandum direxit"; habitoque Aquisgrani gc-
nerali populi sui convenlu adiuslitias facicndas cl
oppressiones popularium relevandas, legalos in om-
nes regni sui partcs dimisit !0, Bcrnhardum regcm
Italiae, nepotem suum, ad seevocatum, muncribus
donalum in " rcgnura remisit, cum Crimoaldo ",
Benevenlanorum duce, pactuni fecit atquc Grmavit,
tlpetens, haud p-.-osperis successibus utitur, ac * c<> m<>do quoet palcr, scilicet ul Beneventani tribu-
proinde domum reversus, dcposito diademate mo-
nachus elHcitnr; incuius locuui Leo, Bardae patri-
cii e fllius, imperator constituitur. Crumas ', re.\
Balgarorum, qtii Niciforum imperatorcm ante duos
aunos inlerfecit, et Michaelero i!c Moesia fugavit,
sccundis rebus elatus cum exercitu usquc ad ipsara
C.onstantinopolira accessit, et iuxta portam civitatis
caslra posuit. Quem moenibus nrbis obeqiiilaiiicni
Leo imperaior,eniplione faeta, incauluro excepit, ct
graviter vulneralum fugiendo sibi coristilere ac pa-
l laiii lurpitr rctiire coegit.
DCCCXJV.
Doronns Knrlus iiopcratoi dum Aquisgrani hicma-
tum annis singulis seplem milia solidos darent : tunc
duos ex Gliis suis,Hloiharium " in Baioariam, Pippi-
nuru in Aquitaniam misit. Harioldus et Reginfridus
regcs Danorum, qui anno superiore a filiis Godofridi
vieti el rcgno pulsi fuerunt, rcparalis viribus, ite-
riim eis bellum intulerunl ; in quo confliciu et Hcgiu-
fridus ct uiuis dc liliis Godofridi, qui maior natu
erat, inlcrfeclus est. Quo facto, Herioldus " rebus
suis diflidcns, ad imperatorcra vcnit, etsu in raanus
' [sepultus Aquis in basiiica sanctac Dci genitricis
quam ipse construxeral. Corpus cius aromati/.atum
est, et in sedc aurea sedens positum est in curvalura
scpulchri, ense aurco accinctus, evangelium auretim
tencns in rnanibus el genibus, reclinalis huraeris iu
cathedra, ct capiie honeste crcclo ligalo aurca ca-
rct, anno aetatis circiter scptuagesimo primo, re- C tena ad diadema. Et iu diademale lignum sanctac
gni autem quadragcsimo scptimo ", subactaequc crucis posituni est. Et rcpleverunt sepulchnim eius
Italiac quadragesimo tertio, cx quo vero imperator el
Augiislus appellatus est anno decimo quarlo. S.Kal.
Febr. rcbus hmnanis exccssit ' '. Cuius rei iiun-
cium fiim Hludowicus Glius eius in Aquitania " apud
Tedoaduin " A viliam, ubi ct ipsc itinc bibernabat,
plurimisdcfercntibus accepisset, tricesimo poslqtfam
id acciderat dic Aquasgrani vcnit, summoque otn-
niuin Francorum consensu ac favore palri successit.
Et ad suscepti rcgni administrationem cura con-
vCrsa, primo legaliones gcntitun quacad patrem ve-
nerant, auditas absolvit, alias deinde simili modoad
patrem quidcm " missas, ad sc vero venienles sus-
cepit. Inter quas praocipua fuil lcgaliode Constami
aroniatibus, nigmenlis et balsamo ot musco el thc-
saurisinullis in auro Vesliliim cst corpus eius vesti-
mcntis imperialibus, et sudario sub diadematc facies
eius opcrta est. Cilicium ad carnemcius posituni esi,
quo secreto semper induebatur, el super vestimcntis
iinpcrialibus pcra peregrinalisaurea positaest, quam
Boniam portare solitus crat. Sccpiium aureum et
scutura aureura quod Leo papa consecraverat , antc
cnra posita sunt dependentia: et clausumclsigillatura
ost scpulchrum cius. Nemo autem referre polest,
quantus plancius et Iu< lus pio eo fuerit pcr univcr-
sam tcrram; etiam intcr paganosplangebatur, quasi
pater orbis. Maximus vcro planetus inlcr christia-
nos fttit, ct praecipuc pcr universum regniiin eitts.
Oleo autcm sancto inunctus ab episcopis, ct viatico
siimpto, et omnibus suis disposilis, conimtndans Po-
mino spiritura suum, ohiit in pac.e anno 814 ab in-
nopolidirccta ". Nam Loo imperator qui Michaeli " D wnatmne Domini nostri lestt Chtisli. El regnavit
. ... „ . . _ eloriosissimus Ludovicus lilius eius pro co. rognanlc
successem, dimisso Araalhano op.scopo et Pctro Domino noslro iesu Chrislo, cui cst gloria in secula
abbate, quiad Micbaelera quidem raissi,ad se lamen seoulorum. Amen 11. J
VARIANTES LECTIONES.
1 soeones 2. suncones 3. suenes 4. suenones B 2. suones B 5. a turbis 1. 5. 6. ' sorsica B5. l irmi-
garius 2... ingarius H 2. hciiningiiarius B7 ' reoesserunt. inhae voce desinum B2. 3. 7. 6 leo eabdae
patricius 3. Ieo bapdac 9. Ico papdae Chetn. * crimas 4. bruinas 6. " XLHH 2. ' excessit finis codd. 10.
II. quorum his pauca de sepullura imperatoris supra atlata addii. '" aequitania fiii. ita saepius. " teo-
dadum 4. B 5. tcoadum 5 0. the.oduadum 7. thedoadum 9. " patrem ante quidem 9. " deconst raissa 9.
" raichaheli B 2. "venerant Chesn. " norbcrtum 4. 5. nordus bertum 2 " richoinum 2. 4. B 5.
richonium 3. 7. B 6. richwinuin 9. " pilavinum i. pictavinum B C. pictaviura 7. pictavensem Bouq.
13 (onfirmandum misit 9. *• sui fines misit. 9. "donavit ct in 9. " grimoldo 4. 5. 6. "hlutharium
4, lulharium 6. lotharitim 9. ita deinceps. " hcriholtus 9. faclo hcrioldus 1. 2. (3.) 10. B 5. 6- harioldus
4. 5. 6. 7 hcriholtus 9.
NOT.E.
• Oppidum bodic Ampiiuas vocatur.
h Civita-tecchia.
'■ Kitza
J Doue propc Saumu
Vales. Nol. Gall. p. 654.
ANNALES 4SS
qucm illc suscepiiiin in Sa- A Icgali ponlificis, Itihanncs cpiscopus Silvae-candid&e
xpcctare ius- ctTbeodorus nomenclalor et Sergiusilux, subsecuti,
de bis quac domino suo obiciebantur, per "ninia im-
peralori satisfecerunt. Lcgati Sardormnde Carali"*
eivilalc dona fcrcntes venei unt. Pax quac cum Abu-
l.i/. regoSarracenorum facta, ct per tricuoium ser-
vata crai, velut inulilis irrupta ", et coutra cum iie-
runi bcllum susceptura csl. Nordberlus ** episcopus
cl Ricboinus " coines de Conslanlinopoli regrossi,
descripiioncm pacti quam Leo imperalor cis dederat
dclulcrunl; qui inter caclera tcrrac niolum gravissi-
ihuiii mcnse Auguslo per continiios quinque dics ibi
coutigisse rcliilcrunl, quo et ipsius urbis aedificia
conplura cccidisse, claliarum civitatum populos rui-
ni* obprcssosesse testatisunt. Sed et in GalliaSan-
481
iilius conunendavit
xonium iiv, ci oporlunum lcnipu
sit, quo ci , sicut ' petierat, auxilium ferre po-
liiissct s.
DCCCXV.
lussumcsi ab imperatorc, ulSaxones et Abodrili1
adliancexpedilionempracpararenlnr, tempiatumque
in i!la bieme duabus vicibus, si Albis trunsiri pos-
sct ', scd mutalionc subila acris cmolliti glacie '
fiiiniinis resolula, ncgoliuin remansit infecluin [im-
pcrfcctum A. L.], donec landein hicme transacla
circa medium fere* Maiuin menscm oporlunum pro-
ficisrendi tenipus adrisil. Tunc omnes f axonici co-
inites onwesque Abodrilorum copiac cuni legalo iin-
peralorisBaldrico ', sicul itissum erat, ad auxilium
H.uioldo * ferciiiliini Srans Aegidoram lliivitun iu C tones ", civitas Aqiiiiauiae, mcnse Sepicmbrio "
iliciiur irenuiissc. Rhenus " fluvius alpinis imbri-
bns " auctus, ultra solilum exundavit. Romani, ciun
Lconem papam acgriludine decubuisse vidcrenl",
collccta inanu, omnia praedia quac idem " ponti-
fex " in singularum civjtalum tcrritoriis " novi-
tcr cxslruxit ", priino diripiunt , dcinde inmisso
igne crcmant, iinn Rouiani ire slaluunt, et quae
sibi erepta quercLaulur violcnler auferrc : quo
compcrlo, Bernbardus rex inissa manu pcr Wini-
gisum iluccm Spolilinum et scditioncm illain seda-
vil, cl cos ab incepto " [a ccpto A. L.\ dcsistere fe-
ci!, qnaeque gcsta eranl, pcr lcgatos suos imperatori
nunciavil.
DCCCXYL
terram Nordmannorum vocabulo Sinlendi ° « per-
vcniunt, et inde profccli, scptimo tandemdic in loco
qui dicitur '" . . . in litore occani " caslra po-
mmt : " ibiquc stalivis Iriduo babilis, cuni lilii Go-
uofridi, qui " conlra eos niaguis copiis ct ducenta-
rum navium classe comparata in insula quadam iri-
bus milibus a contincnti separata resTdehant ", cuai
eis "eongredi noti audercnt, vaslatis circumquaquc
vicinis pagis el acccplis popiilarium obsidibns 40, ad
imperatorein in Saxouiam reversi sunt. Ipsc enim
tunc tcinporis in loco qui dicitur Padrabrunno " ge-
neralem populi sui convenlum habebat. Ibi ad eum
oinnes oiienialiiiin Silavorum primores ctlegati ve-
nerunl. Scd aniequain illuc veniret, id cst cum ad
hucdomi esset ", aillaiiuu cstei, quosdam depii- llieme trausacta, Saxoncsetorienlales Franci cx-
lnoribus Roinanoruiii ad intcrficiendum Leoneni pa-
pam in ips.i uibc Roina conspirassc, ac deinde, cum
hiiius causae indicium ad ponliQcem csset dclaluin,
oinncs iliius factionis auctores ipsius iussu luisse tru-
cidatos. QuoJ cuin molesle ferret, ordiualis tiiuc
Sclavorum ct Herioldi rebus, ipsoque in Saxonia di-
misso , cum ad Franconofurd palatium vcnisset,
Bernhardum regem Italiac, nepolem suuni, qui et
ipse "cum co in Saxonia fucral, ad cognoscendiini
quod nunciabalur Romain millit. Is cum Romam "
vcnisset, acgrilutline dccubuit, res tanicn quas com-
pererat per Gerolduni :o comiteni, qui atl boc ci lc-
pciilioiieni iu Sorabos Sclavos , qui diclo audieutes
non erant, facere iussi, imperata strenue compleve-
runt , el contumacium audaciam non magno labore
conipresseiunl. Nani una civitute expugnala, quic-
quid in ca gcntc rcbeile videbatur, subicclione pro-
inissa conqiiicvit. Vasconcs qui trans Garonnam ot
circa Pirineuiu monicm habitant , propicr sublatum
ducem sunm noniine Sigwinum ", quem imperator
ob niuiiaui cius insolentiam ac iiioiiiin pravitalem
inde sustuieral, solita levitate commoti, coniuratione
facta, oinnimoda defectionc descivcrunl; sed duabus
expeditionibus ita sunl cdomili ", ut lanla eis dedi-
gaius fuerat datus, iniperalori mandavii ■'. Quem D lio ct pacis impctratio vitlerelur. Intcrca domnus
YARIANTES LECTIONES.
' ei queniadinoduiii !). * possel 9. ' abotrili 2. 9. B G ila constanter. 4 albis transire posset 4.2.5.
C. 9. albia iransire posset B 5. albia transire potuissel B 6. albis transiri posset 4. 5. 10. albia transiri
poluisset 7. * ac glacie 9. 6 Tcre deest 9. ' baidcriclio 9. balderico 7. " harioldo 1. 2. 3. 4. 5. 7. 10.
B 5. hairioldo 0. harialdo B 6. heriholto 9. * noniine sinlendi 9. sindlendi 5. sialandiam 7. '• in loco
qui HcilUT Ueestl. Bouq. lncodd.t. 10. Bo. 9. post (licitur locus litleris quatuor vel sex vacuus rcliclu»
esl. " dicilur Littus occani 9. '■ poiiunlur B 5. " qui deest 9. "resiilerent 9. " ipsique cum eis 9.
" padrabnndo 5. padrcbunno B 5. poderbrnnno B(>. pathcrbrunno 4. padrabrunna 9. padrebrunno 7.
" priiisquam tamcn illuc v. scd domi adhuc 9. "" ipse secum 9. " Is cum eo v. 9. " gerholtum 9.
*' nitnt iavil 9. " de karoli 5. 6. B 0. " ercpta 1. erupta 2. 3. 4. 5. 6. 10. rupta 7. 9. B 5 6. 9.
" nordberilus I. i. " richwinus 9. " sanclonas 4. 0. sanlonis 7. " septembri 7. 9. " rcnhus B 5.
"imbrioBS. "videnmll. " itlem cpiscopus 4. Si iti. pont. deest 9. " ditionibus9. " exstruxerat 9.
" ah cocpto B.fi. a coepto9. 36 sigcwinuin 4. siguwinum 3. sigivinnm B 5. sigwioum 9. B 6. ''' domiti
*r. :>. i\.
NOT.E.
• Oibcro leste io orientali Cbersoncsi Cimbricm
parlc; ad ineruliem Jnlie. Cf. V. cl. Dahlinann For-
schungen auf dem Gcbict dcr Geschichtc, t. l,p. 439.
b CngHari,
4X5
ECINTI.VRRI ABRATIS
m
Leo papa anno pontificatus sui vicesimo primo, eir- A signo Agitatoris ''• apparuit. Interca Stcfatms p;ipa
citer 8. K;il. lun. ' de corpore migravil ', Stefa-
nusqtie diaconus in locum eius electus alque onlina-
lus est, nondnmqne duobus post consccralioiiem
suam e&actis mensibus, quam maximis poteral J iti-
neribus ad imperatorcni venire rontendit, missisque
inlerim duobus legalis, qui quasi pro sua consecra-
lione imperatori suggercrent. Quod ubi imperator
audivit, Remis ei staluit occurrere, missisque ob-
viam bis qui eum illo deducerent , advenlum eius
pracveniens, cum magno eum ibidem lionore susce-
pit. Qui statim imperatori adventus sui causam in-
sinuans, cclebralis ex more missarum sollemniis,
eum diadcmatis impnsilione coronavit. Multis de-
imle inter eos muneribus ct datis et acceptis, convi-
tertio postquam Romain vnicrat mensc, sed nondum
exaclo, circitcr 8 Kal. Febr. diem obiit. Cui Pa-
schalis succcssor electus, post completam solcmni-
ter ordinationem suam et munera ct exctisatoriam
imperatori niisit epistolam, in qtia sibi non solum
nolcnti, sed etiam plurimum rcnitcnli pontilicatus
honorem velut inpaclum " adseverat. Missa tamen
alia lcgatione, pacluin quod cum praccessoribus suis
factum eral, eliam secum fieri et firmari '6 rogavit.
Hauc lcgationem Tlieodorus nomenclalor ct dctulit,
et ea quac pelicrat impelravit. Feria quinta qua
coena Doniini cclebratur, cum imperator ab eccle-
sia, peracto sacro oflfieio, remcaret, lignea porlicus
pcr quam inccdebal, cum et fragili materia esset
viisqtic oppipare ' celebratis, et amicitia vicissim B aedilicata, et tunc " iam marcida et putrcfacta,
firmissimo * robore constiluta, aliisqtie ulilitalibus
sanctac Dei ecclesiae pro temporis opporlunitate
dispositis, poniifex Romam, imperator Compendium
palatium peliit. Ibi coinincmoralus f', legalos Abo-
dritorum et de Hispania legalos Abdirabman ', filii
Abulaz regis, ad se missos susccpit ; conipletisquc
ibi viginti vel eo amplius diebus, Aquasgrani ad hie-
nianduui profeclus est.
DCCCXVII.
Legali Abdirabmaii 8 lilii Abulaz, regis Sarracc-
noruni, de Caesaraugusta missi, pacis pelendaegra-
lia venerunl, el Coinpendio ab imperatore auditi,
Aquasgrani cum praecedere iussi sunt. Quo cum
pervenisset, legatum Leonis impcratoris de Conslan-
quae contignationeni et labulatam sustinebant ,
transtra pondus aliquod ferre non possent, inccden-
tem desuper imperalorem subita ruina cum viginli
ct eo amplius bominibus qui una ibant ad terram
usque deposuit '". Qui casus cum " plerosque ex his
qui simul deciderant graviter adfecisset, illi tameit
nibil aliut " laesionis intulit practcr quod capulo
gladii quo accinclus crat, imi pectoris pars sinislra
contusa cst , et auris dextra in parte posieriore vul-
nerala, femur quoque dcxlrum cuiusdam ligni pon-
dere iuxta inguina coiilisnm. Sed inslantia *' medi-
corum qui ei curam adbibebant, summa cclcritato
convaluit. Nam .vicesima poslquam id acciderat die
Noviomagum prorcc.lus , vcnatu scse cxcrcebal.
linopuli pro Dalmatinoruni 9 causa missum, Nicifo- C Unde reversus , generalem popnli sui conventum
nttu noinine, susccpit, quem eliam, quia Cadolah "
ad quem illorum confiniuni cura pertinebat, non
aderat, et taiiien brevi venlurus pulabatur, advenhmi
illius iussit oppcriri. Qtto veniente , ratio inter eum
et legatum impcraloris de quaestionibus qtias idem
detulil, babita est; et quia res ad plurimos et Roma-
nos et Sclavos pertinebat, neque sinc illorum prae-
6entia finiri po>se videbalur, illo decernenda differ-
tur, missusque ad boc cum Cadolane " et praedicto
legalo in Dalmatiain Albgarius ", Unroclti " nepos.
Legati etiain Abdirabiiian, cum liibus mensibus de-
lcnti essent , et iam de redilu desperare coepissent,
remissi suut. Filii qttoque GoJofridi regis Danorum,
propter assiduam Herioldi infestationem missa ad
iiiiperaiotem I gatione, pacem peluut, eamque a se
servandam poUicentur: sed cum haec simulata magis
quam veracia viderenlur, velut inania negleciasunt,
cl auxiliuni contra eos Hierolilo dalum. Luna Nonis
Aquisgrani inorc solito habuit, in quo Glium suum
primogcnitum Hltitharium coronavit , et nominis
atqtie impcrii sui socium sibi constituit, caeteros
reges appellatos uniun Aquilaniae, alierum Baioariae
praefecit. Convenlu peracto ", cum Vosegi saltum
vcnandi gratia peterel, obvios habuit legatos Leonis
imperaloris, quos ctim in (ngilenheim " palatio iuxta
Mogonliacum '-'' civiialcm audisset, ac legationem
eorum non aliam essc, nisi quam Niciforus eiusdcm
impcratoris legatus proxime adlulerat, comperisset,
celeriter absolutos dimisit, et quo tendebat profici-
scitur. Nunciataquc defectioneAbodritorum cl Sclao-
miri , comitibus lanltim qui iusta Albim in pracsidio
residere solebant, ut terminos sibi commissos tue-
rcntur, pcr legalum mandavit. Causa defectionis
crat, quod regiain potestatem, quam Sclaomir eate-
niis post mortem Tbrasconis solus super Abodritos
lene' at, cum Ceadrago filio Thrasconis partiri iube-
batur; quae ros illum tam graviler exacerbavit, ut
Febr. bera noelis secunda defecit, et comeles in
VARIANTES LECTIONES.
' VIII. Kal. lul. B 5. V. kal. lun. B 8. ' a seculo migravit Bouq. ' potuit 9. *oppipare 1.4. B 6. opi-
pare 2. (3.) 7. B 5. oppidare 5. 6. opime 9. " fortissimo 9. 6 ibi curn morareturS. &. 5. 6. 9. ibi euin
moralur2. B 6.ibiconmOratus I. 7. 10. /15. ' abdirahanianBN. abdirachman 9. * abdirahaman B5. abdi-
racman B ii. 9 dalmaticorum h. B *>. dalmantinorum B 6. delmaticorum 7. dalmatarum 9. 10 cadolaus 6.
cadolaehus7. cadolaeb 9. cadolon B 5. " cum cadolach.9. kadolone 5. cadolone 6. cadelane B 6. " abga-
rius 3. 2. albagarius 5. ti. albigarius 7. 9. 13 mirochi 7. '* agiiatoris I. 2. 5. i. 5. 6. 10. B 5. 0. (8.) sa-
gitaloris secunda manu 5. sagiltarii 7. 9. '* inpactum ). 2. 3. 7. 9. 10. B 5. 0. imposilum iulimavil 4. 5. 6.
16 et iirmarc B a. " tnnc tteest 9. ia depressit 9. ". Qui ctim casus I. " aliut I. reliqni aliuJ. " sed
opcra m. 9. t£ vero peracto Bouq. "-' ingilenhaim 10. B 5. 6. ingilinheim 4. ingelheim 9. ** mogon-
cjactim 1. 5. 6. magonliam B0. moguntiacum 9. magontiacam 7.
m annai.es. isr,
adfirmarel, sc numqnam poslliac Albiin fluxium A tiorvcl innoccnlior apparcbat, veiexiliodeportaii111,
iransiiuruin, ne.pie ad palatium venturutn. Slatim
niissa trans mare legatione, iunxit amicitias cnm
filiis Godoliidi, et, ul exercilus in Saxoniam trans-
albiauani ' mitlerelur, impetravil. Nani et classis
eoruni per Albiam usque ad Esesfeld « castellum
venil, tpiae lolam Sluriae fluminis ripam devastavit,
et Giuonii 3, custos Nordmannici • limitis, pede-
slres copias ducens, simul cum Abodritisterrcno ili-
nere ad ipstim caslellum accessit. Quibus ctnn nostri
forliler rcstilisscnt, omissa castclli opptignatione,
disccsscrur.t. Inlerea cum impcralor venalionc pcr-
acta de Yosego Aquasgrani reverteretur, nunlialum
cst ei, Bcrnbarduiii nepotem suum , Italiac regem,
quorundam pravorum liominum consilio lyrannidem
vcl dctondi atque in monasteriis conversari. Atqtie
Iiis ita disposilis, ipse cum maximo eserciln Bril-
lanniam adgrcssus, gcncralcm conveniiini Vencdis »
Iiabuit. lnde nicmoratam provinciam ingrcssus ,
captis rcbcllium munilionibus, brevi totaui in suam
polestatem nonniagno labore rcdcgit. Nampostquam
Mormanus 16, qui in ea praeler solituni Brillonibus
morcm regiam sibi vindicavcrat poteslalem, ab
cxercitu impcratoris occisus csl, nullus Biilto "
invenicbalur, qui resistcret, attt qui imperata fa-
cerc 18, atit qui obsidcs qtti iubebantur dare rennuc-
rct. Qtta expedilione con.plcla, cum imperalor, di-
misso exercitu, Andccavos '* civilalem esset rcvcr-
sus, Irmingardis -" regiua, conittx " eius, quani
mcditatum , iam omnes adilus quibus in Italiam in- g proficiseens ibi aegiolajilent diiniscrat, dttobus dic-
tratur, id est clusas ', inposilis linnasse praesidiis,
atque omnes Ilaliae civitates in illius verba iurasse;
quou ex parlc veram, ex parlc falsum erat. Ad qtios
motus comprimcndos ciim cx lota G:d!ia atqueGcr-
niania congregalo suninia " cclcritate maguo cxer-
citu, imperator ltaliani inlrarc festinassei, Berahar-
dus rebus suis diflidcns, maxinic quod sc a suis
colidie descri videbat, arniis deposilis, apud Cavil-
lionem ' impcralori se tradidit ; quem cacteri secuti,
non solttin armis depositis sc dcdidcrunl, verum
bus poslquam ipse ad eam vcnil, morbo invaltscenlo
5. Nonas Octob. »* deccssit. Eclypsis solis couligit
8. ldus Iulii. Iniperator pcr Uatnmagiini " et pcr
Ambianos et Camaracttm *» Aquasgrani ad bibcr-
nandum rcversus, cum " Hcrisiallittm venisset,
obvios babiiil legalos Sigonis, ducis Bencvcnlano-
runi, dona (lefereiilcs, cumquc de nece Gritnoldi
ducis anteccssoris sui excusanics. Erant ibi ct alia-
rum nalionum legati. Abodrilorum vidclicct ac Boi-
nae, dueis Guduscanorum ct Tiiiiocianoruni ■•, qui
ultro ct ad priiuam iiiterrogalionem oimiia uli gcsla nupcr a Bulgarorum sociclalc dcsciveranl ct ad
crant aperuerunt. lluius conitirationis principes nostros fincs se contulcranl, siinul cl Liudewili ",
iticrc EggiJco 9, intcr aniicos regis ' priinus, cl ducis Pannoniae inferioris, qui res novas molicns,
Hcginbardus l0 canieraiius " eius, et Rcginbarius '■ Cadolaum " comitcm ct marcac Foroiulicnsis "
Meginltarii comitis filius, cuius maternus avus Har- C praeleclum crudelitatis atquc insolenliac accusarc
dradus olim in Gcrmania cum multis ex ca provincia coiiabatur 3I>. Quibus ibi auditis alquc dimissis, ini-
nobilibus conlra Karlura imperalorem coniuravit. pcrator Aquasgrani ad Iiiemandum profcclus cst.
Erant praeicrca et aliimulti praeclari etnobilcs viri,
qui in eodem scelere deprciicnsi sunt, inter quos et
aliqui cpiseopi, Ansliclinus Mcdiolancnsis, el \A'ol-
foldus Creinonensis , el Tbcodulfus 13 Attrelia-
ucnsis.
DCCCXVIII.
Detccta fraudc et coiiiuralionc patefacta, ac sc-
dieiosis omnibus in polestalcin suam retlactis, im-
perator Aquasgrani rcverlitur, transactoque qua-
dragesimali ieiunio, paucis post sanclum pasclia
diebus coiiiuraiionis auelores, qui supcrius nominali
suni, simul ct regem n ittdicio Francorum capital
DCCCX/.X.
Sclaomir, Abodriioruni tex, ob cuittsperfldiam ul-
ciscendam cxercitus Saxonum ct orientaliuin Fran-
coium codeni anno trans Alliiam missus fucral, per
pracfcctos Saxonici liniitis cl Icgalos imperatoris
qui cxcrcitui praeeranl, Aquasgrani adductus est.
Qucm cuni primorcs poptdi sui, qui siinul iussi \e-
nerant, mtiltis criminibus accusarent, ct ille ratio-
nabili dcfcnsione obiecta sibi rcfellerc non valercl,
exilio condcntnatus est, et regnum Ceadrago, Tliras-
conis filio, dalum. Simili niodo et Lupus Ccntulli,
VYasco, qui cuin Berengario Tolosac ct Warino Ai-
senlentia condemnatos, luminibus lanlum iussil or- verni coniile eodcm anno proelio confiixit — in qua
bari, cpiscopos synodali dccreto depositos inonaste- ct fratrem Garsandum 31 smgularis amcntiac bomi-
riis mancipari, caetcros, prout quisque vcl nocen- netn amisil 3", et ipsc, nisi sibi fugicndo consule-
VAIUANTES LECTIONES.
M.U^R KalS. f "")?:■ ' rSC,,sfeW 2 ? CssefcUI 3- esesilel *• csefeW C- cselfcldcm 7. esscsfeld 9. csscs-
1™» JL f fcWu,o B ,6' ' g|u°™io I. gluomus 7. » nordraannici 4. • clausas 5. 4. 5. 0.
r„m, f-^Z, *Tm\%- ■ Pv,llo"e"' * *• cavillonem 5. B G. cab.Tlonem 7. 9. • egiddeo 3. • fnlcr
• ' „. r . re«lnha.rtus ?• " cubicularius ft. l« reginhardus meginbarii 1. » tlieodolfus 5.
» ZSL Zh i ?Um rT« 9" . ex,ii? Proscril,i 9- " marmamus B fi. " bretto i. « facerel B g.
„«n ,«.V ; a"dccav,s " 5- «««legovw 0. andegavos 7. 9. •• inpcngardis 2. " regia eoniux i. 0. •« VI.
nnrn.^9 ?« f x '"'■""; l roll1i0"<agl"« 7- roiomagum 9. s'ca.neracuni 1.5. " cumque 1. »• liniac.ia-
r/ft K 3. « i ?p4cS- ,'u*,cw'!' B ?• tadowhi 6. liudcwiei 10. B C. •• calola.nn B 5. «• fovoiulcn-
s.s«5. conabantCG. " garuliandum 9. garliardttm 3. » hoininem perdidit 9.
NOTiE.
u Vannst,
4S7 EGINHARDl ABBATIS 488
rcl ', propc iiiterilum fuit — eiim in conspectum A "» nunc a tergo. nunc a lalerc '" insistens, Liiidewiti
imperatoris venisscl, ar dc pcrfidia, cuius amcmora-
tis comiiibus inmane 2 accusabatur, se purgare
11011 potuisset, ct ipse tcmporali cst exilio deporta-
tus *. Conventus Aquisgrarii k posi natalem Domi-
ni habitus, in quo multa de statu ecclesiarum et mo-
iiastcriorum tractata atquc ordinala sunt, lcgibus •
eiiam capitula quaedam perneressaria *, quia dee-
rant, conscripta atque addita sunt. Quo pcracto,
imperator, iiiopectis plerisque nobilium filiabus,
Huclpi ' comilis liliaiu, nomine Iudilh, duxil uxo-
reni. Itcrumqnc conventus mense Iulio apud Ingi-
luiilii iin • palatium babilus, et exercilus de lialia
in Pannoniam propter Liudewiti rebellionem inissus,
qui rebus parum prospere gestis, infecto pene nego-
copias l0 ct noctu ct intcrdiu quaciimquc " polerat
laceravit, ncque cum in sua provincia inpune versari
prrmisit; ad cxlremum gravi damiio adfcctum re-
gionc sua cocgit " cxccdcre, tribus bominum mili-
bus de cxercitu illius interfcclis, cl trecentis vel co
amplius caballis caplis, practer sarcinas ct spolia
diversi gencris direpta ; quac qualiter gesta fuerinl,
per lcgalos suos imperalori nunliare cnravit. At in
partibus oeciduis 1'ippinus. imperaloris filius, iussu
patris Wasconiam cum cxercitu ingressus, subialis
ex ea seditiosis, totam eam proviuciam ita pacavit ",
ut uullus in ca rebeliis aut inoboediens remansissc
videretur. Harioldtis quoque iussu imperatoris atl
naves suas per Abodritos rcductus, in palriam,
lio rcgressus est. Et Liudewitus * superbia elatus, B quasi rcgnum ibi aceepturus, navigavit, cui se duo
legatos quasi pacem petendo ad imperatorem misit,
conililioncs quasdam proponcns , ad " quarum con-
cessionem ea quae iuberenlur se iacturum poiliceba-
lur. Quas cuni imperalor non reciperct, aliasque ej
persuos legatos proponeret,pcrmanendumsibi in in-
cboaia perfidia velut opiimum iudicans, missis cir-
cumquaque legatis, vicinas iuxta " se gcnlcs ad
bellum sollicitare curavit. Timocianoruni quoque
populum, qui dimissa Dulgarorum socictate ad im-
peralorcm venire ac dicioni eius se permiitere ges-
tiebal, nc boc eiriceret ", ila inlercepit ac falsis per-
suasionibus inlexit, ut, omisso quod facerc cogita-
bat, perlidiae illius socius el adiutor existeret. Exer-
citu vero de P.itinuiiia revcrso, Cadolah, dtix Foroiu-
ex filiis Godofridi. quasi una <iim co regnum habi-
tari, sociassc dicunlur, atiis duobus palria expulsis.
Sed hoc dolo factum pulalur. lmperator, conventu
dimisso, primo Cruciniacum " •", deuide Bingiam d
veuiens, secunda aqua Coufluentem usque pcr RUc-
num navigavit, inde Arduenn;im venandi gratia
proficiscitur; venatorio quoquc exercitio more so-
lemni ibidcm cxacto, Aquasgrani ad biemandum re-
vcrtitur.
DCCCXX.
Mense lanuario conventus ibideni habitus '*, in
quo de Liudewili defectione dcliberalum est, ul trcs
exercilus simul cx tribus partibus ad devastandam
eius regionem atque ipsius audaciam cocrceudaui
liensis, febre coi reptus in ipsa marca deccssit. Ctti C mitlerentur. Borna quoquc primo per legatos, dcinde
ipse veniens, quid sibi facto opus esse viderelur,
suggessit. In eo conventu Bera,comes Barcinonae",
qui iam diu fraudis ct infideiilalis " a vicinis suis
insimulabatur ", cum accusatore suo equeslri pugua
CMifligero conalus, vincitur. Curnque ul rcus maies-
lalis capitali sententia damnaretur, pursum est ei
niisericordia imperatoris, et Haiumagum exilio de-
porlatus '" cst. Transacta bieme, ut primum herba
pabulum iumenlis praeberc potuit, tres illi eiercilus
contra Liudcwitum niiltuiilur Quorum unus de Ita-
lia per Alpes Noricas, alter per Carantanorum pro-
vinciam, tercius per Baioariam ct 1'atinoniam su-
periorem intravit : el duo nuidein, id est dexter ac
inisicr, tardius ingressi s>uut, eo quod unus Alpitiin
cum Baldricus esset subrogatus, et in Carantaiiorum
rcgionem, qttae ad ipsius curam pertinebal, fuisscl
ingressus, obvium ibi babuit Liudewiti exercitum,
qucm iuxta Dravum « Iluvium ilcr agentem pana
inanu adgressus, pluribus interfcclis, et avcrlit, et
de illa provineia fugavil. Borna vcro, dux Dalma-
ciae, cti n magnis copiis ad Colapium u b fluvium Liu-
dewito ad se venienti occurrens, in prima congres-
sione a Gudtiscauis desenlur; auxilio tamen praeto-
rianonim snoriim prolectus, cvasit. Periil in co
prbelio Dragamosus '* socer Liudewiti, qui in exor-
dio defeclion s, relicto genero, Bornae se coniunxe-
rat. Guduscani domiiin regressi, Uerum a Borna "
subiguntur. Ai Liudewilus '• occasionem nanclus,
cum valida manu Deeembrio mense Dalmatiam in- ** transitu, bostium inanu resistente, prohibebatur
gressus, ferro ct igni devastat [igni cuncta d. A L.\. alter et longitudine ilineris et Dravo flumine quod
Cui eum Borna se paenitus imparem " conspiceret, traiciendum eral inpediebatur; racdius autem, qui
emnia sua caslcllis inelusit, ct ipse cuni dclecla ma- pcr Carantanos intrabat, quamquam in tribus lo. is
VABLANTES LECTIONES,
1 consuliiissel 9. * inmane deest 9. iminaniter 7. 3 exiliodamnatiii 9 ' aquasgrani 1. " legimus I .
' necessaria 9. ' huelpi I. 2. 5. 4. 5. G. 7. C5. 6. welpi 9. 8 ingilumheim 2. ingilenheim i.gilcnbeiin 6. :n
ingilenhaim B. 5. ingiiheim B 6. ingeilieim 9. 9 eslliudewilus vero 9. " proponens, quarum i. " uixia
se deest 9. " hoc fleret 9. " colampium 4. G. '■ dramagosns 5. G dragomosns 9. " a borna deett i.
" A liudewitus 1. " p. imperam 1. '" nunc aliare i. " liudewit copiaa i. " ubicunque 9. "' sftcc-
tus r. sua cepil c. 4. 5. 6. " paccavit I. 5. " crucianacum B 5. cruoianiacum 6. ,k i. est hgbitus G.
" barciiion«jquc 4. 5. barcinoneque 6. " infclicitaiis B 5. " simulabalur 4. 3. 6. *• exilio prose.riptus $.
NOT/E.
■ Die Drave, Druu. c Creuviach.
b Pie Celpa. *Bingen.
480
ANNALES.
i .(>
resislerclur, ieliciore usus fortuna, ter hostc s;i- \ fiebal. In quibusdam vero locis de inundatione !i i-
niiiniiii, aquis in plano slagnanlilnis, antumnalis sa-
tio ita impcdila cst, ut pacnitus niliil frugiim anle
verni temperiem seminaretur. Lin.a dofecit 8. Kal.
Decemb. Iiora " noclissccinula. Impcralor posl pcr-
actuni Carisiaci conventum aiilumnalcinipie vcna-
liooeni ex more completam Aquasgrani '" reversus
csl.
DCCCXXI.
Convcntus mcnse Febr. Aquis haliiuis, et in co
dc bello Liudewilico tractalum, ac tres exercilus
ordinati qui fultira aeslaie pcrfidorum agros pcr
vices vastarenl. Siniili modo dc marca Hispana "
constitutum, ct lioc illius limitis pracfectis impera*
tmn est. Iterumque convcntas mcnse Maio " No-
peralo, Dravo ctiam transinisso, celerius ad dcsti-
nala loca pervenit. Contra haec Liudewitns nihil
molitus, munitione tantum castclli quod in arduo
monte construxerat, se suosque conliiiuit, et ncc
belli nec pacis vcl per semelipsum vel per lcgatos
ullum cum ' eis scrmonem hahuisse dieitur '. Exer-
cilus vero postquam in iiiiuni convenerunt, totam
pene regionem fcrro cl igni devastanlcs ', haud *
ullo gravi damno acccpio, domum reversi sunt. Is
tamcn, qui per Pannoniam supcriorem iter fecerat,
in transitu Dravi fluminis ex Incorum ct aquarum
insalulinlale soluti venlris incommodo graviler
adfeclus cst, et pars cius non modica hoc morho
consnmpta est. lli tres exerciltis de Saxonia ct
orientali Francia et Alamannia », Bainaria qiioquc U viomagi hahcndus condictus est, comitesquc qui
atque llalia congregati sunl. Qiiibus domiiin revcr-
sis, Carniolcnscs qui circa Savum ■ fluvium h:ibi-
tanl ct Foroiuhensibtis pacnc conligui sunl, Baldrico
se dediderunt ; idem ct pars Carantanorum.quae afl
Liudewiti partcs a nobis dcfccerat, facere curavit.
Foedus intcr noselAbulaz, rcgem Hispaniac ',
constitutum et ncutrae parti satis proficuum consul-
10 ruptum, bellumque advcrsus eum susceptum esl.
In Italico mari octo naves negoliatorum dc Sardinia
ad Italiaul revertentium a piratis caplae ac dimersae
suut : de Nordmannia vero trcdecim piraticae naves
cgressae, priino in Flandrensi litorc praedari mo-
lientes, abhis qui 8 in praesidio erant repulsae stint,
uhi tanien ab eis propter custodnm incuriam ali-
illuc " venirent deputali. Eo '6 domnus impera-
tor post festi pascbalis expletinnem pcr Mosam
navigavit , iliiquc constitulam annis stiperioribus
atqtie eonscriplani inter filios suos rogni " parti-
lionem reccnsuit, ac iuramentis optimattim qui lunc
adesse potuerant conlirmavit, snsceptisque ihidcm
Paschalis Bomani ponlificis legatis, Pctio videli-
eet Centumcellensi cpiscopo et Leone nomeuclatore,
eisdemque '" ccleriter absolulis, comilibus etiam qui
aderant, ad cxpcdilionem Pannonicam destinatis,
ipse paiilulum ibi remoratus ", Aquasgrani reversus
est. Et post paucos dies per Arduennam iter fa-
ciens, Treveros ac Meltis venit, indeque " Bume-
rici castelliim pctens, reliquum acstivi ealoris ct
quot casae viles ineensae,et parvus pecoris numerus C autumni dimidium exercitatione venatoria in Vosegi
abacttis esl; in ostio Sequanae similia temptantes,
resisteniiliiis sibi litoiis custodibus, quinque suo-
rnm interfectis, inritae recesserunt; landcm in Aqui-
tanico litorc prosperis usac successibus, vico quo-
d.im qui vocatur Bundiiim a [Biiyiihundium A. L.}
ad integrum depopulato, cum ingenti praeda ad pro-
pria rcvcrsae sunt. Uoc anno proptcr iuges pluvias
ct aerem nimio humore 9 resolulum magna incom-
moda conligorunl. Nam et homimtm ct houm pesti-
lcntia lam inmane longe lateqtie grassata est, ut vix
tilla pars totius rcgni Francorum ah hac pcste inmii-
nis alque intacta possit inveniri. Frumcnta qiioque
et legumiua imhrium adsiduitate corrupta, vel col-
ligi non poterant vcl collecla conpatrescebant. Vi-
aitit atque sectetis exegit ". Intcrea Borna, dux
Dalmatiae alque Liburniae, defunctus cst, et pe-
tente populo atque iinperatore couseiiiicnlc nepos
illius, nomine Ladasclavus '■'', siicccssor ci consti-
tutus est. Adlatum est et de mortc Leonis Cou-
stantinopolitaiii imperatoris, quod conspiratione quo-
riindam oplim iluiii suorum, el praecipue Michaclis
comilis domeslicorum *3, in ipso palalio sil inler-
empttis ; qui suffragio civiura el praelorianorum
militumstudio infulas imperii suscepisse " dicitur ".
Fortunatus patriareha Cradensis cum a quodain
prcsbilero suo, nominc Tiberio, aptid imperatorem
fuisset accnsatus, qttod Liiidewiltim ail perseveran-
dttm in pcrfidia qua coeperat hortarctur, eumquc
num etiam, cuius parvus provcntus co.lcm anno ad castella sua munienda artifices et niurarios mit-
fttit, propler caloris inopiam acerbuni 10 ct insuave teudo iuvaret, etob hoc ad palalium ire luberetur ,
VARIANTES LECTIONES.
' cum eis deeti 9. " habuisse cum dicitur 1 . » igne vastantes 9. vhaut. 4. "alimannia 4. s qtii car-
casauum fliivtum 5. 9. 7 regem saracenorum const. 9. 8 ab iis qui in 9. • umore 1. 2. 10. humore
5.4. 5. 6.7 9. Bo. 6. »• aceruum I. 8. 10. B 6. reliqui acerhum. " ora 1. '• inmanitcr. . ct
mta»1? '<.' i ex il,lln,J;'t"'!,»; • • • vernuin leinpus . . . aquas 9. '• bispiua I. 2. 5. 7. 10. hispama
4. flo. 6. hyspanta o. 6. htspanica 9. '* conventus maio I. '» coinitesqtie illuc 1. '• Eo anno 9.
eodem lcmpore B 5. " regni in hac voce de/icii codex 10. " iesdemque 4. " moratus B 6. »» inde
Bb. ■1egilB5. »' ladosclavus 6. ladasclao B 8. 9. " domesticorum insidiis in 9. •» infu
suscepisse dicebatur deest 2. »* diccliatur 9.
infulas imperii
NOT/E.
» Vicus incoenittis; nam quol Valesius I. c, p.
103, S» Pnul ac Born trans Garumnam ad slagnum
inari proximimi situm intelhgit , conjeclura nili-
Patroi.. CIV".
Inr, legcndttm esse Born; quod minimc locum
hahet.
10
»91 EGiNHARDi ARBATIS 492
primo, velut inssionem impleturus, in Histriam ' A. pluviarum in quilnisdam loeis impcdita est, cui
profectus cst, inde simulalo reditu ad Gradum civi-
laicm, nullo suorum praeter cos cum quibus hoc
tractaverat suspicante, nanclus occasioncm elam
navigavit, veniensque laderam Dalmaciae civitateiu,
lolianni praefeclo provinciac illius fugae suae cau-
sas aperuit, qni eum stalim navi impositum Con-
slanlinopolim misit. Medio mense Oclolirio ' con-
ventus generalis apud Tlieodonis villam magna po-
puli Francorum (requenlia celeliratur, in quo dom-
iius 3 Illotliarius, primogcuilus domni imperato-
ris Hludovici , [rmingardam \ Hugonis comiiis
tiliani, solemni more duxit uxoiem. Illuc etiam
legati sanctae Romanac ecclesiae *, Tlieolorus pri-
micerius ac Florus superista 6 a, cum magnis ve-
hiems " in tanliim 19 prolWa suecessit et aspera.
ul non solum minores rivi ac mediocres fluvii,
vcrum ipsi maxiini ac famosissiini amnes, Rhenus
videlicet ae Danubius, Alhisqtie ac Sequana, cae-
teraque per Galliam atquc Germaniam " oeca-
nuin petentia fliiniiiia adeo solida giacie stringcren-
tur, ut triccnis vel eo *' amplius dicbus plaustra
huc atque illuc coramcantia vclut pontibus iuncla
suslinercnt, cuius resoliilio non inodicura villis iu\U.
Rhcni flticula constitutis damnum inlulit.
DCCCXXII.
In regionc Thuringorum *' qiiod.im in loco iuxla
fluvium ", cespis ,l Iongitudine peduni qiiinquage-
num, latitudine qualluordenum, ahitudine " se.s-
nere muneribus. Adfucrunt ' et comrles in eorlem B quipedali, de terra sine manibus ct praeeisuset stib-
couvcntii iam de Pannonia rcgressi, qtii, depopulata
deserlorum et Liudewilo adhaerenlium univcrsa
rcgione, cum nulltis eis eopiam 8 pugnandi fecisset,
riomum regressi sunt. Eminuit in boc placito piis-
simi imperaloris misericordia singtilaris, qtiain os-
tendit super cos, qui cum Bernhardo nepotc suo in
lialia contra caput ac regmim suuni coniuraverunt,
quibus ihi ad praesentiam venire iussis, non solum
vitam et membra ° concessit, verum etiam pos-
sessiones iudicio legis in fiscum redaclas magna
liberalitate " restituit. Adalhardum quoqtie de Aqui-
tania ", uhi cxtilabal, evocatum, Corbciae mona-
sterio, ut prius fuerat, alibatcm ac rectorem esse
iussil, cum qno et Bernharium '*, frairem eius,
latus est, ct ah eo loeo, in quo sumplus est, vi-
ginli quiiique petlum spatio dislans inventus est.
Ilem in parte orientali Saxoniae quac Sorahorum "
finibus conligua est , in quodam deserto loco ,
iuxta lacum qui dicilur Arnseo b, in modum ag-
geris lerra inliimuit, ct limitem unius leugae "
longitudine porrectum sub unitis noclisspalio abs-
que humani operis molimine ad instar valli subre-
xit ". Winigisus ", dux Spolilinus 30, iam senio
confectus, habitu saeculari dcposito, monaslicac
conversationi se maneipavit, ac non multopostta-
ctus corporis infirmitate deeessit ; in cuius locum
Suppo, Brixiae c civilatis 31 comes, substittitus
cst ". Domnus imperator, consiiio cum episcopis
reconeiliatum ebiem monasterio reddidit; comple- C et optimatibus suis habito, frairibus suis, quos
tisque his quae ob regni u utilitatem inchoaverat,
et sacramenlo '* quod apud Noviomagum pars op-
timatum.iuraverat generaltter consummato, ipse
Aquasgrani reverlitur, filium auleii! Hlotharium
post nuptias ritu solemni celebratas ad hiemandum
Wormaciam " misit. De parte Danorum omnia
quiela co anno fuerunt, et Harioldus a filiis Godo-
Jridi in socictatem regni rcceptus, quae res tran-
quillum inler eos huius tempoiis statnm fecisse
putatur ia. Sed quia Ceadragus, Abodritorum prin-
ceps, perfidiae ct cuiusdam cum filiis Godofridi
faciae societatis notabatur, Sclaomir, aemulus eins,
in patriam remittilur, qui eum in Saxoniam venis-
sel, aegritudine deeubiiit.perceptoque hapiismi 17 sa-
invitos tondere 33 iussit, reconcilialus est, et tam
de hoc facto, quam ct d'e his quae erga Bernhar-
dum, filiuni fiatris sui Pippini, necnon ct liis quae
circa Adalhardum abbalem et fratrem eius Wa-
lahum 3'* gesta sunt, puhlicam confessionem fccit
et poenitentiam egit, quotl tamcn in eo convcntu
quem eodem anno mense Augusto Altiniaei liabuit,
in pracsentia lolius populi sui peregit; in quo quic-
quiii similium rernm vel a sc vel a palre suo fa-
clum 3B invenire potuit, siimma devolione emen-
dare curavit. Exercitus de Uali3 propter Liudewi-
licura bellura conficiendum in Pannoniam missus
est, ad cuius adventum Liudewitus, Siscia 3S d
civitate relicta, ad Sorahos, quae natio magnam
crainento, defunclus est. Autumnalis satio iugitate D Dalmaiiae partem obtinerc dicilur, fugiendo se
VARIANTES I.ECTIONES.
1 histria \.reliqui histrlam aut hystriam. • octobri 9. 3 ilomnus bis deest 9. * irmingailham B fi.
vrmingardam 6. irmingardim 9. irmengardam 2. * legali roinani pontificis 9. * stipeiisia il.y.t 9.
7 affucre 9. * ibidem copiam 9. • nienbra B o. 10 libertate \. 5. 0. " equitania. . . chOrbeiae
B (i. ,! bernariumB 5. berenharium B (i. 13 iis quae ad regni 9. 1V sacramenta B 5. 1! iitnma-
tiam B 5. warmatiam B 6. " pulabaliir i. 5. 6. 17 baptissimi 1. baptismo B 6. haptismatis 9. 7.
" hiem \. 19 hiems tantuin B 5. " gcrraania 1. *' tricenis e.o B 5. '* thoringorum 2. *3iuxta
quemdam fluvium Bouq. s% cepsisS. 6. *' in allitudine B 5. " saraborum o. solaborura B 5. saraba-
rorum 6. " leucae 9. M valli sustulit 9. " uinnigisus I. 30 spolelanus 7. 9. spolilanus i. 6. 31 civi-
tatis deest 9. " in cuius locum s. b. c. c. s. est deest 4. 6. " tonderi 7. 9. •* uualahun i. uualanm 5. C.
uualachum 3. 9. giialaehum 7. uualahuum B5. " patre factarum 9. *6 sicia 2. sua cod. Arman. scissia
B9. scisia B5. sciscia B6.
NOT^E.
» Superista proprie .-ediiuus; inlerpontificix aulae « Brcscia.
offiiia pluries oceurrit. & Sissek.
» Licus Arendsce, in Marchia veteri.
403
ANNALES.
i<M
contulit, ol uno ex ducibus ooruni a quo reeeptus A Nordmannia, lam de parlc Harioldi quam liliorum
est per dolura intcrfecto, civitatem eius in suani
rcdegit dicionem '. Missis lamen ad exercilum im-
peraloris legalis snis, ad eius praesentiam se vellc
vcnire promisit. Saxoncs interea iussu impcralo-
ris castellum quoddam trans Albiam in loco cui
Delbende » noinen acdificant, dcpulsis cx co Scla-
vis, qui illum ' prius occupaveranl, praesidium-
que Saxonum in co posiltim conlra incursiones il-
lorum. Coinites mnrcae Hispanicae trans Sicorim •>
fluvium in Hispania profecli , vastatis agris et
inccnsis conpluribiis villis, et capta non niodica
praeda, regressi sunt. Siinili modo posl aequiuo-
ctium autumnale a comitibus niarcae Brillanicae
in possessioncm cuiusdam Briuonis * qui lum rehel-
lis * e.xtiteral, nomine Wihomarcus », expeditio fa- B de reS110 habentes, ad praesentiam imperaloris vene-
Godofridi ; qiiilms omniljus auilitis ac " diiuis-
sis, ipse in eodem loco, conslructis ad lioc " opere
novo aedillciis, sicul disposiluin hahucral ", hic-
mavit ".
DCCCXX.III.
Mense Maio conventus in coJein Ioco " liabilus, in
quo non M universi 31 Franciac primores, sed de "
orientali Francia atquc Saxonia, Baioaria ", Ala-
mannia •" aique Alamanniae conterrnina Burgun-
dia 3* ct rcgionibus Bheno adiaccntibus adcsse iussi
sunt. In quo inler cacieras barbarorum legationcs,
quae vel iussae vcl sua sponle vcnerunt, duo fralres,
reges videlicct Wiltzorum , controversiam inter sc
cla, et omnia " fcrro et igni vaslata sunt. Peraclo
convcnlu quod ' Attiniaci habchatur, domniis "
impcralor venandi graiia Arduennam peliit; lllo-
tharium vero Gliura suum 9 in Italiam misit, cum
quo Walahum monachum, propinquum suum, fra-
trem vidclicet Adalhardi abbatis, et Gerungum os-
liariorum magislrum una direxit ", qiiorum consi-
lio et in re familiari et in negotiis ad regni com-
moda pertinenlibus uteretur. Pippinum autem in
Aquitaniam irc pracccpit, quem lanien " prius
filiam Theotlicrti " comilis Matricensis in coniu-
gium fecit accipere, et post nuplias celebratas ad
occiduas partes " proficisci. Ipse vcro, peracta
aulumnali venatione, trans Bhenum ad liiemandum
runt, quorum nomina sunt Milegastus 3" et Ceala-
dragus *'. Erant idem filii Liubi regis Wiltzorum,
qui licet cum fralribus suis regnum 3" divisum tenc-
rct, lamen, propterea quod maior natu erat, ad cum
tolius regni sunima perlinebat. Qui cum,commisso "•
cum orieirtalilms Abodritis proelio, inlerisset '•, po-
pulus Wiltzorum filium cius Milegastum ", quia ma-
ior natu erat **, regem sibi constituil ; sed cum is se-
cundum ritum genlis commissum sibi regnuni pa-
rum digne administrarct, illo abiecto, iuniori fratri
regium honorem deferunt '* ; quam ob causam ambo
ad praesenl iam imperaloris venerunt. Quos cnm audis-
sel.el genlis voluntatem proniorem in iunioris fratris
houorein agnovisset, staluit, ut is delatam sibi a populo
in loco qui Franconofurd " appellatur, profectus £ suopotestatem[populopoleslatem, A.L.]haberet, am-
est, ibiquc. generali conventu congregalo, necessa-
ria quaeque ad utilitatem orientalium partium rc-
gni sui " pertinenlia more solemni cum optimali-
bus quos ad hoc cvocare " iusscrat, tractare cu-
ravit. In quo conventu omnium orienlalium Scla-
vorum, id est Abodritorum, Soraborum ", Wiltzo-
niiii '*, Beheimorum ", Marvanorum ,0, Praedcne-
cenlorum " c, et in Pannonia residentium Avarum "
legationes cum munerilius ad se dircctas audivit '*.
Fueruiil *'■ in eodein conveniu et legationes de
1 redegit dominationcm B5.
bellis i. 7. * wihomarchus 9.
bos tamcn muiicribus donalos ct sacramento firma-
tosinpatriam remisit. Accusatus est ineodem placilo
apud imperatorera Ceadragus, Abodritorum princeps,
quod se crga partcm Francorum parum fideliter age-
ret, ct ad iuiperaloris pracscntiam iam diu vcnire
dissimulasset, propter quod ad eum legati directi
sunt, cum quibus illc itcrum quosdam ex primoribus
gentis suae ad iraperatorem misit, perque illorum
verba promisit, se ad proximum biemis tempus ad
illius praesenliam esse venturum. Hlotharius vcro
VABIANTES LECTIONES.
' qui illud 3. 7. 9. qui eum G. ' brettonis 4. ' rebellis tunc 9. tunc re-
6 expeditione facta omnia 9. ' conventu qui 7. 9. " domnus deest 9.
9 vero lilium suum. post haec verba duo codicis 1. folia exciderunl; pergit amw 823 in vocibus (ipstjus
cssel inlerfectus. Nunciatum. 10 una misit 9. " eum tamen 9. " theobcrti 2. B 6. theodberti 6. llnet-
berti 9. leutberti 7. '* occiduas regiones 9. '• rhciiiini hiematum ad franconofurt p. 9. " orientalium
regni sui finium 9. " evocari 9. " saraborum 2. 4. 3. C. B 5. 6. '" nuilzzorum B 5. wilsorum 9.
unilzorum 5. 6. uultzorum \. '9 behemannornm 9. boheimorum 6. bohcmiorum 7. *• moramorum 7.
deest 4. lnaritannrum 3. !1 praedevccenlorum B 6. prcdenesccntorum 5. 7. " abarum 2. 3. 4. 5. B5.
6. harum (i. " se missis excepil 9. ,v fuere 9. (3?) " audilis atque 9. 'e adhuc opere novo B5. " hoc
necessariis aeJ. novis iiiieinaJmodum secum statueral 9. " hicmabat B3. " convenlus ibidem h. cst9.
30 non solum universi 5. (i. " universae 9. 3! sed et de 5. 6. ** bauuuaria B 6. 3V alimannia ... ala-
manniae B 6. 3" conterrainabilis burgiindia et de 5. G. 36 millcgastus 4. 5. 6. mcligastus 3. 9. niilcga-
tus 2. " cealagiagus 5. cealadargus B6. celcadragus7. 9. 3" regnum suum d. 9. 39 qui ubi commisso 9.
" proclio cecidissct Wilsi 9. " milcg istum 2. 4. 7. B 5. 6. millegastum 5. 6. meligaslura 3. 9. ** qui maior
erat 9. t3 detulerunt 9.
NOTiE.
» Delvunda Duvius est die Stecknilz, in ducatu D ad fluvinm Stecknilz, in confinibus limitis Saxouici,
Lauenburgico.indeaboppido Molln usque in AIbim,in et prope Molhi, vel ipso in loco, construclum fuisse
ciijus r.apite el silvam ejusdein uoniinis, jam der Sach- opinor.
senwald nuncupatam, Adami Brein. Hisloria Eccle- b Segre, qai prope Mequinenzam Ibcrum influit.
siastica, lib. n, c. 9, agnoscil. Cum igitur Eginhar- c Eorum sedcs infra anno 824 definiuiitur.
dusdeAlbia mciilioncin nullam injicial, casicllum
495 EGINHARDI ABBATIS iflfi
rnin secundum p:itris iussionem in Itaiia iustitias fa- \ tumnali vcnalione, ad Kal. Novembris sicul coinii-
ocrel ct iam sc ad revcricnduni de ltalia pracpara-
ici, roganlc Paschale papa Romam vcnit, ct honori-
lioe ali ilio susceptus, in sancto pascbali tlie apud
sanclum Peirum et rcgni coronam el Imperaloris
aique \ugusti noineii acccpit; inde Papiam regres-
sus, mensc lunio ad imperatorem venit. Qni cum
imperatori de iustitiis in (lalia a se parlim factis '
partim inchoalis fecisset indieium, niissus esl in lia-
liam Adalhardus eomes palatii, iussuniqiic est, ut
Mauringum '' Brixiae comitem sccum adsumcret, et
inclioatas iustitias pcrficorc curaret. Drogonem 3,
fi.iireineiiis, sub canonica vita degentem, Mettensiec-
elesiac, clero ciusdem urbis consentienle atque eli-
genle, rectorem conslituit, eumque ad ponlificatus
\crat Compcndium vcnit. Legati Romam venicntcs,
rei gestae certitudinem adsc(|iii non potucrunt ".
quia Pasclialis ponlifcx cl se "' ali Imiiis facli com-
rnunione cmn magno episcoporum numero iiireiuran-
do pnrificavit "; cl inlcrfeclores pracdiclorum lio-
niinum, quia de (ainiiia sancti Petri erant, summo-
perc defcndcns, inortuos velut maicstatis reos con-
deninavit **, itire " cacsos pronunliavil ", aiqnc ol>
lioe cum praedictis, qui ad cinn missi fuerant, legalis
Ioliannetn Silvae-candidae episcopum et Sergium "
bibliotbecarium, Quirinum qnoque subdiaconum ae
Lconem magisirum iniiitum ad impcralorein inisii.
Qui ( iiiii lain prr ilios quam pcr snos legalos de sa-
cramcnto ponlilicis ctcxcnsaiionc reorum comperis-
gradum censuit promoveri *. In codem conventu k set, nihil sibi ultra in hoe negotio facie:,dnm ralus,
tempus et locus alterius conventus hahendi condictus
est ". November videlicet mcnsis etCompcndium pa-
lalium; peractoque • placitoet dimissis primoribus',
•uni imperator iam inde digredi slaluisset , adla-
ttim est ei de inlerilu Liudewiti, qtiod reliclisSorabis,
ciun Dalmatiam 8 ad Liudcmuhslura ' aTunculum
Bornae ducis pcrvenisset, el aliquantum temporis
c.um eo moratns fuisset, dolo ipsir.s csset inlerfectiis.
Nuncialum est ctiam, Thcodorum sanctae Romanae
ccclesiae primicerinm ci Lconem nomenclatorein ,c,
generum eius, in patriarchio 1 aleranense " priino
cxcaecalos, ac deinde fuissc decollatos, ot hoe cis "
ob hoc " contigisse, q;;od se in omnibus fidelilcr er-
ga partes Hloiharii iuvenis iinperatoris agercnt ■'' ;
memoratum lohannem episcopum ct socios eius ad
ponlilicem, dato conveniente rcsponso, remisit. Cca-
dragus 30 Abndritorum princeps pollicilalionibus
suis a Ibibens lidcm, cnm quibusdam prinioribus po-
puli sui Compendium venil, dilaliquc pcr tot annos
ailvenlus sui raiionein coram imperatore 11011 inpro-
babiliter reddidit. Qui licct 3I in quibusdam causis
cuipabilis apparcret, tamen propler mcrila paren-
iiiin suorum non solum inpunitus, verum muneribus
donatus ad regnum redire permissus est. Vcnerat ct
Harioldus dc Nordmanuia, auxilium petcns contra fi-
lios Godofiidi, qui eiiin palria pcllcrc minabantur,
ob cuius eausam diligenlius cxplorandam ad cosdcm
filios Godofridi Theo;barius 3* el Hruodmumtus "
erant el qui dicerent, vel iussu vel consilio Pascba- C coiuiles missi fnerunt, qui cl causam filiorum Go-
lis ponlilicis rem fuisse perpetratam. Ad quod explo-
randum ac diligenter invesligandum mi<-si sunt Ada-
lungus ,5, abbas monasterii sancti Vedasti, ct HuniVi-
dus ,s, coines Curiensis. Sed anteqnam iili fuissenl
profccti, vencrunt legati " Pascbalis ponlilicis ",
lohannes episoopus Silvae-candidae et Benedictus
archidiaconus sanctae sedis apostolicae , rogantes
imperatorem, ut illam infamiama pontilice auferret,
qua ille in mcmoratorum hominum necem consen-
sisse crcdebator. Quibus citm ille itixta quod ralio
postulabat respondisset, cosque dimisisset, praedi-
ctos legritos suos ad investigandam " rci verilalem,
dofiidi et statum tolitis regni Nordmannoriim dili-
gentcr explorantes, advenlum Harioldi praeccssc-
rtint, et imperatori omnia quae in illis regionibus
comperirc potuerunl patefacerunt. Cum quibus et
Ebo 3* Remorum archiepiscopus, qui oonsilio impc-
ratoris et auctoritate Romani pontificis pracdicandi
gratia ad terminos Danorum accesscrat, et aestatc
praeterita multos ex cis ad fidem venientes baptiza-
verat, regressus csl. Hoc anno prodigia 3* quaedam
exlitisse narrantur, in quibus praecipua fucrunt in
Aquense palatio terrae motus, et in lcrritorio Tul-
lense 39 iuxla villam Commereiacum a puella quac-
sicul prius disposuit, Romam ire praecepit, ipsc vc- dam annorum fere 12 ab onmi cibo per 10 menses
ro" reliquum aestatis tcmpns inpago Wormaccnsc al abstinens. Et in Saxonia, in pago qui vocatiir lirih-
ac deinde in Arduenna tiansigens !!, peracla au- D sazi " '" 25 villae igne coclcsli concrematae, et fulgo-
VABIANTES LECTIONES.
1 partim factis dees! o. G. * mauningum i. magringum corr. maringum B 5. maringum 5. s dragnnem i.
• promovendum 9. * indicla sunt 9. • Peraclo itaque 9. ' proceribus 9. • in ilalmatiam 9. in delma-
tiani 7. ' ludcmuhslum i. ludemuslum 6. a liudemislum R 5. liudemuslum 9. B fi. liudewislum 7. 10 cla-
lorem 1. 2. " lalerancnsi i. 5. 6. 7. 9. " hoc ideo eis 9. 13 eis hoc nropter hoc 5. lk impcraloris
haberent G. ■• adalangus 3. adalingus i. adalgundus 0. l* humfridus B 5. hunifridus 6. " ligali 1.
,s pontilicis deest 9. " invesligandum lit>. ao vero dcest 9. " uurniacensc B.'>. nuormacensi A. 6.
wormacicnsi 9. warmaccnsi 7. " transiens 5. 5. 6. B5. 6. " potuere 9. " pontifex sc 9. " purgavit
9. *• condemnabat 9. " iureqne 7. 9. 3. " pronunciabat 9. " serium bibliothecarium B6. '• cedra-
gus 1. 3. /J5. 31 libet 1. 3i teolharius 2. ilieodarius 5. theoiarius B5. theosarius /fG. 33 rodtimindus 9.
rovdmundus /<6. hariollhmimdiis i. 5. G. rtiodmandus 7. sv quibus ebo 9. ebbo 7. L'5. " prodigia de di-
vcrsis prodigiis quacdam 1. ila tjlossema ex margine in textum irrepsit. 3S tullensse 1. tulense B5. tiillcn^e
/J6. nonnulti lullensi. 3' firihsazi l. 3. firihsati />'">. fiuhsazi alii strihsazi 7. strihsazi i. 6. strisazi 5. frih-
sazi 2. 9. ZJ6. firichsare Annalista Saxo. liricsazc Cb.ronogr. Saxo. virscdi Ch. Quedlinb.
not^;.
a Commercy ad Mosam.
5> Malo ignotum dicerc quam cuni rccentiorilius
4'.7
ANNALES.
i';S
ra screno atque interdiu ile coelo cadcntia. * Kt in \ uuus ex lus ijui priori legalione fungebantur, al
inullis regionibus fruges grandinis vastatione de-
lelae ', ai<|uc in quibusdam locis siniul cum ipsa
grandine veri lapides atque • ingenlis ponderis dei i-
dere visi ; donius quoquc dc coelo taclae, hominesqne
ac caetera animalia passim fulminum ictu praeter
solituiu crebro exanimata dicuntur. Secula est in-
gens peslilenlia atquehominum mortalitas, quae per
totani Franciam inmaniter usquequaquc grassata est,
et innumeram hominura multitudinem diversi sexus
ct aetatis gravissime saeviendo consumpsit.
¥[Et 3 in ierritorio Cumetensi v llaliae ° rivilatis
in vico • Grabadnna ' ° in ecclesia sancli lohannis
baplislac imago s.inctae Mariae puerum lesum gre-
mio continens ac magorum munera oftcrcnlium in
absida eiusdem ecclesiae depicta et ob nimiam vc
imperatorcm detulisset, convenlu circiter 8. Kalen-
das Iul. pronunliato " alque Compendio " babito,
lpse ad Britiannicam -'■ expedilionem pcr se facien-
dam animo inlento, Hlothariuin liliuin, iinperii so-
cium, Romam mitterc decrcvit, ut vice sua functus,
ea quae rerum necessitas flagitare videbatur, cum
novo pontiflcc populoque Romano" staluerct atque
linnarcl. Et ille quidem " ad haec cxsequenda post
medium Augustum in llaliam profectiis est, impe-
rator vcro iter quod in Brittanniam facere parave-
rat ", propler famem quae adliuc praevalida erai,
usque ad initium autumni adgredi distuiit : tuni dc-
muin, adunatis undiquc omnibus copiis, Redonas ci-
vitateni terrainis Britlanniae contiguam venil,et inde
tustatem obscurata et pcne abolita ", tanta clari- B diviso " in tres partes exercilu, duabusque partibus
latc • per duoruin dicrmn spatia eflulsit '*, ut om-
nein splendorem novac " pictnrac suae vetnstatis "
pulcliritudinc cernentibus penitus vinccre viderelur.
Magorum 's tamen imagines, praeler munera quae
oflerebanl, minimc claritas illa inradiavit. 9. B 5.
6.9.]
nr.ccxxiv.
Bex Bulgaroruin '' Omorlag " velut pacis facien-
dae gratia legatos ad imperalorem cum litteris ini-
sit, quos ille cum audissct, ac litteras quac a Matae
fuerant legisset, rei uovilaie '• non inmcrito per-
inolus, ad explorandara " diligentius insolitae el
nuiuquam prius in Franciam venienlis legationis cau-
sain Macbelmum ,8 qucndara tle Baioaria cura ipsis
legatis ad nieinoratum regem Bulgarorum direvit.
liliis suis Pippino ct Hludowico" traditis, terliaque
secam retenla, Briltanniam ingrcssus, lolain ferro el
igni tlevastavit '" ; consumplisque in bae expedilionc
40 " vel eo amplitis diebus, acceplis quos 3! perAdo
Brittonum 33 pope.lo imperaverat obsidibus, Batu-
maguin civitatem, ubi 3V coniugcm se operiri iusse-
rat, a.d 35 15. " Kalendas Decemb. revcrsus esl.
Nam et illuc legatos Hichaelis imperatoris qui ad
cum miltebantur 3r sibi occurrere iussit, cum quibus
el Fortunatus patriarcha Venetieorum 3I1 regressus,
ad eius venit praesenliam. Setl legati impcratoris
litteras ct munera deferentes, paeis conGrmandae
causa se missos esse dicentes, pro Forlunato niliil
locuti sunt; inter caetera tanien ad legationem suam
Interea hienips aspcra valdequc prolixa faela cst, C perlinenlia quaedam de imaginum venevatione pro-
quae non solum cactera aninialia, veruin eiiam bo-
mines quosilain inmauilate frigoris exlinxit. Luna
defecit 3. Nonas Mart. hora noctis secunda. Snppo
dux Spolilinus decessisse nuntiatur. l.egali Romani
pontiflcis Romam regressi, eundem valida inlirmi-
late deientum ac morti iam " proxnnum inveuc-
runt, qui etiam paucis post aJvculuin illorura exa-
ctis " diebus vita decessit. In cuins locnm cum duo
per contentioneni populi fuissent elecii , Eugenius
tamen, arcbipresbiter *' liluli sanctac Sabinae, vin-
ccnte nobilium parte, subrogatus aiquc ordinatus
cst. Cuius rei nuntium cum Quirinus subdiaconus,
tulerunt, propler quae se Romam ire, alque aposto-
lieae setiis pracsulem consulere debere dixerunt..
Quos cuin, legatione eorum audita ac responso rcd-
dilo, absolverel, Romam, ut sc velle dicebanf S5, du-
cere itissit 40. Fortunalum eliam dc causa fugac ip-
sius percontatiis , ad examinandum eum Roinano
ponlifici direxil; ipse vl Aquasgrani, ubi bieinare
statuerat, profectus est. Qno cum venissel , et ibi
natalem Domini celebrasset, adlalum est ei, quod
legati regis Bulgaroruin essent in Baioaria; quibus
obviam miitens, ipsos quidem " usque ad lempus
congruum ibitlem fecit operiri ". Caeleruni legatos
YARIANTES LECTIONES.
' delela 1 ' lapides iique i. p. 9. 3 At in 7. v comensi 7. * italio BG. * in vico deett B6.
' grabhadona Bfi. polestatem B6. * ippolita B6. obolita B3. vetustalem iam pene abolita 7. 9 eele-
britale BG. 10 evulsit B6. " nova B5. 0. " venustalis pulchritudinem cernentibus 7. ls vincere
diceretur vcl vinceretur maiorum B6. lv Bex bulgarorum Non velnl B5. Kex bulgarorum N. velut
Bti. " Oniorlag deest 7. 9 9 b. 10 regi noviiate I. " explorandum 2. 5. 5. 6. 7. 9. 1S micheliiuini 9.
machelinuin 7. uiachalinum i!. " ac morti eliara Bo. !0 cxactis deest 9. S1 tum archipresbyter 9. " loco
vocum pronuncialo atque eompendio haliilo ipse ail britlanicam in codicibns i. et 6. medio relicto nonnisi
pronicam legitur; in 5 desunl toces pronunciato alque compendio. ** compendii 3. 7. 9. sv brittannicam
hic et infra i. 4. 5. 6. B5. 6. " atque romano |iopulo 9. *' El... quidem decst 9. " facere insliluerat 9.
" et tle diviso I. " hludeuuiho 1. ludeuuico D">. 30 vaslavil 9. 31 LX typographi ritio Douq. 3! accepiis
quod B5. " branlonnni B6. 3V ibi 4. B5. *■ iusseral ad XV. I. 3-. 3. 4. 7. 9. B5. (i. 9 ad deest 5. 0. fa-
cilis conieclura i a. d. XV. kal. > " atl XII. cod. Arman. 37 qui ad eum niitlebanlur deest 9. 3S patriar-
cba gradeusis 9. " ut se velle dicebant. romam 9. V0 roinam ire iussit tit a ponlifice examiuaretur 9.
11 ipsc vero 9 " qui lem decsl 9. vs ihidein maiicre praecepit 9.
NOT.-E.
nounullis, qui cbronici Quediinhurgcnsis leclioncra D quam ui pro eodem haheri possit.
Wirsedi sequuntur, pro Wolsalia seu Wursalia ven- « Ad ripam occiduam Larii , prope iniiiuin. Mira-
dere. Intcr pagorum Saxoniae noniina Flethihi voci loiii SS. T. X, p. cxxxi.
noslrae proximc acccdil, niullo magis laie.cn dislal,
«09 EGINIIARDI AliKATIS 5<>ij
Abodrilorum qui vulgo Praedcnecenti vocantur, et A sus, Rulgaricam lcgationem audivil; eiat t nim <le
terminisac (inibus intcr Rulgaros ac Francos eonsti--
contcrroini Rulgaris Daciam Danubio adiacentem
incolunt, qui el ipsi adventare nunliabanlur ', ilico
venlrc permisit. Qui cuin de Rtilgarorum iniqua in-
festallone * qiierercntiir *, ct conlra eos atixilium
sibi ferri dcposcercnt, doniiim ire, atque itertim ad
lcmpiis Rulgaroiiiin legalis conslitntiim rcdire iussi
sunl. Suppnne apud Spoletium, sicul dictuui erat,
itefiinclo, eundein ducatum Adalhardus comcs pala-
lii, qui lunior vocabalur, accepit, qui cum vix
quinquc menses * eodem honore potiretnr, corre-
plus fcbre deccssit. Cui ciim Moringus Rrixiae co-
mes successor cssct electus, nunlio honoris sibi de-
ptitati accepto deciibuit, et paucis inlerpositis dicbus
vitam linivit. Aeblus ' et Asinarius comiles cum co-
ttieudis. Adfuerunt in codem conventu " paene om-
nes Briltaniae primores , inler quos et Wihomar-
cus ", qui perfirlia sua el toiam Rriltaniam contur-
baveral, et obstinatione stultissima ad menioralain
expedilionem illo faciendam " imperatoris animum
provocavcrat, tandem saniore usus consilio, a<i li-
dem imperatoris, ut ipse dicebat, vcnire non dubi-
tavit. Cui ciiin iinperalor, et ignosceret, et uiiineri-
bus doiiatuin una " eum ca teris gcntis suae primo-
rilms domum remeare permitleret, promissam lldera,
ut prius consueverat, genlilitia pcrfidia commutavit,
ac " vicinos suos incendiis ct direptionibus in quan-
liim potuil infeslare non cessans, donec ab homini-
piis Wasconum ad Painpilunaui 6 missi, cum per- B ous Eanlhorti " comitis in domo propri.i ciicuniven-
aclo iam sibi iniuncto negoiio reverterentur, in ipso
Pirinaei * iugo perfidia monlanorum in insidias
deducti ac circumvcnli, capti sunt, et copiac quas
secum habueie, pacnc usque ad internicionem tle-
lelae : et Acbhis quidem " Cordubam inissus, Asi-
narius vero misericordia eoi uiii qui eum ceperant ,
quasi qui consanguineiis corum esset, domum re-
dire pcrmissus cst. Illotliarius vero iuxla palris man-
tlalum • Romam profectus, ab Eugcnio pontilice
honorilice suscipitur. Cui cum iniuncla sibi patefa-
ceret, statum populi Romaui iamdudum quorundam
praesulum perversitate depravatum , memoraii pon-
liiicis benivola 10 adsensione ila corrcxit, ut oinnes
tini rerum suarum direptionc graviter fuerant deso-
lus atipie inlerfectus est. luiperalor vero, audila Rul-
garorum legalione, per eosdem qui atl eum missi
fuerani legatos regi eorum missis lilteris, protit vi-
debatur respondit, diniissoque convenlu, in Vose-
guiu ad Rumerici " montem venandi gratia profe-
cltis, filium suum Illolharium ex Italia regressum
ibique ad se venicnlem suscepit, ac peracta vena-
tione Aquasgrani rediens, generatem populi sui con-
venlum more solcmni mense ,9 Augusto habuit. In
quo convenlu iuter ccteras legationes quae de divcr-
sis parlibus " vcnertint , etiam et filiorum Godo-
fridi " de Nordmaunia legalos audivil , ac pacem
quain idem sibi dari 3I pctebant, cum eis in inarra
eorum mense Octobi io conflrmari iussil 32 ; coniple-
lali ", de receptione " bonorum suoruin, quac per C lisque 33 omnibus negotiis quae ad illius convcnius
illius adventum Deo donaiile provenerat , magnifice
oint " consolati. Hoc anno, paucis ante solslilium
aestivale diebus, iu territorio Aiigustodunense '* aere
in lempestalein subita niutatione converso, ingens
Iragmentum ex glacie simtil cum grand ne deci-
disse nanatur, cuius longitudo quindecim, latitudo
t>epiem , crassitutlo " duos pedes habuisse di-
cilur.
DCCCXXV.
Sacro paschali festo solemniler Aquisgrani cele-
brato, arridente eliam verua leniperie ", imperator
vcnandi gralia Noviomagum profectus, legatos Rul-
garorum circa medium Maium Aquasgrani vcnirc
rationem perlinere videbanlur, Noviomagum cum
lilio uiaiore secessit, minorem vcro filium suum **
Hludowicum in Raioariam dircxil. Ipse " autcm.au-
lumnali venatione complcta , circa hicmis iniiiuni
Aquasgrani reversus est. In lerrilorio Tullense "
iuxta Commerciacum villam ** puella quaedam no-
mine "... annorum circiter 12. post sacram com-
niuniouem, quam in pascha de sacerdotis manu su-
niendo perceperat 3", priiuo pane, deinde aliis omni-
btiS cibis ct polibus abstiuendo, inlanlum ieiunasse
periiibelur, ut nulla penilus corporis alimenta perci-
piens, sine omni viclus desiderio ptenum trien-
mum i0 conipleverit. Coepil autem ieiuuare auno in-
carnalionis dominicae 823, sicut iu ipsius anni de-
praecepit. Nam sic illo " reverti staluit , habilurus " scriptione superius adnotatum est, et hoc aimo, id
ibi " conventum, quem " de Rrittania regressus, eo est 845 , circa Novembris mensis inilium peracto
se tempore ibidem habcre velle ", optimalibus indi- ieiunio escam sumere ac more caelcroruiu mortalium
caverat. Quo cum peracla venaiione fuisset rever- manducando vivere coepil.
VARIANTES LECTIONES.
• nunliabantur 1. * infestinalione 1, 3 a bulgaris inique infcslari se q. 9. * raense I. * Elbus bis,
5. 6. * pampilonem 2. 7. pompelonem 9. ' perinei 1. 8 el aeblus quidcm us^ue anno 825 vicinos suos
.ncendiis et direptio deesj i. ' patris praeceplum 9. p.imperium 5. 10 benevola 3. " desolati direptione
•4. 6. d. tle redemptione 3_. d. de rcstitutione 9. 12 gravilerf. d. derecepiione deesi 2. " inagnifice sunt2.
R 5. 6. m. sinl -i. 5. o'. 7. m. essent 9. " angustudunense B 5. " grossitudo 6. " verni 5. 6. verno
tempore 9. " nain lunc illo 9. 18 ibidem 9. 19 queni 7. 9. reliqui quod M habilurum 9. sl in eo cnu-
venlu9. "wioraarcus3, wihoinarchns 9. " illam facicndam 9. *' una deest 9. " ac deest 7. 9. *• laiu-
berli 4. 5. 6. " rumerici arcem 9. rumericum 7. " mense deest B 5. " diversis regionibus 9. " go-
tlefridi I. godifridi B b'. 31 dari deest 9. 3S confirmari fecit 9. 33 complelis itaque 9. s' filium suum deest
9. *• Ipse usque rcversns cst dcest 2. autcm deest 9. 3" lulense B S. 6. tulensi i. 5. " cummarciacum
villa 2. cummerliacum B 5. comerciacum B 6. 38 nnmine de trieuuio.puellac iciuuio annorum gtossa in
textum recepta 1. nominc N 2. B 6. " mauu christiano more susceperat 9. " integiiiin tricnnium 9
501
DCCCXXV!.
AN.NALES. 503r
A Oetobrio ad imporatoris generalein conveiiluiu \o-
Cum regi Bnlgaroruin legati sui quiJ egcrint rc-
iiuiiciasseni ', iterum eum, quem primo uiiserat, ad
imperatorcm cum litieris remisit, rogans ut sine mo-
raruin inlerpositione terminorum ' definitio fieret ,
vel si iioc non placeret, suos quisqiie lerminos sine
pacis foedere tueretur '. Cui imperalor, quia fama
erat Butgarorum regem a suo quodam optimate aut
regno pulsum aut inlcrfectum , respondere distulit ;
illoque ' expcctare iusso, propter fainae cerlitudinem
comperiendam Bertricum palalii comilem ad Baldri-
cuin • et Geroldum 6 comites ct Avarici limilis cu-
slodcs in Caranlanorum provinciam 7 misit , qui
cum reversus nihil certi super liis quae fama vul-
gavcrat reporlasset, imperator legalum ad se evoca-
nire distulisbet " , condignas perfidiae suae poenas
esse daturum ". Venerunt et ex Brittoniim primori-
bus, quos illius limilis cuslodcs adducere volucrunt.
Eodem tempore Herioldus cuni uxorc ct magna Da-
noruin multitudine veniens , Mogonliaci apud san-
cliiin Albanum cum his quos secum adduxil baptiza-
tusest, multisque muneribus ab imperatore donatus,
per Frisiam, qua venerat via, reversus est. In qua
provincia unus s4 comilalus qui Hriustri " vocatur,
eidem dalusesl ", ul in eum se cun: rebussnis, si ne-
cessitas exigeret, recipere poiuisset. Baldricus vera
etGeroldus.eoniitesac Pannonici limilispracfccti, in
eodcm convenlu adfucrunt *', et adhuc dc molu Bul-
garorum adversum nos nihil se senlire posse testati
sinc litteris remearc fecit. Inlerea Pippinus B sunt. Venit cum Baldrico presbiler quidam de Vene-
icx, lilius imperaloris, ut iussus erat, cum suis opti-
malibus et Hispanici limitis custodibus eirca Kalen-
das Fcbruarias Aquasgrani — nam ibi tunc impe-
ralor hiemaverat — venit, cum quibus cum de *
tuendis conlra Sarracenos occidcntalium partium fi-
uibus esset traclalum alque dispositum 10, Pippinus
iu Aquitaniam regressus, acstalem in deputato sibi
loco transegil". Impcralor vero medio mense." Maio
Aquis ia egressus, circa Kalendas lunii ad Ingilun-
geim u venil, habitoque ibi conventu non modico ,
multas et ex diversis terrarum partibus missas lcga-
tiones audivit el " absolvit. Inter quas praecipua
cacterisque praemineus " crat legatio " sanctae se-
dis apostolicae, Ronianae videlicet accclesiae , qua
tia, nomine Georgius, qui se organum larere posse
asserebat 28; quem imperalor AquasgranicumThau-
colfo " saccellario misit, et, ul ei omnia ad instru-
mentum so efiiciendum necessaria praeberentur ,
imperavit ». Condicloque ac pronuntiato ad medium
Octobrium generali convenlu, caeteris omnibus more
solemni absolutis, ipse trans Bhenuin ad villam quae
Saltz 31 vocatur cuni suo comitatu profectus est. Ibi
ad eum legati Neapolitanoruin venerunt, atque inde,
accepto responso, ad sua regrcssi sunl : ibi ad cius
notitiam perlatum est de fuga ac pcrfidia Aizonis ",
quomodo fraudulenler Ausonam " b ingressus , et a
popuio illo quem dolo deceperat receplus, 1'otam '■ ci-
vitalem 3V deslruxit, castella eiiisdcm rcgionis quae
fuiigebanlur Lco Ceiitunicellensis episcopus et Theo- *-■ finniora videbanlurcoinniuiiivil ", missoquc ad Ab-
filactus nomcnclalor, et de partibus transinai inis '*
Dominicus abbas dc inonie Olivi, legati quoque fi-
liorum Godofridi, regis Danorum, pacis ac foederis
causa direcli ", el de Sclavorum regionibus quidam
Abodrilorunipriniores"Ceadragumducem suum ac-
cusanles. Acciisabalur et Tunglo ", unus dc Sorabo-
rum primoribus, quod et ipse dicto audiens non es-
set. Quorum utrique denunlialum est, quod si mcdio
diraman S6regem Sarracenorum fralresuo, auxilium
quod petebat, iussu eiusdem rcgis " conlra nostros
accepil. Sed imperator licet buius rei nunliuin gra-
viter ferret, nibil tamen iiiconsiilie gcrendtini iudi-
caus, coiisiliariuriim siioriim adventnm slaluil op-
pcriri, transactaque autuiniiali venaiione, circa Kal.
Oclob. per Mocnum Quvium usque ad Francono-
vurd38sccundaaqua navigavit. Inde adlngilunhaini "
VABIANTES LECTIONES.
1 egissenl rcniinciarenl 9. * sine mora lerminoriim 9. * tuerenlur 9. * illo vero 9. " baldcricum 9.
8 gerholtuni 9. 7 provincia 4. " voealum 7. 9. * c. quibus ubi de 9. 10 traclalum et conclusum 9.
11 rcgrcssus ibidem totam sequentcm aeslatem transegit 9. 1! mense deesi9. " aquisgrano 9. u in-
gelcheim 3. iugilinheiui 4. gilenheim 6. ingilenheim 7. B G. ingilenbaini B 5. ingelheini 9. " et audivil
et 9. " praeeminens 9. 17 legatioromani ponlilieis 9. '* de rcgionibus transmanuis 9. " causa missi 9.'
" abodritorum principes 9. !i lungo 7. " dislulerinl 9. disttilisseiit 7. " daturos 7. 9. " nnus deest 9.
" riustri 9. " Vcritus aulcm piissimtis imperator, ne ob tale facttim negaretur ei habilatio naturalis,
dedit ei quendam cnmitalimi in frisia, cuius vocabulum cst ruistri 7. *" alTiierunt. et in codem conventu
baldericus el gerholtus c. acp. I. p. 9. " orgauuin more posse graecorum componerc. Qnem imperator
gralanler suscepil, et quia deus illi quae antc se inusitata erant regno Francorum atlribuebat, graliaruni
actlones reddidit, ac tanculfo sacroruni scriniorum praelaio commendavit, publicisque stipendiis curare
iussit, et ea quae huic operi neccssaria forent praeparare mandavit 7. interpolalio ex rita llludowici pii
cap. 40. " tancolfo 4. 6. thamcolfo 2. lancullb 7, 8 5. thangolfo li G. M ad id inslrumeiiltiin 9.
81 saltzuo D 5. salz 2. 3. 4. satz 5. G. sels 9. " perfidia uuizonis B 5. p. iaconis B G. " ausoniam i.
auzonam 6. aiisollain B 6. 34 lotam civilalem 2. 3. 7. 9, rotam corr. lotam 5. rodam Bouq. cx vila
Hludovici. rotain 1. 4.6. B 5. 6 " munivissel . . . . accepisset 9. as ahdirachman 9. tbraman B fc.
" iussu e. regis deest 9. " franconofurd S. 6. D X. franchonefurt B G. 3a ingitumhaim 2. ingclenheim
3. iiigilinhcim 4. 5. 7. gilenhcim 6. ingclheim 9. inginlinhaim /; 5. ingtilunbeiin B G.
NOTjE.
» Cf. Einbardi Ilisioriam translalionis SS. Mar- I) monasterii S. Salvii in vico Yalentianis constitutus
rc.llini cl Pclri lib. iv, num. 75. Bolland. Act. SS. csse tradilur.
Jun. 2, pag. 201. Ibi Georgius hic « qni . . in b Victis Atisonensis, Vich dictus.
Aquensi palatio organum, quod Grxce hydraulica c fioda ad Duviiun Ter, ab occidente Cerunda^.
voeatur, mirilica arle composuit, i poslca rcctor
SC3
EGINHARDI AUBATIS
Mi
meJio Oclolirio veniens , generalem ibi , ut condi- A tus, multa ciusdem liuiili» cuslodibus adversa iutu-
ctuin erat1, populi sui coiiventmn liabuit, in quo et
Ceadragnm Abodritorum ducein , nccnon et Tunglo-
ii.iii , qui apud eum perfidiae aceusabantur , audi-
vit : el Tunglonem quidem, accepto ab eo lilio eius
obside, dnniiim redire permisil, Ceadragum vero,
ccteris Abodrilis dimissis , sc.cun: retinuit ', mis-
•isquc ad populum Abodritorum lcgatis , si eum
sibi vulgus regnare vcllet , perquirere iussit ; ipse
anicm Aquasgrani, ubi hicmare constiluerat, profe-
ctus est. Cumque legali quos 3 ad Abodritos mise-
rat, reversi nunliassent, variam gentis illius super
rege suo rccipiendo scntentiam, meliores tamen ac
praeslantiores * qnosque de illitis rceeptionc con-
cor.lare, aeceptis ab eoquosimperaveralobsidlbus, in
lit, eosque adsiduis incnrsionibus m taiiium faliga-
vit ", ut quidam illorum, relictis quae tueri debe-
bant castellis, rccederrnl. Defccit ad cum el filitis
Herani ", noinine Willcmundus ", nec non " et
alii conplures novarum rcrum genliticia levitate cu-
pidi, imicliqueSarracenis ac Mauris " Ceritaniam "
et Vallenseiu b rapinis alque inccndiis cotidie infe-
stabant. Cninque ad sedandos ac mitigandos Gollio-
runi atque llispanoruin in illis finibus habitantium
animos llelisacliar abbas cuni aliis ab imperalore
niissus ", multa ct prnpria induslria et sociorum
consilio priulenter adniinistrasset " Bcrnhardus
quoque, Barcinonae comes, Aizonis insidiis cl eo-
rum qui ad eum defecerant " callidilati ac fraudu-
regiium suum cum fecit reslitiii. Dum haec aguntur, B lentis macliinationibus perlinacissime resisterct, at-
llildoinus ', abbas monasterii • sancti Dionisii mar-
tiris, Ilomam niitlens , ndnuentc precibus cius Eit-
genio sanctae sedis apostolicM tunc praesule *, ossa
heatissimi martiris ChrisiiScbastiani accepit, ct ea
apuJ Suessonam * civitatem in basilica sancti Me-
dardi collocavil.iibidiun adbucinhumatain locnlo, in
quo adlaia fiierant ', inxta tumulum sancti Me.lar.li
iacerent, tanta signorum ac pro ligiorum muliiludo
claniit, lanla virtutum vis in omni 10 genere sanila-
tum per divinam gratiam in nomine eiusdem bealis-
slmi martiris enituit ", ul a nullo morlalium eorum-
dem miraculorum aul.numerus conprebendi, aut va-
ri»tas verhis valeat enuntiari ; quorum quaedam
lauti stuporis esse narrantur, ut humanae imbecilli-
que eorum temcrarios conatns irrttos efficeret, exer-
citus a rege Sarracenorum Abdiraman ad auxilium
Aizoni ferendura missus Caesaraugustam venisse
nunciatur, supra qnem ** Ahtimarvan, regis propin-
quus, dux conslitutiis, ex persuasioniSus " Aiznnis
haud dubiam sibi victoriam pollicebatur. Contra
quem impcrator liiinm suuni Pippinum, Aquitaniae
regem, cum inmodicis Francortim copiis mitiens,
regni sui terminos tueri praccepit. Quod ila factum
csset, ni ducum dc-i.lia quos Francorum exercitni
praefecerat, tardius quam rerum necessitas postula-
bal, is quem dticebant " ad marcam venissel exer-
cilns. Quae tarditas in tantnm noxia fuit, ul Abn-
marvan *', vaslatis Barcinonensium ac Geriinden-
lalis fidem excederenl, nisi certum esset, dominum G siuin agris villisque incensis, cunctis etiam quae
nosirum losiim Christum, proquoidem beatissimus
inarlir " passus csse dinoscilur, omnia 13 quae vull
facere pos>e pei divinatnomnipolenliamu,in qua illi
Omnis creatura in coelo e.i in lena subiccta est.
DCCCXXVII.
Imperator llelisachar presbiterum el abbatem et
cum eo Hildibrandum M alque Donatum comiles ad
molus iiispanicae marcae coiiiponcndos misit. Anle
quorum adveiitum Aizo, Sarracenorum auxilio fre-
extra urbes invenerat direplis, cum incolomi exer-
citu Caesarauguslam sc pritis reciperet, qnam a no-
stroexercitu vel videri potuisset. Huius cladis prac-
sagia credita sunt visae mulloties in coelo acics, ct
ille terribilis nocturnae coruscationis in aere discur-
sas. Imperalor autem, duobus convenlibus habilis,
uno apud Niumagum ** propter falsas Hohrici ", filii
Godofrini regis Danorum, pollicitationes, quihus se
illo ad imperaloris praesentiam venturum promise-
rat, altero apud Compendium, in quo et annualia
VAUIANTES LECTIONES
1 indictiim 9. * relennii I, reliqui retinuit. ' quos abodrilos I * oplimos tamen ac praestan-
lissimos 9. ' hildiiinus 9. 6 monaslerii deest 9. ' annuente praesule (media desnnt) 4. 5. 0.
* uessonam I. 4. uessonem 2. uesonam 3. suessouam 5. 6. 7. B 5. 6. suessioifam 9. B9. suessioniam
Chesn. Bouq. 3 ciun loculo vectaloriu ut allalae sunt 7. lectio ex Anonijmi vita lltudowici cap. 40. derivata.
Semlf.r. 10 omne 4. " e«nicuit 9. " beatissimus marlir deesl 9. " passns est, omnia 9. '* per
div. pntemiam f. p. 9. est. Ipse a'ilem vcnerabilis abbas praefatus Hilduinus intcr plurima, quae ei au-
gtistali benigniiate commissa fucrant, monasieria, habebat procurationem coenobii nobilis in prospeclu
urbis Suessorum, quol Clolharius, quo idam rex Francorum, filiiisque eius Sygehertus in honorem bealis-
siaii Meiarli confessoris Cbristi magnis construxerant sumptibus, in quo et eius sacratissima tiimulave-
rant membra. Simili mnio prae.lictns abbas post decessum Irminnnis regebat locmn sancti Vincenlii
levitac cl martyris iu suburbano urbis Parrhisiacae, ubi preciosus Christi confessov Germanus requiescil;
quod Cbildeberlus, rex qnondam Francorum inclvtus, frater praedicti regis Clotharii, aedificavit 7.
'* ildcbran tuin 2. Iiil lebraii luni 7.9. " inc. ateo fatigavit9. " bcrani 1. 2. 3. 4. 5. 6. B 5. 6. 9.
beronis 9. berae 7.
" administrarcl 9.
willimundus B 6. " necnon decst 9. " ac mauris deest 9. " missis 9.
' enm feeerant S. B 5. "* super qnem 9. ,! persnasioue 9. " duccbat 3.
niumagam 2. 5. 7. B 5. C. mogiogam fi. noviomagum 3. 9. " borici 6. 9. hoii-
" abumaruani 2.
rici 7.
NOTjE.
« Cerdagne. n llumini* Llobrcgat, c septentrione Barcinonae.
t Vatles. vallis fcrtilissima 28.000 passuuin lon- de la Marca, Marca Hispanica, pag 166.
giludinis 10,000 passuuiu laiihidiiiis, ad oricntcm
Pctr.
S03 ANNALES 606
dona suscepit, el tiis qui ad marcam Flispanicam ' A et Ansfridus abbas 9* monastcrii Nonanlulac Con-
iniltendi erant, qoid vel qualiler agere deberent, im- stantinopolim missi, ei a Michaele imperatore, situt
pcravit, ipse inter Compendium et Carisiacum cete- ipsi inde reversi reiulerunt " , lionorificc suscepti
raque his vicina palalia usque ad biberni temporis sunt. Imperator lunio mcnse ad Ingilunbeim villam '*
initium conversatus est. lnterea reges Dauorum, venit, ibique per aliqnot dies placitum habuit, in quo.
lilii videlicel ' Godofridi, Herioldum de consorlio cuui de liliis suis Hlolhario et Pippino cum exercilu
regni eicicntes, Nordniannorum 3 linibus excedere ad marcam Hispanicam mittendis consilium inissel,
compiilerunt. Bulgari quoque Sclavos in Pannonia 4 et id quomodo fieret ordinasset, inissos *' etiam Ro-
sedentes, niisso per Dravum navali exercitu, ferro maiii pontificis, Quirinum primicerium ac Theofila-
et igni vastaverunt, et expulsis eorum ducibus, Bul- ctuin 8S nomenclatorem, qui ad eum illo venerant,
gaiicos ' supcr cos 6 rectores constiluerunt. Ku- audita illorum *9 legatione diniisisset, ad villain
genius papa mensc Auguslo deccssii, in ciiius lociim Franconofurd a" profectus cst, ibKpie aliqoandiu 1110-
Valenlinus diaconus a Romanis et electus \ cl or- ralus, Wormaciam venit, alque inde •' Theodonis
dinatus, vix unuin 8 mensem in pontificatu com- villam perrexit ; dc quo loco Hlotharium lilium suiim
plevit, quo defuncto, Gregorius presbitcr lituli ' cum 3t magnis Francorum copiis ad Hispanicam
sancli Marci electus, sed non piius ordinatus esi, " uiarcam direxil. Qui cum Lugdiinum venisset, con-
ipiam legaius imperatoris Romam venit l0, et ele- sedit, nmicium opperions, qui se dc Sarracenorum
ctionem populi, qualis csset ", exaniinavit. Legati adventu faccret ceriiorcm : in qua expectatione
Miebabelis imperatoris de Conslanlinopoli " ad im- cum Pippino fratre conloquitur, et comperto quod
peratorem " quasi [iropter foedtis coiifirmanduin Sarraceni ad marcam venire aut limerent aut nol-
missi, Septembrio mciise Compendium vcnerunt, lcnt, redeunle in Aquitaniam fratre, ipse ad paiicm
quos ille ibi henigne '' rcceptos ct audivil ct absol- Aquasgrani revertitnr. Interea cuni in conflnibus
vit 15. Corpora beatissimorum martirum Ssarcellini Nordmannorum tam de foedere inter illos et Fran
el Pctri dc Roma sublata, ct Octubrio uieiisc in cos confirmando, quam de Ilerioldi rebus tractan-
Fraiu iam " translata, et ibi LS multis signis alque dum 33 essct, et ad hoe totius pacne ,!' Saxouiaeco-
virtiilibus elarilkala sunl b. miles siuiul cuiii markio:iibiiss" illo convenisscnl, He-
DCCCXXYIIL rioldus, rerum gerendarum nimiscupidus, condictam
Convciitus Aquasgrani " niense Februario factus et per obsides firmatam pacem, incensis ac direptis "
est, in quo ciim dc multis aliis causis, tuiii praeci- aliquot Nordmannorura villulis, inrupil. Quod au-
pue de his quae in marca Hispanica contigerunt, dicntes filii Godofridi, contractis subito copiis, a!
ratio habita, el legali qui exercitui praeerant culpa- ^1 niarcam veniunt, et noslros in ripa Aegidorac lluini-
biles invenli, el iuxta " merita sua honomin 19 nis sedcntes ac nihil tale opinantes transito Qumine
amissione multati sunt. Siinililer et Baldricus •», dux adorii, castris exnunt ", cisque in fugam aclis cun-
Foroiulicnsis, cum propter cius ignaviam Bulgaro- cta diripiunt, ac sc cum omnibus copiis suis in sua
rum exercitus terminos Pannoniae -' superioris in- castra rec;piunt; deinde inito consilio, ui ultionem
pune vastasset, honoribus quos habebat " privatus, liuius facti praevenirent, missa legaiione ad iiiqicra-
et marca quam solus tcnebat *', inler quatuor comi- lorem, quam inviti et quanta necessitate coacti id
tes divisa est. Halitgarius Camaraccnsis episcopus fecerint 38, exposuerunt, se tainen ad salisfactionem
VARJANTES LECTIONES.
' marcliam hispaniam 1) 5. 6. * lilii sciiicel 9. ' nordusmannorum 2; igilur ut in textu legen-
aum. * pannia I. • bulgarios H 5. 6 bulgaricos cis 9. " romanis electus 7. 9. B uiiuni devst
9. 9 tituli deesl 9 10 venirct.... exaniinaret 9. " qualis esset deesl 9. ls examinar. I. ct m. i. de
conslantinopoli dcesi li 5. la ad iinpcratorem deest 9. 1V qu:>s imperator benigne 9. 1B absolvit. Ipso
lenipore Heinardus, sui temporis prudeiitissimus virorum, sanctae devotionis incitatus ardore Romain mi-
sil, ct corpora saiu toruin Marcellini et Pelri annuente papa in Fiaiiciam fecit transvebi, el valde
decenter iu proprio territorio propriisque sumptibus rccondidit. Quorum mcritis hactenus ibi Domi-
nus nililta operatur virtuluin miiacula 7. interpolalio ex vita liludowici cap. &{. " translata ibi 9.
" aquasgrani 1. D '>. \i. reliqui aquisgrani. " inventi iuxta 9. l9 mcriia honorum 9. ,0 sunl. Balderi-
eus eiiain 9. " bulgari fuics pannoniae 9. " quos babebat dcest 9 83 quam solus tcnebat dcest 9.
'•abb.i/?5. "siruii. i. r. rctulerunt deest 9. " villam deesl 9. " ordinasset legatos 9. " llieo-
syl.ictum I. '* audila corura 9. u franconouurd i. franchonofurth B C. franconofurl 9. 31 et inde9.
" filiuin cmn 9. ,J tractatum H 5. ** poene 1. " markionibus I. 2. 5. B 5. marcionibus B 6. niarcbio-
nibus ceteri. ** pacem rupit incensis. . . . villis 9. ** castris cxciunt 1. castiis cxcunl i. " facerenl 9.
NOT.E,
• In Francix partem Germauicam. D corporibus iterum sociatam esse. Periccla igitur,
b Translalionis hisloriam i|ise, qui corpora trans- ui supra legitur, mense Octobri, translaiioiic, Lgin-
lerri curaverat, Egiuhardus noster scripsit. (Cf.Acla hardus Aquisgranum, ibidem biematurus, regressus
SS. Bollaiid.dieJunii-2 ) Rrf.-rl . iiiea,parlcui reliqui.v esf. Hinc rei gestae narralionein, qnaiem in aiinali-
riiinjam sub li.iem anui pi.elei ili Michiliiisladum, i:i- bus et in translationis hisloria legimus, oplime inler
deque aimo 827 die 17 Januarii Miliiihciuiiiiii a se se cohxrerc quisque intelligil ; et mirari subit, do-
traiislalam.rcliquainvcioaliHildoiiioalilialcocIodie- ctos i.l viros qui annales nosiros Ejfinhardo abjudi-
bus posl Pascha ibi reilditam et per a>lalcm Aquis- cavcriinl, cani lantum ob causam fugere potuisse,
grani scivatani, laiideiu, p.islquani ipseah iinpeialoic quol in historia translalionis dies 17 .lanuaiii, in
iu vciialioncm solemnem profcclo abeundi liccnliaui annalibus Octobcr mensis iranslaliouis epocha si-
acccperit, Muliuheimuni aJvectam atque sacris slattir
EGINHARDl ABBATIS
508
csse paraios, ei lioc in imperatoris esset ' arbitrio, j\ teclara, ex parte non modica denudaret. Imperalor
qualilcr ' iia fieret eraendatum, ut de reliquo inter
partes pax firma inancret. Bonifacius 3 comes, cni
tutcla Corsicae iusuiae tunc erat coramissa, adsurn-
pto seciiin fratre Berehario v ncc non ' et aliis qui-
busdam comitibus de Tuscia, Corsicam alque Sar-
diniam parva ciasse circumvectus, cum nulluin in
mari piratam invenisset, in Africam • traiccit, el
inter (Jtieam atque Kartaginem ' egressus, innume-
ram incolarom multitudinem subito congregatam of-
fendit, cum qua et proelium conseruil, et quinquies
vel eo amplins fusam fugatamque profligavit, magna-
que Afrorum multitudine prostrata, aliquanlis ■
eliamsociorura suorum per lemeritatem amissis, in
naves suas se recepit, atque boc facto ingentem
vero " in diversis occtipationibiis usque ad Kalcn-
das lul. ,B AquasgraniI9mot'atus, tandcm ad genera-
lcm conventiun Wormaciae balicndum cum comilalu
suo incnsc Augusto statuit proficisci. Sed priusquam
inde proinoverct ,0, imncium accepit, Nordniannos
velle transalbianam Saxomae regionem invaderc,
atqne cxcrcitum eornm 31 qui hoc facturus esset,
nostris linibiis adpropinquare. Quo nuncio comino-
lus, misil in omncs Franciae partes '*, et iussit ul
ciiiii summa " fcslinatione tota populi sni generali-
las " posl se in Saxoniam venirct, indicans simul
vellc se apud Novesium " a medio circiter " lulio
Rhenum transire. Sed ubi vana " esse compcrerat,
quae de Nordmannis fama disperserat ,R, sicut prius
Afiis timorem incussit. Lima Kalendis lul ». primo B Jispositum habebal ", medio mcnse 30 Augusio Wor-
diluculo in occasu suo dcfeeit; similiter ct in ,0 8
Kaleudas lanuarii, id esl in nalale DomJni, media
nocle obscurata est *. Imperalor cirea inissam "
saneli Martini Aqtiasgrani " ad hiemandum venil,
ihique positus '*, totum hiherni lemporis spalium in
diversis convenlibns ob necessaria regni negoiia
congregatis inpendit.
* [Feru.it in regione Wasconiae Irnns Garumnam
fluviura in pago Agincnse annonam pluere de coelo
simitem frumenlo, sed paululum breviora ac rotun-
diora grana haherc, de ipia doinno imperatori ad-
latum est ad Aqms palalium 7. B 8. 11. 12.]
DCCCXXIX.
Post exactam biemem in ipso sancto u quadrage-
simali ieiunio, paucis ante sanclum pascha diebus.
maciam venit, ihiquc bahito generali convenlu, et
oblata sibi annua dona solemni more " susccpit, ct
legationes plurimas, quae tam de Roma et Bene-
vento, quam de aliis longinquis lerris ad eum vene-
rant, audivit atquc " absolvil. Illothaiium quoque
filiuin suum 33, tinilo illo 3* conventu, in Italiam di-
rexil 38, ac Bernhardum comitem Barcinonae, qui
ealcnus in inarca Hispaniae praesidebal, camara-
riuiu 36 in palatio suo cousliluil. Aliis ctiam causis >',
quie ad illius placiti completionem pcrlinere vide-
banlur, congruo modo disposius aiquc compleiis,
popnloque ad sua ire diraisso, ipse ad autiimnalis
venatioiiis excrcitium Franconovurdum " villam
profectus est; qua transacta, ad hiem.mdum Aquas-
Aquasgrani '* terrae motus noctu factus, ventnsque ^ graui revcrsus est, ubi cl missam sancti Marlini ac
lam vehemens coortus 16, ut non solum humiliores festivitatem beati Andreae 38 apoatoli , necnon et
domos, verum eliain ipsam sanctae Dei gcnitricis ipsum sacrosanclum 39 dominicae nativitatis diein
basilicam, quam capellam vocant, tegulis plurobeis cum magna laelilia et exsullalione celebravil f.
VARIANTES LECTIONES.
1 esse 9. * qiiatenus 9. ' honcfacius 3. B 5. * berethario 3. berchario 7. 9. bemhario 4. berenha-
rio B 0. hernhardo 5. 6. • ncc non deest 9. 6 in mari p. i. in afri dces! B 6. 7 et Carlhaginem 9. atque
c. 0. alquc chartaginem 2. aiquc cartaginem B ti. s aliquot 9. 9 kal. iunii 9. " et VIII. 9. " circa
solemnitatem sancli 9. " aquisgrani 6. B 5. n positus deesJ 9. 1V sancto deest 9 '* aqnasgrani I. B 6.
" coortus est 9. " vero deest 9. " iunii i. 6. " aquasgrani i. G. L'5. 6. !0moverel9. " eorum
deest 9. ** franciae regiones 9. ,3ulsumma9. " sui mullitudo in 9. " novcnsium 4. noviensium 5. 0.
" circiler deest 9. " vanam 9. !8 dispersa erat 9. *' sicul constitueral 9. 30 mensedeest 9. " solemni
more deest 9. 3i longinquis rcgionibus venerant et audivit et 9. 33 suum deest 9 *' nlo deest 9.
33 ilaliam misit 9. 3fi camararium 1. 2. 4. 0. B 5. 6. " franconouuardum 2. francohouurd i. fran-
conufurdum ti. Bo. fi ancbonofurdum B 6. ad franconofurt 9. in franconofurd 7. francofurdum 5.
38 reversus ibidcm sancti martini aique beati andreae 9. 3S sacrum sanctum 2.
NOT.E.
* Neus conlra Dnsseldorf 1) nam mense Marlio anni sequentis, post rebellioneni
b Carolo tilio suo parteni regni tribuit. Cf. The- Compendii ortam, Seligenstadum recedendi veniam
gani cap. 35. petivit atqtie accepit, ita ut Annalium et viue ejus
c Ilajc ullima, quibus Eginhardus Aquis iulerfuit; publicie idem sit tcrminus.
509
EPISTOL/E.
MO
EGINHARDI ' EPISTOLJI.
A Nescio quis pnevenit adventum pueri veslri, qui
mihi lilteras vestras attulit, el cffecil ut tibi man-
daret s quater.us proximo Palmarum die ad im-
peratorem venisses. Sed poslquam >> Iitteras vestras
accepi, et imperatorem, de bis qua: voluisti, inter-
rogavi, pnecepit milii vobis seriliere ut sanctum
Pascha; diem domi celehrassclis, et cscleruni comi-
talum veslrum post \os venire juberelis, eo modo
Ut, quamlo ille ad vos ii; palalio venisset, mandalis
acceptis, et ralione • legationis veslra vobis insi-
nuata, sine mora iter vestrum aggredi valcatis.
Opio ut semper benc valeatis m Domiuo.
EPISTOLA IV.
AD OTGARIUM 1 AllClllEriSCOrUM.
B Doinino sancto et nierito venerabili Olgario, re-
verendo archiepiscopo, Eginhardus peccator.
Fraier islc, nomine Werdricus, de congregatione
S. Bonifacii* est, et conversatur apml nos pei Iicen-
liam abhalis stii, pro eo quod nosler propinquus est.
Quem ideo nunc ad vos mitliimis, ut eusn ad diaco-
natus olliciiiin ordinare jubeatis , si videritis hoc
canonice fleri posse per lalem rationem, quu; conti-
nelur in epistola abbalis ejus, quam nuper ad me,
cuin eum de eadem causa consulerem alque roga-
rem, direxit; quani etiam vobis per eumdem fra-
lein ad legenduin inisi, in qua, ul arbitror, statim
intelligere poleslis utrum illa consecratio modo fieri
possil, au in aliuci tempus differenda sit. Oro et
opto ut sanclitatein veslram, sibi devole servien-
EPISTOLA PRIMA.
Al) ANSC.ISUM ''.
Dilcclissimo in Christo fratri, Ansgiso venerabili.
seinpilernam in Doinino salutem.
Ohsecro dileclkmeni luam ut, non graviler, sed
polius miserieordiler el amieabiliter, accipere di-
gneris quod apud le c pro neccssilate quondam lio-
minis nostri, niiiie autein hominis doinni Hlolharii,
apud te inlercedo, ut eum bcneficium, quod ego illi
dedi, sub qiialicunque lege, sieiu tibi placuerit, ha-
bere permillas, tisque duni nos illi de allero benefi-
cio, ex largiiale domiuorum nnsiroruni , aliquam
consolalionem, Doinino adjuvante, facere polueri-
nius. Habebilis ine inagis pronipliiin anpic devotutn
advestram yoluntatem atqne utilitatem perficiendam,
si meas peliliones in hac causa adimplere digna-
miiii. Opto semper bene valeatis in Domino.
EPISTOLA II.
AD GOZBERTUM AnDATKM. A
Religioso Cbrisii faimilo Gozberto, venerabili ab-
bati, Eginhardus peccator.
Precor ut sanctitas veslra cognoscere dignelur
de causa hominis islius, nomine Bebonis, qnod ego
benelicium illi dedi de inonasterio • S. Chlodowaldi
propter hoc qui mihi bene serviebat. Sed poslquam
eum domno Hloibario commendavi, impetravi a do-
inno imperatore ut ei conlirmalionem faceret de
eoilem benelicio ad dies vitaj sna\ Propler hoe rogo
et obsecro dileclionein vestram nc illi permillatis
aliquid inipcdimenlum fieri de ipso bcncficio, donec
nos. Domino volenle, vobisc.im loqnaimir. Ha-cideoC len,'.sliptT"a «ratia somPer el ubi1"e custodiat,
vobis mando, quia cognosco quorumdam hominuni sancl,ss,mc ae reverenlissime pater.
pravam volunialein et infinitam cupiditalein, qui de
proximorum danuiis nullani habent curam, in eo
quod su;e avtdissiiii.c cupiditati satisfacere valeant.
Oplo ut semper valeatis [in Domino].
EPISTOLA III.
Al> AHALIIAltlUH '
Reverentissimo Cbristi famulo Ainalbaiio, Egin-
hardus peccator.
• Has epistolas cx vetuslo codice ms. Land inensi
prinium vulgavii Andreas Cliesnius lom. II script.
r ranc. , pag. C9S. Iu illis edendis nulla scrvatur ra-
lio temporum. Eginhardus, roslibatu cumuxorelm-
ma servato, plurcs rexit abbalias. Ooiisse crcditur
anno 839.
b Ansegisus ex nobili Francorum prosapia origi- " dom. Tculet, vocem, cito.
EPISTOLA V.
AD UCOBliM EPISC0PUM ',
Venerabili in Cbristo Jacobo, revereutissimo epi-
seopo, Eginhardus peccator.
Isteclericus, nomine Otmarus, delulii inihi liite-
ras sanclilalis vestrac, in quibus me rogaslis ut eidem
clerico liceuliam darem vobiscum manendi, qni in
hac regione el nalus ct nutritus esl. Et ego quali-
silo vix polest inlelligi.
' Hic Amalarius esse videtur Mitiensis preslvter,
qui liluos qualuor de di\inis seu ecclesiasticisOffi-
ciis, el allerum de ordine psalmoi um seu aniiphona-
riiseripsit.
jj K Yel potius mandarem. Pro punctis supplevii
nem ducens, Fluyiacense S. Geremari ccenohitim
Carolo Magno anno 807 precario accepit. Anno SI7
Lus;ovienr.e monaslerium ei commissum est, et anno
823 Fonianelleuse, cedente Eginhardo. Ohiit anno
833.
c Sic eodex et edit.; sed jtixla dominum Tenlet
redumlani ha* voees, apudle, quia paucis interpositis
vocibus siint repctila.
J Goshertiis ahhas S. Galli anno 8IC clectus ,
anuo 837 vel iiiscijiienle morluus est.
l' lloe de monaslcrio S. Clodoaldi propc Pari^ios
'' Aute has voces, litteras veslvas, addil Teulet islas
cx codice.
1 Ainalarius anr.o 827 adGregorium papam quar-
tnm r Ludovieo Pio missiis esi", ut ipse scribil in
prologo ad Antiphonarium.
i Oigarius seu Aulcarius ex abbate Veissenbiir-
gensi Moguntinus archiepiscopus anno 82C consc-
craliis esl. Vivere desiit aiino847.
1 Id est, de coenobio Fuldensi.
1 Ex codiee Laudunensi quinlae epislokc adjecil
Teulet liuiic tilulum, De ordinalioiic.
511 ECLNHAKDl ABBATIS SI2
lalem causac considerans, decrevi assensum prxbere A EPISTOLA VIII.
pclilioni vestrx, eovidelicel modo, ui idum clericus, ad otgabidh ^rchiepiscopum.
cum suis fralribus et malre, sicut rogastis, licen- Domino sancto et merito vcnerabili Otgario i , re-
tiam habcant vobiscura manendi, et censum suum
annis sinpulis persolvant ad u S. Scrvalium, sicul
cis a fratribus noslris constitutum cst. Dc ordina-
tiime vcro ejusdem clerici iu veslrasit poleslale, nt
inde faciatis quicquid vobis optimum esse vidcbitur :
quia vos elmoresetconversalioncm illiuscognoscilis,
et scilis nlruiii ad aliquem ordinem sarruin susci-
piendum •• idoueus sit. Opto sanctitalcm vestram ,
nosiri memorem, stmper iu Christo bene valere.
EPISTOLA VI.
AD U.llilLK» c ET IIDMU.HILM.
Dilcctissimis in Clirislo fratribus el devoiis Cbrisli
famuiis, Egilolfo et Huuberio, xtcrnam in Doiniuo
salulem.
Scio vos non latere quo.I boiue mcinorix Wolfga-
rius episcopus d, nie petente, beneficiavil homini no-
slro Gerberto, in pago Dubargawc, in loco qui dici-
lur Asgbali, de ralioneS. Kdiani, mansos lll et inan-
cipia xu. Sed quia in hoc diutius manere nonpotiiii,
nisi dum ille iu corpore vixii, precor benignitatem
vestram ut memoratum Gerberlum illud beneficium
babere permiltalis, sicul modo babuit, usqtie dum
in liac sede episcopus fueril ordinaliis ; el inter ine
et illuiii conveueiil quid de ipso benelicio lieri de-
licai in fulurum. Opto ut semper bene valeatis 111
Doaiiuo.
EPISTOLA VII.
AD POPPOSEH COSIITEM
Magnifico el bonorabili alque illustri viroPopponi
glorioso » comiti, Eginhardus in Domino saluleui.
Iloniines ' confugerunt ad limina beatorum Cliri-
sti marlyrum Marcellini el Pelri, falentes se culpa-
biles esse, qui in prxsentia vestra convicti fuerunt
quodam * furlo quod cominiseriint furando fcramina
in dominica foresle n : cujus parlem coniposilionis
jam solverunt, et adbuc solvere ', sed, ut asserunt,
non habenl unde solvere propter paupertatem suam.
Proinde precamur benignitatem vesiram uteis, pro-
pler auiorem Christi inartyriim ad quos confiigerunt,
in quanluni possibile est, parcere digncmini, ue pe-
verendissiino episcopo.
Presbyler quidam, nomiue Hroodradus, venit ad
me dicens se esse dc liscu vestro Uanniaco, et acee-
pisse licculiam a chorepiscopo vestro et cxteris
fratribus Romam pergcndi, et bocin mcnse martio ;
scd post, euiii venisset ail Mogontiacum, uon po-
luisse invenire bomincs cum quibiis illud iter ptr-
agere poluisset : a<: propler hoc diveilit ad quein-
dam pa^cnseui nostrum, qui ei cognitus fuerat, no-
minc llildcbertus, el mansit apud eum donec inveni-
ret homiiies Roraam eunles ; quos se nunc invcntos
habere dicit, el rogavil me ut apul vos impetrarem
B ei liccntiam illud iter peragendi. Vult cnim, sicul
ipse assfrit, illud iier quam celcrrime potiierit, per-
agere, et ad locum siium reverti. Propter hoe pre-
cor sanctitatem vestram ut ci, sicut ipse rogat, li-
centiam donare dignemini, et ut illi non noceal
quod tamdiu intervias iuor.ilus est, quia, milllis iiu-
pediinentis accidcntibus, iiiviius fccit quod emcn-
dare non poiuit. Oplamus sanctilatem veslram, no-
slrx iiuliei illilalis iiiemorcm, seinpcr in Chrislo
bene valere, saiiclissime ac reverenlissimc pater.
LPISTOLA IX.
AD CEHOINIM k PAI.ATII COMl II M.
Dilectissimo fratri Geboino, glorioso comiti pa-
lalii, Eginhardus in Domino salutem.
Kogo dilectionem vestram ut hune pagensem
' noslrum, noniine David, nccessitates stias til>i re-
ferre volentem, exaudire digneris ; et, si causam
cjus rationabilem e^se cognoveris, locum ei facias
ad doranum imperalorem sc reclamare. Est enim
i.leiu houio domni lllulharii l ; el ideo, non lantum
proplcr petitionera mcam, sed prnpter bonorem et
amorem senioris sui, debes illum a^ljuvare. Oplo ul
te sanum et intoluinem cito videre merear.
EPISTOLA X.
AD IIETIl m ARCHIEPISCOPDK.
Domino sancto et merito vcuerabili Hetli, reve-
rentissimo arehicpiscopo, Eginliardus peccalor.
Sicut c\ littcris sanctilatis vestrx vos velle to-
gnoviinus, ila sine dilalione facere curavimus, mit-
nitus pereanl per hiijiisinodi culpam, sed polius scu- jj tendo videlicet vobis reliquias, quas vos habere
liant sibi apud vos profuissc quod ad sanctorum
marlyrum sepulcra eoufugerunt. Oplo ul scmper
bene valeatis in Domino.
« ld est, S. Servalii monasierio Trajectensi ad Mo-
sam.
D D. Teulet habel : ad aliqnam ordinationem sa-
cratn suscipiendam.
' Eorte legeudum Heislolphum, qui erat artbie-
piscopus Mo^unlinus, cujus suffraganeus Humberlus
tpiscopus Wlrziburgensis.
•J Is erat Wirziburgensis episcopus, cui forle suc-
cessil iiumbertus.
« D. Teulel habet ex codice, gratioso.
' Anle homines addidit Teulet haec verba : auo
pauperes.
B Ante quodam, idem doelus a-Jdit dc.
« Sic codex, scd Teulet forctta.
velle ad detlicationem novx basilicx vestrx scri-
psislis. Ei qnidem libenler id fecimus, qui talem
flduciam in vobis habemus, ut quxcunque parlicula
i Deberenl supplel Teulel, et codex fert debberent.
Ediii banc voccm omiserunt.
i Post D. Bouquelium et Teulet ad Otgariuin
directam fuisse hanc epistolam putavimus. P.-ior
ediilit ut codex ms. Dominn sancto H. G. Ii. 0.
rever.
1 Forlasse ille est Gibiiinus, qui ex comile mo-
nacliiim induil iu Rlicineiisi S. Kcmisii cecuobio.
'- Tulel, Hlotharh.
" lletli ex abbate Mcdiolaiicnsi faclus est Treviro-
rum anlisles anno 8U. Mabillonius qui libro xxxiii
Aunal. Bened., num. 00, in anno 847 ejus obitum
collocat, illumduTerl usqucadaimura85i, lib. xxxiv,
nuin. 3.'>
i:.
de sar.ris bcatoram mariynun cineribus ad v
vencrit, lalis ei honor cxhibealur, qualcm totis eo-
rum corporibus cxhibcrc de.bueramus, nisi dcsidia
el negligcntia a debito iilis honore retardaret. Quod
autem per nos cognosccrc vcluistis, minime u>s dc
his ceriiores rcddere valemus, quia pene nihil inde
adnostram notiliara scietis pcrvenire; neqiie nos
de liis magnopcre curiosi sumus de quorum cogni-
tione nullam utililatem ct parvani percipinins volu-
piatcm. Optamus sanctitatem vestram, nostrx imbc-
cillitatis memorem, in Chrislo semper benc valcre,
sanclissime ct reverentissinie pater.
EPISTOLA XI.
KPISTOF^. 5 i
per- A faciendum ile uno illormn difficile esl, id cst, femi-
na, quam in melius quam ego nosii, si a tc, siue
culpa, in conjugiiim possit assumi. Nam de dispen-
sa, quain in Aquis acccpistis, null.im volo aliam rc-
Iributioncm nisi amiciliam luam. De Jopila vero,
quando insimul fuerimus locuti, juxta quod tunc
inter nos convcnerit, facere paralus suin : ct ideo
libi modo plur.i pei lilteras meas imiicare non pos-
sum. 0|iio ut scmper bene valaas in Domino.
EPISTOLA XIV.
AD CF.KWARRtM PI!IRI lOTHECVKIUM.
Dileclissimo fratri Gerwavdo. Egiuhardus sempi-
lernain iu Domino salntem.
Dubium mihi cst utriini de :e sentire debeam,
Magnifico el honmabili aique illusiri viro llruot- „ quoil aut iiitcras meas non intellexisses , aut de
periculo meo non curasscs ? Sed facilius in emn sen-
stun adducar ' ut arbitrer propler aliquas oecupa-
Al> HRlOlir.Kll M (OMITFM.
herto, glorioso coniili, alenuim in Domino salu
tem.
Rogo benigniiatcm vcsirani ul mihi mandare di-
gnemini quid vobis placeat vel ", ul modo lieri de-
bcat dc causa Alalifridi, liominis nostri, ulrum cx
tolo dimiltcnda sil, an ilie adhuc sperare debeat
qnod '' ;«(I snam jnsiiliam, per vestruni adjulorium,
pcrvcnirc mereatur. Nam ego lolani causain, ct
qualitcr a vobis per veraccs homines inquisila est,
simul cuni Ail.illiarlo et Gcbuino comilibus palatit,
donino imperalori indicavi : cl ille respon il niihi,
mirum sibi vi:Ieii cur illa causa jam fmita non
fuissct. Idco prccor dilcctioncra veslram nt non
milii mandare dediguemini <•, quid praedictus homo
tiones scripta inea a te paruni diligentcr lecla ct in-
lellecla fuisse, quam ut credara charitatem tuam
comminali niilii pcriculi curam non habtiisse Hor-
tariseniin, iino ronsiliiim das , ut, omissis iuarly-
ruin excubiis, quibus indcsinenter a.Iesse el intercs-
sc JUS.-.US sura , palatium petam ; cuni miiii seplem
dierum absentia poenalis fulura denuntiata sit : quoe
non soium in mora in palatio facicnda , sed ne iu
ilinere , quod ad palatium pergendum est , cavcri
potesl, prx-serlim a me qui, lani proplcr vi:e tiiflicul-
l.ileiu quam corporis imbecillam valctudinem, raro
celcrius quam scptem dierum spalio de Aquis atl
noster de ipsa sua causa facere debcat. Opto ut ., marty rum limina potuipervenire. Sed jamnunc rogo
seirper lieuc valealis in Domino
EPISTOLA XII.
AD LIUTIHRDLM PRESRYTERUM ET ERF.MBERTLM VICE-
DOMIUM.
I:i Chrisli nnntine, Eginhardus abbas, Liuthardo
presbytero et Ercmberlo. vicedoniino, lidelibus no-
stris, in Domiuo salutem.
Notura sit vohis quod nos YVillibaldo presbylero,
fidcli , ut credimus, noslro, injunctum habemusut
ceiisiiin nostrum recipiat ab Imminibus nostris, tam
apud S. Bavoncm quam iit Blandinio monasterio.
Propter hoe niiuimiis illum ad vos, quia volumus ut
ciadjulorium faciatis ut eumdem censum et pleniler
e| in bono argcnto ieeipi.il J. Opto ut scniper benc
valealis in Domino.
EPISTOLA XIII.
All POPPONEM COMITEM.
Magnificn ct honorahili atque illuslri viro Pop-
poni , glorioso comili , Eginhardus seropilernam in
Dumino salutein.
Dicltim esl uiilii quod nic rogasses ut de trilius
capitulis te ccrtum faccreni : quod utiqtie mihi ad
"Codcx elTeulctcomma et vocem vel non liabenl.
i> Tculet ut.
c Melius liabel Teulet, Ut nnnc tnilu mandure di-
gnemini.
d I). Tcnlcl bunc locum in eililis tnrbalnni et a
Dom. Bouquetio omissum sic restiluil : Et eum re-
ceplut fueril, votumus ut vos itlum ud Iwc adjuvclis
ut cum nd nos perferre vnleat.
atquc o' nhe dcprecor utscriptum , quod lil i misi,
iieriim iclegerc alque intelligere >■*, mihiquc, sic-
ul le jani dudum per litteras ineas rogavi , qnid
tilii dc illa revelatione alque mandatis, quibiisoli-
slriclus sum, videatur, rescribere non graveris. Non
deeriinl perlatores, si hoc quod scripseris Bonoil >,
viccdomino nostro, mittere volueris. Opio vossem-
per bene iiiDoinino valereb, charissimealque ainan-
tissime frater ct domiue.
EPISTOLA XV.
IN PERSONA POVJF. AD RI.IDTIT.IT.
Dileclissimx sorori Blidlhrul , Roma ■ amica ct
bene cupiens tua, aclernam in Domino salutcm.
■pv Quidam servus vcsier de Hakcshah, nonii e Wc-
nilo, quamdam liberam feminam accepil silii in con-
jugiuin, ct inodo timendo iram vestram, siinul et
douiini sui Albini , confugil ad limina sanclorum
Marci lliuiel Petii. Pro quo rogochat ilatem luam ut
mea vice apud iiluin intercedere digneris, quatenus
ei liceat, cumsua elluagratia, feminam illam qnaui
accepit, babcre. Opio ut semper bene valealis i .
eGerwardus isle bibliothecarius eratpalatii.
' Codex, udduror.
s I). Teulet. addil velit.
i' Teulet baliet ex codiee, opto ut scmpcr bcnc va
lcas.
' Pct/ius, liie pro Boma.Imma, nomcn Eginhardl
uxoris, legendum pnlat.
I Teulel addil, in Domino.
r,i5
EPISTOLA XVI.
AD IIATTOMM COJ1ITEM.
Dilcciissimo amico nostro Haltoni , glorioso eo-
mili , Eginhardus ajternam in Domino salutem.
Quidam homo vester, nomine Hunno, venit ad
limina sanctorum Mavcclliiii ct Pctri, veniam postu-
lansproeoquoclconservamsiiam, ancillamvcstram,
sibi in conjugium sociassct sinc vestra jussione. Pro-
pterhoc precamur benigiiiialem veslram uta vobis
indulgentiam «le bocfaclopcrcipere merealur, si de-
lietum cjus venia dignura fueiit inventum. Opto ut
semper bcnc valeatis in Domino.
EPISTOLA XVII
AD HRARANUM a ABBATEM.
EGINIURDI ABBATIS
A Notum sit libi qni
;ic
uinus nt, quando l«ec opi-
slola nostra ad te vencrit, statnnsine ulla dilalionc,
prajpares le a<i lioc ul, xv kal, januarii , iii csi vi
dicbus anle Natale Domini, obviam missonoslro II.
venias in villa nosiraqiuc dicilur Heilambrunno : et
quidquid ille tibi de verbo nostro , simul cnm aliis
comilibus et Qdclibus noslris, ad fiiciendum injun-
xerii, facerc studeas, ct laliter exinde agas, qua-
literin tua Qdelilate bonam habemus Qduciam. Benc
vale.
EPISTOLA XX.
1N PEKSONA lll.UDOWIC.l IMPERATORIS, AD II. EJUS
FIDELEM.
In nomine Domini Dei el Salvatoris noslri Jesu
Chrisii, Hludowicus, ordinante divina proviilentia,
ReverenlissimoChristi famulollrabano, venerab.h B imperator allgustuSi H. Qdeli nostro.
abbati, Eginhardus pcccator.
Qnidam homo vester, nomineGundhartus, rogavil
nos pro se apud vestram sanctitalcm interccdere,
ut, sine offensione vestra, immo cum gratia vestra,
sibi liccat iter exercitalc, quod prajsenti tempore
agcndum est, omillere, ac domi manere >> ; asserens
sc ad hanc remansionemmagna cogi neccssilate, pro
eo quod faidosus sil, et cum inimicis suis ct his,
qui vit;c ejus insidianlur , hoc iter agere non au-
dc.il, prasscrtim cnm illn comile, cuni quo ire jube-
tur, qucm sibi dicit esse inimieissimum. Ideo rogat
ut euui in lanliim periculum veslr.e jussionis aucto-
rilas non impellal : sibi curee cssc , scque provi-
dere titcum cxaclore hcribanni, si venerit, ct eum
compcllaverit , sine vcstro labore se pacificet. Non C Christi, Hludowicus, divina ordinanle providentia,
vos rogarem de hac causa, nisi angustias ejus at-
i|,iepericulacomperia haherem.Opto utsemper hene
valealis.
EPISTOLA XVIII.
41i MARCURADUM VICEDOaiNDB.
Dilecto amico noslro Marchrado, c vicedomi-
uo, Eginbariliis oetcrnam in Domino saluiem.
Duo servi S. Marlini , de villa Hedabach, nomine
Wiliirannus el Otbcrlus, fugerunl -i ad limina bea-
lorum Chri=.li marlyrum Marcelliniet Pelri, pro eo
ijiio>1 fvator corum quemdam socium suum occidis-
sel : rogautes ut eis iiccat solvere illum weregel-
dum pro fratre suo, el ut ei mcmbra perdonentur.
Proindc rogamus dilectionem tuam ut , in quantum ^
possibile est, ei parcere digncris propter amorem Dei
ct sanctorum ejus, ad quorum limina confugerunt.
Oplo ut semper bene valeas in Domino..
EPISTOLA XIX.
IN PEBS0NA HLUDOVVICI IMPEBATORIS, AD C. COMITEM.
In nomine Domini Dei et Saivaloris noslri Jcsu
Christi, Hludovicus, divina ordinante providentia,
imperalor augustus, G. coiniti.
a Rahanus abbas Fuldcnsis faclus anno 822, Ot-
gario in episcopatu Moguntiacensi successit anno
847.
k Teulet, remnnere.
c Teulet addit glorioso.
"i Tculct, confugerunt.
Nolum sit tibi quod volumus ul unum de filiis
tuis, vasallis nostris, qucin tu novcris quod hoc mc-
lius facere possit, praeparatum esscjubeas, ut, quandn
R. comes et H. missus noster per illum nobis aiiquid
maudarc voluerint, sine mora vcl larditate, ad Tu-
rones pergcre possit ; quia ibiaut nos ipsos, aut di-
lectam conjugem noslram, Domino volente, inventii-
rus est. Vidc ut nnllam exindc habcasnegligentiam,
si graliam nostram velis haherc. Opio ut semper
benc valeas in Domino.
EPISTOLA XXI.
IN PERSONA IILUDOWICI IMrERATOKlS, AD T. EJUS FI-
DELEM.
Iu nominc Domini Dci cl Salvatoris noslri Jeslm
impcrator augustus, T. fideli nostro.
Notum sit tihi quod volumus ui ad boc le pnepares
ut, quandocumque IIRT. e comes et II. missus no-
ster per te noliis aliquid mandare voluerint, stalini,
sine mora vcl aliqua larditate, cum ipso mandalo, ad
Turonos f pergere possis : quia ibi aut nos ipsos, aut
dilectam conjugem nostram, Domino volcnte, inven-
lurus es. Vide utiiullam exinde habeas negligentiam,
si gratiam nosiram velis habere.
EPISTOLA XXII.
AI> A. MISSUM DOMINICUM.
Dileclo fratri et amico A. misso dominico , Egin-
hardus sempiternam in Domino salutem.
Putabam libi bene cognitum csse quod homines
nostri, quos in istis partibus babemus, sccundum
Ordinationem et jussionera domni impcratoris, ad
cnstodiam maritimam fuerunt non solum eo lem-
pore, quando ille .... oriam B profectus est, sed
ciiam quando Aurclianos perrexit. Et ideo non vide-
tur niilii justmn esse ut heribannum solveredebeant,
qui non aliuhi fuerunt, nisi ubi ipse imperalor pra?-
cepit. Et idco precor dilectionem tuam ulnobis spa-
tium indc dones, donec domnus imperator venerit, et
f Sie codex ; at Teulet hahel Urotbertus.
1 Mclius, Tenlel, Turones.
B Teulet pulat has lilteras oriam cssc finem no-
minis alicujus civitalis vel regionis el suppl ndum
esse llajo, et ila legendnm foret Bajoariam.
517 EPISTOLA
nos illum admonebimus de jussione sua, et ille tunc A
prweeperit qualiler illi placnerit. Opto nt semper
bene valealis in Pomino.
EPISTOLA XXlll.
m
All VICEDOMIM'M SITM.
ln Chrisli nomine, abbas Eginhardus vicedomino
et fideli nostro salutem.
Notum sit quia volumus ut homincs aliqnos miiias
ad Aquas, qui mansiones nostias omendent alque
restaurent, et ea, quac nobis ibi necessaiia sunl ad
habendum, id est farinam, bracem, vinuni, forma-
tem, elcxlera, secundnm consuetudinem, tempore
oppnrtuno illuc venire facias. Boves vcro, qui occi-
dcndi sunt, volumus ut facias ad Ludinacam venire,
EPISTOLA XXVI.
AD AMICIM SIIM V.
Ev. SS. h.
Fiuinoldiis lilius N. comitis , cujus N. sororem
babet, magis inflrmilate quani sencctute confectns
— nam continuo ac gravi pedura dolorc vcvatur —
habct beneficium non grande in Burgundia, in pago
Genawense, ubi pater ejus comcs fuit, et timet illud
pcrdere, nisi veslra benignitas illi opituletur, co
qnod prae infirmiiaie ° qua premiiur, ad palaiium
venire non potcst. Idcirco precatur ul, in isla neces-
siiale, domnum iraperatorem rogare digncinini, ut
permiltat sc habere bcnclicium, quod avus ejus illi
concessil, el pater bahcrc permisil, quousqiie, vi-
ibus recepiis, ad ejus pr;csciitiam venerit ac sc
et ibi occidere : unum ex his volumiis ut dari facias B solemni niore commendavcril. Bene valc , ignlo-
llruollouge, et illa minutalia alque interanea, qux
ad nostrum opus servari non possunt, volunins ut
rientnr ad illam familiam qux ihidcm est. Nos veio,
Domino adjuvanle, si vila comes fucrit, volumus,
eirca missam sancti Martini, ad palatium vcnire : et
ideo voliimns ul bacc omnia junioiihus etiam nota fa-
cias, eisque ex verbonoslro prxcipias ut similiterde
expensa nostra facianl, sicut te facere pr;ecipimus.
Bene valc.
EPISTOLA XXIV.
AD QUEMDAM MINISTKUM Sl I M
In Chrislinomine, Eginhardus, diclus abbas, N. in
Domino salutem.
Notum libi facimus quod cera indigemus ad servi
rum anianlissiiiie, sic oplet d igiilus luiis velulus et
infirmus.
EPISTOLA XXVII.
AD N. COMITEM.
Magnifieo et bonorabili alque illuslri viro N. glo-
rioso comiti , Eginhardus sempiternam in Domino
salutem.
N. vassus dominicus, fratcr uxoris N. comilis,
morho pcdum ct scnectutc gravis , volcbat vcnire
ad domnuni imperalorem : sed non poluit propler
infirmitalem suani. Cum primuoi potuerit, veniel ad
serviiiiMii cjus. Interim poslulat ut sibi liceat bene-
ficimn siniiii hahere, quod ei dnmnus Karolus iinpe-
rator dedit in Burgundia, in pagoGenawense, usque
tium nostrum, et boc in istis locis recupcrare non C dum iUe ;"' pra?sentiam ejus venerit, ac se in manus
possumus, quia parvus provenlus mcllis fuil pcr
hos duos annos in islis regionibus. Mco volumus ut
tractes atque considc cs cum N. qualilcr, si fieri
potest, unam samnatam » facialis siinul cinn vas;il-
lis noslris, quiad nos de isiis parlibus, post inissam
sancti Bavonis, icvertunlur. Bene vale et ora pro
nobis.
EPISTOLA XXV.
AD N. EIMSCOrUJl.
Domino sancto ci merilo vcnerahili N., reverendo,
Eginhardus pcccator.
Quidam scrvus Sanctae Marix, nomincN., ad ve-
stne sanctitatis pcrtinens potestatem, venit ad limina
ejus commendaverit. Mihi quoque rectuni ct utile
vidctur ut ila fiat, sicnt ipse dcsiderat, quia vir
bonus ac prudens est, et bonae famae intcr vicinos
suos, et vos bcnc facietis, si eum in hac re adju-
vare digneniini. Oplo ut senipcr benc valeatis in
Domino.
EPISTOLA XXVIII,
AD N. COMITF.M.
Maguifico et honorabili atquc illustri N. glorioso
coniiti, Eginhardus aelernam in Domino saiuicrn.
Bogo henignilalein vestram ut hunc juvenem N.
apud domuum imperaiorem adjovare dignemiui, ut
beneficium , quod ipse et fratcr suus habent , non
bcalorum Chrisli martyrum Marcellini ct Petri, pro J> perdant. Ilaheiit eiiim in pago Tiirnacense <= man-
scclere quod cominisii interfiricndo socium suiim
prnpter scandalum quod inler eos fuit exorium.
Proinde precamursanctilatem vestram ut, ob reve-
rcntiam eorumdem niarlyrum, ad quorum limina
confugit.ei parcere dignemini, ut, indulla membro-
rum inlegriiate, verhcrumque poena, liceat illi solu-
lione pecuiiix componerc atque enieiidare quod mala
voluntate commisit. Optamus sanctitalem veslram
semper in Christo bene valere, sanctissime ac revc-
rentissime pater.
■ Teulet addit, nobis vcmrc.
b Sic D. Bouq. ; at Teulct Einhardus V. suo stt-
tuiem.
sos xv, et ullra Hrenum mansos v. Ipse vult cuiii
beneficio quod in Tornaccnse cst, scrvire doncio
imperalori, ct ut Irater suus, cum illo quod ultra
Hiciium est, se ad N. commendet, et tamen com-
muniter illnd beneficiuin totiiin habeant : sed ille
non vult ci ad hoc conscntire, nisi domnus impera-
lor illi praecipiat. Nam nisi hoc factum fueril, pcr
dunt illud beneficium quod ultra Hrcnum bahent
Ideo precatur bonilatem veslram ut inde domniun
imperatorem rogare dignemini, ut fratrein ejus sic
faccrc jubcat ; ct ipse paratus cst facere firmitalein,
c Codex et Teulet, propter infirmilatcm ■
d Teulet, Optat.
c Sic codex ; Tculet, Tornacense.
519
KGINIIARDI AMUTIS
K20
qiialcm domno imperalori placueril, quod bcnefi- A
cium snum communilcr cum fralre suo habere non
vnli. srmper ». Opio ut semper bene valeatis in
Domino
EPISTOLA XXIX.
AD N. SACEKDOTI-.M.
Domino sancto et merito vcnerabili N. sumnii Dei
sacerdnli, Eginhardus peccalor.
Venienlem ad nos Eburoncm, propinquum ct Gde-
lem vestrum gratanti animo susccpimus, exisliman-
tes eum iliutius apud nos esse mansurum. Sed quia
ille advos redire festinat, noluimus illuin sine litte-
ris noslris dimittcre, nc si vacuis inaniluis redirct,
ad nos non venisse pularelur. De his tamcn eausis,
nnde se cerli aliquid ail vos allaturum existimavit,
niliil vobis ccrti significare, aut pcr illiun indicare B
possum, quia mulatio rerum, qu;e nuper in lioc
regnn faeta est, in tanium n: s conlurbavit, ul peni-
tus ignoremus qnid agerc dcbcamtis, nisi ut, secun-
dum verba Josaphat, oculos nostros ad Dominum
dirigamus; et, juxta vcrba Philonis, impioretur di-
vinum, quando humanum cessat auxilium. Ipsum
autcm latorcm prxsentiuin Eburonem , quamvis
nobis h propinquus sil, charissimum, vestrx dilc-
ct oni r commeiidamus. Confidimus euim in Deo,
licct nunc fieri non posset, quod eum iterum, opi-
iiilautc divina clementia, Ixlum ct hilarein, oppor-
luno tempore , ad vos rcmittere debemus. Optamus
ut sanctitalem veslram , benc valentem et nostri
nteiuorera , divina gratia serapcr et ubique eu-
stodial. C
EPISTOLA XXX.
Al> VISSIMM FII.IUM SUUJI.
Charissimo filio '' Vussino in Domin6>salulem,
Vereor namquc, lili, et valde mcluo quod, relicto
ovili, ncc tui nec nui memor csse dcbeas : quia ju-
ventus immalur.i , nisi lrenis disciplinx coercita,
baud facile pcr juslitix incedit vias. Quamobrcm,
mi nate, stuile probos xmulari niores, et qiiem le
semper sequi horlabar, ne ullo pacto offensum ba-
bcie velis : scd profcssionis c l.ux niemor, quan-
tiim ipsc annuent, cui tc totum commisisti, ejus
mandatis insiste disccndis. His edoctus, et in operc
corum assuclus, nullo \ilalis scientia' commodo ca-
ivbis. Sicut le prxsens monui, in studio disccndi lc IJ
exercc, et quidquid ex ipso iucidissimo ct abundan-
lissimo niagni oratoiis ingenio assequi nobilis scicn-
tix polueris, uihil inlactum rclinque : niaxime au-
tcin probos niores illius, quibus excellit, imitari mc-
inenlo; iptoniam grammatica et rhetorica, cxtera-
que liberalimn artiuin studia, vaua suut, el valde
■ Teulet kabere vultsemper; .... expungit voccm
»ii/i.
h Teulet, vobis.
' lilcm, eteclioni
i Vussinum Eginhardus ex linma conjugc suscc-
pcrat.
e Ex his verbis colligil Mabillonius Yussiiuim nio-
nacbuin fuisse, forte in monasterio Sclingcslaitiensi,
nociva servis Dei, nisi pcr gratiam divinam honis
inoribus subcsse nnscanlur : quia scicntia inflai, cha-
riias vero xdifical. Melins mibi qiiidcm cst ut te
morliiuin vidcre conlingat, quain inflatiun el sca-
lcntcm vitiis. Non cnim Salvnioi a se miracuiorum
faeta, sed mansuetudinem cl cordis lnimililaicm di-
scere prxccpit. Quid plura? Sxpc hxc etalia bujns-
modi a n:c audisli. Ulinani aliquando eontingat islis
(lelectari,quibusiniindiliacordiscorporisque, per Dei
auxilium, asscquitur. Misi igitur libj vcrba etnomina
obscnra cx libris Vilruvii, (]ii;e ail prxscns occur-
rcrc potcrani, ut coru u notiiiain ibidem pcrquire-
res. El crcdo quod eorinn inaxima pars libi i!c-
moiisiiaii possil in capsella, quam donmus E. co-
luuinis eburneis, ad instar anliquorum operum, fa-
bricavit. Et propter illud quod Vitruvius nominat
sccnogiapliiani , interroga quid sit qnod Viigi-
lius iu III Georgieorum libro scenam vocal. Dicit
enim :
' Ad dclubra juvat, caesosquc videre jmenros,
Yei sccnaul >erslsdiscedat Iniuhlins , uiquc
l'iu laii r.i iniexli tullant aulxa Itriiaiuii.
Vale.
EPISTOLA XXXI.
AD N. EPISCOPUM.
Domino sancto ct meiito venerabili N. episcopo,
Eginhardus sempiternam in Domino salutein.
Quamvis mc mullum conlrislct quod te, amantis-
sime dominc, per «, in hoc niolcslissiino
eorporis veslri labore positum audio ; tamen non
minimam capio consolationem, quod htinc laboicui
tibi proliccre, ct ad purgationem anim;c pertinere
non ignoro. Crcdo enim quod ideo te divina iniseri-
cordia tamdiu in boc morbo corporali niaceiari
penniit.it, quod te, hoc corpore migrantem, emcn-
daliini recipiat. De orationibus vero pro te faciendis,
certam facio cbaritatem luam quod, in quantuiii
inihi Deus vires ct possilililatcm concedere digna-
lus fuerit per cos, quos auditione dignos xstiniarc
possum, certare eurabo, qucmadmodum et te erga
meani pusillanimitatem fiduciam habere cognosco.
De recuperanda eoipoiis salutc licct nunquam sit
dcsperandum, quia potens cst Deus de creatura sua
facere quidquid voluerit, tanien inelius est unicui-
que nostrum ad certa se prxparare, quam, propler
incerla, qnnd necessarium est, vclul meliora spe-
rando L, ncgligere Opto tit semper benc valeas in
Domino.
EPISTOLA XXXII.
AD AMICUM.
C.iiaiissimo meo Eginhardus peceator, jam in
extrcmo positus , tuus lamen tuoruniquc, donec
snpcresi llatus, Dco leste, fidelis.
ex quo, reliclo ovili, Fuldam accesscrit ad Itabauum ,
inagnnni illum liiu I dubie oralorcin, cujus probos
mores filio imilandos proponit.
' Addit Teulct versum sequentem :
. . . Jam nonc solemnes ducere pompns.
8 Supplet lilteras D. Tculcl, cjtisque punc'ua-
lionem sequimurnt sensui aptiorem.
h Teulet, speranda
521 EriSTOL^:. 541
Commcndo , dilectissime mi, lux cbarilati ani- A gruaiii factis vestris mcrccJem rctribuere dignctur.
mam, e corpore subJilo peccalis cgrcssam , ut cani
in tuo tuoruinque li lcliuni consorlio adscribi d.gne-
ris : qualenus, sanrtarura studiis oralioniiin , pio-
rumque precibus fralrum, roisera adjttvata anima,
lorum quiddam « refrigerii accipere mercalur. His
iiaque, proplcr uimiam magnamqiic angustiam car-
nis vel spirittis, broviler prxlibatis, dcprccor, dile-
ctissime uii , ut siimmam , pio amore Dci ac niex
vililatis amicitia, ccclcsiarum, niex parvit.iti com-
ntissarum , adbibcas curani , nc post obilum nicum
lupi locum saiictitatis invadant rapaces, gregeniquc
Iiumillimum dispergant : sed poiius eis talis concc-
datur rcclor , qui Dcuin amarc noveril vcl limere,
el bis, qui subilili sunl, misericorditer snbvenire.
Pioniilliinus etiain quod el noslram parvilalcm ad
volunialem vcstram faciendam paratum habere de-
bealis. Benc valete.
EPISTOLA XXXIV.
»I> LOTIURIUM IllPF.RIl CONSORTEM
Vivat Dominus meus, piissimus Augustus, in pcr-
petuum.
Qiiunlam curam cl solliciUidinem crga magniludi-
11*111 veslram mca pusilliias gcrat, non facile vcrbis
explicare valeo. Quoniam xquc vos atque piissimum
dominum meum, patrcm vcstrum, scmper dilexi, et
xqu.iliter ambos salvos csse volui, poslqnam vos iu
societatem nominis ct regni. consensii totius populi
sui, assurapsit, mexquc parvilati prxccpit ut veslri
Fralrcs vcro noslri tuique fidelissimi cx moiiaslcrio B curam gerercm, ac vos de inoribus corrigendis, cl
N. fratcr quidam •> intcr cos, proximum niilii , sibi
prxesse optavernnt, juvenem quidcm xlale, sed
moribus, ul puto , seno.in ; cujus prngcnicni hene
nosti, c lilins N. fraicr N. cl miiltorum nobilium
proximus. Qucm Wormaliamd direxerunt el, adhuc
vivente me, dum N. me visitarc dignatus est, prx-
senlem commendaverunt. Qui valde ct cum nuiltis
lacrymis , milii vcl propinquis mcis, adslante N. co-
mite, promisit e N. precibus compulsus annuit
quod, si apud Deum facliim sit, ipsum loco meo
optassent. Unde mcniento, dtilcissiiite, ul boc non
diflcralur , sed ul fiat maxime adhibe cerlamen.
Millo pallium unuin, quem f rngo fralrilius ad S.
Servatium dari jtibcas, nt mci menlionem facianl.
honcstis atque utilibus sectandis, sedulo commonc-
rem. Scd licet in his mcam operam, ininus quain
dchtiit, utilem vobis silis experti, tamen volunlas
fidelis non dcluit, nec adliuc quidem deest, qux mc
tacere non pcrmiltit ; quin potitis cogit ut vos dc
vcstra « cognoscat, quod quidam homincs, sua
potius quam veslra conimoda qiixrcntes, mansuelii-
dinem vcslram sollicitent, vol isque persuadere co-
nentur ut, postposito paterno consiiio, ct obcdienlia
dcbita derclicta, locum, vobis ad regendum atque
cuslodiendui» a piissimo genitorc vestro commis-
sum, dimittatis, et ad illum, ipso invilo, et ncque
volente neque jubcnte, veniatis, etapud eum, quam-
visilli non placeat, permanealis. Quo quid perver-
Tux charilali mulum nieuin dari prxcepi. Imma, ^ sius vel indecenlius excogitari potest ! Videle quatis
soror dilectissima, his esto adjulrix, libique animam
commendo ! Jani plura loqtii angustia non permiltit,
atlamen animani roeam ilerum prccibusvcstris coin-
nirndo.
EPISTOLA XXXin.
At> N. i.OMI IT.M ET N. IUDICEM, MISSOS DOUl.MCOS.
Dilectis in f.brislo fratribus el amicis, N. comiii,
N. judici , gloriosis missis domni imperatoris ,
Eginhardus in Domino salolcm.
Homiues nostri , qui dc islis parlibus ad nos ve-
niunt, solent nobis narrarc de bona voluntatc el de
benignitate vestra erga nos , in eo quod hom nes
nos.ros servatis, el eis parciiis in qualicimque loco
sit, el quantum mali habeat ista persuasio. In pri-
mis siquidcm, ul mex pusillita i videlur, hortatur
vos ut Dci prxccptum, qtio parcntifcus bonor exhi-
beri jnbclur, parvi pendatis, et longxvitatem, qu;e
pro remuneratione conscnati lnandali promitlilur,
pro nibilo babealis : deinde ul, abjecta obedienlia,
iiiobcdienliam pro illa assumatis, cl contra eum,
sub quo subjeetionem humililcr vos agere debuc-
ralis, per clalioncm contuniaciter erigalis : tum ul
per contemptum et inobedienliam c!_arilate depul-
sa, discnrdia, qu;e niiuqiiam intcr vos vel nominari
debuil, in tantum excrescat, ut, inter quos amor
esse debuit, odiuni enascalur : quod ne veniat sum-
ilbs parcere polestis, tam in hcrihannis quani in „ mopere cavendum esl. Credo enim prudentiaui ve-
aliis causis ad veslriim missaiieum pertinenlilius.
Unde vobis , ut dignum est, magnas a^imus gralias,
Deuinque rogamus et sanctos ejus nl vobis non so-
lumhic, inpra.senti vita, sed eiiam in futura, con-
* Sic babet cmlex ; at Teulet meudani codicis cor-
rexit edendo, qitemdam.
J> Mendosum codicem non scculus esl D. Teulet et
edidit [ralrem quemdam post Mabillonium, Ann. ord.
S. Ben.
c Addit Teulel modo paraphrasis, esl cnim.
4 Idem post Wormatiam, inler uncos ajilit, fta-
tres noiln tuiqne.
« Post puncta qunqite edidit Teulet , diccns in no-
tula hanc vocem in coiire distincte legendam, quam-
vis ah cdilis omissam. Sed verbuni qtio I proxime
prxcedit perspicacionim oculnrum aciem prxlerit.
PiTnoi.. CIV.
siram minus laicre, quanla abominalio sil apud
Denm filius contumax ei parentibus inobedicns, cum
euni Dcus, sicut in Deuleronomio legcre polestis,
per Moysen ab omni populo 1. pidari prxccpit. Qua-
1 Sic codex ; atTeillct qund post D. Buuqtietiuni,
qui iu textu leelionem cojicis servavit.
B Post verba ut vos de veslra, dominus Teulci
ex coJiee recenliori ad lidit ferc tres lineas ediiis
hiic usqne incognitas et quje sensum adimplent. Non
regre fcret doctissimus Eginhardi ediior si in noia
htinc locum prout ab illo restitulus est, exhibemus ;
ergo ila se habel : Cugit ut vos de veslra [salute
commoneam ct in quibus periculum veslrum cavere
debeath breviter aperiam. 1'ervemssc ad parrituiis
tnea' notitiam magnitudo i.s.r.i] cot,<toscat, etc.
17
■iCIMl.VKDl ABBATIS
824
propier admoneitdotn censui iicpli.aiem » vesirara A enim sciens noslrara amiciliain, pulavil ine hoc
ut, per prodentiara a Deo \obis coiicessam, caveatis
pcriculum vestrum, nei|ue arbilrcmini hanc divinam
scnlenliam posse a quolibcl conlerani, licci in veteri
lege conscripia sit. Est eniin una <lc niultis, quas
majores ac doclores nostri, sancli videlicct Patres,
tam pnesentibus quam prasleritis b lemporibus, tain
chrislianis ijuain judxis, obscrvandas esso censuc-
iiini. Amo vos, Dcus scit, et iilco tam fiducialiter
admouco : nec vos vilitatem pcrsona? admoncniis,
sed salubrilalcm consilii, considerare debetis. Op-
lu, ctc.
EPISTOLA XXXV.
Al) N. A.BBATEM.
D miiiio sanclo el merilo vencr. N., revercnlis-
simo abbati, N. [i. e. Egiuhardus] pcccator.
Anticoruin meorura rclatione didici 1N. (abbatcm
.111 episcopiini noniinare dcbeam ignoro, quis ille sit
vos oplimc noslis) (|uod in rebus, ad suuiii profe-
ctuiii perlinentibus, vestro salubri ct pruderitissimo
soleat uti consilio. Quapropler visuni cst milii ve-
stram sanctiiatcm precari ut apttd memoralum vi-
ruui pro nepolc ipsius Eburone, qui iiunc Metis mo-
ratur, loqui, cumque rogarc dignemini ut eum spe,
quam illi fcccrat, non fraudaret, se.l potius in pro-
missa ei erga se benignitale pcrmanere vellet. In co
vidciicel, ul iu paupertale constitutum de faculta-
liljus suis ailjuvarc dignelur, ut, propter penuriam
ct indigcntiam reruin nccessariarum, ncccssitas illi
non evcniat illum locum omiltendi, in quo cum ipse
apuil tc impetrare potuisse. El ego, in tua dilectio-
ne coulidcus, pelo ut voliintaicni ejus in bac causa
adimplcre non giaveris. Opto ut scinpcr bene va-
leas iu Domiuo.
EPISTOLA XXXVII.
*D N. VlCl UOMINHI SLXM.
ln Cluisti nomine Eginhardus N. vicedomino.
Hiramur valde proptcr quid c omnia sic rema-
nere potuissent, sicut remanserunl , quac tibi fa-
cicnda commisimus. Nam , sicul audivimus, de illa
annona, sive ad farinam, sivc ad bracem faciendam,
qiiam ad Mulinhcim tnittere debuisli, nihil misisti :
nec aliud aliquid, nisi triginla porcos, et illos ipsos
iiiin bonos, scd mediocres, ct Ircs modios de legtt-
jj uiiiie : dc cxlero nibil. El iion solum hoc, sed etiam
illud quod, in lolo biberno islo, nce tc, ncc missiim
tuiini aliquem, vidcre potuimus, qui nobis aliquid
de istis partibus adnuntiarel. Quod si majorcm uti-
lilalem de Frideslare babere non possumus, nisi
quanlum tu nos indc habcre feeisti, nescimus cur
illud bcnelii iiuu habere debemus. Nunc ergo, si libi
dc gratia nostra ulla cura sit, roganins ul negligen-
liam tuam emendare studeas, et nos cito cerlos effi-
cias quiil de te sperare debenius.
EPISTOLA XXXVIII.
AU FRATREM K.
Dilecto fratri N., Eginbardus in Doinino salu-
tem.
Volumus iit Lgiuunelo dc verho nosi.ro prxcipias
constituil. Quod profeclo cvcniet, nisi ab co, ne C ul faci.vl uobis latercs quailralos, habcntcs in omnem
evenial, fucrit ante provisum. Leviler boc proviJcri
potcrit, si in pro nissis suis, quibus eiim ad sibi
cotiscnticndum compulit, permanere voiucrit. Opto
sanctitaicm vestrara, noslrae pusiiiitatis memorem
senipcr in Clirlsto, bene valere in Domino.
EPISTOLA XXXVI.
AIi AMICUM.
Dileclo fratri el auiico charissimo N., Eginbar-
dus ac.crnam in Doinino salulem.
N. comes rogavit inc ut te precarer de illis por-
cis, quos tn in cjns ministcrium ad pascendum mi-
sisti, ul ei liceiel eosdem porcos sibi rclinerc,
usqiicquo crassiores ei meiiores licreiit, ci illc cos
justo prctio ad opus dominicum comparassel. Illc II lutem.
paricni duos pedes manuales ct quatuor digitos in
crassitudiucin, numero t.x, ct alios minores, simili-
ter quadralos, babentes in oinnein parteni iiuum
semisscm et quatuor digilos, ct in crassitudinc di-
gitos tres, nuinero cc. Misiuius libi per hunc hoiui-
nera dc scminc lapitri d, quad volumus ut in largo
loco scminari faeias : qu;e solct in magiiam hcrbam
excrcsccre. Bcnc valele.
LPISTOLA XXXIX.
All EIIF.BITANOS, 1N PFRSONA llt.LDOWICl IMVERVTORIS.
lo iiomine Domiiii Dci ct Salvatoris nosiri Jesu
Chrisli, N. [i. e. ILudowtcus], divina ordinante
providentia, imperator augustus, omnibus primati-
bus, et cuiicto populo Eiiierilaiio ' in Domino sa-
" Ev bis verbis Iinmam uxorem Eginbardi, iiliam
fnissc Caroli Magni colligit Habillonius saec. iv Bened.
p.iit. i, in Elogio historieo Augilberli abbatis Ccntu-
lcnsis. i Si Lolharius, intptit, E^iuhardi nepos : ergo
propier uxoreni, quae proinde Caroli fil.a fueril. >
vcriiiii his vcrbis rein non cvinci putat Pagius ad
ann. 7!)2, ciini b;e voccs. ne;nis, avunculus, similes-
qtte his leniporibus magi.ani babuerint latkudinem,
variasquc paliaiilur explicationes. Lt certe ipse Ma-
billonius, lib. sxvii Aiinai. Benedict., nuni. 51, hanc
propinquilatem ex alio capile oriri posse existimat,
liistorioiaraque scu potius fabuiam chronographi
Laurcshameiisis, Imiuani Carolo iiliam aflingenlis,
hoc vel unico argiiinento corrucie piital. quod Egin-
bardus conjiigem habuii. Doc.lissiiniis ahbas Lebcuf
in Dissertationc qu:c anno 1710 pnemium tulit ab
aiadctnia Suessionensi propojilum, per neplitatem
intclligit principalilalem scu pratcipititatem ; qnam
voeein deJucit a Teutonico nempt vcl nept, id est
pra/cipuus. Idem conlciidit vocein JSenslria, qux a
veteribus Neplrecum sive Nepiricum vocatur idern
essc ac pra-cipuum reguuni a iiepl praecipuum, et a
rieh scu reiclt regnum. — Sic D. Iiouquelus ; at no-
vissimus Eginhardi editor, D. Tculct, voci ncptita-
icm, quam niultis argumentis plane insolitam, omni
sensu dcstilulam ct auianuensis oscitaiiiLc Iribuen-
daiii, probat, subsiiiuit pieintem. Ldit.
t» Teulcl. pritcis.
1 Co.l. D. quidquid; Tetilet, quod.
e Coi., I.apuu ; Tcnlcl, Lnpalhi.
€ Emerita ad Anam Quviuin in Lusitania posila,
i icoijuc a niaiv.i Hi-p.niti dis.^ita. Qtiare (.ointius
ad ann. 8^0, nuin. 3.. loco populo Emerituno, le-
genuum ccnsct, populo Ca:tarMtgzslano.
525
EPISTOL/E.
520
Audivimus lriliulalioiiem vestram, et multimodas A gnabitur. Nam cum primiim equitarc polucro, vel
anguslias, quas palimini per crudelitatem regis
Abdirliaman, qui vos per nimiam cupiditalem re-
rum vcstrarum, quas voliis auferre conatus ost,
saepissime violenter oppressit. Sieut et palrcm ejus
Abola/ fecisse coinperimus, qui injustis superposi-
lionibus ceiisum, ciijus debilorcs non cralis, sibi
solvcre cogcbat, et propler boc de amicis inimicos,
cl de obedientibus silii contrarios alquc inobedicn-
tcs, cffecerat; quia et libertatem vobis lollere, et
injuslis censibus ae tributis vos onerare atque liu-
miliare niolitus est. Sed, ut audivimus, vos semper,
sicul viri forlcs, injurias, ab uiiquis regibtis vobis
rllatas, fortiler repulislis, et crudelitati alque avidi-
lati eorum viriliier restitistis. Quod et vos niodo
ad vos, vel ad domiium iinperatorem venire fesli-
nabo : Utruin vobis placuerit tit faciam. Nimc hu-
militer deprccor pietatcm vestram ut me apud mi-
sericordissimnm domiiuim meuni , cum ad illtim
veneritis, cxcnsarc dignemini de eo quotl ad vos nou
veni. Deus testis est qtiod de valeludine nica uullam
falsiiatcm vobis scripsi : et non soltim boc, sed ctiam
quoil multo graviora sunl alia quxdam incommoda,
qux paiior in memetipso, de qtiibus, nisi cum fide-
lissimo, ntillam possum iia! cre locutionem. Hoc ta-
men scitote quod majorem vobis coram Deo mercc-
dem in pr.Tsenli acquirere non potestis, quam si
effeceritis ut milii liceat ad scrvilitim sanctorum
Chrisii marlyrum, cum primum ralucro, festinarc.
facere multorum relalionc didicimus. Quapropter " Possum eniiu il!i:c in quindecim dicbus de sanclo N.
complacuit nobis ad vos bas litteras dirigere, vosque
consolari alque exhortari ut in ea , qua ceepislis, li-
bcrtatis vestrae dcfensione contra crudelissimum rc-
gem perseveretis, el furori atque ssevitia? illius,
(sieul] bacleiius fecistis, ccdere non dignemini. Et
quia idcm rex cerlissimus adversarius et inimicus
tam noster quain ct vesler est, coinmuui consilio
contra ssevitiam cjus dimicciniis. Volumus enim,
cum Dci omnipotentis adjnloiio, proxima :estate
exercitum nostrum ad marcani veslram a miitere,
ut ibi prseparatus scdeai elexspcoteldonec vos man-
detis qiiando proiuovcre tlebeat, si ita vobis bonum
visum fuerit, ut propter vos adjtivandos ctimdcm
excrcilum conlra cominuncs inimicos noslros, qui
navigaudo pervenire. Si nie imbecillitas corporis
non impediret, non lias litteras miltercm, sed potius
ipse venirem, el in his qiiae apud vos agunitir simul
vobiscum csscin.
EPISTOLA XLI.
AD AHICUM.
Nunc, in magnis angiistiis posilus, oro benignita-
tcm vestram, tit apmi piissimnm domiuuin et impe-
ratorem nostrum pro me inlercedere dignemini.
Nam jussit mibi regina, quando de Aquis cgressa
est, qui simul ciim ca ire non poteram, post se atl
Compenilium venire. Cujtis praceplis oVilemperans,
cum magna dilficuliate, vix in dcccm diebus, vcni ad
Valcnlianas. Inde , quia d jam eqnilare non valui,
iu marca nostra rcsidcnt, dirigamus : ad hoc ut, si C usque al sanctum N. navigavi. N.:m el nimia venlri
Abdirhaman, vel excrcitus cjus, conlra vos venire
voluerit, isli pcrnostrum cxeicitum iiiipediantur ul
illi ct exercilus b cjus in adjutorium conlra vos ve-
nire non valeaut. Nain cerlos vos facimus quod, si
ab illo vos averlcre, et ad nos convcrtere volueritis,
anliqua libertale vestra, plenissime et sine ulla di-
miuutione, vobis uti conccdimus, cl ahsque ccnsu
vel tribulo, immunes vos cssc pcrmittiinns, ct nnn
aiiam lcgem, nisi qua ipsi vivcre volueritis, vos le-
nere jubenius, ncc aliter erga vos agere volumus,
nisi ul vos amicos et socios, in dcfensione regni no-
stri, honorifice babeamus. Oplamus vos in Domino
semper bcne valere.
EPISTOLA XL.
AD I M 1- K II \ T llll.l M.
Cognoscere dignetur piissima domina nostra quod
ego servus vcsler, postquam de Aquis cxivi , lanlis
corporis incommodis affcclus sum, ut de Trajecto xix
decimo die pcrvenire possem ad Valentianas. Ibi me
lani inaguus rcnium simul ac splcnis dolor invasit,
ut ne unum qnidem miliarium in inlegro die valercm
cquitando conficere. Quapropier supplico pietati ve-
stra; ul mihi liceat, cuni gratia vestra, navigando
ire ad sanclum N. c ibiqne jacere qnonsquc mihi
Deus omnipotcns vires ad ilcr faciendum darc di-
• Teulet, noslram.
h Melius Teulet, exercilni.
c \i esl ad sanctum Bavoncm , seu ad sancli Ba-
solutio ct reniuin dolor sic in me alicmaudo si: i
succedunt, ut nulla dies fuerit, postquam dc Aquis
promovi, quin bac vcl illa infinnitate laboraren:..
Sunl parlter kec el alia quae mihi ex illo morbo, in
quo anno praterilo jaeui, contigerant, dextri \idc-
licet femoris continuus torpor ac splenis pene into-
lerabilis dolor. His passionibus affectus, valdc trislcm
ac pene omni jucunditate carentcm duco vitam; in
eo niaxime quod t!meo me aliubi qtiam velim, et
aliud agentem qtiam sanctis Christi marlyribus ser-
vienlem, essc raorkurum. Quapropter atljuro vos el
obtestor per beatos Chrisii marlyrcs Marcellinum et
Pelrum, ut pro inea parvitate apud piissimum impc-
ratorem intercelere dignemini, ut non mihi succen-
I* scre velit pro eo quod illi, sicut hi qui potuerunt, in
occursum non venissem. ° Venisscm si potuissem, et
veniam cum primum poltiero; ct sive absens, sivo
prasens, fidelis ei permanebo. Prccor igitur chaiila-
lem vestram ul, tam de aolis quam agendis spud \os
rebus, per Iitteras vcstras mc, qtiaulo celerius po-
tueritis, ccrtum facerc digncmini. Opto ut serpper
bene vajeatis in Domino.
Oinnia qu.e nunc in hoc regno gcruntur, rcvclan-
tihusChristi martyribus ante bicnnium, futura prae-
dicta sunt.
vonis monastcrium.
d Codex el Tculct, ani.
' Autc rew.iscm add. Tculct, utiquc ccrte.
F.-57
EPISTOLA XI. II.
IiClNIIARDl \nU\TIS .V28
Quamvis perplura sim de quibus eognoscendis
»l> III.UDOWICUU IMOfclUTOHEM.
Magno doinino scrvua modicus.
Memorem esse » dominum nieum piissimum
quomodo raihi lioentiam dedisiis ui , quando do-
mina raen ad vos pergerct, tuncego ad beatorum
(ihristi marlyrum serviiitira faciendum proficisce-
rer : sic f.iccre volui. Sed domina moa jussit mc
posl se ad Compendium vcnire, et ogo, jnssis cjns
obediens, ciini primum caballos ineos liabere potui,
post illam ad Compemlium porgore coepi. In qua
«rofectionc splenis siranl ac rcnium tlolore eorre-
itiis, in lanlun. affectus sum, ul vix in dccem die-
lnis de Trajccto ad Valcntianas venissem. llii cum
nie jani equitare non posse senlirem, vcni manc ad
milii cnra esso potost, dno laiiion siini qnorum nie
in prxscnti major curiosilas lenct. Unum, ul»i ct
quando generalis ille conventus habendus sit; alte-
rnin, si domnusUIotariusin lialiam reverli, aui cura
pairc muncre dcbeat? l)e his duobus certum nic fa-
coro charitas vestra non graveiur. Nam horum no-
lilia, plns t|tiain cxlerarum reruni, qux apnd vos
aguntur, indigco; quoniam o\ his pendct quid ego
facere debeam, si divina pietas railii favcre dignabi-
tni ut aliquid ulilitatis facere valeam.Opto ut to, ami-
corum meormn amantissimc, hene valenlem cito vi-
dere merear.
EPISTOI.A XLV.
Aii G. COIIITKM.
sanoinin N. navigando alque ihi liuno in magnis an- jj Dileclissimo fratri, G. glorioso comili alquc op-
gustiis ac doloribus posilus, quxso atque oro ut pic-
las vestra railii licenliam darc dignelur pergendi ad
locnm, in qno piorum palronoruin veslrorum sacrata
corpora requicscunt. Possum e.nim illuc navigio in
quindccim diebus de sanclo N. venire. Hagnam vo-
bis coram Doo merocdora comparare poteslis, si me
;ul servilium sanctorum suorum irc permitliiis, si
taiuon illo vivus pcrvenirc potucro. Crcdo quod illi
•sancti marlyrcs pro vobis apud Dcum intcrccdcre
debeani , si coruni scrvitiniu vestro servitio antcpo-
nere volueiilis. Nam ego in nullo alio locfl rogni
vestri majorem prtifecluni vobis facoro possum ,
quam ibi, si me ad hoc adjuvare voluerilis
EPISTOLA XLIH
AD N. EPISCOI IJM
Doinino sanelo ct merilo vcncrabili N. rcveren-
tissiino episcopo, Eginhardus peccator.
Omnipotenti Deo et Dnmino nostro Jesn Christo
quantas valeo gratias agere non cesso, quia glorio-
sissiimun el a Deo conscrvaiuiu, semperque conscr-
vandum dominum ineiim Hlotarium Augiistnm s;tl-
vum et incolumem, ac te, milii charissimum, una
cum illo, tlc Itaiia venisse cognovi ; el opto aii|iic
oro ut ille me cito permittat illo venire, tihi vestra
< nrporali prxsentia perfrui merear. Tamen interiin
parvilalem nioain lux charitali, ac per le. illiuspie-
tati, commendo , ac deprecor ut ex nullius persua-
sionc sinislri aliquid de mea pusillilale suspicari
limati , Eginhardus sempilcrnam in Domino sa-
lutom.
Soraper benevolain erga nie sonsi dilectionem ve-
stram, sed nunquam plns quam modo, quando niilii
liccnliam impelrastis pcrgendi ad scrvilinm sancto-
rum Marcellini cl Petri, qui ob hoc factnin apud
Deum inlcrcessuri sunt. Ei idco benignitali vc-
fctra quanlas valeo gralias ago et obnixe deprecor
Ut scciiiidiuii bonam coiisuetiidinoin vestram pro me
semper csse dignemini lam apud dominum impera-
lorcm, t|uara apud filios ejus, maximeque apud dora-
num Hlolariuin c, Auguslura, in cujus piotale, licet
immeritus, magnam babeo fiduciam, Cxterum rogo
vos ut pro N. pictore, dovoto juniore vcstro. incr-
q cedem babere velilis, et oura adjuvare, ct apud doni-
niira imperatorem pro illo inlercedere dignemini , si
congrimin locum videritis , ne por cujuscunqiie
invidiam beneficium suum amittat, tjuod dominis
suis hene servicndo aequisivit. Mihi uon cst nc-
cesse vohis nominarc, qui sint illi tpios in hac causa
liuieal ; tpioniam xque raihi ac vuhis noti sunt.
Tantum rogo ut , in quaDlum poteslis , eum ad-
juvare dignemini. Opto ut semper bene valeatis iu
Domino.
KPISTOLA XLVl.
AO ABRATEU N.
Suroma vciieiaiionedignissimo N., reverentissimo
nhhati, Eginhardus poccator.
Sicut nie poiitionis hiex memorem csse, sic le pro-
dignemini. Teslor Deuro et sanctos martyres Mar- D miSsioni8 uwe obliUim esse non arbitror, licet mulia
et varia rerum impedimenta postca accidissent , qu;e
illud colloqnnim noslrum, non sohim ad lempus so-
piro, sed eliainoblivioniperpetuxtraderepoluissent.
Illuil dico colloquium, quando, in palatio sinml po-
siii, de tecto basilicx beatorum Ohristi marlyniin Mar-
collinielPotri,qiiam ego nune.licelcummagna dilli-
cultate, coustruero molior, locuti sumus, ei consli-
tit intcr nos dc plumhoemcndoronirapreiium quin-
ipiaginta librarum. Sod quamvis epns basiiicx non
dtim ad hoc perductum sit, ui legendi necessitas me
admonere compellat, lamen , propter inccnum vita
b Teulet, vevbis,
c Teulet add. jmenem.
celiiuum ac Pelrum, quod amorcm et devolionem,
qua erga vos affeclum me esse soio , vohis b expli-
oaie non valeo. Et ideo fiducialiter peto ut, cum
venero, talos vos erga me invenire merear, qualitcr
me dc vobis meriluni esse non duhito. Opto sancti-
latem veslram, nostrx imbecillitalis memorem , in
Chrislo semper bene valere.
EPISTOLA XLIV.
AU fc. AMII.I M bllllS.
Domino sancto ac meriio venerabili E. , E.
S. S.
« Addendum , non dubiio ve! quid simile, ait D.
Buuquet , doin. Teulet precor repcsuit
529
EPISTOL.«.
550
morlalis terminnm semper videtur esse fesiinandum, A rioso optiicali, Eginhardus xeernam in Domino sa-
ut bonum, quod [a] nobis inchoatiim [esil, Domino liileni.
auxilianie perficiatur. Proinde precor benigniiaicm
luam ut ine de eoJem plumho emendo per litteras
tuas digneris facerc certiorem ; ut scire valeam si
aliqnid inde adliuc inchoatum sil, el, sinondum in-
choalum est, quando inchoaii et, Doniino adjuvanie,
pcrfici id ipsuin negolium dcbcal. Idcirco oro luam
pcrmaguam charitalem ut me, de bac re, pr-r littcras
luas, certiorem faeere non graveris. Opto ut, mei
memor, semper bene valeas in Domino.
EPISTOLA XLVII.
AD AMICLM.
Destaturcrum palalinarum, nihil milii scribere
pelo, quia nihil cx his, qurc [iliic] agunlur, audire
deleclat. De cseleris amicis meis, si te exceplo ali- "
quis remansit, niagna csl inibi cura cognoscere ubi
silis ct quid agalis. Ideo charitali ttiae bas lilteras
mittere curavi, ut le commonefacerem scribere mibi
de his qux aguntur erga te, id esl, quali uieris vali-
tudine, et vel quanJo evcnirc possit ul, vila eomile,
ad invieem nos videamus. Sxpe enim te videre ac
tecum loqiti desideravi : sed mmqiiam ardentius
quam modo. quia iiunquam inibi major incubuit nc-
cessilas ul de ageuda v ita cum ainico conferrem atque
tractarem, quod cum nemine libentius facio quam
lccum, quod in nullius lide majorem babeo OJuciam.
Misi per Imnc pucrum lilteras ad N. abbatem, queni
rogo, si irc potuerit, per aliquem tuoriim usque ad
illiim deduei facias, aut, si forte, proptcr lassiludi-
nem jumenloriim, ul venire solet, longius ire non
poterit, precor ut liileras , quas Folconi millo, ab
eo accipias, et ei per aliquem dipgas, eunique pre-
eeris nl niihi respondeat, atque responsuin, quod ei
dare placuerit, tibi rcmittat; et luad mc, cum pri-
nmm idoneum perlatorem inveneris, ipsum respon-
sum facias perveuire. Opto le, amicorum amantis-
sime, scmper in Ghristo bcne valere ct mei memo-
rem esse.
EPISTOLA XLMII.
AD N. EPISCOPI M
Domino sanclo elmerito veneral i'i N., revereniis-
simo Eginbardus peccator.
Iste presbyter nominc N. vogavit meplurimum ui
pro illo apud vos inlcrcederem, ut crga illiim niisc-
Quia fidem vestram lam bcne probatam habeo, ut
imllatemis dubitare possim quin, in omnibus mcis
meorumque necessitalibus ad vcslra charilatisauxi-
lium confugiam. Idcirco et nunc praeseules pagen-
seset famiiiares nieos. Am el Tbeolhoum, cum
bis lilleris, ad vos dircxi, precans ut eos more solito
amanter suscipere, et in iiecessitatibus cornm, quas
vobis insinuaverint, apud domnumlll. auguslum, et
piissimum patrem ejus adjuvarc dignemini, sie utiHt
similiterin vobis,sicul etego.magnam babcant fidu-
ciam. Opio utsemperbenc valealis, aniicorumoplime
atquccbarissime.
EPISTOI.A L.
AD W.OTARIDM.
Dominus meus, piissimus genitor vcster, jussit de
monasterio N., ut nobis adjuloies et cooperalores
cssent in conslriiciionc basilic* a beatorum ('hrisli
martyrum, Marcelliui et felri, patronorum vestro-
rum. Sed illi, ut mihi vidctur, nihil de illo opere
facturi sunt, nisi jussio clemcntke vestra; :»d cos
venial, ut eis denuo pnccipial ut, secundum disposi-
tioncm domini el gcnitoris vestri, nos adjuvent iu
opere pncdiclo. Quapropter ul vobiscausam inemo-
rali operis nolam facerem, has ine« parvitalis sup-
plicalorias litteras veslra magnitudini milterecuravi,
per quas rogo elhumiliierpcto ut, propler amorem
et bonorem Lluisii martyrum, palronorum vcslro-
rum, curam hnbere digncmiui de consiruciione ba-
silicac iliorum, ut, per veslroni adjutorium, hoc per-
ficiatur, ct detis nobis ad mcmoratos cpiscopos sa-
crani jussioncm veslram per lilleras gloriosissimx
aucloiitalis vestrse, quas eonlemnere non audcant :
ct inde vobis corani Deo merces accrescat, et beali
Martyres pro vobis intercedant, ut regnum vcslrum
semper aug ■alur atquc hrmelur, ct tutum ae defen-
suii" maneat ab insidiis atque infestatione maligno-
riim spiriluum et malcvolorum hominuin. Opio et
oro ul bene valeai iloiniinis ineiis re.\, et vivat in
xlcrnuiu.
EPISTOI.A Ll.
AD II MHHI.
Pro quodam amico ct familiare meo N. videlicct,
fidcle vestro, pietati vestroe supplicare volo ut cum
ricorditer agere dignaremini : qni sicut Tpse asserit, ** suseipere dignemini, ct, qnando in vestras ma-
iii magna paupcrlale constilulusest, et nunc maxime
(|uando ipsum parviim beneficiolum, quod babuit in
Bajoaria, ablatum cst abillo, et alteridatum. Elnunc
nescit quid agerc, vcl qualiter scniori suo scrvire
debeat, nisi, pcr veslram inieiccssionem, domnuslll.
ei aliipiod solalium ad viiam prasentem sustenUm-
dain darc dignabiiur. Opio ut, mei memor, semper
bene valeas iuDomino, ct parvitaiem meam piissimo
impcratori commendare digneris.
EPISTOLA XLIX.
AD N. OPTIMATEM, AMICLM SIIUM.
Dilcclissimo frati i ac fidissinio amico N. , glo-
nus se commcndaveril , aliquam consolalione.ru ei
faciatis de beneiiciis qux hic, in noslra vicinia ,
absolula et aperla esse lioscunlur. Est enim bomo
nobdis el boua: fid< i , bene quoquc doclus ad i>er-
viendum ulilius in qualicunquc negolio ipiod ei
fueril iiijunclum. Servivil enini avo cl palri ve-
slro lidclitcr et strenue : sic el vobis facere pa-
ratus est , si Dc.us illi vilam et sanitatcm con-
cedere voluerit. Nam adhue valde infirmus est ,
et ideo non poicst ad vestram pnescnliam venire :
vcniet cum primum poluerit. Proinde precor pie-
tatem vestram ui mc scirc p- rmittaiis quid illi
Vcrbnm ba$itic<r, nullo vacuo spaiio, in codicc desidcratur.
s.:i
KGIMJUUII .UUUTIS
de vcstrae Lonilatis parle pion.illcre possim ; ut A sed quodcunque oporarc.
532
His ita pruimissis, roga-
iu bona spe vivat, doncc ad vcstram pcrvcncrit
prxsentiam.
EPISTOLA Lll.
AD S. PRESRTTF.BUU F.T N. VICFDOMINUM.
ln Christi nominc, Eginhardus abhas, N. presl.y-
lero el N. vicedomino, fidelibus nostris, in Domino
salutcm.
Notum sit volis quia volumus ut eulogias prrcpa-
rari faciatis sccundum consuetudinem , sicut solet
lionif. ad opus douiini sui facere, tam ad opus do-
mini III. quam et N. conjugis ejus. El quando ille
de Audriaca villa ad Compcndium reversus fuerit,
tunc voluinus ut ibi fianl prasentatae : ct postca vo-
lumus ut pcr brevcm nobis indicctis, qualiler illas...
vel ab illa fuissenl rcceptae. Bene valcte.
EPISTOLA LIH.
AD QUEMD\M FIDELEM SUCM.
In Christi nominc, Eginbardus, ablias , illi fidcli
nostro salutcm.
Tu nosti quod juxta quod potuimus, voluntatcni
tuam adimplcrc curavimus, in eo quol filiam tuam
tibi reddcrc facimus. El idco rogamus te ut, pro-
ptcr honorem cl amoreni sancli N. el nostium, no-
bis consentias ad hoc ut, si illiun homincm ad li-
bertatcm venire faciamus, eamdem filiam tuam pcr-
mittas in conjiigium accipcre, quia melius nobis
vidctur csse, ut ilcrum illi homini , si libcr faclus
fuerit, conjugctur, quam ut ab omnibus rcpudiclur.
Bene valele.
EPISTOLA LIV.
AD N. ABBATEM.
In Christi nominc, Egiiihardus , abbas N. humilis,
abbali, fideli atquc dileclo, xternam in Chrislo salu-
tr-ni.
Meinorem te essc non dubito qualilcr tam tc et
liios niihi commisisli. Et quoniam ita se habct ut
lua propria decrevit vohmias, mcum utique dein-
ceps est ut, ubicunqne opporlunum fucrit , tibi tuis-
que condignum suflragiiim , in qiianlum nosse et
posse acccsserit, omnihus modis impendara. Ergo
uotum sit dileclioni veslra quoniam ille vassallus
nosler, necnon cl filia lua, araore conjugii, allcral-
terum adipisci, Domino favent- et veslra volunlate,
ciipiiini. Qnamobrem ad vos miticre decrcvi, inno-
lcscentes quod tam matri ct fratri, quam ct omni-
luis propinquis , si vobis placct ut fiat, congrmim
esse videlur. lnsuper ctiam ego non solum ut con-
firmetur volo, scd ut honoriuce, pront citius csse
polerit, si mihi ad perficicndum poleslatem dcderi-
lis, tam in beneficiis, quam in aliis rebus, condigne
supplere cupio. Insuper idem ipse prxfatus vassal-
lus dotem dabil : augct munera : laiituuimodo huic
rei superest ut aut vos ipsi ad hoc opus pcrficicndum
per praescns venire non difleralis, aut, ut a nobis
perficiatur, licenliam conccdatis. Scimus cnim quid
per praescns, Domino favcnle , cxplerc possumus ;
scd quid futura pariatdies ignoramus. Ideo scriplum
est : « Non ccsset manus tua, non ccssel pcs tuus.
mus ut, tam pcr hunc missum quain per litteras
vcslras, nos de hac re ceitos reddcre sludcas. Bene
valclc.
EPISTOLA LV.
AD N. EPISCOPUM.
Mcrito vcncrabili domino N. E. Propter paucitalcm
ininistrorum altaris, cogil rac neccssitas supplicare
sanclilati vestrx ut hunc clericum, nnmiite N., ad
gradum diaconalus ordinarc digncmini. Esl enim
non solum xtatc , scd etiam eruditione ad hoc ido-
neus. Et idco misimus illum ad veslnr. bcnignilatis
prxsentiam, ut etim, a voliis ilcrum ad prxdiclum
gradttni consccralum, recipere mercamur. Opto vos
in Christo semper bcne valere.
EPISTOLA LM.
AD lMPERATOBKII.
Novo ct insolito siderum ortu infausta quaedam et
tristia, potius quam laeta vel prospcra, raiseris ven-
lura signiflcari mortalibus, pcne oranibus vclcnim
xstimavit aucloritas. Sola sacri Evangelii Scriptura
salutarem nov.i' slella? apparitionem fuissc tesiatur,
qu.im ChaidaMirura vidisse sapientes , et recentem
selcrni regis ortura de illius clarissimo fulgore conji-
cienlcs, munera, tanta? majestati convcnicntia, ve-
nerabiliter obtulisse narrantur. Sed ejus stelbc, qua?
nuper apparuit horrida et parum hrta facies ab oni-
nibus, qui eam sc vidisse tcstati sunt, fuisse ac mi-
naciter flagrasse nuntiatnr. Qnae, ut reor, congma
r merilis noslris praesagia fecit, el cladem, qua digni
sumus.venturamindicavit. Quid enim inlerest utrum
homine, vel stella nuntiante, imminens ira generi
prxdicctur humano ? Hoc tanlum esl ncccssarium
ut intclligalur supervacuam non fuisse sideris ap-
paritionem, scd admonuisse mortales ul, pcenitendo,
el Domini misericordiam flectendo, futurum cerleni
declinare periculum. Sic in prcedicatione Jonai, Ni-
nivx subversio civitatis, qua: pcr illum fuerat pra;-
nuntiata hominibus , divina miseratione dilata est.
Fccitque Deus ... turum per Jereniiam prophelam
permisit, cum eum in domum figuli
EPISTOLA LVII.
AD N. COHITEM.
ij Magnifico el honorabili atque illuslri viro, N. glo-
rioso comiti , Eginhardus seternam in Doraino salu-
tcm.
Domnus imperatoi mandavil per Dagolfmn vena-
toreui futj N. comes faccret convenire ad unum lo-
cum illos comitcs qui sunt in Austria , id est Hatlo-
nem ct Popponem et Gebehardum, et c;cleros socios
corum, ut inler se considerarent quid agendum es-
sct, si aliquid novi de partibus Bajoari* fuisset
exorlum. Tuuc visura est illis bcne esse ul, et tu et
Atto, in eodem placito fuisselis. Ideo rogant vos ut
considerelis, atque illis mandetis in quali loco vi-
deatur aplissimum esse illis coltoquium. Nam H. vi-
dclur u t hocbcnc cssc possil.
EPISIOL.-E.
H
EPISTOLA LVIII.
Al> N. LTISCoriM.
Obtulibus prxstanlissimi antMitis liuinillimi clien-
tuli vcstri apices pra-cipua: servilutis dirigere sata-
gunt ; intiniantes devotioncm, juxla mndtnn eoruni
possibiiitatis , prouam fieri, si almitas vestr.c cclsi-
tiulinis mandare non dedignaverit. In nmni obscquio
veslro vestrorumque, eldeinccps, sive jnxta clcmen-
tiain pr;csenti;e vestr;c positi , seu ubicunque ver-
sari videnlur, libenler professi sunt vestris melliOuis
ohteniperare mandatis. Nunc vero, quamvis nullis
cxigenlibus meritis, lamen alloqnio veslra: promis-
sionis confisi, monere nou titubant pielatem vcstrae
tharilatis. Valea! bealituclo vestra.
A cxcepta dominicala detinia, quam ex veslro vcrbo
salvari prsccepit, dckeat an non , a nobis pcnitus
ignoralur. Haec iileo vestrx sublimitati exposuimus,
ut veslra celsitudo cogitet ct slatuat, quomodo re-
slanrari possil : et ne periculum alicujus prove-
niat, si doimis Deo ilieata ncgligatur et adnullclur.
Qtiidquid ergo vestrx excellcnlix exinde libueril,
pcr vestrum missura nosirx modicitali insinuare
dignelur. Vestiam sublimitatem diulino tempore
Chrislus protegai, pariterquc ad vilam a tcrnam per-
ducal. Amen.
EPISTOLA LXI.
AD EUMDEM.
Prxvio, insigni atque egregix nobilitatis viro N.,
EPISTOLA LIX. W. ei G., vestrx sublimitati per oiiinia dcvoti et
AU pit.cfipuun impeiutmcis cvpellanum. " deiliii, fidele i ii omiiibus obscquium atque scrvitiuin
llonorando atqne subliutato et spirilu sapientix optamus.
repleto magistro atque prxcipuo capcllauo
donuix imperatrieis, veslri fideles clientuli, per hanc
sche.lam parvilalis nostrx, beatitudini vestrae opia-
inus salutem perennem.
Recordetur boniias veslra tle causa quam qtion-
dam locuti fuimus, ut, sieut nos exhortastis et lar-
giter promisistis , ila feliciter implere procurelis
apud illum quem vos seiiis : cl inquirite ulrum nos
ad illtun, an parte in alia lendere debeamus, et no-
bis , per fidelem gerulum , aul per vesiros apitcs,
cilo remandare dignemini. Pro confidentia enim
magna, quam in vobis habemus, tam audacter vobis
seripsinms necessitalem nostram. De veslra vero
sospilate nobis iutimare digncmini , quia vestra sa-
niius noslra cst Ixlitia , et vestra Ixlitia noslrmn
est gaudium. Hoc oplainus, hoc desideramus, hoc
ciipimus audire, ul lial miiltis feliciler annis. Valete
nunc et semper, vir gloriosissime, in Christo Jcsu et
in omnibus sanclis ejus. Amen.
EPISTOLA LX.
AD M. 11.1 USTREM DOJIIMIM.
lllustris dignitalis virum aique nobilissinix snbli-
milalis dominum M., V. e t gloriosum , fulelissimi
ac devolissimi , veslraeqne in omnibus excellcnlix
paralissimi famuli , fideli et oplabili aggrediinur
servilio.
M.tximas ei , si fieri posset , sublimilatis vcslrx
Quoniam sublimitas noslrx inodicilati aliquod
serviiium iiijungeie voluit, quia idem ad eflcclum
noiulum venit , causam vestrx celsiludini iimotc-
scimus. Clericus fralris veslri A., quem veslro jussu
conservitio ipsius A. suscepimus, indieulum, qucin
nostrx parvilati misistis, secum abstulil, ut excu-
salionem veslro fralri ex noslra parte faceret quod,
pro veslro servitio, opus ejusdem imperfeclum re-
maneret : ct in ipso indiculo mensurx, quas nobis
transinisistis , pariter ablatx sunt , qux a nobis
liattenus iiullo niodo reperiri possunt. Quapropter
ipsas mensuras nobis transmittite , et , quantuiu
valemus, de vestro servitio elaborare eurabimus.
Valcre iu Domino veslram sublimilalcm jugilur
exoplamus.
EPISTOLA LXII.
AD HLOTIIAHltM.
Qnamvis ceiiissime eretlam piissimum Dominum
ineiim semper mcmorem esse patronorum suortim,
bcatissimorum Chrisli mariyruin , Marcellini et IV-
tri, qui, occullo Dei judicio, Roma relicla, ad exal-
lalioncm el protcctionem regni vestri , in Franciam
venerunt, ct, proqna neseio eausa, apud mc pec-
calorcm hospitari dignati snnt, mibi tamcn magna
incumbit necessitas ut vos de causis ad eorum ho-
norem pertinentibus crebro eomnioneam , nc forle
perieulum ac delrimentum animx mex incurram ,
celsitudiui rcferinms grates, quoil, nostra: petitioni D si de illa admonitione negligenlior quam opoiiet cx-
assensum prxbcntcs , ad elTeetiim perdtixislis de
eapella in villa Lensi conslitnta. Tamen misislis
qui noscxinde vestire venit, id ipsuin, sieut jus-
sislis, fecissel, nisi bomines VV., fratris vestri, hoc
contradixissent. Attamen ipse locus valde vaslatns
est, ita ut iiullum omnino tegnmen tcclorum inibi
remanserit, quod non venditnm, alienalum, vasla-
slitero, et licel illi sint misericordissimi , qni etiam
perciissori suo pcpercerunt, regem tamen corum ,
Domiuum nostrmn Jesum Chrisliim, pro cujus amore
mori iion dubita verunt , oflenderc limeo, si in exbi-
bendis eorum cultui congruis honoribus me segni-
irr agcntem invenerit. Proinde, piissimu tlorainc,
exccllentiam veslram humilitcr admoneo et pelo
liiniqne sit, excepta basilira, quae etiam ex parte ut recordari dignemini dc illa commiitalione loci ,
corruit. Nos autem , causa veslrx mcrcedis, boc in qno vcncranda Martynun corpora requiescunt ,
(ixum in aniino hakuimus, ut qua: prxsenli anno qux eum Olgario episcopo facta cst , ct eum illis
adquirerc posscmus, ad reslauralioiiem loci expen- proprium cflicialis , pro quo libcrando proprium
dcrcmus : quo:l etfacere cupiraus.si ila pcr manse... veslrum sancto Martino tradidislis. Itera admanero
statuit alque deerevit. Veslcr itaquc missus prxsumo miscricordiam vcstram tle iilis meis poii-
labor.tlU nihil ibi invenit, qnia omnia vastata eiant tionibus quibus, lunc quando imn;iiiciitis viciniam
535
EGINHARDI ABBATIS
53C
niurt» cxhorrui, vobis suggcssi ut aliquid de noslris A infelieem ac miscrrimum non judieet . cuin iu affli-
beneficiis ad stislentaiioneui eorum,<|iii juxta sacra-
tlssima sanetornm Martyrum corpora Ded descrvituri
Eunt, eisdem ntttissimis pafrnuis vestris darc digna-
remini, quahter tunc vcslris bcnigv.issimis promis-
sionibus spciu mihi feclstis quod desiderio moo
fraudari non deberem, cl, non solum in hac causa ,
sed etiam in co ut his, quos ad scrvitium vestrum
enutrivi , miscricordiam veslram inipendcie , et cos
de ipsis bcneficiis adjuvare debcrelis. Ccrlissimc
confido ipiod in hnc ct Deiim et sanclos cjus promc-
rcri dcbealis, si nie voii mei coinpotein in hac causa
efiicere dignainini. iiem rogo ut cogitarc alque pen-
sare dignemini qux mcrccs vos apud Deum mancat,
ci l.i'is coram sartilo vobis artcrcscal si , per vos ct
ctionc positus, euin, quem votis suis fautiirum fore
crediderat, aversum aique inexorahilem expcritur?
fla?ccine talia tilii videnlur, ut suspiria, 111 lacrymas
homuncioni tantillo commovere, ut ipsum ad gcmi-
• 1 1 1 11 elplanclum concitare, ut ctiam in despcratiouis
baralrum dejicere potui&senl? Et uliquc dejccissenl,
uisi divinae miscrationis ope suffultus, quid in hu-
jusmodi causis aut casibus majorcs ac meliores no-
stri tcnendum scrvandumque sarixissenl, ad inqui-
rcndum subito me convcrlisscm. Eranl ad uiai uui
doctores egregii, ncdum non sperncndi, verum omni-
bus audiendi atque sequendi : gloriosus videlicet mar-
tyr Cyprianus, el illustrissimi sacrarum divinarum-
que lilterarum cxpositores, Angustinus atque Ilie-
in diebus veslris, locus requiclionis sanelorum mar- J{ ronymus. Quoruin sentcntiis ac saluherrimis persua-
lyrum , lam in ajdificiis quam in aliis ncccssariis
rebus, fueril auclus, ornatus el excultus, nt eiiam
exstruclio ejns nomini vestro adscritalur, simulqne
clveslra et mariyrum nieniOTia oreotnnitim populo-
rum, perpctua mentlone, eelclirelur. Ad exlrcniiun
rogo ct obnixe dcprecor niagnflin mansuctudinein
veslram ut super me iniserum ct pcccatorcm , jam
scncin et valde infirmum, misericordiler ac pie res-
picere digncmini , ct a curis s;cciilaribus absolutnni
ac libcrum ficri facialis, meque pcnnittatis, in pace
el tranquillitate , juxt.i sepulcra bealorum Chrisli
inartymm , patronorum videlicet vcstrorum , sub
defcnsione vcstra , in eoriimdrm sanctoruin obse-
quio, ei Dei ac Domini nostri Jesu Chrisli servitio
sionibus animatus, dcprcssum gravi mcerore cor sur-
sum lcvare conattis sum, coepique mrcnni sedulo
reputare qnid supcr cxcessu charissimac contuber-
nalis senlire debcrcm, cujus mortalitatem , magig
quam vitam, videbam essc finitam. TcAUrvi ctiam,
si possem a inemclipso cxigere , tit id ralionc apud
me fieret, quod longa dies solcl efficere; scilicet ul
vulnus, quod anitno nostro uonduin spcrata morte
repcntinus castis infljxil, cicatricem duccre ac spon-
tanex consolationis mcdicamento sauescere incipe-
rcl. Sed vulncris maguiludo facilitali resislit ; ct li-
cet saluberrima sinl, qu:e a memoralis docloribus ,
ad mitigandum gravem dolorem, vclut a pcrilissimis
idemque mitissimis mcdicis, ollerunliir, plaga, qtiae
«onsktere, ut me illa incviiahilis atque nltima dics, C adhtic sanguincm trahit, sanandi maluritalem non-
qu;e liuic a_'lali , in qua modo conslitutus suin, sue- dntn admitlit.
cedere solei , non transitorns ac snpervacuis curis
occupatum, sed polius oralioni ac lectioni vacantem,
atipic in divinac legis meditalione cogilalioiies mcas
cxercentem, inveniat.
EPISTOLA LXHI.
AB Ltjrtja AMICUU SCUM.
Eginhardus Lupo suo salutem.
Omnia mihi studia, omncsque curas, tam ad mcas
quam amicoruin causas pertinenles , cxemil et cx-
cussil dolor, quem ex niorte olim fidissima: conju-
gis, jam nunc charissimac sororis ac socia?, gravissi-
mum cepi. Nec liniri posse videtur; quoniam exstin-
clionis Ulius qualilatcm aleo tenaciter memoria rc-
linet, ul iude penjius n.ui possil avclli. lluc accedit ,
quod ipsum dolorem idenlidem accumulat, et vulnus
semel acceptum cxtikerat, quod vota scilicet nosira
nihil valcre permissa snnl, ac spes, quam in mar-
tyruin mcritisatqiie intervcntionc collocavimus, ex-
speclalionemnosiram ex asse frustraia est. Inde eve-
nitutsolantium verba.qux aliorum moestiiiaj mcderi
solcnt, plagam cordis nostri recrudesccre potius fa-
Ciant atque rcscindanl, cum mc sequanimiicr fcrre
jubent infortunii molcstias, quas ipsi non scntiunt ,
atque in eo censent milii gratulandum, tn quo nulliim
jaudii vel laetiliaevalenldemonstrare vestigium. Quis
esl entm mortalium , cui mens constet, quique sa-
nuiii sapiat, qui sortem suam non defleat, et qni se
llic fortasse miraris ac dicis cx hujiibinodi occa-
sione naliim dolorcm, tam longuin ac diiitiirnum csse
non deliuisse. Qtiasi in dolentis sit potesiate qtiandn
id liniatiir quod ille, quando ineipercl, iieque in po-
lcstatc habuit, nequc praescivil. M liri tamen possc
videtur iloloris ac moeroris magniiudo sive diuiumi-
tas de corum, qu:c accideiunl, damnoruni quanli-
tale : quae ego eum quotidie In omni actione , in
omni negotio, iu tota jomus ac famili:e administra-
lione, in cunctis, quaj vcl ad divinum vel humanum
oflicium pcrtinenl, disponendis alque ordinandis ,
imm.niler senliani; qui lieri potest, ut vulnus.quod
lol ac tanla incommoda intulit, cuni crebio langitur,
nnn recrudescat potitis el rcnovetur, qnam sanescal
aui solidetur? Arbitror enim (nec vcreor qtiod liaec
opinio falsum me habeal) hunc dolorem atque anxie-
lalein, qnaj mihi dc charissima; coiilubenialis oCca-
sione oxorla cst.perenniter mccum persevcraluniiu,
donec id ipsum tcmporis spatium , qnod Dcus mihi
ad hanc miscram ac lemporalcm vilam conccdcre
voluerit, dcbitosibi termino Cniatur. Quam tamen
proficuam polius mihi quam noxiam hactenus expe-
rior, cum animum, ad lsta et prospera festinanlein,
vclul quihnsdam frenis atque babenis rcmoralur ac
rclinet, raentemquc ad revocalioncm mortis revocet,
qoam ad spem et amorem longsevitatis odium atque
oblivio senectutis illexerat. Video mihi non multum
i37 MST. TRANSLAT. BB. MAHCELLINI ET PETKI
superesse lcmporis atl vivendum ; licet quuulinn id A
C3sc debcal, mihi penrlus ignorettrr. Sed hoc cerlis-
Siimini teneo. el recens naluiii ciio posse mori ct sc-
ncin diu nonpossc vivere. Acproindelonge utilius ac
beaticsforecenseo ipsani temporis inccrti hrevitatcm
cum luctu quam kcritia dncere. Quia sf, sccundum
Dominicain vocem, beati ac fcliccs erunt qui lamen-
tanttrr et higent (Wattli. v, ff) ; c conlrario inlelices
ac mrseri fient, qni dics suos in jugi et cominua Ix-
lilia finirc non mctuunt.
538
Grattas ago atque haben chavitali tux , quod nit»
urrlitteras luas cunsolari dignaius cs. Nequc enini
majus aut certius tuae er.^a nic dilectionis indiciuin
dare potuisl'S, quam aigro atqucjacenli manum ex-
hortationis porrigendo, inonendoque ut surgerem ,
qucm menic prostralum ac mcerorc dcpressuni iguo-
rare nnn poteras. Benc vaie, charissime ac dcstdc-
ralissiine fili.
EGINHARDI
HISTORIA TRANSLATIONIS BB. CHRISTI MARTYRBM
MARCELLINI ET PETRI.
(Acta Saoctorum Bcllandi lumc I Juuii.)
PROLOGUS.
1. Veris veri Dei cultoribus , et Jcsu Christi Do-
mini nostri Sanclorumquc ejus non lictis amatori-
bus Eginhardus peccalor. — Qui viias et faeta ju-
storum, ac secunduin divina mandata convcrsan-
liuiii hominum, litteris ac memoice niandavcrunt ,
non aliud milii eflicere voluisse vidcntur, nisi ut ad
emendandos pravos niores, el collaudandam Dei om-
nipotentiam, per ejusinodi excmpla, quorumcunque
animos incilarent. Feceiuiilque hoc, non solum quia
livore carcbanl, sed quia charilale , qnrc omnibus
cupit csse consultum, grandiler abmidubant. Quo-
runi laudabile propositum, quia lam in propatiiioest
ut, pnelerca qux dixi, nihil aliud eos moliii voluisse
lucidissime clarcat , cur a niuliis imitari nou de-
bcat, oinnuio non video. Ac proinde quia mihi con-
scius suin, qiiod libri,qnos <lc trauslatione corporuin
bcalorum Christi martyrum Marcellini cl Petri, si-
giiisquc ac virlutibus , qua; pcr cos Dominns ad sa-
liitcm crcdenliiim ficri voluit , qua polui facultale
conscripsi, eadcm suut volnntate atque intentione
eompositi.eosdem ederc.ae Dciamaioribus ad legcn-
diiin oflerre decrevi. Arbitror ciiim quod hoc opus
nun solum iiiauc ac supervacuuin cuilibet fulelium
videri non debcat, scd etiam fruciiiosc alque uliliter
me laborassc praestimo, si cflicere potuero, ut in
laiidcm sui Condiloris aiiimus illa legentis assurgat.
CAPUT PRIMUM.
ilissi ab Eginhardo Romam nd procurandas reliquias.
Obtenttr sanctorum Marccllini et Petri.
%. Cum adliiic in palatio positus, ac ncgoliis ssc-
rtilaribus occupalus, otium, quo aliquando pcrfrui
cupiebam, multimoda cogitaiione meditarer, qucm-
dam locum secreiiun atque a populari frcquentia
valdc remotum nactus, atque illius, cui tunc milita-
vcrani, principis Illudovvici libcralilate consccutus
• Ms. Reginae, Hodanuliuald ; alibi Odonowald.
B sum. Is locus est in saltu Gcrmanitc, qui inter Nec-
carum et M;cnum fltivios niedius interjacct, ac mo-
derno lempore ah incolis el circuminanentibus
Odanwald » appellalur. In quo cum, pro uiodo fa-
cultalum ac sumpluum, nou soliun doinos ct babila-
cula ad manendnm, verum eliam basilicain , divinis
ofliciis facicudis congruentem, non indecori operis
a-difieassem, dubitare cuepi , in cujus potissimum
sancti vcl mariyris nomine atque honore dedicari
dcberet. Cnmque in hac aninii fluctuaiioue pluri-
miun temporis csset evolutuni , contigit ut quidam
diaconus Romanx Ecclesias, nomine Dcusdona, pro
suis necessilalibus regis opein imploraturus, ad pa-
laliuni vcnirct. Ibique aliquandiu moratus, cum, pe-
raclo proptcr ijuod venerat ncgotio, Uomam rcdire
C pararet, quadamdie, humanitatis causa, velut pere-
grinus, ad prandiura nostne paivitalis a nobiscsl in-
vilatus : ibique inlcr prandendum plura luculi, eous-
que scrmocinando perveninius, ut de translatione b
corporis beati Schasliani ac ncgleclis inarlyrum se-
pulcris, qunriim Roitue ingens copia est, menlio lie-
ret. Inde ad dedicationcm nov;c basilicsc nostrae ser-
monc convcrso, percontari coepi, quonam modo ad
id pervenire posscm, ul aliquid de veris sancloium
rcliquiis, qui Ronue requiescunt, mibi adipisci con-
tingerct? Hic illc prinio quidem hsesitavil, cl quali-
tcr iii lieri posset, se ncscire respondit. Deinde riim
mc dc hac re sollicitura simul ct curiosum csse ani-
niadverlerct, aiteradiese percontationi me;e respon-
n siirum esse proniisit.
3. 1'ost ha:c, cum iterum a mc fuissct iiivilatus ,
prolinus e sinu libellum mihi porrexit, rogans ut
eu:n solus perlegerem ; sibique de his, qiwe in eo
scripta crant, quid niihi placeret, indicare non dcdi-
guarer. Accepi libellum, ct ul illc pctiit, solus se-
crete |>er!cgi. Continebatur in eo : esse sibi domi
b Nondum quidera facta, sed postulanda.
5--.0
EGINHAR
pturimas sanctorum reliquias, easque sc mibi dare
velle, si meo ful tns adjutorio Romam reverti poluis-
set; comperlum sihi fore, quod duos nmlos habe-
rem, quorum si allerum sibi darem, ac sccum ho-
minem meum fidelem roitterem, qui illas reliquias
ab illo reciperet, mihiqne deferret,slatim cas mibi se
[Ms.,esse] missurum. Complacuit milii suadentiscon-
silium,statuique fidemsponsionisinceriaeceleriterex-
periri; ac proinde, dato quod petebatjumenlo, adiliia
proptor viaticum pccunia, notarium meum, nomine
Ralleicum, quia el ipse orandi causa Romam eunJi
votum habebat, cum eo pergere jns^-i. Igitur <le
Aquisgrani palatio profccli — nam ibi eo tempore
imperator cum suo comitatu erat — Augustam Sties-
sionum " veneriinl; ibiquc ciiui llildoino •> abbale
in monasterio S. Medardi locuti sunt, (|uia memora-
tus diacnnus ci pollicitus est.se efficere posse, ut
corpus beati Tiburtii, martyris, in ejus veniretpo-
leslatein. Quibus ille promissionibtis illcctus, misit
curo eis quemdam prcsbyterum, hominem callidum,
nomine Hunum, jubcns ulacceplum ab eomemorati
martyris corpus sibi deferret. Inde iter ingrcssi, Ro-
niam, quanta potucrunt celerilate, perrexcrunt.
i. Contigit aulem.postquam Italiam intraverunt,
nt puer nolarii mei, nomme Reginbaldus, terliana
febre corrcplus , non modicum profcctioni corum
suis laboribus faceret impedimenlum ; quoniam bis
boris, quibus ille febrinm «stibus tcnebatur , iter
agere non poluerunt. Erant enim pauci, ac per hoc
ab invicem separari nolebant. Curoque hoc incom-
modo iter illorum non mediocriter fuisset retarda-
tum, illi lamcn proat poterant illu 1 accelcrare con-
tenderent, iribus diebns priiisquam ad Urbem veni-
renl, apparuit in visu iili febricitanti quidam homo
in babitu diaconi , pcrquirens ab eo qnam ob rem
domimis suus Romam ire feslinaret? Cui cum illc et
promissa diaconi de reliquiis sanctorum mibi mit-
lendis, et de bis qua? Bildoino abbati pollicitus est ,
prout illi comperla erant, exponerel, < Non ita erit ,
inquit, sed longe aliter, quam vos existimalis, cau-
sarum, propter quas venistis , exitus adimplebilur.
Nam diaconus iste, qui vos Romam venire rogavit ,
aul parum, aut nibil de his, qua: vobis promisit, fa-
cturusest; ac proinde volo sequaris me, aique ca
qu:e libi oslensurus atque dicturus suin, mente sul-
licita cures adverlere. »
5. Tunc manu coniprehensum, ut sibi videbalur,
inoiiiis pr.-ecelsi cacumen secum conscendere fecit.
In quo cum simul positi consistereni : « Convertere,
inquit, ad nrientcm, el subjeclos oculis tuis campos
intuerc. » Quod cum fecissel, et campos, de quibus
sibi dixerat, fuisset intuilus, videl in eis molis im-
mensic fabricas, iu modum magme cujusdam civita-
lis exlruclas, et, interrogatus ab eo, si scirctquid hoc
» Surius Augustam Suessorum, quo cliam mndo
iu Vita S. Uedardi, 8 Junii, a Forliiualo appplla-
iur, imm. 58.
>' Ilildiiinus facius abbas anno 817, sed anno
850 in exsiliiiin pulstis, et rcvocalus anno 8r>3, mnr-
tuiib et in ablatia S. McJardi sepiillus anno 842.
I)! ABBATIS Mi)
A essel, se nescire respondit. Tum ille: « Roma est, i;i-
quit, quam vides. < Statimque adilidii : iDirige oculos
in interiora [,Vs., ulteriora] eivitaiis, et conlemplare si
aliqua libi in his lotis appareat ccclesia. > Cumque
sibi quamdam ecclesiam c apparere dixisset, i Yade,
ait, el Ratleico nuntia, quoniam in ecclesia, qiiam
modo vidisti, illa res est recondita, quain ille do-
mino suo debetafferre : ci ideo del operam , ut cam
quanto celerius fieii potesl accipial, et ad dominum
siiiim reverlatur. > Cumque ille diceret, quod nemo
de his, qui secnm venerant, in hujusmoJi re lidcm
dictis suis esset habiturus, rcspondit el dixit : • Tu
nosti quod omnes, qui lecuin boc iter agunl, libi
Conscii sunl quia complures dies in fcbrc tertiana
laborasli, el nondum te ab illa ullam habuisse re-
missionem. — El ille : Ita cst, inquit, ut Jicis. —
Qnapropler, ait, volo ut pro signo tibisit, atquc his
quibns verba quai dixi relaturus cs, quoniam cx hac
hora, febre, qua usque mo !o dclincbaris, sic per
Dei raisericordiam carilurus cs, ut le ulterius in boc
ilinere non contingat. » Ilis tiictis expergefactus,
omnia qiue sibividisse vel audisse videbalur, Ratleico
referre curavit. Qu;e cum Ratlcicus preshytero secum
pergenli exposuisset, visum est aiubobus ut experi-
menlum somni [3ij>.,somiiin,exveiitaie promissx sa-
niialis approbarent : nam cadcm dic, juxta qualiUi-
tem febriun?, qiiibus laborare consucverat, fcbricilare
debebatis qui somnium viderat. Et ul non vana illu-
sio, scd potius vcra revclatio fuisse ostenderetur,
neque illa die, neque caleiis qu* illam secutx sunt,
ulliiin in corpore suo consuetarum febrium scnsit
indicium. Sicquc factum est, utcl visioni crederent,
ct lidcm diaconi promissis non habcrent.
6. Igitur Romam venientes, juxta basilicam beali
Petri apostoli, quae dieitur ad Vincula, in domo ip-
sius, cum quo veneruni, diaconi, hospilium accepe-
runt ; manserunlque cum co pcr uliquol Jies , oppc-
rieutes promissorum cjus adiinplelioncm. Sed ille,
qui suas pollicitaliones perficere non valebat, ipsuin,
quod non poterat, quUiusdam procraslinalionibus
palliabat. TanJem loculi eum illo, cur ois illo moclo
vellet illudcrc percontali sunl; rogantes simul, ne
se diutius fallendo detineret , et reversionem suam
vanis spebus impcdircl. Ilis ille audilis, cum ccr-
j) nerct se hujusmodi caliiditate eis jam amplius non
posse iinponeie, primo notarium nicum certum fecit
dc reliquiis mibi promissis, quod eas habere non
posset, eo quod frater suus, cui etdomum, el cnncia
qua? babebat, inde abicus commcndaveral, nego-
tiandi gratia Bcncvcntum e-sct profcctus, ac se pc-
nitus ignorare quauJo esset reversurus, et quia ei
reliquias illas, sicul et exteram supelleclilcin, ad
servandum commiserat, ncc oinnino se scire possc,
quid de liis fccisset, quoniam eas in cadem domo
Fuil idcm eliam abbas S. Dionysii et S. Germani
apud Parisienses.
c Ilauc essc ccclesiam SS. Marcellini et Pciri,
a Constantino Magno consirnciam, asseril Baro-
nius annn 82<>, ninn. IG, quod essct ob sui ampii-
ludinem ei aliiiuJincm longius perspieua.
5*!
HIST. TRANSLAT. BI5. MARCELLIM ET PETiU.
S42
nusquam invenissci : proinde videret quid faceret, a posilum, tabulamque raarinoream ;id caput pos.tam,
quia de parte sua nihil restarcl, quod sperare posset.
Poslquam haec notario meo dixit, et ille se ab eo
illusum ac male sibi impositum quereretur, nescio
quibus vanis bac frivolis etiam presbvteium Hildoi-
ni allocntus, spe simili animatum, a se ferit absce-
dere. Postridie vero cum valde tristes vidcret, bor-
talus est ut simul cum iilo adcoemeteria sanctorum
pergerent; videri sibi quod in cis aliquid lale iuve-
niri possel, quo eorum desideriis satisfieret, necfore
illam [Ms., ullam] necessitatcm ul in patriam vacui
reverterentur. Cumque eis hoc consilium placuisset,
vcllentque ut quantocius id, ad quod faciendum eos
hortabalur, iiiclioarent, more solilo, ncgolium dis-
sinmlavit, et eos, quorum auimi tunc paululum erant
quac titulo, q'icm continebat, evidens indicium da-
bat, cujus in eo loco marlyris membra jacuissent.
Quod , ut par crat , cuin summa vencratioiie susci-
pientes levanl, et munda sindone involutum diacono
fcrendum atque scrvaiidum tradunt. Ac ne ulla su-
blali corporis indicia remanerent, lapidem ioco suo
reponentes, in urbem ad hospitia sua revcrtuntur.
Diaconus autcm corpus beatissimi martyris, quod
accepcrat, juxta basilicam beati l'ciri apostoli , qusc
vocatur ad Vincula, ubi et ipse donium babebat , se
scrvare vclle ac posse affirmans, fratri sno nouiineLu-
nisoniad custodiendum commisit ; arbitratusque no-
tariomeohocsatisfaciumesse.coepitillum hortari ul,
acccpto corpore beati Marcellini, rediret i» patriam.
trecli, in tantam dcsperationein bac dilatione dc- I) o_ Sed ille longe aiitrd meditabatur ac mente vol
jecit, ut, omisso illo, slaluerent in patriam, qiiamvis
tnfeclo negotio, reverli.
7. Sed nolarius meus, reeolens so.niiiiiin quod
puer suus viderat , ca^pit comileiu suum horlari ut,
sine hospite suo, irenl ad ccemeteria, ad quae vi-
senda ille eos se duccre vclle promisit. llaqne in-
vento alque conducto duce locorumque inonslratore,
primo ad basilicam beali Tiburlii, martyris, in via
Lavicana, tribus ab urbe passmnn millibus distan-
tera , veniunl , marlyrisque tuinbam quanta possunt
tliiigentia cor.templantur, et ulriim sic, ut alii non
6entirent, aperiri possel, cauia circiimspeclione con-
siderant. Dcinde in cryptam ejusdo.in basilicae conti-
guam, in qua beatorum Chrisli martyrum Marcellini
et Petri corpora erant lumulala, descendunt; atqtie
explorata ctiam illius monumenti quahiaie, disce-
dunt, aistimantes boc factum hospitem suum possc
laiere. Sed aliter evenit, quam arbitrati sunt. Nam
licel ipsi nescirent quibus indiciis, cito lamcn ad il-
lum bujus facti noliiia pcrvenit : veritusque nc sinc
illo voluntati suae saiisfacere debuissent, slatuit con-
silio [Ms., consilium] eorum festinando praevenire.
Et quia ille eorumdein locorum plenariam atque
oiiiuimodam nolitiam habebal, blande illos alloqui-
lur, horlaturque ut illuc simul veniant ; et si Deus
votis eoriim favcre dignaretur, commuui consiiio fa
cerent quidquid cis viderctur faciendum.
8. Assensi sunl ejus voluntati , tempnsque id ag-
vebat. Nam, ut mibi postea retulit, videbatur illi
nequaquam sil.i liccrc cum solo bcaii Marcellini cor-
pore in palriam regredi ; quasi nefas esset, ut cor-
pus bcali Pelri martyris, qui ei socius in passione
fuerat, et pcr quingentos et co amplius annos in
eodem sepulcro una ciim illo rcquieveral, illo indc
transcunte, ibi remaneret. Atque bac cogitalione
mentc conccpta, lanla animi sui parturitione simul
ac perturbationc laborabat, ut nec cilium capere.
nee somno arquiescere dulce sibi videretur alqueju-
cundum, nisi martyrum corpora, siculinpassione ac
nionumento conjuncta fueraiit, sic ctiam pcregre
profc 'ura jungerenlur. Sed de lioc qualiter ficri
poss vebemeiiter ambigebai : noverat enim nc-
miiiem a se Romanum inveniri posse, qui sibi ad
boc ullum ferret auxilium, sed ne lalcm quidem,
cui haec animi sui secreta andcret ostendere. In hac
cordis anxictate constitutus, reperit quemdam mo-
nacbum peregrinum, nomine Basiiium, qui ante
biennium de Constantinopoli Romam venerat ,
atque ibi in monte Palatino apud alios Graecos, qui
ejusdem professionis erant, cum quatuor discipulis
suis hospilium habcbat. Huucadiit, atque ei quam
paliebatur sollicitudinem aperuit. Tum consiliisejus
animalus, et oralionibus fretus, lanlam accepit in
corde suo constantiam, ut statueret rcm, (|iiamvis
cum periculo capitis sui, celerrirae cxperii i. Voca-
toque ad se comitc suo, Hildoini presbytcro, ceepit
grediendi pari conseiisu constituunl. Tunc peracto j> eum eo tractare ut iterum ad basilicam beati Tibur-
jejunio triduano, noctu ad locum, nullo Ronianorum
rivium senlicnie, perveniunt; ingrcssique basilicam
S. Tiburlii, priino allare illud, sub quo sacruin ejus
corpus silum credebatur, aperire tentaverunt. Sed
parum successit eorum voluntati molitio operis in-
choati : nam monumenlum, durissimo marmorc ex-
Stmcluoi inermes id apcrire rnnanlium liianus facile
repellebal. lgitur, omisso illius marlyris sepulcro,
ad tumbain beatorum Marccllini el Petri descendunt;
atque ibi , invocato Domino nostro Jesu Cbristo, et
adoratis sanclis mariyribus, lapidcm, quo summiias
scpulcri tegcbatur, dc loco suo levare moliunlur.
Quo sublato, vident sacratissimum sancti Marcellini
cyrpus, in superioribus cjusdcm scpulcri partibus
tii, sicutprius fecerant, clanculo pcrgerent, actum-
bam, qua Martyris corpus reconditnm crcdcbatur,
aperire denuo molirenlur.
II). Placuit consilium; nssumplisque, quos secum
adduxeraul, pucris, hospite eoriun penitus ignoran-
le quo irenl, clam noctti profecli sunt. Cumque ad
locum venlum csset, votis pro re prosperanda anie
a?dis januam faetis, ingrediuntur ; divisisque sociis
inter se, presbyler ad corpus beati Tiburiii quajren-
dum in ipsius basilica cum aliquibus reinansil; Rat-
leicus cum reliquis in adhaerentem eidcm occlesias
cryplam, ad bcati Pelri corpus accessil : apcrloqne
sine ulla dilficultale sepulcro, sacra sancti martyris
membra, nullo prohibentc, suslulii, ctscrico ptilvi-
5« LGINIfXKDI
no, queni ad hoc paraverat, reccpla diligenter inclu- A
sit. Inlerea presbyler, qui corpus beaii Tiburtii
qiwereb.it, magn» laborc frusira cunsumpto, posiquam
se vidit niliil posse proficere. reliclo opcre, in cryp-
tam ad Ratlcicum descendit, cl quid sibi facicndutn
esset, ab eo quscrere ccepit. Cui cum illc arbitrari
se. diceret quoil sancti Tiburtii rcliquiae cssent
iitventse, eique idde quodicebat osteudcret— nara,
paulo anle quain idem presbyterad ciim in cryptam
venisset, reperit in eodem sepulcro, in quo sancto-
rum Marcelliui cl Pelri sacra corpora jacuerunl,
foramcn quoddam rotundi sclieraalis, liium ferme
pediim longitudine inlrorsus excavatum, podali am-
plitudiue pateus, et iu eo miiiuli pulvcris non modi-
camportioiicm rcposilam — , visuin cst ambobus
quod liic pulvis de corpore beali Tiburtii, ossibus B
inde subl.itis, remanere potuissct : et ob lioc, ui dif-
ficilius inveniretur, medio loco intcr bcalos Marcel-
linum ct Petrum, in eadem lumba, fuisscl repositns :
convcnilque inlereos ul ciim prcsliyter suracret,
et pro rcliquiis beati Tiburlii secum deferret.
11. His ita transaclisalqiic Uisposilis, cuin rebus,
quas rcperernnl, ad hospitia sua rcversi sunt. Post
b;ec Ratleicus, cum bospite suo locutus, rogat ut
sibi sacros beali Marcellini cineres, quos ei ad scr-
van.lum commendaverat, reddat, scque in palriam
redire voleiilein iuilla non necessaria dilatione deti-
neat. Cui illc non solum quod repetebat sinc mora
resiiliiil, vcruni etiam de sahctorum rcliquiis, in
una ligatura collectis, hatid parvam portioneui mihi ..
deferendam obtulit : et reqnisitus dc nominihus eo-
rum, mihi se ill.i dicturum, quando ad me vcnissct,
respondit. Monuit tamcn ut eadcin vencratione, qua
fcetcne sanetorum inartynim reliquiie colerentur,
co qnod non niinoris apud Deumessent meriti, quam
beaii Marcellinus et Pelms : ct boc me esse credi-
turum, cum primum ad me nominum illorum noii-
tia pervenissct. Susccpit ille munns oblalum, atqne
id, ut sihi persiiasum erat, sanctorumMaitynimcor-
porihus sociavit.
CAPUT II.
Sacra- reliqaia; per diversa toca delatat m Miclii-
tinstall , el \>osl vnrins visioncs in Mnlinheim,
jiostea Setigeiuladl dictam.
I"2. Inilo consilio cum lmspile suo, sacruni illiim p
ac desiderabilem ihcsaurum, in scriiiiis reconditinn
atquc signatum, per Lunisonem fratrem cjus, cujus
« Imprcssa Donnarum, scn Dominarum dn.c
«iiim erani Papi.c S. Joannis Baplislx ccclesix, qua-
runi una a Theodelinda regina fuii magnificentis-
sime exstrucla el dotala, de qua Bernardus Seac
c.us Hist. Ticinen., lib. i\, cap. 5, eaiudemque Ste-
phanus Brcvenlanus, lib. m, cap. 2. ail a Burgo
cognominari, quia fit cxlra priramn mnroriim am-
bitum; ant ctiain a Palnde. Aliud tamcn vctus co-
gnomen fuit : nam P.iulus Diaconus, dc Gcstis
Lnngobarij. lib. iv, capul 49, de Gundiberga regina,
Tlieodelind;e filia, agcns : » Hsec, ini|uit, id cxciu-
plum su.e genitricis, sicnl illa i.i Modicia, sic ct
ista intra Ticinensem civilalem, basilicam in hono-
rem B. Joannis Baplista* couslruxit. • Scaccus ad-
dil li'.i. iv, capiil 9, q'ird cam ( in Innoicai s:n
ABUATIS
544
superius fecimus mentionem, necnon ct presbyteruui
HiIdoini,qui sccum venerat, Papiam usque deporlari
Iccit. Ipse ciim eodem hospitc suo Romoe substilit,
opperiens atque auscultans per continuos septem
dies, •,. sublatis sanclorum corporibus aliqnid ad
notiiiani chiuiii pcrvenissct. Cumqne vidissct iml-
hiiii a quolibet extraneo de boc faclo fieri meutio-
nem, latere illud exisiimans, post eos, quos prae-
miserat, stimpto seeuni bospite sno , profectus cst.
Quos cuni Ticini , 3pud basilicam beati Joannis
BaptisUe, qunc mlgo ■ Bomnanx rocalur, ac luuc ex
beneficio rcgum ad mcam pcrtinuit potcslatcm ,
advenlam corum prajslolanles invenissenl , statne-
ruiit ctiam ut et ipsi aliquot diehus ihi moraren-
lur, et propter jumcntorum, in qmbus vcnerant,
refectioriem, el propier seipsos ad longiorcm viam
pra?parandos.
13. In hoc morarqm suarum articulo faiua exiit
Icgalos sancts Romana» Eeclesia? a ponlilicc ad ini-
peralorera h directos.illo brevi csse venturos. Itaquo
veriti de advenlu illorum aliquid sihi iuconiniodi. vcl
cliam impedimenli accidereposse.si se ibi depreben-
dercnt, decreverunt ut quidam ex eis abeundo, ad-
ventum eorum festinando praevenirenl [Jfs., praever-
terent] , alii in loco rc-mancrenl, el rc de qua soliicili
erant diligenter invesligala, post eorumdem legato-
runi abscessum socios suos.quos prasmiserant, sei|ui
properarenl. Cum ila inter c.is de bac rc consliiis-
bd, Deusdona cnm presbytero Hildoini lcgatos Roina
venicntcs pr.eccssit, et Auguslam Suessionum, uhi
Hildoinum csse rebatnr, quanla potuit fesiinatioue
contendit; BaUeicus vero eimi tbesauro , quein se-
cum babebal, Paptaa remansit, exspcctans doncc
legati Sedis Apusloiicae pralerirent, ut, illis Alpes
Lransgrcssis, viaiu suam sccmiiis carpere potuisset.
Vcriuis itaque ne presbyter Hildoini, qui cuni Dcus-
dona praecesserat, quique omniuni, qii.T apud eos
gcsta vel tractala fucrant, plenariam atque iulegrani
noiili im habebat, quia vafer ac lubricae lidci vidc-
batur, aliquid impcdimenti sihi in \ia, qua irc dispo-
siiuin habebat, machinari debuisset, altera sibi eun-
diiiii judicavit; missoquc ad me procnratoris noslii
Aseolfi pucro cnni liitcris quihus nie et de rcver-
sioue sua, ct dc allatione tliesanii, qiicm divinitus
adjutus invcneral, ccrtura ellicerct, ipsc, postquam
Romanos tx conieclura mansionuin qu:e eis para-
bantur, Alpes superasse putavil, Papia relicta, scxta
scxus, Doiinarum (id cst mulierum) nuncupavit. »
Quomodo auteni ant quando ha?c dala sit monachis,
isue la n Eginhardi junsdiclioncra «nerii. Ti:i
neusibus indagandum relinqno : inierim Plalinaiu
recle corrigil Scaccus, qui in Vita Joanuis IV, illam
ecclesiam Tcrracinx adscripsit ct in cumdcni eiro-
rem fcujus nulla uspi^un occasio apparel) traxit
Sabelbcnm.
i> Scriptor gestorum Ludi,"ici Pii ad au. 8-20. hu
jis lcgalionis mcminii, ct Ingelheiuii auditain ail
ad Kalendas Jtinias; eaque functos, Lconem Cen-
tumcellensem cpisoop'im, ?t Thcophylacluni no-
menclaloicm, p:o lunc Romaiio poniificc Lige-
nio II.
S4S
HIST TR.ANSLAT. BK. MARCELLIM ET Pi.TRI.
540
diead « S. Maiiritium venit. Ibique, comparatis qux A puer Ralleici, jubemc eo, ofiicio vesperarum eom-
ad hoc. necessaria vidcliantur, sacra illa corpora,
loculo inclusa, feretro imposnit; atque inde promo-
vens, paiam et apcrie. cum adjutorio populi occur-
icntis, porlarc coepii.
14. Dbi autem locum, qui Caput-Laci b vocalur,
prxtergressns, bivium *■, quo itiucra iu Franciain
ducentia dirimunlur, altigil; dexteriorem viam iu-
gressus, per Alamannorum lincs usque ad Solodo-
rnin,<1 Burgundiomim oppidttm, venit. Ibi obviosba-
Imit, quos ego, post indicium advehtus illins milii
factura, de e Trajecto ci occurrcrc jttssi. ISam cgo
tunc temporis jtixla Scaldim fluvium in monaste-
rio f S. Bavonis eram, quando litterx notarii mei per
puerum procuratoris nostri, cujus supcrius raeniio-
plelo, cxteris cxeuntibus, soltis in ecclesia remansis-
set, cl, ckmsis januis, juxta illa sacra corpora in
parva eellula qttasi vigiiaturus concedisset, stibita-
nco sonino depressus, vi<lit quasi duas columbas pcr
dcxteriorem absidx fenestram volando inlrare, el in
ctibnine lecti supcr ipsa Sanctorum corpora consi-
dcre qiiarum allera tota alba, altera cani el albi
coloiis mixlurx varix videbatur. Ctimqtie in codem
culmiue diulius deambularent , cl consuetum co-
limibis gemitum vicissim velu! colloquentes ederent,
rursus per camdem fcnestram cgressx, non compa-
riiciunt. Sccutaque vox supra.capul pncii sonuit :
€ Vade, inquit, el dic Halleico nt indicet domino
suo, quia isti sancti Mttrtyres nobint ut eorum cor-
nem fccimus, mibi redditx sunl. Ex quarum lectionc J$ pora i;i boc loco reqttiescant : alium enim elcgenml,
de adventu Sanclorum certior factus, illico unum
ex familiaribus nostris Trajectum ire, ibiquc presby-
leros atque alios clericos, necnou ct laicos seciun
suinere, ac Sanctis venieniibiis, ubicunque primum
potuissct, obviam festinate prxcepi. Elis nibil mo-
ratus, cumhisquos secum duxeral in loco memo-
rato, post paucos dies his, qui Sanctos a;dferebant,
obviavit : junciiquc simul, comilantibus jnu alque
hinc itile concurrentibus hymnidicis populorum
lurmis, cum ingenli omnium Ixlilia , B Argenlora-
tum uriicm, qux nmic Strasburg appellatur, celcri-
ter veniunt. Inde per Hrenum secunda aqna uavigan-
tes, cum ad locum, qui li Porlus vocatur, venissent,
fjf s. atld. in] oricntalcm Quminis ripam egressi. qnin-
ad qucm celeriter migrare dispositum habcnt. i Hu-
jus vocis auctor ab eo vidcri non potuit ; qua tamcn
linita, evigilavit, somuoque excitus, rcverso ad ba-
sibcam Katleico, quid vidisset indicavit. At ille in
craslinum, ubi mc primum convenirc potuit, quid
sibipuersuus retulisscl, mihi nuntiare curavil. Ego
autem, licet hujusce visionis arcanum spernerc non
auderem, stalui lamen operiendum alicujus signi
certioris indicium : atque interim illos sacros cine-
res, de linleis in quibus Iigati venerant sublatos,
sericis ac novis pulvinis insuere leci Cumque in
eorum inspectione reliquias beali Marcellini mino-
ris quantitalis quam sancti Petri csse cernerem, ar-
bitratus sum eum in statnra ccrporis sui minoris
la mansioue ad locum ■ Miehitinsladt nuncupatum, ^ fuisse mensurx quam sancttuh Petrum. Sed boc ali
cuiu immodica hominum in Dei laudibus exsttltanlium
muliitudine, perveniunl. Is locus est iu e.o saliu Ger-
manix, qui tempore moderno i Odanwald appclla-
tur, el distat a Mxno flumine circitcr leucas sex.
In quo cnm basilicam novitera me consiructam, sol
noudtim dedieatam invenissent, in banc itlos sacros
cineves intulerunt, ct velut ibi perpeluo permansu-
ros dcposuerunt.
15. Ciimque id mihi fuis.sel allatum, confestim il-
lur, qn.inta potui celeritate * venire festinavi. Hbi,
cum, triduo posl adventum noslrum exacto, quidam
« Agaunum inlelligit, ubi S. Maurititis ctim
Thcbxis marlyrio coronatus, nomen loco dcdii,
uti dicctur 22 Septembris : est autcra locus Sabau- D
dia ad Khodaimm, '-> circiter leucis dislans Seduno
Helvetiorum, quod ci adorientem jacet.
fc Lacus Lemanus seti Genevensis, initium sumit
ad oppidum Neuville, ila forsau inutato noiniue hic
dicttim, 5 leucis infra S. Mauritium.
c Bivmm hoc haud longe ultra lacum cohcipio,
distinctiorem notitiam iibentcr a locorum perilis
accepturus.
d Hoe lempore Solodorum seu Solodurum cst
urbs foederatorom Hclvetiorum, quoruin toia ditio
olim inter Aiamannos et Burgundos divisa fuil, sic
ut horum pars etiam minor Burgundia diceretur.
Distat aulcm Solodurum ab uppido S. Maurilit plus
qnain 40 leucis in borcam.
e Trajectum ad Mosam infra Leodium intelli-
gitnr.
• S. Bavonis monasterinm eral in urbe Gandcnsi,
quo ioro castrum nunc est ereciura : nam el hanc
ter se babere furtum postea patefaetum approbavit :
qtiod ubi, vel quando, vel a quo, vel qualiter admis-
snm ac proditum sit, suo loco dicttims suui : nunc
ordo narrationis inchoatx lexendus atque tenen-
dus est.
10. I^itur postquam illum magnum atqne mirabi-
leni, omniquc auro pretiosiorem, inspexi thesaurum,
loctilus, iu quo idera continebatur, propter vilitalem
materix, de qua compactus erat, coepit mibi oppido
displicere. Quem cmendare cupiens, quadam die,
posl completum vcspcrtiiuim ofliciuin , prxccpi uni
abbatiam, eiquevicinam S. Pctii in monte Blandinio,
Eginbardus tenebat, qni utriusque in suis epistolis
meminit.
6 Iler Soloduro Strasburgum, civitatem ad Rhc-
nuin silam, atque Alsalix melropolim, censetur esse
leucarum circiter 50.
t> Vidclur bic porlus invcniendus paulo infra
Neckari el Rheni confluentcs, id csi, infra Manhe-
mium. unde 8 eirciler lencis distat , qtii signatur lo-
cus. Mansioncs autera hic dieuiititr, qtix Gcrmanis
Hast, loca quietis, et sesqtiihora fere ab invicent
distant, adeommoiiitatemoneraporlantinm instrucla
reclinatoriis, A ferc pedes elevatis a terra.
< Mj/helsladium, seu Micbelstad in comitatu ho-
dierrio Erpachensi.
i Hoilie Oltcnwnld.
k Emenso circiter 120 leucarum itinere. qnantum
Gandavum (ubi tttnc eral Eginhardus) distal Michel-
stadio: adco ul, si menscOctobri illaue illuc reliqnia»
sunt, crcli possit Batleicus huc appulisse meitse No-
vembri, vc! etiam Decembri.
«.17 EGINIIARDI ABBATIS Si8
ex atdiluis, u mensurara loculi virga colleetam raihi A sanetormii marlyrum suffragium imploiassem, atque
alTcrret. Cnm illc lioc facturus ccreum accenderel,
ct circumpendentia pallia, quibus idem loculus lege-
batur, sublevaret, animadvcrlit loiuliiiu mimm in
modum Immoresanguineoundiquedislillaulem ; et rei
novilale perterritus, hoc quod viderat properc uiihi
nunliarc curavil. Tum cgo, cum his qui aderanl sa-
cerdotibus accessi, et iil.nl sinpendum atquc oinni
admiratione dignum miraculum aspcxi. Nam ul cor
omnes <{ 1 ■ i una nobiscum eranl, ut idem facerent, se-
iliiln commonuissem, faclum est ui per continuos [Ms.
add. duodecim] dies nulla nox pr.ctcriret, in qua vel
iini velduobus, veletiam tribus sociorum nostrorum,
iu somnis revelatnm non fuisset, quod illa sanciorum
corpora de co loco in alium essent transferenda. Ad
extremura autcm cuidam presbytero de liis qui ilii
nobiscum crant, nomine llililfndo, apparuit in visio-
lumme alque abaci vel signa mannorea, pluvia iu- '"'• »' 'Pse fatebatur, vir quidam liabitu saceniolali,
siante, sudare ac circumfluere solent, sic loculus ille,
qui sacratissima corpora continebat, vcro cruore
madens, ct ex omni parlc perfusus invcntns cst.
Terruil nos insolita el nunquain piius audila mira-
culi specics. Quapropler, inilo consilio, triduauum
jiiuii- veneranda conspicuus, candida vcsie iudutus,
qui eum talibus verbis compellavit : < Cur, inquit,
Eginhardus lam iluri cordis tantaeque obslinatiouis
est, uttot revclationibus non credat, ac tot monila,
ad se divinilus missa, arLitrelur csse coniemnenda ?
jejunium cnm snpplicationibus faccre decrevimus, {{ Vade et dic ei, quia hoc, quod bcaii martyres de
ut ex revelalione divina scire mercrcmur, quid sibi
vellet, quidvc facicnduin moneret magnum iilud ct
ineffabile prodigium. Itaque pcracio illo triduanoje-
junio, cum jam advcsperasceret, humor ilio cruoris
horrendi subito ccepilarescere; ac mirum in modura,
qui per contiiiuos septem ilies more perennis aquae
sine intermissionc distillalal, sic intra paucissimas
horas exsiccalus est, ut eo noclis tempore (nam Do-
minica erai) cpio signo dato ad antelucanum oflicium
celebrandum ccclesiam intravimus, nulluni jam in
loculo vestigium illius poss t inveniri. Lintea vero,
qua; cirea lociilum pendebanl, ut [Ms., et]co,lem fue-
mnt humore respersa, ila ut erant sanguincismaculis
infecta, servarejussi : in quibus adhuc magnum illius
suis corporibus lieri desiderant, infcctum remanei
non poterit. Quamvis ille baclenus voiunlalcm eorum
in hac re faccrc dislulisset, eiiam nunc, si non velit
ut liiijus facti meiilutn ad alium transeai, festinet
eorum adimplcre jussionem ; cl ad locum, quem ipsi
elegerunt, corpora illorum deportare non negligat. •
18. Post lias aliasque multimodas ad me perlauts
admonitiones, visum est mihi illam sacrorum cinerum
translaliOHera nou cssc diutius differciidam ; ac pro-
indc, inilo coneilio, dccrcvimus ut id , quanto cele-
rius lieri poluisset, perficere cerlarciuus. Igitur om-
nilius, quae ad lianc dcvectioneni necessaria videban-
tur, raptini et eiun sunimo studio pr;cparalis, prima
luee, post complclum malulinuni oilieium, sacrum
inamliii portcnti paret indicium. Constat enim hu- C i!ll,ra eliiuesliinaliilem tlicsaurum, cum ingenti luclu
morem illiun saporis fuisse subsaisi, a<l lacrymarum
videlieet qualitatem, et lcnuitalem quidem aqusc,
coinrem autem veri sanguinis habuisse.
I". Eadem nocte cuidam ex pucris nostris, nomine
Ruodlando, per quietem duo juvenes visi sunt ad-
siiiisse, qui ei, ut ipse lestatus est, <!c transferendis
sanclorum corporibus multa mihi dicenda mandavc-
runt ; et ad qnem locum, vel qualiler id lieri deberet,
ostendeiunl : et ut hoc miiii sine inoia fuisset ium-
tiatum, lerribilitcr comminando pr.eccpciunt. Qui
mnx ut me adire potuit, ouuiia quse jussus fuerat
nnhi iniiinarc curavit. Quiluis audiiis, euris ingenti-
hns xsluare, ct quid mihi csset agendum animo tra-
ac moerore illorum qui in loco erant remansuri, sus-
tulimus, atque iler ingressi portare coepimus, comi-
tante nos pauperum turha, quse illo per cos diesob
eleemosynam accipicudam undecunqueconfluxerat :
namcirca manentespopuli, quid apud nos ageiciur,
penilus ignorabant. Erat coelum grave sordidis nu-
bibus, el qu,T. in ingenlem pluviam cito resolvi pos-
seut, nisi id divina virius lieri prohiberet : nam toia
nocte ill.i in tantum, sine inlermissione, pluebat, ut
nobis iter illnd ea <lie iuchoari posse minimc vii'e-
retur. Scd illain nostram dub lationem,ex inflrmitate
CJei venientem, superna gratia per suorum meriia
sanctorum, longe aliler alquc existimavimus, habere
ctare ccepi : utrum ilerum jijunia et supplicationes n se fecit ; quando viam, per quam incessiinus, in
eelebrancliP, ac Deus rursus pro nosira curiosilate
sollicitandus ; an aliquis, Dco devoie ac perfeete ser-
viens, esset quserendus, cui anxietatem eordis noslri
et curarum nostrarum querimonias indicare, quem-
qiie rogare potuissemus, ul orationibus suis a Deo
noliis bujus rci manifestationem impetraret? Scd ubi
vcl quando ille lalis Christi famulus a noliis posset
inveniri, prxscrlim in illa regione , in qua tamclsi
qiuedam coenobia ab eo loco, in quo eramus, haud
louge posU.i csse constabal, lamen, propler rudem in
his loeis cjus conversationis inslitutionem, autrarus
aut nullus erat, de cujus sancfitate tale aliquid \e\
tcmiisfamaloquereiur. lnlereadum bis anxiatuscuris
abam quani spcrabalur qualitalem vidimus fuisse
cotnniulatam : nam ct luti parum invenimus.etrivos,
qui in tam grandi ac jugi pluvia, ut ca noele erat,
cresccre solebanl , pcne niliil crcvisse reperiimis.
Ubi vero de saltu egrcssi , proximas villas aceessi-
mus, frequentibus obviorum ac Deo laudes diccnlinm
turbis excipimur : qui nos per ocio fcre leuearum
spalium coioitaii, nobis ac nostris et in sacro onere
ferendo uevoti adjtttores, et in divinis laudibus tii-
cendis impigri fuere eoncentores.
19. At ubi vidimus, quod ea die ad locum destina-
ium penenire non potcramus, divertimus ad villam
s Osthcim appellatam, qu;e vi.e nostrce conligua
Ostheim, notatur a.l exitiu» silvae Ottoniana;, iribus fcre leucis antcqiiam vcniatur Selingesiandium.
M!) HIST. TRANSLAT. BB.
cei nebatur ; et inclinanlc jani vcspera, in basilicara
R. Marfini, qux in eadem villa csl, sancla illa cor-
pora iiitiiliiuiis : ct sociis noslris ad excnbias ducen-
dus ibi dimissis, ego ciiin paucis, ad locuin quo ten-
debainus, fostinamlo prxcessi : el ca, qux ad rece-
ptionem sanclorum corporum usus postulabal, per
noctcin pixparavi. Ad basilicam vero, in qua il-
loruni sacrosanclum ihesaurum dimisimus, sancii-
monialis quxdam paralytica, noinine Ruodlang, de
nionaslerio Makesbah, quod ab earlem ecclesia uuius
leucx spaiio disparatum erat, ab aiuicis suis ac
propinquis in carro adducta, euin juxla feretrum
saiutorum inler caeteros vigilans atque orans perno-
ctaret, recepta omniuni membrorum sanitale, pro-
priis pedibus, nullo sustentanle, vel quolihet modo
admiliiculanlc, ad locum unde vencrat, in crasti-
titiui regressa est.
20. At nos albescente eeelo surgenles, sociis no-
stris venienlibus obviam ire perreximus ; habenles
nobiscum iramodicam vicinorum noslrornm muilitu-
dinem, qui fama advenlus sanclorum exciii, ad hoc
primo (liluculo pro foribus nostris eonstiieiunt, ut
una nobiscum sanetis obviam proeederent. Et oecur-
rimus eis in co Ioco; ubi a Gaspcntia fiuviolus Mxno
miscelur. Inde pariter incedentes, ac Domini noslri
Jesu Christi miserieordiam collaudanles, sacras illas
beatissimorura Martyrum exuvias ad b Mulinheim
supei iorem --sic enim moderno tempnre locus ille
voealur — cuin magna omnium qui ibi adesse potue-
runt Ixtilia et exsultatiune, delulimus : sed pra' ni-
mia populi multitudine, qux prxcedens cuncla com-
pleverat, neque eeelesiam adiic, neqtie feretrum in
eam inferre valuimus : idcirco in campo adjacente,
aique in loco ediliore, altare sub divo ereximus ; ac
feretro pone altare deposilo, missarum solemnia ee-
lcbravimus. Quibus expletis, ae multitudine ad sua
reccdenle, in ecclesiain a beatis Marlyribus jussam,
eorum sacratissiina corpora intulimus ; ac, feretro
propter altare iocato, iterum missam celebrare cura-
viuius. lbique inler celebrandum, puer quidam, an-
noruni circiler quindeeim, nondnc Daniel, de pago
Poiiiano, qui illuc inter alios paupcres mcndicando
venerat, atque ita curvus crat, ul nisi stipinus alque
[ticens ccelum aspieere nequivisset, ad foielrum ac-
cessit ; ac subito, velut ab aiiquo inijuifsus, corruil.
Cumt.uc din velut dormienli similis jacuisset, cor-
rectis omnibiis niembris, et recepta finnitate nem-
ruin. coram otuiis nostvis surrexit incolumis. Faela
suiii hxc decimo sexio kalendas februarias c, eterat
" UliqueinierSelinaensladiiimetAschaflenburgiim;
quainvis nulliini ibi rivulum cxprimant taiuil.o topo-
giaphicx, iiedum Gaspentix nomen.
b Muliiilieiin, esl Sclingensladt.
,: Festo scilicet sancli Antonii.eo anno 827 cadentc
in feriam qiiiulam.
°' Putal Mabilio, qnod Eginhardus, hoc in opere,
clericorum uomine monachos inlillig.it, ant certe
dieendum esl, inquit, ciericos primum, postca mona-
chos insiitulo;, fuisse eo in loco. Posterioreonjecliira
magis geiiuina milii vidctur: nec cliam lani fucile
fuit slatim inonastciiiini coudere, quam clericos ali-
MAKCELLINI ET PETRf. r>,10
A ejus diei lanla et tam clara serenitas, ut sestivi splcn-
dorem solis adxquaret : alque ipsius aeris lani uiitis
atquc jtieuuda lianquillitas, ut veris lempeiieiu apri-
cilate lilanda prxeederct.
21. Posiriilie vero sacra healorum martyrum eor-
pora novo loctilo recondila, in absida basilicx loca-
vimus ; et, sieut in Kraneia tnos est, superposito
ligneo eiilmiue, linleis ac serieis palliis ornandi gra-
iia eonievimus, apponentes allare ; ae duo vevilla
domiiiicx passiouis, qn;e in via ferelrum prxceilere
solcbant, hinc atquc inde erigentes, loeum itlum di-
vinis olliciis celebrandis, pro modulo pauperlatis
noarx, idoneum atque aptum facere curavimus ;
ordinalisque clericis'1, qui inibi assiilue et exeubias
ducerenl, acdivinis Iaudibus dicendis curam solerler
'* impcnderenl. ipsi uon solum nostra sponte, sed ctiam
regali diploraate, quod uobis in via obviam venerat,
evocati, Domino iter noslrum prosperante, ad pa-
lalium '■ siinius cura magna exsultationc regressi.
CAPUT III.
Aliiiiitv. reihjviir sancti Marcellini, olim ubtatcr, impe-
iranlur, el ad alia toca transferuntur. — Miracula
facta.
22. Transaclis admodum paucis, poslquam ad
comiiatum ' veneram, diebus, ego, secundum consue-
tuiliiiem aulicorum niaturius surgens, primo raane
palaiium petii. II>t cum ingressus, Hildoinum, cujus
liliro superiore mentioiiein feci, ante foies regii cu-
biculi sedentein, atque egressum principis operien-
lem,invenissem,ex more salutatum surgcre, atquead
^ quamdamfenestram.dequa ininferiorapalatiiconspe-
ctus [Jf.s., prospeclus] eral, niecuni accedere rogavi.
Ad (piam pariter siando incurabentes, de translatione
sanctoriim martyrum, Marcellini et Petri, nec non et
de miraculo, quod in fluxu eruoris, quo Ioculum eorum
sepiem diebus sudasse comniemoravi, ostensum est,
mirando multa sumus locuti. Cumque ad id Ioci ser-
moeinando venissemus, ut etiara dc vcstimentis, qu.e
cum corporibus eoruin invcnta sunt, raenlio fieiel ;
atque ego mirx subtilitatis veslem beati Marcellini
fuisse (licerem ; ille, velut qui rem xque ut ego no-
tam habercl, vcra me de veslibus dixissc respondit.
Hic ego slupefactus alque admirans, percontari eoepi,
iinde illi hxc vestimentorum, qu;e nunquam videral,
- notitia eonlingere potuissel. At ille me iutuiliis,
paululum sihut, ac dcindc : < Salius, inquit, csse
arbitror, ut per ine eognoscas, qund, nie tacenle»
lamen por alios ccleriter e,s cogniturtis, cl ego illiiis
rci sim proditor siuqilex, quam fortasse altcr si pro-
quot, iuterim ibi deservituros, ordinare; rr.onastc-
rium tanien vivenie. adbuc Eginhardo factum, colli-
git Mabilio ex ojus epist. i, ubi Werdricus quidara
Fuldensis monachus, p :r sui abbatis licenliam, di-
eilur Seliugenslailii conversatus : quae licemia
haud ita facile duta fuisset, si nullos lura mona-
chos locus habuissei.
•■ Intelligitur Aquisgranense, ubi tuin Ludovicus
Pnis linp. residebal.
' lixe ad anniim 827 pcracla fuisse ccnsuit Baro-
nius, qui eadem retulit. Gomitatus atitem hic diriiur
curia imperialis, lunc, utdixi, Amiisgrani manens.
B5t LT.lNIIARDl ABRATIS 5.i2
diderit, non simplicitcr ciuinliabit, nequu cniin po- A fama dispersa sit ? >Cumque id inc ncscirc rcspon-
tcst, quia sic natura cmiiparalum est, ul hoc quis-
qiiam vcrui.iter dicere nequeat, enjns nolitiam non
per sc ipsuin, sed aliorum relatione fueril asseculus.
Tux Unliini liilei CommiUo, qualiter indc mecum
aclurus sis, postquam meo relatu omncm rci geslaj
veriiatem agnovcris. »
23. Cui cuni mc non aliiul aelurum, quam quod
inter nos couvcnvret, brevi sermone respondissem .
• Presbylcr, inquit, illc, qui ad deferemlas bcali Ti-
burtii rcliquias Romain meo jussu profcctus est,
riiiii id, proptcr quo I illc vcnerat, ita m volebalper-
ficere nequivisset, jamque notarius luus, acceptis,
dc qnibus loquimur, sunctorum martyrum reliquiis,
domuiii rcdirc st.ituisset, iuiit cum iilo consilium,ut
derem, lum ille : « Dicunt, inquit, qui de sancto Sc-
basliano b veniunt, quod presbyler qmdain Hildoini
abbalis, qui una eum notario tnu Homam profcctus
est, cum inde reverlerentur, et, in quodam loco,
cominuni diversorio uterenlur, tuis omnibiiscbrietalo
ac somno depressis, ct id quod agebaturpenitnsigno-
rantibus, scrinia, quibus sanclomm corpora con-
tincbantur, aperuissct, eaquc inde sustolissct, atque
abiens Hildoino detulissel, ct modo apud S. Medar-
diiin sinl : iu scriniis vero luis paruni quiddain sa-
cri pulveris remensisse, quod ad le pcr notarium
luum pcrlatum sil. t llorimi reiuinisceus, eaque ctiin
bis qua? ab Hildoino dicebanlur conferens, non mo-
dica nicnlis perturjbalionc commotus siim; obhoc
illo Romai panlulum moras facii nle, ipse, cum Jn- " prascipue, qnia nomluni invcnlum babebam consi-
nisone * fralre Deusdonae, et cnm bominibus ejus, qui
illos sarros cincres ferrc dchcbant, Papiam nsque
pnecederet, iliique illiusac Deusdonoe prxsloiaretui
adventum. Placuit ambobus ista convunlio, illisqtte
Rom.c substantihus, [Ms., remanenlibus], presbyler
cumLunisoncac pueris reliquias fcrentibus, Papiam
proficiscilur.Quo cum essel pcrventum, scrinia sacros
r.ineres continenlia in w clesia tua pone allare sunt po-
sila.aiqucab excubanlibus iu eadem basilica, clericis
ac laieis, diligeuti solerlia cuslodita. Quadam vero
nocte, cum et ipse intrr ex-tcros ad easdem cxcubias
in ecclesia vigilaret, contigit, ut ipse asserit, circa
mcdiam fere noctem, ut. obripienle paulatim somno,
universi qui inlra eadcm basilicam vigilamli gratia
eonveneranl, pra-ter se soluii). obdormirent. Tum
sibi in mentem venisse, visumque fuisse non sine
magna quadam causa faclum ul tol hominibus lam
subitaneus sopor obrcpsci it : ratusque sibi oblala
occasione. utendum, surrexit, ati|ne accenso luinine,
ad scrinia silenter aecessit. Tum filis sigillorum ad-
niota cerei flamma cremalis, serinia sine elave cele-
fiter aperuit; ac de iitroque corporc porlionem, quae
ci videbatnr, accipiens, sigiila, ut erant iutegra, lilo-
rum crcmatoruni summitatibus anneetil; milloquc
id farlum sentiente, in loco suo resedil. f'ost hxc
subiatas lali furlo sanctorum reliquias, cuni ad me
fnisset nrversns, detulit : primoque illas non sancti
Marcellini ve! Petri, sed sancti Tiburlii esse asseve-
ravit. Deiinle ciim nescio quid vereretur, secrete ^.
mecum locutus, quormn sanctorum essent reliquix,
quoque modo eas fuissct adeptns, palenler apcruit.
Habemus illas anud S. Medarduiit in loco celebri
honorifice collocatas, ubi ab omni populo cum ma-
gua vcneratione coluntur ; seil utrum cas nobis ha-
bere lieeat, iu tuo mar.el arbilrio. »
2i. His auditis. recordalus s;iiu quid in itincre,
quo prnxime ad palaiiiim proficiscebar, a quodam
hospite meo audierim. Qui inter cictcra, qua- mecjm
toquebalur : fNunquid nosti, uit, qualis de sanctis
marlyribus, Marcellino el Pctro, pe.r hanc regionem
* Hic jam quater Jttnizo scribitur, usque ad num.
2f>. , ubi itrrum recurrit Luniio.
>• Scilicet cx monasterlo ei eccSesia S. Medardi,
liiim qno illam cxsecrahilem atquc astutia diaboii
ubique divulgalam famam exslinguere a< dccordjbus
deceptar. mulliliidinis depclferc potuissein. Illud ta-
men oplimum judic.*vi ut HiUIoinum rogarcm id-
ipsuni mihi reddere, qund de meis soriniis sulialum,
el ad se dclaluin atque 3 se receptum, post illam
sponlaneam confossionem, negare non poteraL Quod
eliam qua.a.i potui instanlia faccre curavi; ct licel
ille pauio durior ac dilltcilior, quam oplaveram, in
assensi'jnc fuisset, vielus lamon esl sedulitate pre-
cum mearum, cessitque iinprobitali mese, qui se
paulo ante nullius jussioni, in bac prxscrtim causa,
cessuriim proniinliaverat.
2o. lnterea missis ad Ratleicum el Liinisonenilitte-
C ris — erant enim iu eo loeo, ubi Martyrum corpora
collocavi — qualis per tolam pene Galliam de iisdcm
sanelis martyribus faina essel, eis indieare curavi :
coinuionefaciens eos ut cogilarent si aliquid lalc vcl
siinile bis, qua: Hil loinus de facloprcsbylcri sui assc-
rebat, iu via eoruin faetuin adverlere vel reminisci
potuissent. Qui sUitim ad me in palatium venicnlcs,
valde disparcm his, qu;e Hddoinus dicebal, fabulam
dctulerunt. Nam in piiinis omnia, qua-presbyter ille
llildoino reiulerat, falsa esse lestaii sunt; neque ul-
lam posiea quani lloma exierunt, vel ilii prcsbylcro
vcl cuilibel alleri daiam fuisse occasionem, per quani
ad ejusmoili faeinus perpclrandum aditum habere
potuisset. Scd boc ipsum quod de sacris Marlyrum
tineribus aliter atque debuerat accidisse constabat,
Roma?, in domo Deusdon*. per avariiiam Lunisoois
c1. vafritiam memorati presbyleri contigisse, eo vide-
licel lempore quo corjius beati Mareellini, de tuinba
sua sublalum, in domo Densdona: servabatur, mo-
dumque faeti talem fuisse dixerunt. Memoratus ille
Hildoini presbyter, spe, quam de sancti Tiburlii cor-
pore adipisccndo conceperat, frustratus, ne oniniuo
vacuus ad dominum suum reverterctur, quod lide
non poterat, fraudc assequi molilus est. Nam Luni-
sonem aggressus, quia pauperem ac proindccupiduni
esse cognoverat, oblalis ei quatuor aureis nummis,
ubi rcliquiaesancli Sebastiani collatre eraut : ita rnr
sum inlra, iium. 87, quidam ductus dicilur ad S.£e -
bastianum.
533 IIIST. TRANSLAT. BB
qtiinisquc argenli solidis, ad proditioncm faciendam
illexit. Accipiens enim oblalam pecuniam, arcam,
in qiia corpus beali Marcellini erat a Deusdona <lc-
posilum atqne incliisuin, apcruit, ct illi neqnissimo
nebuloni auferemli ex ea quod vellet, quulcm ipse
optaverat, polestatein focit. Nec ille in ca rapina par-
cus fuit:nam tantum de sacris bcati Hartyris cineri-
bussostulit, quantum vas scxlarii mensuram h.ibens,
capere possc videbatur. Iloc eo modo factuin esse,
ipse qni id cum meinoralo preshytero machinalus est
Liiniso, pedibus mcis provolutus, flendo tcslatus est.
2G. Tum ego, rei veritale coinperta, Rallcicum
ac Lunisoncm eo unde vencrant rcdire praecepi. Ac
deinde cum llildoino locutus, conventione inter nos
facta, quando sacrae mihi reliquia.' redderentur, duos
clericos de domo nostra, Hiltfridum vidciicet ac Fi-
limarum — alier presbytcr, altcr subdiaconus > erat
— ad recipiendas eas Augustam Sues6ionum b per-
gcre jussi : millens per cosdem ad locuni , de quo
eaidem reliquisc auferenda! eranl, benediclionis gra-
lia, nummos aureos numcro ceutum. Qui ubi ad
monasterium S. Medardi in die Palmarum « venis-
sent , per Iriduuni ibi morati sunt : et reccpto illo,
propler quem missi fuerant, incomparabili thesauro,
comitantibus secum duobus ex eodem monasicrio
fralribus, qiiania potuerunt celeritale, ad palatium
rcversi smil; reliquias tamen non mihi, sed Hildoi-
110 detulerunt. Quas ille recipiens , in oralorio do-
iiiiis suae fecit custodiri, usque dum , transactis Pa-
schalis fesli occupationibus, vacuum tempus habe-
rel, quo inihi id, quod reddcndum erat, priusquam
redderct , ostendcrc potuissct. Complelisque post
saiictnm Pascha oclo vel eo amplius diebus, cum
rcx vcnandi gralia de palalio fuisset egressus, llil-
doinus, secunduin quod inler nos convenerat, me-
moratis reliquiis de oratorio suo , ubi scrvabantur,
sublalis atque basilicx S. Dei genilricis illatis, alla-
rique superpositis , me ut eas susciperera fecit ac-
ciri. Tuin capsam , in qua rcliquia) conlinebantur,
apcriens, oslemlit mibi ut viderem quid esset, quod
et ille redderel, et quod ego reciperem.
27. Exin sublatam de altari eamdem capsam ma-
nibus meis imposuit , dataque oralione competenti,
prsccentoris etiam ofTicio functus , anliphonarn laudi
marlyrum convenientem clericis ad psailendum pa-
ratis imposuit; nosque cum illo inaestimabili the-
sauro recedentes , usque ad oslium basilicx conci-
nendo proseculus cst. Processimus inde paulatim
cum crucibus ct cereis, laudanles Domini miscricor-
diam , usque ad oralorium , quod erat in domo no-
slra , vili opere constructum ; eique , quia aliud ibi
non habebatur, illas sacras reliquias intulimus. In
illa vero processione nostra, quam de basilica usquc
* Aliquibus diaconut.
b Surio Suessorum.
c Krgo 14 Aprilis : nam Pascha eo anno 827 celc-
brandum erat 21.
d Aliqua ex miraculis infra toto capite sexto re-
feruntiir.
• Surio Ludovettropf. Fluvius Ara , cui adjacet,
Patbol. CIV.
MARCLLLIM ET PETRI. 551
\ ad oralorium noslrum nos fecisse dixi, quid mira-
culi acciderit, ccnseo non essc tacciidum. Egredicn-
tibns cnim nobis dc ccclesia , Iaudemque Domino
Deo noslro excelsa voce cancntibus , lanta vis sua-
vissimi odoris eam parlcm vici Aquensis, qu« ab
ccclesia ad occidcnlcm respicil, tolam implevit, ut
ill.i fragantia pcne omnes ejusdem parlis babilato-
res , ilenique univcrsi , qui pro qnibusbbel causis
alque negoliis cadem in partc fucrant consiituti,
ita diviniius commovereniur, nt omissis , qu.ne in
inanibus habebantur opcribus, cuncti cursu rapidis-
simo primo ad ecciesiam, dcindcquasi per vestigium
ad oralorium noslrum, in qund illas rcliquias illalas
essc audierant, summopere festinarent. Fit imnio-
dicus inlra sepla nostra exultantis simul atque ad-
B miranlis populi concursus; ct cum magna pars eo-
rum, qui coufluxcrant , id quod agebatur quid esset
ignoraret, gaudio lamen el cxultalione rcpleli , Dei
omnipotenlis misericordiam collaudabant.
28. Postquam autcm , fama crebresccnte, divul-
galum est reliquias sancti Marccllini martyris in
eum lucum essedelatas, non solum de eodem vico
Aquensi, et vicinis atque adjacentibus villis , vcrum
eliam de longiuquioribus locis ac pagis adco fre-
quens alque immanis multitudo congregata est , ut
nobis ad oflicium in eodem oratorio celebrandum,
prxter vespcrtinas horas atque nocturnas, haud fa-
cilis paleret introitus. Adducebantur undique debi-
lcs, et variis alTecli languoribus , circa oratorii pa-
rietes, a propinquis suis atque amicis collocabanlur.
G Videres ibi pene omnia infirmitatum genera , per
virtulem Christi Domini , et per meritum beatissimi
martyris, in omni sexu et sctatecurari. Cxcis visus,
claudis incessus, surdis auditus, mutis senno reddi-
tur, paralytici etiam, et qui totius corporis viribus
destituti, alienis manibus apportati sunl, sanilale
rccepla, propriis pedibus ad sua reverlebanlur «\
29. Ha;c ubi ad regias aures relatione Hildoini
perlata suni, statuit primout ad palatium regressus,
oratorium nostrum , in quo hscc fiebant, martyrem
venerabundus accederet : sed ne id faceret, eodem
Ilildoino suggerente, prohibilus , ad majorcm basili-
caiu reliquias deferri pr.-ecepit , ibique delalas, hu-
iinli supplicalione veneratus est, celebralisque mis-
sarum solemniis, obtulit beatis martyribus, Marcel-
" lino ct Pctro, quoddam proediobim, situin juxla
fluvlum Aram, vocabulo Ludovesdorf e, habens man-
sos quindccim et vinearum aripennes novem. Obtu-
Iit et regina cingulum suum , ex auro et gcnunis
faclum, pensans libras tres. Quibus expletis, relata;
sunt reliquix ad locum suum, in oratorium videlicet
nostrum , fueruntque ibi diebus quadraginta vel eo
amplius ', usque dum imperator palatio egrediens,
in Juliacensi ducatu oriens , per Eyfliam inlrat
dioecesim Coloniensem; seque Hheno immergit in-
ter Coloniam et confluentiam , ad Zunichium op-
pidum.
' Ergo usque ad exilum Maii . vei inilium
Junii.
18
EGINHARDI ABBATIS kl*
.,,„ neleicl oiio A populorum lurbis, ab Aquensi palaiio usque ad me-
venandigralia, solemu. morc jJ^JJ^, „c! moratum Mulinheim v.cum, Domino iicr noslrum
facto, ci nos comparatis , qua: ; .
suam necessariavidebantur, cum eisdem reltquns
devicoAquensi promovimus. In ipso aute.n nosira.
....ressiouis articulo, cura missaruro solemma cele-
brarentur, anus q.mla.n in palatio nolissi.na, anno-
rum circiter oeioginta , i.e.vorum contractione la-
borans , in conspectu nostro curata est. QuaJ, ut
ipsa narranle didicimus , per quinqnaginta annos
l,oo morbo detenta , more quadrupedum, gcnibus
n.auibusquc nitendo, olhcium ambulandi rcptando
impleverat.
50 Indc iteringressi, suffraganiibus sancloram mc-
ritis,"seXtodecimo[MS-, sexto demum] die Mulinhcim
vicum in quo saeros bealorum niarlyrum cmeres ail B illurum luissel adimplela.
comitalum profecturi dimisimus, Domino adjuvanlc
ncrvenimus. In quo itinere quantum gaud.i, quantum-
que fotilia;, de iUarum a.lventu reliquiarum, popuhs
iu oa.len. via consistentibus accesscrit , neq.ic n.ihi
silendum est, nec lamen ila ul fuit, plenc dici atque
emmtiari potesl. Dieendum tamen cst, nc rcs ad Dei
laudemmaximcperlinens.quasiperdcsidiam.silentio
suppressavidcatur. Ac primumquidem gestit ani.nus
id refetre , quod, palatio egressi , in mullorum prae-
seutia nos vidisse reminiscimur. Vurmius » dicilur
fluviolus, duobus fcre passuum millibus ab Aquens.
palalio distanlem habens pontem. Ad quoni vcnien-
tes, propter mullifidinem quse nos eousque de pa-
latioproscqiicbalur, jamquc redire volebat, ul oran-
prosporanle, pervcninius. Alquc ibi illas reliquias
supcr allari, pone quod locuhis sacros liiarlyium
cineics contincns positus eral, gemmata capsa re-
conditas collocavimus ; fueruntque ibi sic positas,
usque dum nos mensc novenibrio ad palalium ire
paranies, per revelationem admoniti smmis, nc prius
dc illo loco profieisceromur, quam oas corpori, dc
quo sumptae crani, conjungercmus. Qualiter autcm
revelatum fuerit, ul hoc fieri deberet, non Cbl sileu-
lio transcimdum; quia non solum somnio, ul ficri
solet, sed etiam siguis quibusdam ac terroribus, ad
vigilantium curam perlinci.tibus, ostensmn cst, bca-
los marty.es omnimodis voluisse ut in hacrcjussio
5-2. Erat unus de clerieis, qni ad excubias basilio;e
depulali ftienmt, nomiii" Landolphus, cui tunc signi
larigendi cura commissa fuerat, habcus slralum
suum juxta auslralem basilica! januam. Qui cum, se-
cunduinconsuetudinemnoclurniacmalntinalisofficii,
solemni morc surgeret, signumque movcrct, complc-
toquc antc lucera eodcm oflicio, rursum dorini.e
vellet, clausis ecclesia; forilms, coram sanciis marty-
rum cineribus supplicamii gralia sc prostravit. Ibi
cum psalmum quinquagcsimum, ut ipsc asso.it, <li-
cere inciperet, audivit juxta sc in pavimcnto volut
sonilum pedum hon.iuis, buc alque illuc ibidcm
doambulanlis. Conslcriialusque pavorc non miuimo,
erexit sc paululum in genua, et iu omncin parlem
,U locum haberet, paramper constilimus. lbi quidam C ciicumspiceie cupil, astimans aliquera dc pauperi-
,le oranlibus cum alio ad reliquias acccdcns , so-
oiuniquo respicions : < Proptor amorem, inquil, at
que bonorem bujus sancli, x-rc alieno, proplor quod
10 mibi obnoxium esse 11011 ignoras, absolvo. » De-
hebat cnim ei, ut ipsc fatebalur, ilimidiam argenti
libram. Itemque alter socium suum manu comprc-
bensum ad rcliquias trahcns : « Palrem , ait, meum
occidisti, ac proinde inimici eramus ad invicem;
n.mc auloiii, proptcr amorem alque honorom Dei, et
hujus sanoli, deposila sinmltate, foedus tecuro jun-
gere atque inire volo, utabbinc in fulurum pcrpetua
iutor nos amicilia permancat : sitque liic Sanclus
condictro in invicem charilalis teslis, ct ullor in euin,
qui hanc pacem prior irrumpere lentayerit! >
51. Hic illa turba, quas nobiscum dc palalio fue-
ral cgressa, adoralis atquc osculalis sacris reliquiis,
cum mullis lacrymis, quas prse nimio gaudio conti-
nere 11011 poterat, domum rcvertiiur : alia multitu-
dine, quoe ibi nobis obviavit, nos comitante, alque
Jiyrie eleison sine inierntissione cantante usqne ad
cum locum, in quo simili modo ab atiis occurrenti-
bus cxcipiebamur ; qua; lunc simililer, ul prior, sup-
plioatione facla, ad sua reversa est. IIoc modo per
singulos dics, a prima luce usque ad vosperam, co-
milaiilibus ac Domino Chrislo laudein dicenlibus
a Vulgo VVorm, haud longe snpra civitatem cxo-
rieus ac circa Hensbcrgam Rur* mfluens. Mab.l.o
ncscio quo cnoro, Winuobum lcgit, adcumquc locat
bus, clausis ccclesise januis , iu quolibet angulo de-
lituisse. Cumque nullum alium quam se solum intra
parietcs basilicu! essc cernerct, ileram so ad oralio-
ncm inclinavit, ac psalmum, qucm pi ius inchoavcrat,
repolivit ; sed, anlequam unuut ejus vcrsum oom-
])lere poluisset, capsa quae altari iinposita sacras
bcati Marccllini icliquias conlincbal, repcntino cre-
pilu lam vehemcnier insonuit, ut quasi nialteo per-
cussa dissiluissc putarclur. Duo quoqne oslia basili-
cae, qu:c jam clausa cranl, occidonlalc vidolicct
atque auslrale, velut aliquo pulsanie atque impel-
lenle, simili modo sonueruut
53. Quibus exlerrilus ac stupefactus, cum quid
sibi agendum esset penitus ignoraret, surgit ab allari,
' et in lectum suum sc pavilando projecil; subitoque
soporc depressus , vidit sibi qucindam ignoti vullus
virum assisterc, qui se talibus verbis co.npellaroi :
, Ccrtum ne cst, ail, Eginhardum sic ad palalium
properare velle, ut rcliquias sancii Marccllini, quas
huc detulit, prius in locum, de quo sublaUc fuerant,
noii reponal? » — Cum illc sc hiijns rci ignaruin cssc
rcspoiulisset, — « Surgc, inquit, primo diluculo, ci-
que ex aueioritate Martyrurn prascipe, ne hinc abire
vel alicubi pergere prxsumat, antequam reliquias
illas loco suo reslituat. > Expcrgefactus surrexil, et
Mulinheimium licum, conlra cxprcssam hujus loci
scnleuliam.
IKST. TRANSLAT. P,!5. MARCLLLINl ET PETRI.
538
ubi ine priimun convenire poluil, hoc quod sibi fuc- A 55. Postquam sacra beatissiinorum martyrum cor-
rat imperaluin, mihi intimare curavit. Se<J nequeego
segniter in bujuscc mo;li negotio aliquid agendum
arnitralus, imo iJ quod jubebatur sinc u'la morarum
interposiiionc adimpleudum esse juilicans, ipsa qui-
dem dic ca qu;c ad lioc neccssaria vidcbanlur prae-
parare jiissi; sequenti vero sacras illas reliquias
corpori, de quo sumpi.e fucrant, cuni suninia dili-
gentia sociire cuiavi. Quod factum quam gratum
beatissimis martyribus forct, altestalione miraculi
subsequcntis liquido comprobatur. Nam proxima
noctc, cuni ad matutinuin ol!iciiiui in basilica solem-
niter sedereinus , sencx quidani grcssuum officio
dcstitutus, gcnibusque ac manibus nitens, reptando
ad orationem intravit. Is coram omuibus nobis, per
pora, sicut jam in superioribus demonstratum est,
ipsis jubcnlibus et nobis moreiii gercntibus, ad lo-
eum, in quo imiic requiescunt, cum ingcnti fidelium
populorum exultatione pcrlata , ct, celeliratis iu
campo missarum solemniis, manibus saccrdotuni ,
quoruin ibi lunc non parvus numerus erat congie-
gatus, in basilicam dcportata sunt, fcrctrumque quo
velicbantur juxta altare positum cst, el ilcrum aliud
ollicium ibidem celebrari cceptum, subilo quidam
adolescens, renum dissolulionc affectus alque ideo
curvus ac baculis innitens, dc nicdia circumslantis
populi multitiidine prorupil, seque ad adoiandum
inclinare cupicns, iu gcnua procubuit; sed miruni in
modum, velut aliqtio se rcvcllcnte vcl potius relra-
virtulcm Dei et merita beatissimorum maiiyruin, B bente, supinus cccidit, similisque dormicnli diutis-
cadem qua ingressus est hora, ila perfcctc curatus
est, utad iiicedcnduin nc baculi quidem sustentalione
ullcrius indigcrct. Qui cliam et surdum se pcr conti-
nuum quinqueniiium fiiissc, siniulquc cum officio
pedum auiiiluni sibi reddilum affirmabat. His iia pcr-
actis, ad comitatum, sicut superius me facerc vo-
luisse retuli, ibidcm biemalurus, nudla mecum rcpu-
tando profcclus sum.
CAPLT IV.
Miraculain surdis et mutis, conlractis et aliis tegris,
Mulinheim palruta. — Lervisiu in vinum mulala. —
Cereits ultro acccnsus.
54. Sciiplurus virtutes alquc miracula, quac bca-
tissimi marlyres Cbrisli, Marccllinus et Petrus, post-
simc jacuit. Tum quasi evigilans, in scssum se creiit ;
ac dcinde post paululum, nullo adiniiiiculante, sur-
rexit, stansque in medio cireumfusx" multitudinis,
una cuin caelcris de rccepta sanitale gralias agendo,
Dei miserieordiam coll.udavit. Hic se de pago Por-
tiano a cum aliis paupcribus ac percgrinis illuc ve-
nisse, Danielemque vocari, nobis percontanlibus in-
dicavil. Eadem fere hora, eodeinque ut ita dicam
moniento, quo is dc quo nunc diximus, intra eccle-
siam ct coram ipso altari, per virtutem Clirisii ct
inlcrcessionem marlyrum, saiiilatcm est consecutus,
mulier qu;edam paralytica, et peue oumium mein-
brorum ollicio destilula, pro foribus ecclesiae jacens,
in auxilium sui sanctos marlyres iuvocavit; ct mox,
quam eorum saeralissima corpora de Roma in Fran- C cunctis cerncntibus qui circa sleteranl, ccepit com-
ciani delata sunt, per diversa loca fecerunt, imo qiue,
per illorum beata merita et pias orationes, ipse rex
liiartyium Dcus et Dominus noster Jcsus Chiistus,
ad satutem hominum, operari dignatus est, nccessa-
rium judicavi brcvi pr;cfalioiic pcrstiiugere quod cx
bis, qua; scribere disposui, major pars ad nolitiam
meam aliorum relatione perlala est; quibus tainen
ut fideni haberem, ex his quac ipse vidi et coram po-
situs agnovi , tam firmiler niibi persuasum est, ut
sine ullo dubitationis scrupulo vera esse credercm,
quaj ab his dicebantur , qui se illa vidisse testali
sunt, lamelsi personarum, a quibus hsec audieram,
aut parvam aut nullam eateuus noliiiani babercm.
Cxtcrum de bis omnibus ca primum scribenda \i-
molis visceribus velut nauscabunda concuti , ac
deinde magnam vim phlegmalis ac bilis vomendo
projicere. Quo facto, paululum aquae frigidaj su-
meiis, de loco iu quo jacebat se levari rogavit, ct
baculo nitcns basilicam iulroivit, adoratisque mar-
lyribus ac reccpto membrorum vigore, ad propria
repedavit.
5G. Inlerea quidam homo, Vuilliberlus nomine,
baud longe a basilica, in qua nunc beatorum marty-
iuin corpora requiescuiil, domum babens, inter cae-
lcros, qui ad venerationem sanctis exliibendam con-
vcnerant, ad feretrum accessit, ct quasi pro dono
quadraginta denarios obtulit. Qui, cuin a nobis fuis-
sct interrogatus quis csset, quidque sibi vellct hu-
dentur quae in eo loco gesla et a meipso visa sunt, " jusce muneris oblalio, relulit se anle paucos dics
ad quem suos sacrali^simos ciiieres iideni beatissi
mi niartyres transferri piaccepcruul. Deindc iila ,
qiue in Aquensi palatio, sub ipsis aulicoruni obtuli-
bus facia meinorantur. Tuni ca quae per divcrsa
loca, ad quaa, rcligiosis \iris pelentibus ac nie Iri-
buente, sacrae illorurn rciiquix delatas sunt, gesla
refeiuntur, ccnsui esse poncnda ; ut, boc ordiiie in
relatione scrvato, uihil reraaneat ex omnibus signis
atque miraculis, quaj ad nostra parvilatis nolitiam
pervenire potuerunl. Sed jam, nunc praefatione com-
plcta, ipsa quaa dicenda suut miracula profcra-
IIIIIS.
giavissirao languore concptum, ad exlrema fuisse
perductum, adeo ut ab onmibus, qui se viderant,
despcraius, adinoneretur ut omnes facultales suas
pro renicdio anima; siue celeritcr erogarct : seque
ita fecisse. Jamque oinnibus quac babebat, ad quae
pia loca danda forent disposiiis, unum ex servis suis
cum iiigenli gemiiu fuisse conqucstum, quod pcrpe-
ram ac valde negligenler ab eis faclum esset in eo
quo.l nihil dc bonis ejus sanctis nupcr de Roma ve-
nieulibus datuni esset. Tum se circumslantes inter-
rogasse, si aliquid dc rebus suis supcresse scirent,
quod ad niartyrcs mitti poluisset. — Eranl euiiu ad-
" II jani supra num. 20 legimus : sed Pagus Porliaiins^quissit, adhuc requirimus.
559
F.GINIIARDI ABBATIS
SCO
liuc in Michilinsladt, et nondum aliquibus signis in- A gratia, per mulia sanclorura loca Iralientes, lan.ieiM
claruerat, quod inde migrarc deberent. — Tum
qnemdam rcspondisse, quoniam de omnibus rebus
rjus untis lanlom porcus remansisset, et non esse
depulalum quo dari deberei, tunc sibi coniplactiisse,
scipje pracepisse, ut venundaretur, et post obitum
suuni prelium illud ad marlymm tuminaria miltere-
tur. Quibus verbis expletis, lam subilam sc asserit
sensisse medclam, ut protinus, omni dolorc fugato,
eiiam cdendi desiderium babuerit, ciboque snnipto,
in tantnm brcvi confortalus sit, ut in crastinum ad
onine opus, quod rei familiaris necessitas poslulas-
sct, procurandum vel faciendum percommode ire
poluisset. 1'ost hoc porcum illuin ftiisse venditum,
ct lioc esse pretium ejtts, quod ex voto beatis mar-
tyribus ofterebat.
illtie perduclam inter cxteros in eadem ecclesia
starc fecerunt, subito velul insania quadam evcitata,
labulas quarum crepitu ad eleemosynam peieudaiu
utebalur, quanta potuit virtute concussit, atque in
popnliim ante se consiituttun furibunda projecit.
Tum ad sinistrum ecrlesia; parietem aceurrens, veltit
iu cunidem asceusura, trium vel eo amplitis pedum
sallu in altum dato, stipina oorruit ; el, cum ihi
paiilulum mortuo polius qiiam dormienti similior
jacuisset, alque eruptione sanguinis, qui ex ore ao
naribns nimius proflucbat, csset pcue tola respersn,
a circumslanlibus sublata atque in medium basilira:
dcportata est. Cumque el iiii aliquandiu jacuisset,
velut de gra\i somno experrecta resedit : ac deindc
B iiianus his qui astiterant porrigens, ut in pedes eri-
37. Heliquas viriutcs alque niiracula, qux per eos
Dominus ad salulem hominum operalus est, quoniam
quo ordinc dicanlur niliil referre video, ila ul me-
morise occurreriot censui describenda ; quia iu ea-
rum relalione niagis qitid el quare, quam quando
aliquid gestum sit, considerandum est.
Collocatis igitnr in eadem basilica more solemni
beatorum martyrum reliquiis, cum sccundum eccle-
siasticx instiiutionis consuctudincm sacra missarum
solemnia quolidie celebrarentur, contigil ul quadam
die, cum divina res agerelur, el nos in stiperioribus
ejusdcm ecclesix locis conslituti, super subjectum
atque in iuferioribus constitutuni populuui intcnde-
renius, clericus quidam seminudus, qtii inter ca:teros
ad idem ofGcium venerat, alque in media mullitu- «-■
dinc consislebal , tam gravi ruina subito collapstis
cst, ut niorttio similis in pavimenlo dinlissime ja-
cuissel. Queni ciim sterieniem aliqui ex circumstan-
libtis levare alque crigerc conarenlur, tanta vis san-
guinis ex ore et naribus erupit, ut tota anterior pars
corporis, id est, peclus et venlcr, et usque ad vcsletn
qua inguina legebantur, hac esset exuberatione per-
fusa. Qui cum allata aqua fuisset refocillatus, re-
sumplis virilms rlare locutus est. Nam postmodiini
a nobis interrogatus, leslatus esl se ab infantia sua
usque. in prxsens neque audire aliquid, nec loqui
potuisse. Palriam silii esse Brilanniam, se nalione
Anglnm ; matrem suam visitandi gratia, qua: Romx
gerelur, qiiibus poterat nutibus oravit. Erecta ad
altare deducitiir : ubi ctim Ratleicum inler alios
clericos, qui juxta altare constiterant, stantem ac so
respicicntcm cerncret, protinus in hxc verba pro-
rupit : « Tu es, inquit, Ratleicus; tu, ait, boc no-
mine vocitaris lu cs servus horum sanctorum. >
Quam cum ille pcrronlaretur unde hoc scissel, vel
quis ei nomen stium indicasset : « Sancti, inquit,
isli, qui hic reqitiescunl, quando vclul dormiens ja-
cui, accesserunl ad me et miserunt digilos suos in
auriculas meas dixerunlque mihi : Cum surrexeris,
et ad altare accesscris, clericus ille juvenis, quem
roram tc assistere ac te iutendere videris, scilo quod
ille Ratieicus vocatur, et ille servus noster est
nam ipse est qui ad hunc locuin corpora noslra detu-
lit. i Et revcra ita erat. Si quidem ipse erat, quem,
propter sanetoruni reliquias a quodam diacono reci-
piendas nobisque delerendas, Rouiam nos misisse
in primo lihro niemoravimus. Et li.re quidem hoc
modo coram nobis , per virtutem bcatissimorum
martyruin, depulso infirniitulis spiritu, integerrimara
corporis sui sanitatem cst consecuta; quam pater
ac fratcr, qui eam illo deduxerunt, a tempore nati-
vitatis sua: surdam ct mutam semper fuissc testati
sunt.
59. Miraeulum aulem, qnod nunc narralnrus sum,
ego ipse non vidi, sed vcrbis eorum quorum boc re-
latione inilu compertum cst, non minus quam pro-
peregrinarcltir, iter arripuisse, atque ita inler cxte- _r priis oculis rredereposstim ; ideoque non ut auditum
ros pcregrinos, qui uua Romain ire volebanl, iu il-
lum locum pervenisse, sed, sociis suis abeuntibus,
se substitisse; ipsumque diem, quo sanus factus est,
septinium esse ex quo in locum illum venerat. Cum-
que ab eo nomen ejus quxrcremus, respondit se no-
nien suum penitus ignorare, pro eo quod ex tem-
pore, quo obsurduit, nunquaui nomen snum au-
dierit.
38. Exin post aliquol dies, cum more solemni ad
vespcrtinum oflicium in ecclesia fuissenius congre-
gati, puella quxdam surda ct muta, quam de pago
Biturigum » pater ejus ac fraler, salutem quaerendi
• Scilicet in Aquitania prirua, ad quam fama mira-
culorum deveneral.
sed potius ut a me ipso visum, incunctanter ac sinc
nll.i dubitatione proferre decrevi.
Mercatores quidam de civitale Moguntiaca, qui
irumentum in superioribus Germania; parlibus b
cmere, ac per fluvium Mxnum ad urbem dcvehere
solebant, cxcum qnemdam natione Aquitanum, no-
mine Albricum, mercedis a Deo promerenda: gratia
navi suie imposilum, sictit ipse petiverat, ad basili-
ram beatorum martyrum deduxerunt. Qui cum ibi
egressus, aique in domo eirslodis ecclesix esset ho-
spitio receptus, septem vel eo amplius dies ibidem
moratus est. Habebal enim prxler ca;cilalem — quas
b Sctlicet ex marcbionatu Culembr.chio , episco
patu Bambergensi, et contiguis Bobemix locis.
5KI
HIST. TRANSLAT. BB. MARCELLINI ET PETBI.
502
i pronterea fjuod oculis carebat, naturalis jam csse A quiescebanl, parvo spatio distabal, orandi gratia vo
videbatur — horribilem ac foedam tolius corporis
ii)(ini'italem. Eral enim oinnium membrorum ingcns
Iremor, qui eumdem tam gravi quatiebat incom-
modo, ut propriis manibus cihum ori suo porrigerc
pcnitiis non valerct. Is cum die quadam, horis ante-
meridianis in hospilio jacens, obdonnisset, vidit per
snporem quemdam sibi assisientcm seque inonentem
ut cito surgerel, atquc ad ccclcsiam festinarel; tem-
pus dicens advenisse, quo de illa miserabili passione
per virtutem sanelorum libcrari debcrct. Experge-
faclus alque ad ccclesiam dnclus, pro foribus in
quodam lapide consedit. Agebatur lunc in ecclesia,
morc solemni, divinum officium, et cxplelis oratio-
nibus quae sacram Evangclii leclionem prxcedere
solent, ipsum legi coeptum est. Cujus cum vix duo p
versus fuissent legendo complcli, ecce repente, velut
vim patiens, tremulosus ille vociferatus cst, dicens :
i Adjuva me, sancle Marcelline! » Quo clamore
tamelsi omncs qui in ecclesia crant, haud parva fo-
rent perturbatione commoli , majore tamen parte
propler icvcreiiiiam evangelicae leclionis in loco rc-
manenle, plurcsad videndum quxnam causa hujusce
clamoris existerel accurrerunt ; ct, ut postea lestali
sunt, invenerunt eunidem , in eo quo consederat
loco, extcnlo ac rcsupinato corpore jacenlem, men-
luroque ac pectus cruore cx naribus profluente iiuin-
daluin. Qui cum ab eis erectus, et paululuin aqux
frigidse sumcns fuissct recreaius, retulit sibi visum
fuisse, tunc cuui illam voccm emiserat, quod aliquis
nisse, cl cum eam clausam offendissct, pro foribus
orasse. Deinde cum sc erexisset, et ad ecclesiam ire
coepisset, vidisse qucmdam clericum, veneranda ca-
nitie, stola alba indutum, co quo et ipse ire volehat
se prxcedentem. Quem, ut ipse asserit, secutus est
usque ad oslium basilicx. Quo cum amliO venissent,
is qui prxeedebat substilit, sinistro posti se appli-
cans, quasi vcllct ut ille prius ingrederetur, quein
ipsc paulo ante prxcesserat : cunctantique ut anlc
se inlraret, annuendo imperavit, Qui cum inlrasset
ct ad orandura se inclinasset, post tergum ejus stetit,
et cura pugno in cervicem percussit aiquc prostra-
vil, ct confestim evanuit. Quem tamen nemo alius,
nisi solus ille qui sanatus est, vHore potuit.
41. Sub idem fere tempus, cum quadam nocle
surgcntes, ad ecclesiara iremus, invenimus pro fo-
ribus ecclcsix quemdam puerum, in porticu jacen-
tem, adeo miserabililer conlractum, ul meoto genua
jungercntur. Qui unum, ex his qui nos sequebantur,
rogavit, ul se in ecclesiara deportarcl; el ille, roise-
ricordia motus, sustnlit eum, et in ecclesia juxla
cincellos jacere fccit. Qui confestim irruente sopore,
ubi jacuil obdormivit; nec prius evigilavit plene,
quam dc illa miseiabili contractione, per suffragia
sanctorum, ita perfecle sanalus est, ut evigilans
per sc, de loco in queni alio portante delatus est ,
surgeret, alque ad allare Deo gralias aclurus acce-
derct. Is lamen, ubi dies illuxit, et nos cum eo lo-
qui potuiiiiiis, rctulit se tribus vicibus, priusquam
cum pugno in ccrvicem percussisset , atque ideo C signum ecclesix sonuissel, a quodain sibi ignoto
heati martyris auxiliuro implorasse. C;elerum liBnc
ictum tain salularero ei fuisse constal ut, ex illo
lemporis rooineulo, nulluin illius fcedx agitationis
vestigium in ejus corporc ullerius appareret. Is
posiea per duos fere annos m eodem loco mansit,
cl ut ipse teslalus est, nulla nox in hoc bicnnio fuil,
in qua per soimiiuni cosdcm, qui cum salvum fece-
ruiit, niarlyres non viJissct; multa quoque ab eis
audissct, qux aliis dicere jubebatur : ex quibus ple-
raque nunc implere ceriiinuis, uruai ille tunc futura
csse prxdixit.
40. Post paucos dies vidimus ct alium qucmdam,
simili morbo implicilum, in eadem basilica, per eo-
ramdem sanctorum inerita, non dissimili modo cwa-
clerico excilatum, atquc admonilum ut nequaquam
prxlennitlerel quin tempore maluliiii oflieii in ec-
clesiam veniret. Se quoque ita fccissc, ac postea ,
sicut nos vidimus, in ccelesia dorraientem integram
sui corporis sanitalem recepisse. Et hic quidem an-
iiortim circiter quindecim esse videbatur.
42. Alium itidcro vidimus, non puerura, ut hic
erat, sed valde senem alqne decrcpitum, pari morbo
affeclum, codem in loco, simili raodo, simiii in leni-
pore curatum. Quera et ipsum nocle quailam, cuni
propter matutinum oflkium cclebrandum ad oslium
ecclesi;e venissenius, in ipso limine reperimus. Qui
genilms niiciis, duobus se baculis sustentabat, ac sic
illo tardissiuio motu ad ingrediendum nos moraba-
tum. Nam quadam nocte, cum ad raatutinum offi- " tur. Cumque post lergum ejus conslituti, illam pi-
cium celebrandum et divinx legis lectiones audien-
das in ecclesia sederemus, iuiravit quidam habilu
clericali, trementibus membris, baculoque nitcns,
lilubantia vestigia xgre gubernabat. Cumque se
juxta parictem ad orandum inclinaret, ingenii voce
emissa , repcnlino casu cernuus ruit , ac parva
lcmporis mora iuterposita, ab co quo lenehatur in-
commodo sanus surrexit. Is, cum ah eo quxreremus
si aliud aliquid, prxler quod nos onuies videre po-
tuimtis, sibi visum fuissel ea bora, qua salutero est
consectiius, dixit sc, paulo ante quaia basilicam luis-
sct ingressus, ad ecclestam vetcrcm, qux occidcn-
tein vcrsus a nova basilica, in qua martyres tunc
gram promotinnem prxsloiaremur, tanta suavissinii
odoris fragrantia, de basiiica proccdens, nares no-
stras implevit, ul omnium aromatum ac thymiama-
lum artificiosam coinpositionem sua prxstantia su-
peraret. Iniravil tandem, el corain nobis juxta can-
cellos qu:isi ad dorniienduin procubuit : nos quoque
basilicam ingrcssi, nostris iocis constiliraus, ac si-
mul ctim aliis psalmos, qui dicebantur, solcmni
morc cantavimus. At ubi prima lcctio recitari cojpta
est, audivimus eumdem senem gemcre, et, quasi
qui vim pateretur, auxiliuin implorare; ac dcinde
iiiterjeclo paivi temporis spatio, vidimus in scssum
se erigcre, ac prolinus baculis, quihus incessum re-
553 EGINHARDI ABBA.TIS 5C4
gcrc soh-bal, assnmptis, etiam in pcdes constitisse. \ bibendum. Daium esl in vasc, quod casu vacuum
Et nos qttidem ba-c vidimus. Ipse autem fatebalur
sibi visum fuissc, quod se jacentem qnasi duo qui-
daiii apprchendissent, unus per bumcros ad \Ms., et]
brachia, aller pcr crura et pedcs, ac si [Ms., sic]
liahcndo, ncrvos suos qui conlracti eranl exlendis-
scnt. Et quia prater hoc conlraclionis incommodum
ctiam surdiim sc fuissc asserebat, dixil sibi, cum in
sessum fuisset erectus, veltil iclum pugni validissime
fcrienlis in caput supervenisse [ Ms, superne ve-
nissc ] ; voceniquc simul nt in futurum audi-
ret impcranlis audisse. Hic senex lioc modo sa-
nattis, dc pago llelvclioruin qui nunc Aragaovin a
voralur, sc venisse, et nalionc Alamannum esse
tcstattis est.
45. Alius aulem simili modo ncrvorum contra- g
ctior.e dcbilitatus, qui se de vico Leodico, ubi san-
ilus Lambcrtus b corpore requiescit, vcnisse dice-
bat, quadam dominica noete, posl pcractum maltili-
uale ofliciom, nobis jam de ecclesia regrcssis, cum
propter cos qui de longe venerant, el ad sua redire
feslinabant, hosliaj salutaris sacramenta presbyter
cx morc cclebrarct, coram omnibus qui aderant, in
pavimentum cccidit, ibique parvo temporis spatio
velut soporalus jacuit ; dein, qtiasi dc sonino exper-
gefactus, nemine se sublevante, surrexit. Cumqiie
imus ex circumstanlibus baculos, quibus ante uli
soltbat, et, cum caderct, de manibus ejtis elapsi
procul jacebanl, sitmcrct, eiqtie porrigeret, renuil,
diecns : < Absit a me, ut cos ullcritis allingam. >
supra cupam, in qua ceivisia crat, positum fucrat.
Sed ubi hoc hausturus ori admovit, cum ingcnti ad-
miralionc, vinum boc, non ccrvisiam csse, clama-
vil. Cumque eum is, qui el llasconem impleverat, et
idipsum, qtiod illi datum fuit, de eodcm foraminc
traxerat, mendacii ccepissel arguere : — Sume, in-
quit, ct gusta ; ct tunc me non falsum , sed potius
vertim dixisse probabis. — Sumpsit ille alque gus-
tavit, sibiqtie similitcr vinum hoc, non cervisiam sa-
perc testatus est. Tunc tertius et quartus, caitcri-
que qtti aderant, singillatim eustando et mirando,
totum quod in vase fucrat cbiberunt. Quotquot au-
tem inde giistaverunt, mcri, non ccrvisioe id sapo-
rem habuisse, tcslati sunt.
43. Interea , cum in hujus signi admiratione at-
toniti sluperent, conligit ul ccreus, cujus lumine
ibidem utebaniur, ct tunc propter cupam paricti
aflixus ardebat, nemine conlingentc, in madcns
humore pavimenltim caderet; atque ita esset ex-
linclus, ut ne parvissima quidem in eo sciniilla
rcmaneret. Qucm unus conim arripiens, ad ostium
ctietirrit; sed horrore tcncbrarum permotus, prius-
quam egrederetur, in ipso limine stans : Sancti,
inquit, martyrcs Marcellinus ct Pctrus nos adju-
vent ! Ad quam invocationem cereus ille, quem ina-
nu lenebal, accensus est. » H:ec ubl atidivi, conle-
siim Deo omnipolenti, ut par crat, latidem dixi
et gratias egi , qui sanctos suos scwper et ubique
glorificat, et nos famulos suos, qui sacras eorum
Sed el istc ad lmnc modum curatus, in patriam rc- C reliqnias tnnc nobiscum habebamus, de lanlis virtu-
pcdavit, de qtia, reptando potius quam incedcnJo ,
ad martyrum limina pcrvcncrat.
44. Ncc mullo post, cum cgo mcnsc novembrio ,
sccundum consuctiidincm in palalio hiematurus , ad
comilalum ire disponcrem; jamquc ilcr ingressus ,
traiismisso fluniine Hrcno, in villam rcgiam, cni
Sinciactis c vocabulum esl, ad mancndum veni-
rcm, ct post coenam, quac aliquara noctis parlem
occupavcrat, in cubiculi secrclnm, ubi quiettirus
cram, cum familiaribus ineis mc recepissem ; mini-
sler qui polum nobis porrigcre solebat, quasi novi
:diquid nunliaturus, fcslinanter intravit. Qtiem ego
inluilus : t Quid tti, inquam, narrare vis? iNam ut
xi;!eo, babcs ncscio quid, quod ad nostram vis per-
tibus IxtiGcare dignalus est. Illnm aulem, qui hnec
inihi nuntiavil, cxpleta narratione, ad mansionem
suam scccdcrc jussi. Cxtcrum cum me ad quies-
cendum in leclulo collocassem, coepi mccum nmlta
volvcndo tractarc atque mirari, quidnam sibi vellet,
quidve porlendcre possel illa cervisia [Ms., cervisix]
in vinum, id est deterioris potionis in meliorcm facta
mutalio; aut cur in eo loco, id cst, in rcgia domo. ac
non potius in co, ubi bcatorum martyrtim, qni hxc
prodigia per viitulcm Christi fccerunt, sacralissima
corpora rccondita stint, hnju^ce modi miraculum
cvenisset ? Sed licet ad hiijus quxslionis cerlam
iiidaginem long.i ac sollicita cogitationc pervenire
nequircm, cerlum tamen babui et certum semper
ferre notitiam. > — Tum illc : < Signa, inquil, duo D habcbo, illam divinam atqtie siipernam virtulem,
per quam h;ec atque alia hujus modi miracula
fieri creduotur, nibil unquam siue causa vcl fa-
cere vcl fieri sinere in creaturis, qtias a J suam
providenliam et gubcrnationem pertinere non dubito.
coram nobis modo facta sunl, qtue vobis indicare
vcni. > Cumque cum, quidquid vcllct, dicere jus-
sisscm : i Mo;!o, r.il, cum ilc coena stirgenles hoc
cubiculum intraslis, ego ctiai sociis mcis descendi
in ceHarium, quod huic cwnaculo subjectum est.
libi cuin ccrvisiam ministris petenlibus distribuere
coepisseinus, snpervenit puer misstis a quoilamcon-
servo nostro, flasconcm fcrens qtiem sibi impleri
Hagitabat. Qui cum csset impletus, petiil ut cliam
sibi de cadem ccrvisia quaniiilumcuri(i':e darctur ad
» tinncArgow, ab intcrfluenteArasicdictus pagus,
totius Hclvctix vcluti ccntrum ocmpal, acLuceina-
lihiis paret.
CAPUT V
Alia miracula Mulinheim facta, sunlis et mulis, pa-
ralyticis ct amentibus sanatis. — Lumen iter aaen-
libus noctc coiicessum — Libellus imperatori ob-
lattts.
4G. Igitur inde digrcssus, sictit supcrius dixi, ad
t> Sanclus Lainberlus, cpiscopus Trajectensis, co-
litur 17 Scptembris.
1 Sinciacus, vulgo Zinsich , oppidum dicrccsis Co-
lonicnsis, supra Dounam lcucis 4.
5CS
IIIST. TRANSLAT. BB. MABCELLINl ET PETBI.
5CG
comilatum pcrrcxi. Nani impcrator Hludowicus eo A pavimQnluroque, quod ori cjus subjcctum crat, plu-
temporc Aquisgrani palatio consistens, convcntum
a procerimi ibi fieri mcdia fcre hicme praieeperat ;
ubi et ego intcr caeteros adesse jussus, quia de vi-
cinia bcatomm martyrum abossc cogcbar, pariun
jucundas in palatio nioras faciebam. Ideoque post
ununi, ex quo illo veneram, mcnsem cxactum, misi
quemdam ex ncslris, noinine EUenhardum, praeci-
picns ei ut ad liinina bcatorum martyrum quanla
posset celeritate fcstinaret, visitatisque frairibus
noslris, quos inde digrediens ad divinum servilium
facicndum ibi diiniseram, atque omnibus qua; ibi-
dein agerentur diligcnlcr cxploratis, ad nos cilo
rccurrerct. Qui cum illuc venisset, iribus ibi man-
sil diebus. Quarto vcro cnni jam ad nos rcverti dis-
rimo sangnine madens. Quem levantes, et allata
aqua rcfocillantcs, samim et rectum, nequc ulla
camelinae illius tortitudinis signa retinentem, in
infcriores ecclcsi;e partes gratulabundi dcduxcrunl.
Quo miraculo in hunc modum peraclo, is qucm
illuc miseram, ad me cum summa festinalione rc-
gressus, cum ca quaj viderat retulisset, magno nos
gaudio atque exultatione replevit.
47 Nec mullo post Ralleicus qui sacros marly-
rum cineres, sicnt in superioribus dcmoiistravimus,
Romadetulit, ut ipsc asscrcbat, jussus vcnil, defcrens
libellum, complura eapitula continentem; cujus ra-
lionem talem esse rclulit, diccns : sibi eaccum il-
lum, cujus modo fccimus nicnlioncni, e.x auclori
poneret, coecus ille, nomine Albricus, cujus in su- B tatc marlyrum pnecepissc ut ea capitula dcscri-
berct, miliiquc dcferret, ac diceret ut ca suscipe-
rem, alquc imperatori legenda olTericm. Susccpi
ab eo libellum atque perlegi, emcndaitimqtie ac no-
vitcr scriplum imperalori, ut jusscrat, obluli. Et
ille quidem snscepit alque perlegit : sed de his,
quae per hunc libcllnni facere jussus vcl ajmoni-
tus fuerat, perpauca adimplere cura\it. Quid au-
tcm illa capilula contincrent, aul quid ab eo fa-
ctiun, quidve dimissum sit, alio polius in loco,
quam in isto, commemorandum cst. lllud lamen
non solum non prxtercundum, quin imo apcrle ac
dilucide censco conscribendum, qnalilcr revclalum
ct jussum sit ut libellus illc fieri alquc rogi da-
pcrioribus fecinius mentionem h, delinuil abire pa-
rantem ; affirnians eum non prius iler suum ingres-
suruni quam talc sigiium fieri vidisset, cujus re-
lalionc mc lactum atque oppido gaudenlem efficoret.
Addidit eliam bcalissimos martyres praHerita nocte
sibi in somnis apparuisse, atquc hoc in mandatis
dedisse tit perquirerei qucindam paupcrem , no-
inine Gisalbertiun, immani gibbo depressum, ac
proinde curvum et brevibus baculis innitentem ;
atquc invenlum in ccenacido, quod supra porlicum
basilicx csl, tcmpore matulini oflicii, juxta rcli-
quias qna; ibi crant, collocaret : co quoJ ihi, per
meriia et virluicm sanctorum, quoriim illae re-
liqniae essent, de ilki gibbi dcformitate atque curvi- ri dcbucril ; quae Batlcicus hoc modo coutigisse
tatis incommodo liborari dcbcret. Paruit ille sua- rctulit.
denti, atque iter, quod aggredi paraveral, dislulit
in crastinum. Ac csecus ille jnssura pauperem per-
quirens invenit; et, ut sibi pracceptum erat, in
superioribus ecclesiae parlibus juxta praedictas re-
Iiquias, olTicii matutini tempore, collocavit. Eranl
autein illae rcliquiae, quod nondum noveramus c,
beati Marii martyris, ct uxoris ac filiorum ejus,
Marihae videlicet, Audifacis et Habacuc. Qu;e uti-
que siroul cum sanctorum Marccllini cl Petri cor-
poribus, ct in codem loculo ad nos perlalae sunt.
Sed is qni cas dclulil, cujus esscnt reliquiae nesoi-
vil; nam ille, qui eas niihi miserat, promisit sc
ad me esse vcnturum, ac nomina sanctorum, quo-
i Aute paucos, inquit, dies, cum in ccclesiam ad
agendnm nocturnum ofliciura cx more convcnisse-
nius, adiit me caecus ille, quem nostis, rogans ut in
partem aliquain secrctiorem cnm illo secederem.
Feci ut volebat , ct cum eo cellulam, in qua qnics-
ccre solcbain, ingrcssus sum. Tum ille prior : < Iiac,
inquil, noctc, paulo anlcqnam sono signorum exci-
tali surgeremus , apparuit mihi pcr visum quidam
vir, canilie venerabilis, vestc candida induius, vir-
gani auream maiui tenens, ac talibus me vcrbis com-
pellavit : < Vide, inquit , Albrice , ut cuncta qu.u
tibi dixcro, bcne intelligas, eaque ;o!eo tenaci me-
moria rclineas , ut ctiam aliis, qui illa scriptuii
rnm hae reliqui;e forcnl, pcr senielipsum mihi in- i> stint, exponcre valeas. Volo cnim ut scribantur ct
dicaltirtnn : quo I postea faclum cst. Paupcr vero,
qui jnxta illas a memoralo cacco fucrat collocatus,
cuni secunda lcclio ad nocltirnum olficium cx more
legerelur, cdito ingenti clamore, non moJicum pa-
vorein audienlibus incussit. Ad qucm ctim non-
nulli clericonim, una cu:n illo qtii hoc ibi oppe-
riri jussus fiierat, acctirrisscnt, invencrmit cum
pronum atquc cxlentum propter altare jaccntem,
» Eginhardus in Annalibus dc Gestis Ludovici Pii
asserii, adaiiiuini 828, conventum A:|iiisgrani faclum
csse mensc Fcbruario.
b Vidc supra , num. 39.
c H.cc lale dcduximus ad dicni 19 Januarii, uuo
coluiiliir hi inarlyres Marius, Marllia , Audifax cl
llabactic.
Illtidowico impcratori ad legcndura pcr seniorem
veslrnm ostcndanltir : sunt quippe valde necessaria
d non solnm ad cognoscendiim, vcrnni eiiam ad fa-
cienttum principi, in ctijus regnuin isti marlyrcs di-
vina jussione venerunt. »
48. « Tunc incipiens , duodena vcl eo amplius
capilnla per ordinem proiiunliavil ; mihique praecc-
pit, ut tibi ct aliis quatuor, qtios libi dicturus sum,
<• Amialium Fuldensium auclor, ad an. 874, pn-
lal quod si LuJovicus ca obscrvare curasset, forsi-
lan passurus non fucrit in purgaiorio per annosS»
qtuc se pati lilio suo Ludovico, Seligenstadii coinili.i
liabcnli, rcvelavil, pctcns inde suorum prccibus li-
beraii
f>;,7
ECIMIARDI ABBATIS
S68
illa enumerem atquc exponam , et post haec tu libcl- A posscssa , ad basilicam martyrum a parentibns suis
lum facias, cumque seniori tuo, qui nunc in palalio
moralur, deferas ; eique cx martyruni aucloritate
pnccipias, ut cumdem, quanto celerias possil, im-
pcratori.offerat. Dcindc subjungcns : < Nostine, in-
quil, quis ego siin, qui tibi ista proecipio ? — Tuin
ego nibil hxsitans, sanctum Marcellimim euin esse
respondi. — El ille r non ita est, inquit, ut opina-
ris, sed Gabriel arcliangclus cgo suro ; pcrsonam-
quu ac formain Marccllini idcirco assumpsi , quia
Doininus Deus omnium rerum atqne causarum ad
istos martyres perlinentium curaiii niilii commisit ;
et nunc veni, ut hoec tibi indicarem quai seribere
prxcepi, quoniam divina» volunlalis esl ut ea ex
auctorilate eorum ad notiliam regis, sine morarum
adducta est. Qu;c cum ante lumbam sacra corpora
contincnleni venisset, et presbyter super capul ejus
exorcismum , secundum consueludinem , pcrlegis-
sct ; ac deinde d:Emoncm , qualiler et quando in
eam fuisset ingressus , percontari cocpisset , non
barbara lingua, quam solam pnella noverat, sed ro-
mana locutione prcsbylero rcspondit. Cumquc pres-
byter niiraretur atque intcrrogarcl, unde illi latinse
linguae notitia, cnm parcnles ejus, qui ibi praescn-
tes aslabanl , bujusmodi sermnnem penitus ignora-
rent? — « Parentes, inquit, meos nunquam vidisti. »
— Tum presbyler : « Tu ergo, inquit, undc cs, si
isli non sunl parentes tui ? >
50. El damon per puellam : < Ego, ail, sum satcl-
nterposilione, perveniant. Tu veio, sicut tibi prac- *» 'cs atquc discipiilus Salana?, el multo jam tempore
apud inferos janitor fui ; sed modo per annos ali-
quot, cum sociis mcis undecim, regnum Francorum
vastavi. Frumentiim el viuum, ct onines alias fruges,
qua: ad usum hominum de lcrra naseuntur, juxla
quod jussi cramus , enecando delevimus ; pecora
morbis inlerfecimus, lucm ac pestilentiam in ipsos
bomines immisimus ; omnes quoque adversilatcs
ct cuncta mala, quae jain diu pro meritis suis pa-
liuntur, nobis faeientibus atque ingercntihus , cis
acciderunt. > — Hic cum presbyter ab co quaereret
quanam de causa ei fuissct hujusmodi concessa po-
testas? « Propter malitiam, inquit, populi hujus, ct
multiinodas iniquitalcs eorura qui supcr eum con-
repi , primo diluculo post completura niatutimira
oflicium, nuntia quae audisti bis quibus ca nuntiure
jussi. — Tum ego : Nemo est, inquam, qui credat,
quod angelus mecum loeutus sit, aul me ista nun-
tiarc mandaverit. — Non erit, inquit, ita ; sed
dabo signum, quoJ facias coram cis : quo viso, iiul-
lasn ultra dubitalionem habebunt de his quae ad eos
ex mea jussione perluleris. Proinde volo dicas Ral-
leico ut exhibeat tibi duos cereos novos qui nondum
accensi fuisscnt; et unum ex eis dcxtra, allerum
sinistra tenens, sta coram altari ; et cum omnia,
«rasc libi praeccpi, narramlo compleveris, dic cis qui
hsec audiunt, ul in hoc credant vera et ab angelo
Dei essc mandala , quae dixisti, si hi cerei in mani- p slituli snnt. Qui munera et non juslitiam diligunt
bus luis, sine alhihitioue ignis visibilis, fuerint vi-
denlibiis illis illuminati. t
Quo faclo, seriptus est libellus, niihique allatus,
ac per me regi oblatus, ab illo quoque acceptus al-
quc perleelus cst. Idcirco visiiin est mihi, inler eae-
lera miraeula, libelli liujus faeere meulionem ; quia
per occasionem , qua ille scribi jubebalur, conligit
illa mirabilis et imisilata cereorum accensio, quam
per nicrila bealorura niartyriim lieri debere ipsc,
qui eos illuminavit, angelus praenuntiavit.
49. Sub idem fere lempus, cum Ratleicus a nobis
ad basilicam lnarlyrum regrcssus cst, allatus est
nobis inde aller libcllus, conlinens verba et ratio-
cinalionem cujusdain dsemonis, qui se Wiggonem
qui plus hominem quam Dcum mctuunt, qui paupe-
res opprimunt, viduas et pupillos ad se vociferanles
exaudire nolunt, nulli jusliiiam nisi mcrcanti fa-
ciunt. Praeter h:rc sunt et alia raulta ac pene innu-
mcrabilia, quae tani ab ipso populo, quam a rectori-
bus cjus quotidie committuntur ; ut sunt perjuria,
ebrietatcs, adulleria, homicidia, furta, rapinac, quae
nemo fieri prohibel, et, cum facta fuerint, non est
qui vindicet. Potenliores quique turpibus lucris in-
serviunt; et loco superiore, quem proptcr regendos
inferiores accepertint, ad superbiam el inanem glo-
riam abuluntur ; odium ct iuvidiam, non taro inter
extraneos, quam inier propinquos el afliuiiale con-
junctos cxercent ; amicus amico non crcdii, fratcr
nominavit. Quae facta est ab eo coram mullis tcsti- J) fralrcm odit, puler filiuin non diligit. Rari sunt,
bus antc aliare, juxta quod sacri martyrum cinercs
reposili sunl, ad interrogaiionem presbyteri, qui
exorcisnium supcr cnergumenura legerat : quod
lioc modo contigisse narraliir. Pnedium esl in pago
Nitbagonic °, vocabulo Hecgslat, pertinens ad mo-
liaslcrium S. Na/.arii b, de quo pnella quaedam, an-
norum ciiciter sedecira, ab codem erratico spiritu
• Exlslimo legendtim , tura bic, tiiin infra , num.
63, Nilhagouve : est autcm tractus ille sic dictus a
Nitha Duvio , vulgo Nid , qui Maeno illabilur in-
fra Francofurtuni , co loco ubi nunc cst oppidum
Hcechst; quod hic nominari Heccostat, noliin divi-
nando suggercre ; cuin inter Moguntinaj dia-ceseos
loca inveniain nominari HeUlat , baud pror>us ahsi-
mili voeabulo, sed in topographiea labuia prarterito.
qui fideliter ac devolc decimns dent, rariores qui
cleeniosynas faciant ; et lioc ideo, quia quidquid Dco
vcl pauperibus dare jubcntur, id sibi perirc arbi-
trantur. Iniquas inensuras el iujusta pondera , con-
ira Dei praxepltim, habere non vercntur ; fraude se
allcrulrum circtimvenituit ; falsa lcstimonia dicere
non erubcscunt ; dics dominicos ac feriatos non cu-
■> Monasterium S. Naiarii ultra fltiviiim Rlicnum,
vulgo Laurisham aul Lorishaim, ubi corpus S. Naza-
rii deposiluin esse a sancto Godegrando cpiscopo,
dixiinusad tiujus Vitam, G Martii : idcm latitis dicturo
ad Vilam S. Nazarii, \-i Junii. Consule Marquar-
diim Frehcrum, jiartc i de Origiuihus Palatinis
cap. C.
569 HIST. TRANSLAT. BB.
stodiunt, sed in his, ac si in caeteris , prout volun-
tas corura lulerit, operanlur. Propler haec et alia
niulta, quae Dcus aul pracepit hominibus ut fate-
renl, aul prohibuil uc faccrent, qtiia populus bic per
contumaciain maudatis ejus inobeJicns effectus est,
permissi, imo jussi sumus ea facere in rebus liu-
inanis, quae superius enumeravi , ut pcrfidiae suae
puenas luant. Sunt enim perfnli alque menJaces,
cum hoc servare non curanl. quoJ in baptismo pro-
miserunt. » Haec omnia daemon per os barbarae
puellac latine loculus est.
51. El cum presbyler impcrando urgerc ccepisset
ul cxirel. « Exibo, inquit, non propler luum inipe-
rium, scJ propter sanclorum potestatem, qui me in
illa diutiusmancre non permiltnnt. » His diclis, pucl-
lam iu pavimenlum projecit ; alque ibi aliquantu-
luni, velut dormicntem, prono corpore jacerc fecit.
Post paululum vero illo rccedenle , quasi Jc snmno
evigilans, per virlutcm Christi et merila beatorum
marlyrum, puella, cunctis qui aJerant ccrncntibus
alque inirantibus, sana surrexit, ncc post cxactura
a sc (hemonem lalinc Ioqui potuit ; ut palam possct
intelligi, non illam per se, seJ daemonem per os ejus
fuisse locutum. Heu ! proh dolor ! ad quantas niisc-
rias tempora nostra sunt dcvoluta, in quibus non
boni homincs, sed mali daemones doclores sunt ; et
incentores vilioruin ac persuasores criininum de no-
stra nos correclione commonenl.
52. EoJem fere tempore sanctimonialis quaedam,
nominc MarelhrtiJis, de pago Wctareiba «, qnx Jira
paralysis aegrituJine per decem annos lam immani-
ter tenebalur, ut tanlo lemporis spatio pene nullo ad
htimauos usus corporis ollicio fungerettir ; et jain a
parenlibus sttis erat despcrata, quoniam ad omnia
sanctorum loca , ad quae ipsi poierant pervenire ,
eamdem deduxcrant. Sed tandcm ab eisdem tunc ad
basilicam mariyrtim adducta, et tempore nocturnalis
oflicii juita cancellos posita, per merita et interces-
siunem eorumdem sanctorum, diu desiderala sani-
tatc sine mora douata est, adeo inlegre alqtie perfe-
cte ut, nmniuin membroriim (inuilate recepla , quae
illuc Icctica venerat, pcdibns ad propria remearct.
Sed ulii domum redire ca-pit, in ipso itincre eadcm,
qua liberatam se gaudebat , inlirmilale corripitur.
Itaque reversionis suae pa-nitenliam agens, iterum
«;! ad inartyruni limen rcduci rogavit. Moxque ut re-
ditcta est, quam discedendo ainiserat sanitatem, sine
ulla dilationc reccpit. Volo igittir faclo, ut sua sponte
de sanclorum obsequio jam amplius discedere non
dcberct, parvam sibi ccllulam haud procul ab ecclc-
sia ad iiiar.endum construxit, ac deinceps , religiose
conversala in obsequio beatorura martyrum, cum ma-
gua devolione permansit.
53. Aliani quoque feminam conslal, non multo
post, per eosdem beatissimos martyrcs , magno in-
MARCELLIM ET PETRI. 570
A commoJo liberatam. Qux res hoc modo gesta esse
cogiioscilur. In pago Nithagowe fundus est, Ursella
vocatus, qui a basilica marlyrum sex ferc leucarum
intervallo dirimitur. In quo rmilier quaedam , cum
mane faclo dc somno cvigilans in leclo sno reside-
rel.etjuxla consuetuJineui expergiscentium, proten-
sione bracbiorum et assidua oscitalione, ad discu-
tiendum marcorem, se cxicnderel, os pattlo didu-
ctius, quam debebat, aperuit, disjunctisque juxla au-
res maxillarum coagiucnlis, hians rictus conslitit
immobilis , ncc jani os claudere valens , personae *•
quam hoiuini similior effecta*, gravissimas incautx
oscilationis pcenas luebat. Hoc ubi mulicrculis in eo-
dem ftindo habitanlibus innoluit, accurrunl, herbis-
que et frivolis incanlalionibus male habcnli succur-
H rere moliuntur. Sed non babuit effcctum vana ac su-
perstiliosa praesumplio ; vexabalque potius laboran-
tem atque l.xdebal quidquid imperitae maiius, velut
studio medcndi , eidem adhibuenint. Inlerea frater
mariti ejusdera mulieris supervenit, salubriqne con-
silio rogavit ut ad basilicam martyrum sine mora
ducereiur ; ibi affirmans esse sanandam , si unquara
foret reeeptura sanitatem. Slatimque jtimcnio impo-
sitam dticere incipiuiit , appropinquantes aulcm ba-
silicae, de jumcnto depositam pedibus inccdere fa-
ciunt. Ctimquc eo loci ventum cssct ui jam turricula,
quxsigna basilicae couliiicbat, ab eis conspici potuis-
sei, eique ut ad eam videndara oculos lcvaret, bi
qui cam ducebunt imperarent, aspexit, vidit, ac
sine ulla intcrposita mora sanilalem recepit. Ibi om-
^ nes pariter in lerram corruunt, divinam niisericor-
diam qttibus valcni laudibus e\to)!unt, surgeutesque
ad basilicam properanter peigunt ; ct, adoralis san-
ctissimis martyribus, ac votis pro moJo facultatum
persolutis, aJ propria cuin multa exsullatione rever-
tuntur Vidimus nos eaindem fciiiinain, el cum illa
loculi sumus; et ea, quae circa illaru gesla fucrunt,
ipsa narrante didicimus.
54. Nunc illud referre volo, qtiod ipse in Jie nala-
lilio beatorum marlyrum contigisse, vidi. Puer qui-
dam surdus el mutus, qui au!e triennium illuc venc-
ral, et in douio cuslodis ccclesiae osliaritis ab eo fue-
r:i! constitutus, festo die jam finilo et olhcio vesper-
lino consuniraato, cmn juxta ostium sederet.repciile
^ consurgens basilicam intravit, et a dextris aliaris
pronus corrnit. Cumque eum aedituus, qui candela-
brum cum terco anle ahare ponebat, ibi jacentem
invenisset, conlinuo mihi boc indicare curavit. Nos
autem, qui lunc una eramtis, ccclesiam celeriter in-
gressi, etimdem, sicut ab scdiluo reperttis csl, jaeen-
tem invenimus. Quem cuin levari juberemus, velut
gravissimo sopore depressus, excilari non poltiit.
Tandcm igitur quasi evigilans erexit se, cernensque
nos circumslanles surrexit, atque ad cos qui prope
sibi assistebanl, laliue loculus est. Sunt quidam cx
» Hoc quoque nomen ut recte scriplum sit,
vercor; quia suspicor, Wetleraviam legi debere,Wct-
tcra fiuvio irriguam regionem, intcr Licham oppi-
dum.ubi liisorittir, et Assenheim, ubise Nithaejungit.
•j Persona, proprie ac latine, dicilur larva ; hiuc
personatus, id est larvatus.
571
noslris qui dicunl eumdem puerum fere aute scx. A
nienscs, cum in cujusdam lioniinis noslri tloino noetu
dormissel , duo quaedam verba pcr soporcm fuisse
locutiini el audilum, rjno eatenus ilidem nt loquela
carebat, in illa bora rccepisse. Quod ita factum inde
coujiciebaiur , quia, postquam dc illo somno exper-
reclus est, cuiicia quse ei a quolibct imperabanlur,
ae si inlelligeret, faccre curavit. Sed boc videtur in
bac virtute praccipuum, quod idem, non latine, scd
barbarice sibi loquentem inlelligebat ; curatus au-
tem, nonbarbaro.sed latino sermone loquebatur. Qui
cliam bealos marlyres se vidisse, et inulla quac aliis
dicere deberet, ab illis sc audissc narravit. Sed cum
ea, velut in crasliniim dicturus , in prcesenli referrc
dislulisset, in tantum illi pcr oblivionem delela sunt,
ut nihil dc bis omnino se audisse recoleret. Hunc B
ego, quia nomen suum ignorabat, propler prosperum
virtulis eflectum, Prospernm vocari jussi. Qui adhuc
superest, et apud custodem eedesi;e, in eodem, quo
prins fueral, pcrmanct oflieio.
55. Pridie vero quam hic Prosper loquelam rece-
pisset, hoc cst in \igilia ejusdcm festivitatis, venit
quidani juvenis, similiter surdus el mulus, in basili-
cain ; et, cum supplici gestu opcm Sanctoriim implo-
raret, adjuvanlc Domino, et ipsc plenariam de utro-
que morbo ineruit reeipere sanitalem. Hunc itidem,
ut priorem , quia noinen suum nunquam audierat,
Godescalcum appellavi. Is tamcn, non ul Prosper,
sed, tit sibi gentililium erat, barbaro sermonc loque-
baiur, postquam ei per merita sanctorutn copia fan-
tli concessa esl. '-,
56. Cum mc quajdam necessitas, sccundum con-
sneitidinein, comitatum regis adire compelleret iuense
decembrio, in ipsis, si bene recolo, kalendis, de loco
martyrum promovens, sequenli die ad castrum, quod
moilerno temporc Wisibada a vocatur, ibi mansio-
nein habittirus, adveni. Ibi cum, propter saltum, qui
eiilem loco conliguns c>t, commodius transeundum,
solito malurius surgcremns, profecti sunt pucri, qui
nos cum impedimentis pracedere debuemnt. Sed
poslquam, de vico in qno mansimus egressi, viara
carperc cecperunt, lauta eos lctra; noctis caligo cir-
cumdedit, ui quo se vertere deberent, omnino scire
non possent. Erat praeterea frigus ingens; et tecta
piuinis terra vidcndsc vise copiam denegabat. Ipsa
quoque montium juga, per qua; ctindum erat, nubi- "
busobscssa, quam lungc vcl prope essent videri non
potcrant. Acccssit ad lucc etiam vallibus insidens
nebula, quoe, sua crassitudine visum impcdiens, itcr
moliri cupientes remorabatur. Qui cum tot obsta-
cnlis se impc.iirc cernerent, nec quid agercnt in
promplu habrcnt, cqnis desiliunt, et viam, quam
videre non poterant, paipando quserere tentant. Sed
•ibi hoc parum successit, ascensis denuo equis, er-
rori, quem aboininabantur , se polius commitlere ,
EGINHARDI ABBATIS 573
qiiam nioras facere, dceernunl. Igilur paiilulum pei
tenebras proccdenles , ad crucem, qme in \ia, per
quam iluri eranl, ob memoriam beati Marcellini
cral posita, p rvciiiunt. C.ansa aulem ejusdcin eru-
tisibi ponendte eral, qnod in co loco habitatores vi-
t i, iu quo eadem nocie mansimus, mibi ante bien-
niiini de palatio revertenti, et reliquias beati marty-
ris Mareellini, qnaj tuucmthi reddit;e fuerunt, defe-
renli, occiirrerunt; eaniquc ob recordationeni hujus
facti, ad veneralionera bcati marlyris, quasi [>ro ti-
tttlo vcl monimento ponere euraveriint. Quo cum
praedicli pueri, erramlo potius qnam iter agendo,
pervenissent, inierunt consilium nt ibi socios suos
qui sequebantur opperin deberenl; eosque, ne aber-
rarent, sonilu buccin;c ad se congregarenl; ac dein-
de, cum simnl cssent, bcatos niarlyres atl opcm sibi
ferendam invocarent, sublatisque in altum vocibus
Kyrie eleison ter decantarent.
57. Quo facto, tanius super eos lolidem vicibus
coelitus einissi luminis fulgor cmicuit, ut diurna: cla-
ritalis candorem adaequaret. Qu;t eoruscalio lan-
tuni eis commodi ad iler suum agendum allulil, ut,
consumpta nebula lcnebrisque discussis, via quoque
qua ire debebant clare conspecta, iter suuni, quam-
vis per silvas et opacos nemoribtis montes, absque
erroris impedimcnlo, usque ad ortum aurorre pcrage-
rent. ln prima siquidem coruscatione tantus ealor
ana cum i!lo bimine venil, ut eum sc velut accensre
fornacis vaporem sentire faterentnr. Cujus afflatu
non solum nebula, verum cliam illa, qua? tum cl
montes totamque silvam operuerat, pruina ita con-
snmpta est tit . tertia coruscalionc peracta , nullum
illius algoris vesiigium penitus apparcret. Hxc nobis
ad vesperam ejusdem diei, postquam ad mansionem
venimus, bi qui viilernnt atque experti sunt, narra-
verunt. Quonim verbis fidem adhibentes, Dci omni-
polcniis iniserieordiam cuni graliarum actione lau-
davimus, eo tpiod nos per merita sanclorum suo-
rum in omnibus neccssitatibus nostris adjuvare el
consolari dignatus est.
58. Quanquam omnia magna sint, et ad diviuam
debeant rcfcrri potenliam, qua? propter mortalium
salutem ev meritis beatorum martymm gcsta cogno-
viniiis, iu eo tanien miraculo, quod nuiie ntemori.e
ntandarc decrcvi, tarapatcnter I>ci omnipotcntis vir-
lus clare [Ms., clarere] eognoscitur, ut nulli dubium
rclinqualur, quin in onini erealura sua quidqttid vo-
luerit facillimc pos^it efljt'ere.
Suniiligua i> dieitur villa in pagn Nithagonnc, in
qua presbytcr quidam, noniinc Waltberlus, tcnebat
ecelesiam. Is mente caplus, magno stiorum meerore,
ad basilicam martyrum adductus cst. Ex quibtis
tres crant fratres ejus, unus presbyter et duo laic; ;
quartns crat monatbus, propinquus ipsius, <le mona-
sterio Hornbach c, in quo et ipsc presbylcr a pana
» Yulgo \Yiesl'aden, id est alba-balnea, in Rhin-
gavia , fcre e regionc Mogunti;e , sesquileuca ab
urbe.
b Fortassis Suntilinga , lcrminalione Alamannis
familiari ; ipsam tamen nusquam exprimunt 1%
btilse.
r llorenbach , duablis leueis a Biponlina civilale
distans, oppiJum suT> di.xccsi Mctcesi , in linibus
573 HIST. TRANSLAT. ISH.
aclate fucial edncatus A quilmscum requircrem, si
adhuc aliquid medcloe a quolibel mcdico cidem fuis-
set impensum? iStatim, inquiunt, cum cum hac
passione comperimus fuisse corrcplum, ad monasle-
lium, in quo liutritus fuit, a nohis adduclus esl. Ubi
cuin ci medici secundum artis su.e pcritiain mulla
fecissent, ncc morbum ab co depellcro potuissent,
suaserunt nobis amici nosiri. ut euin ad horuin san-
ctorum misericordiani duceremus : confidinras enim
quod illum salvare possinl. sicut alios multos acce-
pimus hic fuisse salvatos. > Post htfo liospilio rcce-
pti, quatuor diebus fuere nobiscum, dueentes eum
quolidiead ccclesiam, ct coram saciis mariyrum ci-
neiibusjacerefacienles. Quinta vero die, fiater ejus
presbyler, etmonachus qui cum co venerat, petie-
runl ut eum cum duobus fratribus suis laicis recipe-
rcm [.*/«., recipi juberem], donec ipsi reverterentur :
nam post Iriduum se dicebant esse revcrsuros. Feci
nlvoluerunt, eumquepresbylcronostroHillfridocom-
mendavi.Iscumapresbylcrorecepius, ei in cellulam,
in qua ipse manebat, fuisset induclus, circa vesperam
ejusdemdiei,commota vehemenliusqua tenebaturin-
sania, unumefralribus suis, quieum custodicbant, ar-
repto cullro, quod furenli casus obluleral, voluit occi-
dcre; scdillenecem fugiendoilecliiiavil,clnosliis bn-
minibus, qui prope eranl, de vesania illius indicavit.
Tuni prcsbyter, cuicura cum custodiendi a nobiserat
injuncia, suggossii mihi, simulque persuasit, ut eum
vinciri perinitieieiu. Vinctus igitur catenis ferreis,
in leclo collocalur; obscratisque foribus, solus in
cubiculo relinquilur. Excubanl ante oslium fratres
cjus, ct velut erumpere valcntem pervigili cura cu-
slodiunt. Cxierum vincula, quiiuis lenebatur ad-
strictus, ejusmodi eranl ul, duin in his esset, non in
dextrum aut sinistrum latus sc coiivertcre, nequc ali-
ter nisi supino corpore jaccre potuisscl.
59. Dormivit itaque, ut ipsc tcslatur, ncque ante
inediam lioclem evigilavit. Al ubi galli cantarc
cceperunt expergefaclus , vidit se non solum viucu-
lorum nexibus soliilum , veruin etiam niorbo insa-
nirc, quo laboraverat, liberatum ; stalimque ad lau-
des Deo dicendas tota menle convcrsus, psahnis cl
bymnis, quos, prx- nimia gratulalione, tametsi solns
eral, satis clare decantabat, omnes in vieinia ejus-
dem cubiculi dormienles excitavil. Tum surgens,
ad oslium accessit , fralrcsquc suos, qui ihi excu-
babant, ui se ad requisila nalurx foras exire pcr-
millercnt, rogavit. llli autem hunc insanientis dn-
I iin rati , nequaquam ei asscntire ausi sunt ; scd
acccisilo hospite suo, qui euin ibidcm incluserat,
ut cum eo loqualur exorant. Qui postquam cum eo
loculus est, atque ex ratione responsionum suaiuni
sauje meutis esse intellexit, apcrto oslio, quo vole-
bal irc permisii ; reversumque recipiens , quid de
vinculis, quibus cum oneralum incluserat, faclum
MARCELLFNI ET PETIU. 571
A esset, inquisivit. Et ille : < Caten.i, inquit, qua me
vinxisti, salva est : ct si vis scire ubi sit, qurere cam
et invenies. i Acccnso itaque lumine , invenerunt
eam ante lcclum , in quo ipsum quiesccrc fecerant,
jaccntcm, co modo compositam, atque eisdem nodis
adstrictam, quibus tuncfucrat, quando cum cnm
ea in codcm lecto collocarunt, ac sohun in eodem
cubiculo dimiserunt. Quis boc fecisse credendus
est, nisi illc qui de nihilo creavit omnia; et qui in
rebus quas condidil talia polest facere , quoe ncc
iniellcctu comprebendi, ncc humanis possunt ser-
monibus explicari? Quis enim aul cogitalione conji-
cere . aut verbis valcat enarrare , qualiter illc
pii-s':yler his vinculis fuerit absolutus; cum nobis
cerlissiimim sit neminem esse qui se solus possit
B cjusmodi nexibus cxucrc, si eis fucrit simili nioilo
constrictus, sicut idem presbyler fuit, quando solus
in illo cubiculo inclususest? — Ui vero qui cum
ibidem dimiserunt, pnstquam reversi sanum et men-
tis ac memoriae su;e compotem invenerunt, lseti ct
laudantes Deum, simul cum eo ad propria regressi
sunt. — Hoc ila gestum , non quorumlibcl testium
relaliona didicimus , sed ipsi per nos, quia ibidem
tunc eramus, Deo volenle, coguovimus; alque idco
fiducialitcr scribimus, quod nos contigit oculata, ut
dicuni, fide cognoscere. Ycrum quia cuncta quaj de
marlyrum virlutibus scribenda susccpimus nequa-
quam possunt pi.Tscnti sermone compleri, hic libcr
iste fineni aceipial, ut ea qu;e rcstanl ab alio rursus
cxordio commodius iuehocntur.
CAPUT VI
Miracula in palatio imperatoris ad reliquias lionim
sanctorttm facta. Ciccitas, conlraclio, paralysis,
febns subtata.
60. lu relalionc signorum atque virtutum, quas
me in hoc libro scribere velle proposui , ill.e in
capitc poncnd.p videnlur, quoe iu palatio faclai, non
soluin ad plebis, verum etiam ad ips,ius principis ac
procerum cjus, omniumqiio, ut ila dicam, aulieo-
rum pervenere notitiam; et non lanlum propter
boc, sed etiam proptor ilhnl , quod in oratoriolo
nostro, ubi eadem miracula gesla suni », non alise
luiic temporis, quani beatorum Marc.ellini tt Pelri
reliquiie fucnint : ut quidquid ibi sanilatum atque
D signorum faclum esse cognoscilur, singulariter ac
proprie ad illos pcrtinere ac referri debeat , quo-
rum solas conslat ibi fuisse reliquias. Fccerunt
eidem beatissimi martyres , sicut in sequenlibus
demonslrabimus, in aliorum sanclorum locis multas
viriutes atque miracula, quai quibusdam velui com-
munia illis, ciim his sanctis in quorum basilicis
facta sunl, nou immerito vidcri possunl ; ol> hoc
prnecipiie, quoniam qui apud Dcum sequalis credun-
tur mciiti, non absurde pulantur in palrandis mira-
culis communitcr operari. SeJ hoc aliler csse ea ra-
Palalinatus, paulo propinqiiius ad urbcin, habel sihi valcnle, in profanos usus eonvcisnm, tcstc Bucelino.
conlignuin Alt llorenbach, id cst,Vetus;qiind ibiforic •> Iluc spectanlqusc supra habeutur num. 21 cl 22
monaslcrium fuerit, postca, hxresi ibidcm pra- dercliquiis in oraioriumperiatis.
575
ECINHAHDI ABBATIS
.70
tionc convincitur, qua liquido demonstratur, nullas A Hoc cur non sit pcrcuralum, dicant qui vciint
in liis loeis faclas fuisse virlutos, antcquam in illa
memorat.c bealorum marlyrum cssoul delalx reli-
quix. Sed jam nuiic, ut promisimus, ca qux in prx-
diclo palatio suni gcsta miracula proferamus.
61. Erat quidara juvenis intcr cubicularios regis,
naiionc Gra;cus, nomine Drogo » : qui febre cor-
rcptus, aul negligcntia suorum , aut inscilia medi-
corum, jam per aliquol menscs longa atque adversa
valetudine laborabat. Is, posteaquam Hildoinus ab-
has reliquias beali Marccllini, sicut iu sccundo libro
deruonslratum est , nobis rcddidil , admonilus in
somnis ul ad oratorium nostrum veniret , ibique
cereum quatuor denatiis emptum accenderct, ac
sanctum Marcellinum martyrem, cujus caput ibi esse
ego enim id mc video non aliier posse conjicere,
nisi ut existimcm inleriori ejus saluii compclere,
Ut aliqua iu eo cxterioris dcbilitalis vesliyia rema-
ncrent.
G5. Juliacus b vocatur anliquum municipium, a
vioo Aqucnsi octo leugariim spalio disparalum. De
cojus tcrrilorio puclla quxdani, simili morbo, simi-
liquc modo affccla, a matre atipic aliis propinquis
suis ad memoratum oratorium adducla, cum prx
muliitudine homiuum, qui luin forle propler inis-
sarum audienda solemnia illuc convenerant, inlro-
fcrri non posset, exliinsecus eam ad orienlalem ora-
torii fenestram collocarunt, cxspectanles opporluni-
latem , ut , rcccdcnle populi frequenlia , facilius
asserchatur, sibi in adjutorium invocaret, scirelquc B oralorio infcrri potuissel. Sed ubi ad niedium fere
sc si hoc loco faceret, ea qua jam diu laboraveral in-
firmitate cito esse cariturum, credidit admonenli, ct
id quod impcratum fuerat , quanta poluit celoritate
coinplevit. Slatimque sanus factus , et receptis
incmbrorum viribus, propriis pcdibus ad sua regres-
sus est.
62. Erat ibidera aller xque juvenis, nomine Ger-
lacus, de urbe Rhcmorum, inter eos qui , propler
xdilicia palalii construcnda, jussi de illa civilatc
venerunt. Is ante diiuidiuin fere annum in codem
vico, lam valida atque immani ncrvorum contra-
clione correptus est, ut pedes natibus ct genua
mento cohxrerent. Hunc socii atque propinqui in
uluis suis ferenles, ad menioraluiu oralorium detu-
lerunt; et quia aliter non potcrat, pronum jaccre C
fecerunt, sanctumquc inartyrem, ul ci sanitas red-
deretur, cum magua devotione rogaverunl. Dies
erat dominica, atqne hora dici tertia, quando illuc
allaius cst : jacuitque ibi usque ad horani nonam.
Guiuquc oflicium ejusdem hoix a clericis esset so-
lemniler impletum, ecce de capsa, qux sacrasbeati
martyris reliquias continebat, tanta suavissimi al-
quc insueii odoris fragrantia egrediens sic toiam
oratorii cellulam implevit, ut iu admiralionem cjus,
omnes qui aderant, incunctanlcr assurgerem, ac sc
inutuo, an idem omnes xqualiter senlirent, curiosa
interrogationc perquirerent. Gum subiio vident
eum, quijuxla jacebat, velul a quibusdam tenenti-
bus trahi , et membra, qux morbo erant contracta>
extendi : intelligcnlcsque divinam adesse virlutem,
tulerunt hominem, et coram allari collocavemnt.
Qui cum ibi positus. cum multis lacrymis divinum
imploraret auxilium, cunctis cerneniibus ita corre-
ctus esl Ut, qui manibus alienis suhvectus in oralo-
rium venerat, propriis pedibus de oratoiio proccde-
rel. Teslimonium tamcn quam perpessus csi passio-
nis, adhuc in suo corpore circumferre cognoscilur :
nani crure ac pede sinistro sic poslea claudicavil ul
ad regendum incessum baculo sempcr indiguerit.
ofliciuin ventum est, et, expleto Evangelio, bostix
saiularis oblalio pcracla csl, cernunl eam angusliis
aflici, ct, erumpenle per tolum corpus sudore, vc-
lut in soirinum labi. Quibus signis divinam adesso
virtutem haud inaniter conjicientes, de illo loco lc-
vatam, quadro lapidi, qui propler jacebat, soporal:c
bimilcm superponunt. lbi coram omnibus, qui liujus
miraculi conspiciendi gratia concurrerunt, integcrri-
mam omnium membrorum sanilatem, in unius horx
momcnto, Domino opitulanle, recepit. Erant ibi inter
cxteros speclalores et Judxi , quormn nnns David
nomine, posl bujus signi cxplelionem, ad feneslram
cubiculi, in quo ego lunc erain, celeriler accurrens,
roeque compellans, miraculum quod vidcrat indi-
cavit, gralias agens Deo, qui per niartyres suos
lanla miracula ad salutcm mortalium operari digna-
tus est.
Ci. Erat iu codem vico cxcus quidam proveclx
xlatis, qui, ut ipse assercbal, ante iriennium subila
cxcitate percussus , inter alios paupercs stipcm
ostiatim mendicare solebat. Is cuin in luguriolo suo
dormiret, vidit per soporem qucmdam sibi assistcn-
lem alquc dicentem ut, si videre vellct, ad oraio-
rium noslrum irct; ibi essemedicum, qui ei roganli
liimen reddere potuisset. Renuit ille, el luiuen
quod oflerebatur abominalus : < Quid, ait, niihi
nunc cum visu, quem jam olim perdidi ? Melius
niihi est, si eo caruero, quain si habucro. Modo
mendicantem onmes exaudiunl, ct ea qua: necessa-
ria suni, praestani : nam videnlcm mendicarc non
decct ; scncx autem et debilis opcrari non possum. »
— Tum ille qni cum eoloquebatur : < Vade, inquit,
et noli morari; nam, velis nolis, visum recepturus
es. > Paruit ille imperanti, perrexitque ad oraio-
rium, alque iii eo pernoctavil ; ct cum illa nocle
niltil esset factum, ad lugurium snum revcrsus est.
Cui deniio is qtti prius per soporem apparnit, el
similiter ut anle imperavcrat, ad oralorium pcrgere
pr.ecepit. Fecit ille, ut jussus fucral, sed ne tunc
a Teutotiieum nomen :cgie crediderim allalitnt cx
Grxcia, sed potins in Germania assumptum; nisi
fortc legendum sit Grtecius scu Gracientis, id est,
Graiii in Styria natus.
* Juliacum, oppidum munilissimum cum arce. ct
caput illustris dtteatus Juliacensis sub arehidicccesi
Coloniensi.
S77 IIIST. TRANSLAT. BB. MARCELLIM ET PETRl 578
quidem aliquid aclum ost. Tertio vcro commonitus \ nostruni inquirerct, inque co se collocari faceret, ct
llari jd oranduni se prostravit,
renit, et nln coram
lisum rccepil. llunc nos, diim adiuic ciecus cssct,
inter alios pauperes ac debiles nmltoties in domo
tiostra mendicantem vidimus : iJeoiiue alium illumi-
nationis ejus tosiem non quxsivimus, quia suiricere
nobis credebamus testimonium non fallenlis con-
6cie.nlia3 nostrse.
C5. Cum cv his aliisque conipluribus virtutum
nperalioiiihus, per circiimposilos vicos et pagos,
salutaris fama crebresceret, mulier quaedam dc pago
lVibnarensi « , mullo jam tempore ca?ca, visum rcci-
piendi et desiderium simul et fiduciam babcns, ad
inemoralum oratorium se rogavit adduci. Cumqiic
illo venisset, tres totos dies, totidemque noctcs ibi-
ante triiluum coinpletuni inde non rccederel : hoc
modo plenariam cum conseculurum sanilatcm. Quod
ubi ei amiuntialiim est, convocatis aroicis ac proxi-
niis, pctiitul erga se illius revelationis jussa com-
plerent. Qui mox jmnento impositum, ad oratorium
addueuni; atquc in eo, ut jussum fuerat, collocan-
tes, abeunt, post triduum rcversuri. Ille autcm ibi-
dcm dimissus, per tres dies et nocles, Domino pro
salutis su;e recupcratione liaud inaniter supplicans,
ita pcrfectc sanalus est, ut nullum in suis visceri-
bus snorbi, quo miillo teinpore lcnebatnr, assere-
ret reuiansisse vestigium. Suis igitur sicut promisc-
rant ad sc reversis, ac saiium sicut optaverant in-
veuientibns, nou dorso juineuti, ut vcnerat, sed
dem orando ct jejuoando continuavit. Sed cum ad B pcdum suoruin officio ad propria, cum ingenli cl
prsesens nulltun in se exoptalse sanitatis sensisset
indiciuui, dnmum reducta est; paucisque interposi-
lis diebus, spe recipiendi luminis haud vane conce-
pta, iterum se ail sacras reliquias dcduci rogavit.
Quo cum ab nno puero duceretur — nam qui prius
eani ilio deduxerunt, spcm ejus velul iuancm ac
supervacuam judieantes, ullcrius cum illa ire nolue-
runl — ubi ad ccemeterium Aquensis palalii, quod
iu monle, qui cidem vico ab orienlaii parte imini-
nel, sitiiin est, eodem comilanle alque ducenle,
pervenit, ibi, quasi obviante sibi divina gratia, diu
desideralum lumen recepit. Tuni mirans atque atto-
nila conslilit, pucroque ducenti ut sequerelur impe-
ravit : « Ilactenus, inquicns, quo lu pnecedens du-
sua et illorum gratulationc atijue laetilia, regres-
sus esl.
67. Est itcni fundus regius in pago Mosano, oclo
circiter leui is ab Aquensi vico disparatus, Ganglu-
den c habitatoies appellant : in quo nndicr quaedam,
qu:e octo ferc annoriiui fihani dira paralysis segrilu-
drne adco confeclam liabebat, utjam ex longo tem-
porc niillum pene membruni ad ollicium suum mo-
vcre potuisset. Audila virlutum fama , spcm de
recuperanda lili;e salutepio cordeconcepit ; prolinus-
que sublatam ulnis propriis, ad memoralum orato-
liuin dcportare curavit. Qux cum illo antemeridiano
temporc, hora videlicet prandii, pervcnisset, ct cle-
ricorum ncminem ibidem invenisset — nam refi-
cebas secuta sum, niodo autcm tuoductu nonegeo; C cienJi causa paulo ante disccsscrant — tanicn in-
quia viam, qua ire debeinus, vidco ; et hunc vicuiii
in quo sacrx reliquix sunl, ad quas venire disposui,
Domino adjuvante, conspicio. Tu tantum vide et
cura, ut me recla via ad oratorium marlyrum in
ipso vico adducas. i His dictis, ad oratorium per-
rexit, gratias cgil, factique in sc miraculi nobis
indiciuin fecil, vidcnsque ct gaudens ad propria re-
nieavit.
(>G. Ascvilarem •> vocant fundum rcginm , ab
Aqucnsi palalio qualuor lcugarum spalio distan-
leni, in quo quidam homo crat diutina prsecordiorum
infirmilate dctentus atque laborans; jamque a suis
co modo desperatus , ut non aliler nisi cautcrio cu-
rari posso videretur. Quxriltir ad boc medicus, ct
trogrcssa, liliam juxta se 111 pavimcnlo collocavil.
Ipsa aulem pcrparvuin ccreum, qucm pro muncrc
dctulerat, accendcns, ante illain in codem paviuiento
posuit, scque ad orandum coraro sacris cineribus,
ciim summa devolioue prosiravit. Quo facto, sine
ulla inlcrposita niora, puella, per supernam gratiam
oniniuin membrornm sanitate ac itrmiiale reeepta,
tnatre non senticnte , surrcxit ; ceretimque qui
coram se jacebat sustulit, ac posl lcrguin jacentis
constilit. Quu; cum oratione completa, caput de pa-
vimento levasset, et nec cereum, ncc filiam in eo
quo posucral loco esse vidisset, surrexit, convcr-
saque, filiarn pone se cum cereo slantciii, Deum Iau
dans ac laHabunda, conspcxit. Igitur cum nullum
ustioni non profutura dies constituitur. Intcrea cui- D ibi, cui de virlute quie gesta fuerat referre posset,
dam femina', iu eodem fundo habitanti, in somnio
rcvelatum est, non debere illum ad suaiii curalionem
ejusmodi medelara admiltere, qua'. et pro sui mo-
lestia vix lolerari posset, et quia supervacua esset,
salulem palicnti non affcrret. CEPterum si sarms
fieri vellel, ad Aquense palatium irel, oratorium
» Bibuarii seu Bipuarii , a ripa Bheni custo-
tVienda dicti, quorum regia olim Colonia Agrippina
irat : sic inira num. 113 dicitur, h;ec melropolis
rsse in linibus Ribuariorum , super Bhenum po-
sila.
l Hoc fere intervallo distat locus in Juliaeensi di-
tionc prope Linnichium, vulgo Wiler diclus; oliin
forle addila Asc, quod cincres significat, distinclus
adcsse videret, — nam piseter patiperes, qui ibidcm
mendicandi gralia excubabant, neino intra oratorii
parietes, excepta se ac filia sua, tunc erat, qnando
illud miraculum factum cst — volis cum gratiarum
aclione solutis. domum cum liliasana atque iucolumi
rcpcdavit.
ab altero duabus leucis remotion, vulgo Holtwiler,
quod liguoriun villarc.
c Gungelt est oppidum agri Juliacensis , ex quo
oriundus Jacobus Krietzradt indicavit nobis , Gan-
ghulen fnisse circum illud oppidum districtum ali-
quem certum , et sic s;epius appellari het laniit
van mille , Uanijelt , cnde Vucht eaque loca dici
funiculum triplicem.
{,:<> EGINHARRI
Cujus virlutis indicium qu;iliter ad nos perlalitm A
sit, paucis expediam. u Gerwardus, palatii biblio-
thecarius, eui imic temporis etiam palatinorum ope-
riin ac slructurarum a regecura commissa eral, de
Novioroago veniens, palatiura Aquense petebat. Is
cuiii in memorato fundo quadam nocte mansisset,
qua:sivit ab hospite suo, si aliquid novi depalatio
nupcr audisset. Cui illo : i Nihil, inquit, modo apud
aulicos lam celebre est, quamsigna et virtutes quae
fiuni in domo Eginhardi per quosdam sanctos, quo-
rum reiiquias in oratorio domus suae habere dicilur ;
ad quarum venerationem omnes vicini noslri quoli-
die festinant, et quicunqae infirmus illo fuerit ad-
dueius , illico curalur. • — Cospilque ei de filia
mulicris illius, qualiter anle paucos dies s;il\a fa-
c'.u sit, intimare. — Tum Gcrwardus : < Vade, ait, 15
et eamdem mulierem adjuc ad me, ut ipsa mihi
dic:il qnod audire desidcro. » Venilmulier, etomnia,
prout gcsta erant, patcntcr exposuit. Gerwardusvero,
cum in crastinumad regemvenisset,eaquaedehocsi-
gno revelalione ] V.s., rclatiouej illiusfcminascompe-
reral, eidem indicavit. Rex autcm, cmn ego seeim-
dum consuctudinem ingressus coram illo starem,
quid sibi Gerwardus de iioc miraculo retulissel, tam
milii, quain cxleris sibi astantibus, divinam niisc-
ricordiam atquc polentiam admirando simul atque
Iaudando, insinuavit. Sicnos conligil signum, quod
nobis ignorantibus in domo nostra gestum est, cx
hujusmodi relatione cognoscere.
CAPUT \II.
Miracula Vatencenis in Bannonia patrata ad reli-
quias horum Sanctorum. Caici decem Uluminati,
<t!ii cegri sanati.
08. ll.ec de miraculis beatorum marlyrum , qu.e
in palalio gosta sunl, in pnesenli opere commemo-
rasse sufficiat. Nunc ad eas virtutcs veniendum est,
qux in locis factac suut, ad qu;e , religiosis viris
pclentibus ac me largicnte, veneraodx corumdem
marlyrum rcliquix scnerunt, et in qnibus haclenus
cinn magna rcvercntia coluntur. Quas primus om-
iiimii Ceoigius presbyler et rector monasterii S.
Salvii b martyris, quod in pago Fanomarlensi , in
\ico Valenlianis appcllalo, in ripa Scaldis lluvii si-
tmn esl , ine dante susccpit , ct pci quemdam diu-
conum ad memoratum mohasterium de Aquensi
palatio destinavit. Is ununi tantnm comitem secum
habens, cum in pago llasbanio ad vicum regium,
qiiem Vuasi liuin c vocant, venissct , atque in pra-
to, quod vico proximuin erat, reficiendorum ju-
inentorum gralia descendisset , ccce unus de habi-
latoribus loci gibbo deprcssus , maxillis ctiam, ex
a Huic Gervardo scribens Eginhardus epistolam
li, intei alia babct ista : « Hortaris, iino consilinm
das, ut omissis mariyrum excubiis, quihus indesi-
nenlcr adesse et interesse jussus sum, palatium pe-
lam. »
h Colitur S.Salvius 2C Junii, ubi oslendemus fuisse
cccnobium clericorum, quod Baldericus, lib. 11 Ghro-
nici Cameracensis, cap. 51 appcllat monasterium
canouicale S. Salvii episcopi et martyris. Est modo
ABBATIS yyo
nimio dentium dolore, quem , ut ipse diceb.it, diu-
linum paliebatur, nimio tumore dislcntis, furcam
ferratam in collo ferens, idem pratum furibundus
intravit, et cur pratum suum depascercntur, sto-
machando perconlatur. Cui diaconus, qui reliquias
martyrum ferebat, et cas lunc in suinmitate virga',
quain ob hoc iu eodem loco (ixcrat, suspendere pa-
rabat : < Melius, inquit, libi est, ul coram his san-
ctoruui reliquiis, quas luc in manibus habeo, pio-
slernaris, Deumque roges ut te, per meiita eorum-
dem sancloruni , de dolore, qiiem patciis, liberare
clignetur : nam lumor, qui iit facie lua videtur, te-
stalui aliquem magnum i:i ore tuo esse doloiem. »
Ad ba'c br.mo, projecla fuica quam niaiiu feiebat,
anle reliquias pronus coruiit, ct, ul diaconus ei sua-
sil . , pio salute sua Domino supplicavit. Nec longa
interposita inora, ila sanus ab oratione surrexit,
ul nec tumor iu facie, nec dolor in dcntibus , nec
gibbus quo premebalur, remanerel in dorso. Ac
proinde concito gradu vicum injrressiis, omnes pro-
pinquos ac vi< iuos suos , in eodcin loco constitutos,
ad laudem Deo dicendam, et gratias Cbristo Domino
referendas, invilavit. Confluxit iii pratum ingens
populi multitudo, et pro eo*qui sanatus fuerat ,
gr;:tias actura circumjacenlis regionis lurba congre-
gala est. Rogant omncs diaconum ut iilam noctcni
ibi morarelur : nec ille eis bnc negaie poterat,
qnia parati erant, nisi assentiret, eiiam inviium
delinere. Ducuni deinde pervigilem noctcm, et in
Dci laudibiis lola regio resonabat. In crastiunm
autem, cum diaconus iter suum capcre ccepisset,
ouuiis illa congregati populi frcquentia abeuntein
cmn iiigcnti derotione comitala est , ncc anle vel
subsistere vel discedere voluit, quain ab aliis, quos
miraculi liiijus faina commoverat , ol.viani sibi ve-
nioilibus fnisset exeeptus. Hoc niodo sacne marty-
rum reliquiae, cx hujus occasionc uiiraciili , a po-
pulis illarum regionum exceptx-, ct ad basilicam S.
Sahii, quo eas memoratus Gcorgius niiserat , Do-
inino duccnte, perlatae sunt. Iloc signum ipsius
Gcorgii relatione constat milii cssc eompertiim : dc
caiieris auteni, qu:e nunc dicenda sunt, ab co li-
bellum acctpi, cujus ordo vcl series hunc moduin
habere cognoscitur.
69. Anno quarto decimo d, Chrislo propilio, im-
perii Hludowici Augusli, cum ailcoiroboraiid.ini
christiani populi fidem, sicut in initio nascentis
ecclesise, signa et prodigia in ipso rcgis palatio,
per merita sanclorum suoruni , Dominus dignaretur
osleudere, petiit et obtinnit Georgius presbyler,
Aquisgrani palatio , ab Eginhardo abbate, reliquias
prioralus ordinis Clur.iacensis ab anno 1103, prope
Valcncenas ac fere in suburbiis, queiu locum vulgo
Famarts dici nolat Mabilio.
c Vuasidiuin forsan Weset, seu Vellwcset inter
Trajectum ct Riisenam , quod Wascd potest fuisse
dictum.
<• Ksi is annus Christi 827, potissimura mense Ju-
nio quo haec conligerunt.
5SI 1JIST. TRANSLAT. DB.
bcatorum Christi marlyrum Marcelltni ct Petri,
querum corpora ipse dc Roma per bomines suos
allata nuper acceperat : easque in capsa. quam
auro et gcmmis dccenler ornavcrat, recondilas per
diacontim suum, iiomiiie Theothardum , ad basili-
cain S. Sal\ii marlyris, quam ipse ttmc temporis
per bcnelicium regis tcncbat, dirigere curavit. Qui
diaconus ciiin ad villain rcgiam, quoc Vuasidium
vocalur, vcnisset, occurril ci liomo giblicrosus, ct
ex dentium dolore ita vcxatus alque confcclus , ut
jam per dies quindecim nullum alium victum quam
solam aquain posset assumcre. Qui cuin hortante
diacono coram rcliquiis, quas ille ferebal, se ad
ornndum proslrasset, ei Dominum Christum, ui sui
uiisererelur, devoie ac suppliciter invocassel , pcr
iulercessionem sanctorum Marcellini ct Peiri, cun-
cla corporis incommoditate depulsa , sanus ab ora-
lione surrcxit. Factum cst lioc miraculum lerlio
decimo Kalendas Julii. Quod a nie supcrius plenius
est enarralum, quia cgo illud juxta relatioiietu
nicuioraii Gcorgii conscribere curavL-
70. Diaconus aulem ciiin rcliquiis tcrtia die Va-
lcnlianas veniens, cum cas in basilicam S. Saivii,
sicut ci fuerat imperatum , reverenlcr ct honoriflce
inferrcl, quidam juvenis de villa regis quae Lisliua a
voeatur, Dominicus iioinine, i>ui co morbo, quem
Graci spasmum appcilant, jain per annum inte-
grum sic vexabatur, ut manus ejus dcxlra penilus
contincri 1 1011 possct , sed agitatione conlinua ,
quasi qui iiiolain veilerel, inovcrclur iu gyrum,
stalim in i|iso introilu , per mcrita bcalorum mar-
lyrum, coram omiii [topulo ila curatus csl, ut post
h;nc uuliuni iliius horrendx agilationis patcretur
incommoduin. Exindc die quarta, in fcstivitate vi-
dclicet beali Joaunis Baptista:, anus qunedara, no-
inine Gerrada, quae se anniiin iinuiii caeca [Ms.,
c.ecam] fuisse lesiala csl , dum missarum solenmia
celcbrarenlur ] Ms., celebrantur ], invocatis bealis
mai ivribus , luineti , quod cx iide peticrat, cun-
ctis qui aderant vidcntibns , per illorum me-
rila rccepit. Siuiiliter iu festivitate saneti Salvii ,
qni cvenit sexto Kalendas Julii, quidam honio sur-
dus el nuitus , inler solemnia missaruin, per suf-
fragia marlyrum , et audilum cl loquclam recipere
ineruit. Eadem die anus qusedam dc pago Laudu- .
nensi, Rodeltrudis nomine , qu.v per tres annos lu-
mcn coeli non vidit, in eadcm celcbrationc inissa-
rum, visuui recepit. Qiiinlo Kalcndas Jnlii, puer
qttidam annorum circiler scplcm, Donilianus b no-
inine, qui fuit coecus a ualivitate, duni divinimi
celebratur oflicium, per mcrita beatorum niartyrum
illtiininalus est.
71. In vigilia vero bealorum apostolorum Pelri ct
a Forle Lessina oppidum Hannonix atit Liplines
prope Laubiiim, ubi sub Carolomanuo in villa reyis
syuodtis Iiabita est.
b Pulem scribendum , Domitianus, vel Donatia-
nns.
c Sunt quidem in vicina Valenccnis Flandria Gal-
licana, inter Duacum et Tornacum, Pont u Rr.che et
MARCELLINI ET PETRI. 5S2
A Pattli , id cst, quarto Kalendas Julii , ptiella qua-dam
parva, nomine Theotbalda, habens ;etatis annos, ut
putabatur, novcm , qu;c iribtis annis niitil viderat,
lemporc salularis oflicii in mcdia populi multitudine
•constiluta, martyrum suflraganlibus meritis, luinen
ainissum ex divina miseratione recepil. Eadem c'ic
qttidaui homo, nominc Dado, de villa Ponlieiili < vo-
caia, qui annos sex curvus erat , et ad codum se
erigere non polerat , ideoque brevibus anliculis,
sttslentandi se gratia suli axillis posilis, ccrnuus in-
eede! at , is eadem boia , eodemque in loco, per
misericordiam Dci el per merila beatorum inariy-
rum , crcetits ac sanus effeclus est.
72. Die quarto nonarum juliarum , quasdam vidua
nomtne Adalrada , quse annis qualuor oculorum lu-
B mine privala nihil videbat, audita virtutum fama,
spem visus rccipiendi non vana lide concepit ; aire-
ploque barulo , sola sine duclore ad Valenlianas ire
contendit. Ctimqne vico appropinquare eoepisset,
visum cst ci qtiod velut unum solis radium oculo
dextro conspicerct; ac proinde divinam clemcntiam
ptiro corde deprecata est tit pcr inlercessioncm
sanctoruni suorum ccclesiam S. Salvii se videre
permilteret. Statimque exaudita esl, ei quud opta-
vcrat, Dontino miserantc, sine mora cst consecuta.
Ipsa qtioque die, altera quaidain fcmina de pago
Noviomensi, nomine Ruoilla , quinquennio cjcea,
inler missarum solemnia bimcn quod amiscrat,
Christo Doniino per nierila sanctorum suorum do-
nante , reccpit.
G 75. In octavis apostolorum , i<l est , pridie Nonas
Julii, quidain bomo, Gunlhardus nomine, dc eodem
pago, velut paralysi percussus, ad basilicam S. Sal-
vii a suis adductus cst : qui, ut dicebant, jam uiiuin
ainium habcbat in eadcm infirmilale, el lam vehe-
menier in sinistra partc corporis siti debilitatus cst,
ul nec manttm ad os ducere, nec sc vel lavare vcl
caleeare valcret. Hie, rirr misericordiam Dci meri-
laque sanclorum, tempore matutinalis oflicii, in
ipsa solemnitatc , sanus efiectus esi.
71. Similiter el alins Iidiiio, nomiue Hildebonus ,
venicns dc monasterio quod Ad-duos-Gemellos d ap-
pellatur, eiun ab infanlia cxcus essel, ac lumen
cadi iu lola vila stta iion vidissel , in celebratione
missarum', eadem die, in eadem basilica, ner eos-
dem sanctos, eodem Domino miseranle atqtie aitxi-
lianle, visuin reeepit, et omiiia qua; prius non
vidit, clarc videre mernit. Die vcro Nouarum Jnlia-
lttiii , puella qii;edain parvula , nmuine Regjnliudis,
qua; non amplius quani septennis rssc vidcbatur,
cum tribtts annis oculorum suorum lumiiie raruis-
sct, et inler cxleros in basiliea addivininn oflieiuin
audiendum constilisset , intervenientibus sancto-
Pont a Marcy ; snl allerulrum locum liic signari no-
niine Ponticuli leuieie quis tlixcril?
«t Monasterium ud duos Gcmellos lue diii videtur,
quod Ambianis in Picardia vulgo noniinatiir Saim-
Martin desJumeaux, a Guidone episeopo, sub anno
1075, postea rcstauratura.
5e,3 IX.INHARM
niin meritis, eoram omiii muliiludine , illuminaia \
ost. Quario IJus Julii, cseca qiucdam, iiomine Ala-
gia, qux duobus fere annis visu carebat, inlra sa-
rra missaruin solemnia, suffragantibus silii saneto-
i iiiti precibus, a Domino Jcsu Christo illuminata
cst. Eadem dic c.eeus qiiidam valde senex , dc villa
Gauliacas ", Ermenwardus vocabulo, qui anuis
quatuordccim nihil viderc poluil, ad vespcrtinum
oflicimn ecclesiam ingressus beatos martyres invo-
cavit, ac staiim caeciiate depulsa, diu desideratam
lucem, Domino adjuvantc, recepit.
75. Septimo kalendas augnsti , puella qusedam ,
qux abiminundo spiritu vexaliatur, in basilicamad-
ducta, dum saerae oblalionis ollicium celcbralur, per
virlutcmChristietmcritabealorum martyrum, fugalo
dsemone, inlegerrimam mentis et corporis mcruit re- B
cipere sanilatem. Haec sunl miracula atque viitutes
quas Dominus noslor Jesus Christus, por merita san-
cloram martyrum suorum Marcellini ci Petri, in vi-
co Valontianas, ad saliitcm htiniaui generis, opcrari
dignatus cst : qtiae mcmoraius Georgius >> presbyler
brcvi lihello collecta nobis mittere curavil, et nos
huic operi nostro censuimus inserenda. Hic est Gcor-
gius Veneticus, qui do patria sua ad imperatorem
venil, el in Aquensi palatio organum, quod Graeeehy-
draulica vocalur, mirifica arle composuit.
CAPUT VIII.
Miracuta Gandavi, in monaslerio .S. Iiavonit, ad reli-
quias horum tanctorum. — Ca'ci oclo illuminali.
Alii agri adjuti.
1G. Altor libellus mihi oldalus est de monaslerio C
sancli Bavonis, quod silum est juxta Scaldim in lo
co Ganda vooato, ubi idem amnis Legiae flumini con-
ARBATIS 581
jungilur, a fralribus c ibidem Dco servieniilius, quo-
ruiii rogatu reliquias mcmoratorum Christi marty-
i iim ad idom monasterium niisi ; in quo bsec per
ordinom gcsta reperla sunt.
d Anno ab incarnalione Domini noslri JcsuChrisli
octingentesimo vicesimo octavo, venerunt reliqui;c
sanctorum Cbrisli martyrum Marcellini ot Pctri ad
monasterium S. Bavonis, diequinlo Nonarum Julii,
foria scxta, indictione vi. Tcrtia verodie, id cst, Do-
minica proxima, qusefuit tertio Nonas Julias, quse-
dam puella cseca, iiomino Harllinua, dc villa qiiSR
Furseiiiim ° appellalur, qnam pator et mater tcstati
sunt ooto annis oculorum ollieio caiuisse, cum anto
altare, superquodsacrsemartyrum reliquia: erant po-
sitae, fuisset adduda, coram omnibus qui aderant,
visum, Domino miseranle, recopit. Indc post dies
octo, id est, quarto idusjulii, adducta cst altera puel-
l.i simililer caeca, nomine Hclmrada, de villa Maglc '
nuncupata : cujus parentes de ea rctulerunt, quod
oolava die postquam baptizata fuit, subita ca:citatc
percussa sit. Quae ot ipsa slatiin ooram sacris mar-
tyrurn cinerilitis lumen, quod jam dudura perdidit,
Domino silii reddonte, recepit. Exin die lertia, quod
fuit pridie Idus Julii, vcnit illuc puella qusedani, cur-
va, nomine Bildrada, devilla Boderetio s, quae per-
tinot ad monasterium S. Vcdasti. Qu:ecumanteinc-
moratas sanotorum reliquias, pro rostitulione salutis
suae, Doniinum Christum suppliciter invocasset, co-
rani omnibus qui aderant crccta est, et iniegrum
corporis sui statum in momento lcmporis recipere
moruit.
77. Postea vcro, duodeoimo dic Kalendarum au-
gustarum, fcmina quxdam, tiominc Eddela, ancilla
« Gautiacas adhuc ncscio invenirc circa Valencc-
nas.
b ln Annaliluis Francorum Pithceanis ad ann.82fi
illa leguntur : « Goorgius quidam presbyter de Ve-
netia, cum Baldrico comite Forojuliense veniens,
oiganum hydraulicum Aquisgrani focit. » Quo por-
feoto factus est roctor monasterii S. Salvii ; et auno
S'27 obtinuit reliquias dictas.
« Horum fratrum sivo monachorum abbatem fuisse
Eginhardum ab anno 826, scribit Meyerns iu aima-
lilms Flandriae; addens quod is, < saeerdos Caesaris
Ludovici, cuenobium, incendio deformalum, rcsti-
tuerit, vagosque monacbos in tinum reduxerit. >
Hisce addit Sandorus, lib tv Iteriun Gandavensium,
cap. i, eum i impetrasse a Ludovico imp. approba-
lionom privilegiorum coenobii Gandensis et alia pri-
vilegia nova ; > qua: uliiiam exstarent, ad confir-
maudam collationem liujus abbatise Eginbardo fa-
ctaui. Quod autem asseratur eum scripsissc in Vita
Caroli Magni, ambos frequenlius simul Gandavi
fuisse, non babctur iu liiijus Vila, ad diem 28 Ja-
nuarii a nobis illustrata. Sod anno 82t> so fuisse
Gandavi in monasterio S. Bavonis scribit ipsemet
supra num. 4. Fuit Lupus, ejus familiaris, abbas
Ferrariensis in diceeesi Senonensi et simul S.Judooi
super mare in Pontivo. lta potuii simul habuisse
Egiidiardus aliquam ouram monastcrii S. Bavonis,
licethabitaret Helingestadii. — Ideni epislola 12 petit
consum, sibi apud S. Bavoncm ct in Blandinio de-
bitum.
J Haec accurate conveniunt in dictum annum 828,
cyclo solis 25, litteris Dominicalibus E. D.
e An Fursenund conlractiori nominc dictum sit
saiculo xii Furnas; alteri conjectandum relinquo, do-
nec aliquid proprius hac reforibile inveniatur.
f Vidctur esse hodiernum Machelcn , intcr Cortra-
cum ot Gandavum via fere media. RclicUe fucre
horum saiictorum reliquiae in dicto S. Bavonis mo-
nasterio usquc ad aunum 1070, quando Balduinus
Montensis, comes Flandriae et llannonia;, in cceno-
bio llasnoniensi ad Scarpuni fluvium, tribus ab urLe
Valericenensi leucis pro canonicis sajcularibus mo-
nachos Benediclinos introduxit, eisque lemplum re-
paravit. Ad quod curavit transferri ex dic.ta S. Ba-
vonis ecclesia reliquias S. Marcellini et Petri, capsx
inauratan impositas, et gemmis pretiosis exornatas,
ut refcrunt Guillolmus Gazetus in Hisloria ecclesia-
D slica Belgii, in Lietbcrto episcopo trigesimo secundo
Cameracensi et Alrebalensi , pag. 1C2; Henricus
Doiitrcinannus lib. i Hisloriae Valencennensis, cap.
8, Locrius ct alii. De hiscc roliquiis ista adnolat
Itazzius in Hicrogazophylacio Belgico : « Quod Mo-
lanus asserit, iconomachorum rabie feretrum ac
omnia pene eorum sacra ossa devastala esse, cx
falsa aliquorum relatioue scripsisse autumo. Ea
cnim piorum quorumdam hominum studio Valenlia-
nis occultata, hodieque salva Hasnonienses ascetae
pie in pulcherrima ac prcliosissima auro argentoque
caelato capsa commonstrant ; quod ex solemni infor-
matione, facta et cxhibita domino Georgio Colvene-
rio, universitatis Duacensis cancellario ac sacrae
tbeologiae doctori, necnon ordinario professori, mibi
certissimc constat. » ILec ibi.
6 Bodereti vesligium nullum tota Flandria inve-
nio.
585 HIST. TRANSLAT. BB. MARCELL1M ET PETRI. 5SC
S. Amandi, de viila Baceroda » vocala, qtia> plurimis A lutem Chrisii, depulsis um\ersis quibns afficicbaiur
annis oculorimi luminc caruisse dicebatur, ibidem
feliciter [Ms., Gdeliter] orans visum reeepit. Eodem
die servus quidam S. Bavonis, Eberaldus vocabuio,
de villa Millinio b, qui ct ipse per plures annos lu-
men coeli non vidit, cunclis ipii adcranl cerncntibus,
eodem in loco diu desidcrala lucc donaius esl. Ipsa
quoque die duae vidux, qua? plurimis annis caecse fuc-
rant, ibidem illuminake sunt, quariim aliera nominc
Blidwara, de villa Accinio ' ; altcra Ricberta vocata,
de villa Vuerminio d fuisse narratur.
78. Deinde post dies viginti quinque, id est, in
festivitale Assumplionis sanct;c Mariae, femina qu.e-
dam vocabulo Angarihilda, dc villa Cojaco e, coram
sacris Martyrum reliquiis, omni populo cernente, ct
incommnilis, ila saiius cffcclus est, ac si nunquaiii
aut surdus, aul miitus, aul ex contractionc nervo-
nmi in nianu fuisset aliquo modo debililalus. Se-
queiitique die, boc est sexto Kalcndas Oclobris,
femina qua-dam, nomine Engilgarda, qurc pcr mul-
tos annos dira paralysis passione tenebatur, eadem
in basilica, per ineriia beatorum mariyrum, coram
omni populo, esl curala. Eral cadcm ancilla perti-
nens ad episcopium Tornacense, de villa qtue Yue-
recundia •> nominatur. In crastinum vero, id cst
quinlo Kalendas Octobris, altera quxdam fcmiiia,
nominc RamViiirga, de villa Bertingaheim > simili
passione in inferion corporis sui parlc valdc dcbi-
Iitala, cunclis qui adcranl vidcntibus, eoraiii cis-
Mnm «iui *j i lan ii injiiii^, iiiiiui j'h|mii'f i.|-i iiuiuc, d p
id quodeveneratadmirantc, ita incurvata est, ut dcm sanctorum rcliquiis, perfectam membrornm
penitus se ad coelum videnduin erigcre non possel.
Eademque, sequenti die, iucstdcrimo septimo Kalen-
das Seplembris, in eadem ecclesia, cuni evangelium
legerelur, codem populo leste, ita erecta atque m
statum pristinum restituta est, ac si nunquam per
iillaui corporissui lassionem ad lerram fuisset incli-
nata. Poslea vero, sccunda ct vieesima die men-
sis Septembris, id esl decimo Kalendas Octobris,
bomoquidamdepago Texandria '.exvilla qus Apen-
nia iiominalur, vocabulo Liodoldus, qui propter siui-
stri cruris ac pedis imbecillilatem duobus sc baculis
ad incedendum suslentabat, ita ibidein in conspec:u
populi perfecte curatus cst, ut ultra jani in ambulan-
do baculorum adminiculo nou cgcret. £
79. Quarta vero die post patrationem hujus mi-
raculi, id est septimo Kalcndas Octobris, juvenis
qnidam surdus et mutus, sinislra quoque manu
contractus, nomine Hunwaldus, dc villa Corvio e
nuncupala, cum anlc sacras marlyriim reliquias ve-
nisset, aique ibi suppliciter orasset, stalim per vir-
« Baceroda vulgo Baefroy ad Scaldim in Braban-
tia, in capite viae Alostum ducentis, sub episcopo
Gandensi in decanalu Teneramoiidano.
!' Miihnrum, an Metle? item ad Scaldim in Flan-
dria, duabus leucis infra Gandavum? an polius J/u/-
lem in districtu Aldenardensi ?
' Acanium, verosiiniliter Eessene, prope Dixmu-
il.un sub episcopalii Iprcnsi.
J Vuerminium, nuiic forlassis deflexum in Worm-
lioul, quasi IVV rminii silva, in castcllania Bergensi
suonim tirmilalem recepit; aique a inorbo, qtio
uer decem annos laborasse fcrcbatur, Deo volenlc,
iu momcnlo temporis liherata esl.
80. Lailein die vir quidam caecus, nomineGerma-
rus, de villa Scballheiin i , qiiajuxta ostiumScaldis,
fluminis in maritima Frisonum rcgionc posila esi ;
< niii ilii. pro cataniilatcquam patiehatur, Domini mi-
sericordiam et bealos marlyres invocasset.diunega-
luiu lunicii i iiin laetitiareciperemeruit. Quarta auteni
die poslquam boc signum Domino volente contigit,
id est, pridie Kalendas octobris, quaedain ancilla
S. Bavonis, vorabulo Gundrada, de villa Aldinga-
heim k qux tribus fere annis solem non viderat,
ubi se coram altari ad orandum prostravit, lumeu
quod amiserat, Christo Domino per mcrita sanclo-
rum suorum largienle, recepil.
CAPUT IX.
Ad reliquias Trajecli deposilas sanali ca^ct, surdi,
muli, contrurli, paralylici.
81. Tertium quoque libellum (leliilerunt mihi fra-
tres de monaslerio > S. Servalii confessoris, quod
pro sua humanitale transmisit D. Alardus Laurcn-
tius van Eyll , canonicus ecclesi.-c Trajectensis :
< anno Domini 1623, meusis Aprilis die 25, cum ali-
quantuluin elevarelur lapis altaris S. Petri apostoli,
in crypta ecelesia? collegiata: S. Servatii, et nonuiuil
ex una parte inclinatus esset ; deprehensom est cor-
pus altaris, cui Iapis innililur, intus csse cavum et
confectum ex unico iapide, intus cavato, ad instar
vasis, ad capacilatem duorum pedum in longitudinc
et sesquipedis in lalitudiiie et profunditate, in eaquc
Gojacum, hodie forsan Coyegem, unus ex paria- D concavilate repositain capsulam plumbeani, longitu
tibus casiellanix Cortracensis.
f Texandria, alias Taxandria, hodierno usu Catu-
pinia seu Campaniu Brabanticu ; ubi lamen Apenniam
necdiim repcri.
£ Corvium ubi quxrendum sit, necdum potui di-
vinare.
'> Verecundia in diflcccsi Tornacensi, vulgo War-
eoin ad Scaldim, intcr Corlracum et Tornacum, huic
quam isli propior.
> Bertingaheim, fortassis contractim Bernem, in
decanatu Ardenburgi sub episcopo Brugensi.
i Schaltheim, mulalis per lol saecula vehementer
aesttiariis Scaldis verosimiliter nunc latet , aquis
liaustum ct deletum.
k Aldingaheim, forte Maldingaheim, ut sit hodier-
iiiini Maldeghcm, Brogis disians ad Ires leucas, Gan-
davo ad quinquc.
1 Dc hisce reliquiis ibidem reperlis, isla nobis
Patroi.. CIV.
dinis fere unius pedis , tujus operculo insculptum
ct exaratum crat : Reliquue Mabcellini et Petri
mart. Erant aulem diclorum martymm cineres in-
volnti sudario adhuc integro, sed qnod minimo alta-
rtii in cineres resolvebatur. Eranl aulem cineres
illi in ea qiiantitate, quam sudariiim capere poleiai.
Has reliquias videruut in dicto altari, reverendus
dominus decanus YViuaiidus a Gelria , Guilielmus
Tophius cantor, et Joannes Stevart, canonici prsedi-
cia.- ccclesix S. Servatii,
Caitnrn de diclo S. Petri allan.
lt:io Harrellinl cineres claurlumiir in ar.i ,
N.'i non ossa Pelrt, patralis inrlyta suim :
l.uuf iledit Eginbardus tbesaurum uobilis ahbas,
0u2iido rcceusebant a parlu Vii giui> alurc
Itisquequaler centutu aunos.uccnou bis dccem et octo.
Haclenus a diclo canouico van Eyll submissa.
19
W EGIMIARDI
situm est in ripa Mosa; lliuniiiis, in vico qui liodicquc A
Trajcclus vocalur, el dislai ab Aqucusi palatio octo
circiter leugas. estque habitanlium etprxcipue nego-
tiatorum inuliitudiiic frequentissimus, Cujus lexlus,
si lieno recolo, in hunc moituni videtur esse composi-
lus : Advenlus sanclorum Clirisli martyiiim, Mai-
eellrai ct Petri, ad vicum Trajectum, conligit pridie
Nonas Junii. Namipso dievenit ei&obviam dceodem
\ico immanis miiltitndo populi, ail susceplionem il-
lorum congivgala, laudans et hcncdiccns Deum su-
per immensa atque lncnarrabili miserieordia sua,
qua per tanlos palronos popultun iu se credcuicra et
confldentem visitare dignatus est. Cumque hislui-
(libus ci laiiii.i spiriluali usque ad basilicam B. Ser-
vaiii pcrventum esset, celebratisque cum magnaom-
niuui gralulalione missarum solemniis, et universis g
ad st:a reversis, ferctrum, «juo s;icri cineres advecti
sunt, a dexlris aliaris juxiu cancelloscollocatum est;
lolusque ille dies, ciuu ingenti eodera in vico consi-
steiuis populi cxsultatione atque juciiudiiatc, consum-
iuatus cst.
82. Cumquc ad vcsperlinum officium juxia consue-
iiidinem cclebrandam, camdem basilicam fuissemus
ingressi, aderat inler cxteros puer quidam, nomine
Bcrngisus, quem piopinqui sui de pago Ciiudensio",
anlc paucos dies illuc vcnienlcs, adduxcrunl c;ccuiii
[Ms., caxus] a na:ivitale. Qui subito coram omnibus
iii pavimentum cecidit, ibique aliquandiuvelut sopo-
re deprcssus jacuit ; raoxque apertis oculis luccm,
quam uunqaam ante vidit, Cbrislo Domino per nie- . ,
rita sancionmi suorumdonante, conspcxil. Exin quin-
la die.id esl, scxtoldtis Jtinii, homo quidam, cogno-
raenlo Hildimarus, qui surdus erat ct mutus,coram
.•is.leinsacris sanetorum reliquiis,et audilumpariler
ctloquelam per virtutem Cbristi recepit.
83. Eodem quoque die puella quaedam, de familia
S. Lambcrli, nomine Adallioda, qu.e non solum
surdaet mut.i, scd cliam caeca, totoque corpore laiti
miscrabili modo ex ncrvorum contraclionc erat com-
plicat.i, ul geuua pectori juiigerenlur, juxia sacras
Marlyrum reliquias a suis posila, et visum et audi-
tiim, loquelam etiam omniumque membrorum recli-
tudinem, ae saliitem, coram oiimibus qui aderant,
uiirabili ccleritate, divino munere, consecuta est.
Poslridie vero, id est, qtiiuto Idus Junii, quidaui
servus regius, nomine Berohadus, de villa Crcscia-
■v '■, in dextera sui corporis parte pcr lolum e.v
uervorum conlractione debilitatus et inutilis fa-
clus, cum aule memoratas saiictorum reliquias ve-
nissct, statim crccttis, et sauitali quam desiderabat
sine mora est redditus. Similiier et puclla quacdam
<ic ipso vico Trajecto, vocabulo Tbeothildis. cujus
tiextcra nianus eral simili contractionc in tantum
complicala atque distorta, ut ad omnem usum esset
» Conrfe;isiHm, an forte Condrusium? dioecesis Leo-
diensi3 jiorlio, vulgo lc Condrnz?
b Ex pluribus Crcsciuci noniine dietis locis, cele-
biius e>l illuil quoil, in Melodunensi Gai!i;c diceecsi
siutra, regia etiaiu ntinc jurisdiclione pollet.
ABBATIS r«8
inulilis, b.n , eadem die, ante easdem sancloruiu
reliquias, pari modo curala esl.
81. Quibus visis, populusin basilica congregalus,
cospil, |ii.i' niinia exsullationc aique loetitia, in
hymnisel litaniis, suhlalis in altum vocibus, laudes
Domino decanlarc. Cum subilo inlravit puer qui-
ilaiu surdiis, alque in media plebis multitudinc stu-
pef.ietus el i.tioiiilo similis constiiit. Ae deiude,
cum aute alture sancii Salvatoris, quod in media
ecclesia posilum est, pervenissel, erumpentc pro-
linus de nariblis ejus sanguine, quo diu privalus
fucral, auililus officio donatusest. In craslinum au-
tem, i;l esl quarto I.Ius Junii, visuni est nobis ul le-
reirtun, quoil sacros Martyrum cuieres conliiiebat,
allius clevari deberet ; ad boc viilelieet, ut alii|uan!o
eiuiiicntius cssel ipiaiu altarc cui appositum erat, et
facilius ab accedenlibus cerni potuisset. Kiquc noliis
facienlibtis, et inter facicndum litanias etun Dci
laudc canentibus, puella quacdam de familia S. Ser-
vutii, a nativiiate su.i pedibus ex conlractionc ilis-
toiiis, inanibiis eliain ex nervorum distcusione dis-
solulis, insuper el muta, quam paulo anle in basili-
cam sui dclulcrunt, et corani ierelro posiicrunl,
subilo sanitati est rcddila ; ita ut cadem hora ct
loqtii, et incedere, ct manibus ad oninia neccssaria
perlecle uti potucrit.
8u. Eeniina quasdam dc ipso vico Trajcclo, cum
kaberet ancillam coccam, nomine Adalgardam, in-
gressa basilicam tradidit cam sanctis mariyribtis
Marcellino ct Petro, ut per eoruiu suflragia visusn
recipere mercrelur, ibique diraisit. CJua; cum, post
pcraclum vespeiiinale officiuin, in eadcm ceclesia
stihstilisscl, subiio, velut ab aliquo impulsa, in pavi-
mentum cecidit; atque ibi iliu volutaia, landem,
eiiui ingenli circumslantis populi stupore alijne ail-
miratione, clarc videns surrexit. Conligit boc Idibus
Juuii ad vesperum, ipso noetis incipienlc crepuscu-
lo. Homo quidam de provineia B.irgundia, ex lerri-
lorio Gennavensi % nomine Thcolgarius, ea pas-
sione laborans quain meilici Grxoo vocaliulos/xismon
appellant, Laline autem, ab assidua membrorum
agilatione, tremuloso non incongrue vocari potest,
venii in basilicam :atque in melia populi turba, qu;e
ad audienda missarum soleintiia, ut iu die Domini-
co moris esl, fueral congrcgata, eonsiitit. Cumque,
post recitatam Evangclii lcctioncm, Chrisliaiix ere-
dulitatis symholum recitarctur [Ms., eanerelurj, tre-
mulosiisiJesiiliitoadlerraiii corruil; cl dura diviiiuin
oUicium peragilur, pene imiuobilis ae morliio quam vi-
venli similior jacuil ; umltoqiic cx naribus ejus sangni-
ne manente [M$., manantc], posl complctiim sacriun
officium, ciini magna inspeclantis populi admiratio-
ne, sanus ac sine ulla irepidatior.e surrexil Factum
est hoc miraculum dcciino octavo kalendas Julii,
,( die Dominico, sieiil supcrius comprehensnm esi.
• Gennabnm in linibus Aurcliaiieiisinm ad Lige-
r.iu, hodie Gien, ut quibusdam cum aliquo in nomine
fundamenta placet; Genxbus, Lucano.
A Ciim hic coticursns cxigal liUeraui Dominicalcm
D, el luec hahcatur anno 8iS, ;;cc dciude autc au-
I.S9 HIST. TRANSLAT. IIB.
80. Quarta atttem fer"a, ij csl, deciino qninto
Kalendas Julii, pucr quidain, uomiue Folcliariius,
(!.■ iiionasierio quotl Meldradium l< vocatur, qui erat
cruribus ac pedibus rniscrabili contractione disior-
lus, eodem iu loco, coraui onmi populo, curatus cst.
Uudecimo Kalendas Julii venil quidam homoad ec-
clesiam, el inter ccteros intravit, cujus dexlra ma-
nus simul cum bracliio modo mirabili movebatur iu
gyrum, ac si molani verlere deberct, idque inces-
s:mter agebat. Is dicebat, ob hoc sibi lianc inquie-
ludinem accidisse, quia die Dominica contra veti-
tum moleret; et jam annum integrum evolutum
esse, cx quo bujusmodi pcena mull.itiis csl. Qui cum
ad sacras marlyrum rebquias appropiasset, iliique
lideliler eos invocasset, moluris illa commotio subi-
(anea quietc sopita est. Ilic hoino de inonastcrio
Scotorum, quod Fossse b vocatnr, se venisse, Do-
tliiiimque appellari diccbat.
87. ln vigilia S. Joannis 8aptista\ quae est dic
noiio Kalendaruin Juliarum, venit quidam vir Tra-
jectum ad basilicam S. Servatii, qui se de civitate
Tornaco esse fatcbatur. Is, ut ipse aiebat, fuit ab
iufautia surdus et mutus : ductusque a suis ad S. Se-
baslianum, caipit ibi ct audireet loqui, sed incffica-
cilcr, quoniam verba ejus vix inlelligebanlur ; ipse
quoquc, cum alii ad cuni loquerentur, tenuitatem
auililus sui dissimulare non poteral Qui ubi ad ma-
tiiliniiin officium venil, eoram sacris reliquiis pro-
cumbens, obdormivit. Nec multo post, velut aliquo
excilanle evigilans, qui os suum pugno pcrcussissel,
a firciiiiisi .iiiibus perquisivit. Cui cuui omnes, nc-
minem linc fccisse, respoiidissent, surrexit : eadem-
que liora sanus factus, perfeclc, sinc ullo impcdi-
niento, cl amliviiet locutus est.
88. Cadem die, dum sacra missarum solemnkt
celebrantur, femina quasdam, nominc Adallinda,
duos cereos ad lumen in ecclesia faciendum detulit :
quorum unum dextra manu cuidam ex custodibus,
ui accendcrelur, porrexil; alium atilem interini,
quasi dc illo postca illuminandum, manu sinislra
retinuit. Sed inirum in modum, dum custos sibi da-
tiiin accendit, ille qui in manu feminae remansit,
cunclis cernenlibus divinitus accensus est.
89. Monaslerium sanclimonialium, Eike ■ voea-
bulo, situra super Mosam fluvium est. In quo quse-
dam Deo sacrata, nomine Saliga, toto corpore, ex-
cepto dexlro brachio, diro paralysis morbo dissolu-
ta jacebat. Huic per quieteiu quidam ex vicinis suis
astitisse, ac tali sermone eam compellasse visus esl,
utdiceret : « Quid agis? ■ Cui cum illa, non aliud
quam se in lecto suo quiesccre, respondisset, < Au-
nnm 854; verosimile fit, eodeni circiter tenipore
Valencenas ct Trajectum rcliquias missas fuissc.
ldemque opinari licet de Ganda\o.
a Meldradium, vulgo Meldert, in Brabanlia, prope
Hngardam, ubi B. Pipinus, ad honorem S. Ermelin-
dis virginis, sanctimoniales constiiuit.
'' Fosste. oppidum districtus Leodiensis.
c Vide Vitam Herlindis et Relindis, virginum et
joronim, qu;e cum palre Adalbardo diciuin mona-
MAKCELLINI ET PETRI. 50t>
A (listine, inquit, aliquid de sanclis, qui in Trajeclo
ad S. Servalium venerunt? > Cui cum uibil de his
se audisse respondissct, « Surge, ail, velocilcr,
alque illuc proper.inter venire coiileiiilc; uam ibi
cs omniura membrorum tuornm rccepiura sanita-
lem. i Sed cum expergefacta niliil de bis faccre
curassel, iteruin scquenii uocle ab codem, siuiiii
modo, est adaioniia ut Trajeclum .pergeret. III. i
tainen, ut prius, spreta inonentis voce, quo jubcba-
tur dislulit prolieisci. Terlia vero nocte vidit eum-
dem sibi aslare, etctim quadam severitate, cur mo-
nita stia contenipsisset, interrogare ; baculoque,
qucm tunc manu tenere videbatur, latus ejus pcrcu-
tere, atque ul Trajeclum velociter pergexet, impe-
rare. Nec illa jam ausa trioae visionis auclorilati
B resistere, accilis aJ se propinquis el aniicis, Tra-
jectum, utsihi jussum erat, deducitur, et in basilica
B. Scrvatii juxta saeros martyrum cincres collocatur.
Cuuique ibi promiss;e sanilalis prasslolaretur even-
tum, quinlo demum die poslquam illuc venerat,
cum niagna oninium admiialione, perfectam totiiej
corporis sui meruit recipere sanitatcm.
CAPCT X.
Duo miracula, iutercessione &S. Proli et Htiacinthi
atijue S. Hermetis, in ecclesia SS. Marceltini et
Petri ftalrata.
90. Restant adhttc duo valde praeclara miracula,
qua3 non solum tegenda silentio non censeo, quin po-
titis illorum conscripiione convenientissinium quarto
voliimini, quod in manibus habelur, flnem me fartu-
C rum esse confido. Et licet eadem signa beatis marty-,
ribus Marcellino et Petro e.nm aliis sanctis pnssint
videri commiinia, ex co quod uiuim ex his in adventu
•i reliqiiiarum sanctoruin Proti elSlyacuithi, etjuxla
ipsas reliquias gestum est ; altcrumqne in die nalaii-
lio sancli Hermeiis, suis [Ms., subj ipsius reliquiis
conligisse certuni est; i.ieo tanien ipsis prxcipue ad-
scribenda videntur , qiioniam in oa basilica facta
sunl,in qua eorum saeratissinia corpora requicscunt.
Geslorum autem fides ad nos perlinet, qni pr.xsenlcs
fiiimus, ei ipiibus ea divina pietas videre concessil.
Ac proinde, omissa pr.xfationc, ad ipsa quae dicemla
sunl miracula veniamus.
91. Grcgorius, Romana> urbis episcopus, qui Eu-
p genio • simulque Valenlino in pontificatus honore
successit, cttm titulum S. Marci evangelistse, in quo
presbyter fuerai,arnpliare,et in eo monasterium \cl-
lelexstrucre, quaesivit perceemeleria et ecclesias lon-
gius ab urbe couslitutas, sicnbi saiictorum luarlyrum
corpora possct invenire : invcnlaque titulo, qucm
operc magnilico exstruxerat, curavit inferre. Casti
sleriiini construxerunt.
■1 Coluntur SS. Piotus et llyacintbus 1 1 Septcmbris,
ac S. Hermes 28 Augusti.
e Eugenio II anno 827 die 27 Augnsti moiiuo,
conslituitur Valentinus : eique, post \\ dies cireiler
vita funclo, succcdii Gregorius IV, mortmis 1 1 J;ir
nuarii iinni 841, secundum nostram chronologiani,
At res bie gcstas refcrl Baronins nd annimi 829,
m EGLNHARDI
igilur fartnm est, ut eo tempore, (|uo sepulcrum A
liralissimi Ilermelis eral aperturus, et sacrum illius
enrpus iinlc fucrat suhlaluriis, unus ex nostris, <|iu
eodem annn supplicamli gratia, ul moris csl poeni-
tentibus, Ilnmain venerat, congregalx ad basilicam
inartyris niulliluilini cum caueris pcregrinis inle-
resset. Is negotio, qtiod agebatur, diligenter inspecto,
spem adipiseendarum luemorati martyiis reliquia-
rum, licel corde simplici, non tainen sinc eausa con-
eepil, cl Deusdonain diaconum, eujus in primo libro
crcbnm lecimus nientionem adiens, obnixe rogavit
iil ex liis quantiilumi uiique a custodibus loci acci-
pcrel, miiiiqiic deferendimi sil)i pnestaret. Qui e.on-
fcstim prceibtis ''Jhs annuens, id sc sine mora faclu-
ium pollicelur; daloquc custodibus pretio, non so-
lum snncti Ilermclis, scd etiam sanctornni Proti at- R
que Hyacinlhi, quorum in eadem hasilica corpora
erant posila, rcliquias accepil. Et illas quidcm per
quemdam familiarcm suiim, cui Sabbatino cognomcn
erat, simulque et nostriim, qui ci ut hoc faceret per-
suasit, millerc euravil : quod aulem de corpore
beati llermctis poluit adipisci, ipse ad nos veiiieus,
pro ingcnti miinere , detulit. Cuni aulem de adventu
reliquiartim sanclortim Proli el Hyacintbi nobis esset
iiidicalum, obviam illis processimus ; easque, ul par
cral, honorifice suscipienles , atque basilic:e cum
liy.imis et orationibus iiifcrenles, propter corpora
beatorum Marccllini cl Pelri, etim fcretro quo vene-
rant, eollocavimus. Ebi cum in eraslinum mulier
quaulam de proximo prxdiolo, quod Baldradestat
nuncupatur, (brmonc possessa eum ea-lero populo q
fuisset ingrcssa, coepit ncquam spiritus freinere, ac
prostralam in pavimento collidcre, suamque mali-
tiaiu corani omnibus conGtcndo publicarc. Cunnqne
a presliytero se exorcizante fuisset interrogatus, quis
esset, iinde venissel, qitmtdo ct eur in cani inliasset;
ad singnla respondit, sequc non solum dnemonem,
sed eliaui oinnium viventinm pessimum csse lesta-
ttis cst. El cum presbyter ab eo causani tantsc ne-
quilia; requisissel, malam volunlalem liane sibi tri-
buisse fatebalur. Itursits cum ab eo qmereret, si
unquam in co'Io fuisset; in eodo sc fuisse,et indc
proplcr superbiam dejectum esse, coiifcssiis cst. Ei-
dem pcrcontarui, utrum Christum Domiimm necnc
vidisset; ait, in inferno eum a se vismn tempore
quo pro liiiniani generis salvationc mori, alqne illuc ])
descendere dignatus esl.
92. Ubi vero ad id ventuin cst, ul eurn interroga-
ret, s' nomina martyrum nosset, quoruni reliquia;
pridie eideni ccclcsiie illata; sunt? c Notissima, in-
ipiit, mihi snnl eorum nomina : quia quando passi
sunt , prajscns astabam, ac dc eorum sempiterna
gloria ingenti torqueliar invidia ; quos etiam hic
inodo patior infestissimos : cruciant enirn me lor-
mento ineredibili, atque invilum de hoc vasc, in quo
diu latitabam, exire compelhmt. » Cui preshylcr .
< Cum exieris, inquit, quo perrecturus es? — Ego,
ait, in viani pessimam perrceluriis, etlonginquas de-
serlasque rcgiones peliturtis sum. i Posl h?cc cum
ABDATIS
1>'M
et occasioncm ct modum ingrcssionis susb julieni ■•
prcsbytcro oposuisset, conversus ad feminam :
« Kgo, inquii, infelix mulier, antcquam excam, os-a
lua coliidam aique eonfringam, tcqiic dcbilem ac
noslrne soeietalis nicniorem rclinquain. i Elcuin illa,
vclut infirmitalis su;c eonscia, cofpissct voce sup-
plici aiquc siihniissa Sanctornin auxilium implorarr,
ille slatim, per os ipsius eum ingenli austeritale fre-
mens et increpilans, loqui volcnti silentium impcra-
vil. Eral eniin nobis, qui pr.xsenles eramus, ail vi-
dendtim valde mirahilc, qnoil illc spiritus immundns
per os ejiisdiin mulierculse lam diverso niodo lo-
qiiebatur, et nnnc inasculina1, nunc fcminina; voeis
qtialilaicm sic ad purum exprimcbal, ut non una
sed duse in ea acriter altercantcs, scque ad invicem
eonvitiis lacessentes pcrson:c, essc vidercnlur. El
revera dua- erant, diversa inter sc voluntate dissi-
dentes : dxmonis una, posscssum a se corpus colli-
derc cnpientis, mulieris altcra, hoste quo lenebatur
liberari desiderantis , qua; diversilas vo!untatum,ex
«lisparitalc vocura ac dissimilitudine verboruin, qua:
inter se [Jlfs. add. alternando] jactahant , satis clare
atqne aperle poterat intelligi. Complelo igitur juxta
consuetudineiu mysterii calestis oflicio, nohisquc ad
curanda corpora de basilica egredientibus, jussimus
fcminamcum cuslodihus ibidcm, donecreverteremur,
opperiri, fiduciam habentes qiiodpervirlulemCbrisli
et merita martyrum suorum, perlidus possessor ejus
eitoforclexituriis. Ncquenosspes nostra fefellit. Nain
post refcetinnem adecelesiam regressi, cxactodsemo-
nid.san.iui illam ct incolumein, ac pcr omnia mcnlis
su;ccompotern, atque in Dei laudibiis exultantcm inve-
nimus. Et hoc quidem signuni inadvrnlii reliqtiiariim
beatorum Chrisli marlyrum Proti et Ilyaeintbijnxta
nioduin a nobis comprehcnsum, constat esse com-
plelum : illud aulem , quod sancto Hermcli adscribi-
tur, quo sit ordine gestum, prxscnti narratione cla-
rcbit.
93. Colonia metropolis cst in finibus Ribua-
riorum, super Hrciium posiia. Ex qua femina qu.-e-
dain erat , a retiihus deorsum diinuia nervorum
distcn&ionc in lantum debililala, ut, negalo sibi crn-
runi ae pcduin oHicio, non aliler quam sedens , por-
reclis in anteriora pedibus, ac manibus in lerram
posiiis innilcns, seque hoc modo promovens, vieem
amhulandi cxplere poiuisset. H;cc, auditis mirarulis
aique virtiiiibns, quas Dominus per sanctos mar-
lyrcs suos, Marccllinnm et Pelrtim, in curationein-
firmorum atque dehilium , operatus est , ad basili-
cam eorum venire gcstivit : et quoniam alilcr coin-
moilc nequiveral, in nave mcrcatorum, qni illo a«l
festivitatemeorumdemsancloriim ibant, advecla est*.
venitqne illuc ad dicm natalitinm, alque ibi spc re-
cupcrandx salulis aliquandiu morala est. Sed ubi
vidit curationem suam esse dilalam — et revera di-
lata erat, non negata ; quia non alibi, sed ibi ; ncquc
lunc, sed alio tempore firri debuit — slatnit Mogun-
liacuni prolicisei. Erat enim in proximo festivita;
5fl3 iMYTBMUS DE PAS"SIONE
« sancti Albani mailyiis.cnjus apud eamdem urbcm A
el basilica el percclcbre monaslerium est. Quo cum
vcnissct, cl apud nicnioriam martyris , pro ruslitu-
tione salulis suae, Domino supplicassct, vidit perso-
poivm (|ucmdam juvencm clericum sibi assistenlem,
;ic novos calceos inanu ferenlem, aique ui cos accipe-
ret pcdibusque induoret imperanlem : se qtioquc ita
fecisse. Illum deinde praecepisse, ut bis calceata ad
locmn , unde illo vencrat, reverterelur, ibique ad-
venluin medici prxstolareiur, qui eam esset procul
duliio sanalurus. Qiuc ubi evigilavit, visioni lidem
accommodaus, quanla potuit celeritalc ad sanctorum
marlyrum salutifera limina rcversacsl; acper duos
meiises in eodem loco inter alios pauperes conver-
sata, poliicitalionem visionis opperiebatur. Ctira in-
teriiu, circa medium fere mensem Augustum, Deus- M
dona diaconus, cujus in primo operishujus libro cte-
bram feciinus mentionem, Roma vcnicns, uiiuui ar-
ticulum digili beati Mcrmetis marlyris pro niagnn
nobis nuincrc delulit. Qucni accipientes , capsula
ivMin Jiiiiin, in supcrion parte basilicx, supra ipsum
occidcntalcm ecclesix introituin collocavimus. At
fcmina qux, ut divi, visione diviiiilus admonita illuc
venerat, et duobus jain exaclis mensibus, nihi! pro-
missa: opis sibi advenisse cernebat, delusam so vano
somiiio existinians, reditum in patriam meditari cie-
pit. Staiuitque ciim negotiatoribus, qui se reduce-
rcnt, ut proxiir.a Dominica , quae quinlo Kalcnda-
rum Septembriuni die b simul cum aoniversaria san-
cli Hermelis solemnitate erat fiitura, navem eorum,
iu regionem suam reversura, conscenderet. Jauique
instante nocte, quse diem profeitioni coiulicuim erat
sine dubio prajcessura, cuni nos secundum lonstictu-
0 S. Albanus martyr Mogimtix colitur 21 Junii.
MARCELLINI ET PETRl 504
dincm, compleio noctuniali oflicio, ad quiescenduui
\Ms.add. ecclesia] fuisseniusegrcssi, celcris exeun-
tibus, fcminailla iniroirc volens, inipsolimineconse-
dit. Ibique coram omnibus stupore quodam oppressa,
paiumpcr oblicuit ; ac deindc erumpente ex omnilius
pedum unguibus aliquanto sanguinc, ad se reversa,
manum circuinslanlibus porrexit.erectaque inpedcs,
a 1 scpulcruin martyrum aniliulare cicpit. Quo cum
pervcnissel ad oiationcm corain allari prosternitur,
ibique tamdiu jacuil, quoadusque Iiymnus, quciu cxul-
tantium simul atque mirantium muliiiudo Deum lau-
dans devotisbime cantabat, compleretur. Quo linito,
sana surrexit, sed in patriam ulterius redire noluii.
Merilo igitur miraculum istud beato Hcrmeti ascri-
liiur, gujus die natalitio , ei sub cujus reliquiis ge-
stum csse consiut Scd ncquaquaiii sanctissimi raar-
lyres Marcellinus et Petrus ejusdam operis exoitcs
esse possunt, in quorum basilica palralum csl; ct
qtios ipsa, qu.c curata cstfeiniiia.toto peregrinationis
sine tempore, ul sc adjuvarent, scmpei iuvocavit.
'Jl. Hasc sunt qua: dc innumcris sanclorum vir-
lutilius, aut a noliis visa, aut lidelium veraci rela-
lione ceuiperta , lille.ii-. ac inemoii.e maiidare de-
cicviiuus ; qiue Christi amatorlbus ac luarlyrum cjus
veneratoribus ad legendum grata fore non ambigo :
quoniam nihil cis videlur impossiliile, quod ul liat
Deo omnipolenli placuerit. Incredulis auiem ac san-
itoium glorite deroganlibus, quia fastidiosa esse non
dubilo, iio omnino legere velint, suadendum censeo :
ne forte vilitale noslri sermouis oOiensi, blaspbeiiiiaiii
et invidentiain devitare non valeanl; ac sic Deum ei
proximum, quos amare jubciitur, se odisse decla-
renl .
b Annus hic fuit 830, liltera Dominicali B.
a BHYTHMUS EGINHARDI
ERUDITISSIMI VIRI
DE PASSIONE CHRISTI MARTYRUM MARCELLJM ET PETRI.
[Acta Sauctorum Uolland. lomo I Junii.]
I. Erat quidam cxorcista sanetus b, Petrus no-
[mine.
Qui doctiinam magni Pelii secutus aposloli,
Veraiu fidcm Jesu Cbristi pncdicavit gentilius.
Halignorum adjurator isle fuit damionum,
Atqueatros verbo potens efliigabat spirilus,
Pcrque signum sanclx crucis ajgros sanos fccerat.
Quem pagani comprehensum duris nectunt vinculis,
Ac per mulla lauialum lormcntorum gehera,
Ad cxtremuui (eueliroso manciparunt carceri.
linprudentes arbitrati quod per artus corporis
a Hunc litulum prrcferl vetns codex bibliothecx
sancii Benedicli ad Ligcrim (Mabill., Acta SS. ord.
D Pcena inflicta prcevaleret Cbristi fidcm lollere,
Sed cor, ccelo lixum manens, nescit flagris ccdere.
Cui custosdcputatus prodult Arthemius,
Qui reorum turbam diris constringebat vinculis,
Atque clansira caligesi servabat ergastuli.
Eral cui cbara valde nala, virgo nomine,
Qua; invasa pioc feroci vexabatur da-mone,
El paierna saeva pcena cruciabat pectora.
2. Quod cum Petrus comperisset, corapellal Ar-
[tliemiuiii.
Monens simul et exhortans, Chrisli miles iiiclylus,
S. Bened., sasc. iv, partc i)
b D. Teulet, Ronuv,
£95 EGIMIAIi
Mercaretur sancta fide ul salutem filiie :
« Deum, dixit, crede Christum, qui creavit oninia,
Qui cceluro terrainque sna conlinet in dextera,
Kt <|iii miti potentalu protegit quod possi let. »
Hicc bealo proferente Pelro Chrisli famulo,
Custos ille tenebrosi carceris Arlheniiiis
Plura dicta conlra refcrl, scd eadem frivola :
• Non est, inquit, vertiin, Petre, neque verisimilc
Meam tuus possit Christus u( salvare Qliam,
Oui nullum exhibet suis solamen cultoribus.
Ferret, puto, si valeret, opem suis famulis,
Sed hoc illuni non valere produnt illa verbcra,
Quae tu dudum propler ipsuin tolerando dcficis. »
Ad hsec Pelrus vultu laito pauca verba rcferens ■
i Cbristum, inquit, confitemur, et in ipsuin credi-
[uuis,
Qui est solus sscculorum Salvator et Dominus.
Ipse valct, quidquid sibi placuerit, faccre,
Tam cuclo terraque |K)tens, quam el ponti (luclibus,
Cui servit lotuni suis cceluin cum siderihus.
Ille potest, quandocunquc sibi placet, solvere
Duros nexus catenarum, quiiius vinetus tencor,
El de cmictis lormciilorum pamis tnliim reddere.
Sed meum credn quod nolit impedirc bravinm,
Quin peccatis dcpurgatum pervenire faciat,
Pcr lormenla passionis, ad perennem gloriam.
Vellem tamcn, o Artbemi, faceres periculum,
Verum siel, anne falsum, quod i!e Chrislo creditwus,
Quodque illum lam poientem omncs essc dicimus. »
3. Ad hacc anlri carccralis cnstos, nondum cre-
[diiltts :
< Fial, ail, quod bortans, bodieque clareal,
Valeat qnid Christus tiius, quem riie rogas credere.
En ego niinc luis vinclis superaddam vincula,
Tcqitc ipsiun tencbroso clausum linquam carcere,
Afque antii posles seris slringam lirmioribus.
Si 10 unli^ iiinolatiim liberaril ncxibus
Christiis vester, ac solutum sospilcm reddiderii,
Credam illuin, aiqne Deuin colam sine dubio;
I.a tamen ratione, si redemplam videro,
IpsoChristo faeienle, ineain charam filiam,
Al> illius doniiiiaiu, quo vexaiur, dxmonis. >
Tunc subridens fortis ille Petrus Cbristi famulus :
< Fi-.les, ait, imbecilla confirmari poteril,
Si, qu:e vcibis promisisti, faetis adimplcveris ;
Meque, humana sine ope atque amminiculo
«Slo lelro quo includor libcratuni carcere,
Domus tnse limen pede penctrasse vidcris :
Etnon tantum contemplatu, sed pahnarum lactibus,
Explorando comprobabis ipsum tibi assislere,
Quem inclusmn dimisisii tcnebroso in carcerc. »
Ad haec verba crebro caput agitans Ariiieinius,
Et non credens Denm posse lanta bona farere,
Tali Pelro scrvo Cbrisli respondet afiamine :
« Homo, inquit, niente caplus, aliena loqueris,
Quod ex mullis accidissc reor passionibus.
Quas tu diu propter scclani Cbrislianam sustines. »
D! AiiliATIS f»9S
A 1. Ita dixit, ct absccssil, seque doinum contulil,
Conjugique cuncta su.e, cognomentn Candid e,
Valde stiipens atque inirans diela Pelri retulit.
Cui conjux iluliitanii corde l.iiur credulo,
Se uiirari qnod iiisaniim voluisset ilicere,
Qiieui audisset sospitalem (ili:e proniillerc ;
Nec hoc diu dilferendiim esse quod promiscral,
Sed pr.TScnli se facturum faterelur tempore,
Et quoil dixit ac spopondil, hodie claresccre.
Ille vero conlra nilens, uxoreni increpilal,
Ciir bis verbis lidein darel, el appellal f ituatn,
Quia Christutn Deum Petri lam potenlcm credercl.
• lNon cst, ait, niiinen ulliitn, sed nee ipse Jupilcr,
Qno I e imdem sic conclusum possit vinclis solvere ,
Vel ex antri letrolacu liberum dimitlere. »
B llla Petri verbis credens, quibus se promiserat,
Per virtutent Jesu Cbrisli mira posse facere,
Tali sibi resistentem repulii elogio :
« Bocest, inqiiil, quod augebit Dei sui gloriam,
Cum per ilbim eril factum, quod patrare nequeunt
Illa uiagna, qu.e a nobis iiiinc coluntnr, nuinina. »
5. H:ec diim simul ac vieissim allernando confe-
[runt,
Atque, solis orbe merso, stellse noctem proferun!,
Ecce Petrus, ul promisit, adest adinirantibus,
Signum crucis manii geslans, veste fulgcns candi !a ;
Seque verum Cbristi servum, et non falsum aliquid
Esse monslrat, dttm miilloriimcontrectatitrniaiiibus.
Ha^c cernentem slii|ior ii:gens arripit Ar:beniiiim ;
At»ue Petri sine niora peJibns aJvolvitur,
^ Deum solum veriini Cbrisium magnis clamans voci-
[btis.
Hoc el eonjux, hoc et cuncla consonat familia
Esse nullum nisi Christum, rerum potenlissimnm,
Qiiem bcatus pr^dicassct Petrus alque colerel.
In adventu cirjus ipsum, quod coruin filiam
Diu tnale possidcndo vexabat, dxmonitim
Fugit sialim, et invitus Dei viruni pradicat,
Ul in alto malum a atrox audirclur aere :
< Virtus, dieens, Cbrisli, Petre, in te manens pepulil
Mc de illa, quam leiicbam usqite modo, virgine. »
(i. Bsec i!iiu Petro facient i per vii liiteui spirilus,
Faina velox, per virina slaliin loca volilans,
Mtiltos valde cougregavil viros atquc feminas.
n Nam non minus quam ireeenti convenerc niaseuli,
Mulicrum quoque inajor iiumcrus confiuxerat,
Simul omnes admirantes sanctam Chrisli gloriam
Etenim cernebant eiincli, quod in Cbristi nominc
Omnes morbi sanarentur per supernain graliam,
Perquc sacra Pctri jussa pcllercutur dxmones.
Et videntes, corde puro capere dcsidcranl
Fidcm Cbrisli salutarem, simul atque llagilant
I i in sacri mererentur unda foniis ablui.
Huc slatim, vocanlc Petro, venil Christi famulus,
Magnus martyr ct ccnfessor, Marcellinus presbylcr,
l!t novcllum confimiarel baptismate populum.
Qii;c dum cssent adimplcla compctcnli ordinc.
* D. Teulet) palatn
.',!)'; RUYTHMUS DK PASSIONE MARCELLIM ET PETIU.
"Niiin Dci qualcrdcni dies evclnti suiu,
IVr quos sancli dovx gcnlis nalionem roboranl
L't. in Christo permanenies, erealuras colere
Nolint, \ilani neque islain vclul magni qitippiani
Ampleclantur ; iunno vclint propier ipsum perder
7. Ilis exaclis, ailest sasvi unissus liclor judicis,
Jubens omnes qui fuissenl lelro clausi carcere,
Ail conspectum nocteprima arbilii assislere.
Quod extemplo cum audisset atricustos carceris,
Blandis vinctos, qui aderant, vocibus alloquiturj
Irent cuncti, quoquo versum vellet quisque perger
« Qui ad palmam, inquil, regni pervenire cogitat,
lliemecum ad Screni judicis praesenliam,
Poenas ibi subiturus, pergere non h&silel °.
Si quis vero nondum vitam mundialem speniere
Valel, atquc toriucntorum est pavore terrilus,
Eat libcr, qno voluntas illiun sua lulerit. i
Ecce aulem judex, primo noctis gallicinio,
Stirgil vigil, ac furcnli voce jubel noxios
Suis omnes alligatos e\liibe:i visibus.
liuie praslo lenebrosi custos astaas carceris :
i Pctrus, ait, exorcista, quem puniri jnsscras,
Per virtutem sui Chrisli cunctos vinctos solvcrat ;
Et catenis absolutos, ire jussil Iiberos.
Ipsetamen, Mareellinum quemdam secum relinens,
In qna scmcl missus eral pcrmanct custodia. »
Hirc diccnlem furibundus imperal vicarius
Plumbo cxsum, atque viuctum, carccris Artbemium
(u obscuram atque arctam recipi cuslodiam.
8. Sanctosvero Marcellinum atque Petrum marty-
[res,
Qu.TsJ.ioiiem liabit.irus de illortmi actibus,
Suojn ;et ssevus judex tnbunali assistere.
Quos ut torvis coram stantes conspicatur vultibus,
Blandis priino compellandos arbilratus vocibus,
L't eorum permularei mcntium proposilum :
i Pocna, dixit, vos minoreplecli posse dicerem,
Nisi cunctos criminosos, qui vobiscum carceris
Anlro clausi tencbantur, cffugissecernerem,
Et boe facltim vestro nossem Chrisliano dogmale,
Pcr quoil malc miseroruin mcntibus ilbulitis
Fascinantes ac fallenlcs magicis versutiis. »
Cui magnus Cliristi marlyr Marcellinns presbytcr,
1'orii peetus pietatis plenum gerens spiritti,
Pauca quiilcni, sed non parva, verba contra rcddi-
[dit: D
« Non est, iiiquit , criminosus nec dicendus noxius,
Qui, oaiisso paganisino, Christo coepit credcre,
Alipie illi sana mrnle serviendum judicat.
Hoc qui facit, Dei summi filius vocabitur,
El a cunctis peccalorum absolutus sordibus,
Yere esse quoil vocalur, Deo dante, visilur. »
Hoec dicentem Marcellinnm impcrat minaciler
Saevus jmlex, sub duoruin pugnis caesum subigi :
Et in locum, omni luce qui careret, projici ;
In quo vitrum super Iiiiiiium fecit fractum spargier,
Ac dcsuper asscrtorem veri midum stcrnier b,
Atque vinctum volutari illis in fragminihus ;
a D. Teulet, dubitcl.
598
\ Orani victu abslineri Christi jiibensfanuiluir.,
lit, his pienis cnccalus, intcriret properc,
Cui fiilem extorquerc sc non possc videral.
!). Tuai dcinde Petrum videns, lalibas alloquitur :
« Nolo, inquit, arbitreris, itcrum cculco
Tc lorqucnuiim, vcl igniliscxorendum faculis.
Iinino uoris, quod neclendus nodis rortioribus,
Slipilique applicalns luce slahis craslina,
Ac ferarum lanialu vilam brevi linics. »
Tmii beatus respondendo Pelrus forti pectore,
Iram \olcns contumacis concitare jndicis,
Tali voce socvicntcm provocat itisaniam :
« Cum Sercnus vocileris, miior valiJissime,
Cur tam tctio vtiitum geras obfuscaliim nubilo
L'l uicnsiirani pcrvidcrc propriain non valeas.
B Essc namquc te monalcm univcrsi novimiis;
El tu, vclut quiddam niagnum iu lc vigcns mancat,
Grandes peenas comminaris Christiano populo ;
Slulta nimis ac fcroci couOdensaudacia,
Immorlalcm Cbrisli fidem, de crcdcnlum cordibus,
Exturbari miqtiam posse pcenis (cmporalibos
Sacerdolem quidem Clnisli , qucm rogare potcras ,
Ut pro iuis exoraret plurimis cxecssibus ,
Pugiiis cscsum al(]itc viucliim mancipasli carceri.
Pe ipio tamcn li isli facto, vcro kelus gaudio,
Magnusille martyr Chrisli modo niliil qucrilur;
liumo rcrum condilori dignas rcfcrt giali.is. i
Ilis anditis, cffcratus tormeutorum arbiier,
Petrum jubct calenarnm comprehensum ponicre
Oneratum, in obscuram rccipi cuslodiam :
El in cippo furibundus prax-ipii arclissimo,
Plantas simul atquc Crura preliosi martyris,
Ne abirc pravaleret, inclmkndo comprimi.
10. SeJ eism cssent isto modo soparaii marlyres,
Celso mi^siis \isita!or cceli vcnil culminp,
Ad licalum Christi lestem consoianilum, augclus.
Qui dum sanctum invenisset vitro supcrposiluin
Marcellinum, sine vesle nudo vinclum cornorc,
Christo Deo supplicantem, sicut erat solitus,
Solvil statiin, etopertum indumcnlis propriis,
Quoquoversus prxcedenlem se sequeiidum imperal,
Eo dicens perducendum, ulii Pelius fuerat.
Cumque esscl illo vcnliim, verus Dei iiuntius,
Petro statim absolulo, Marcellino pneciplt,
Ul se ambo prxcedentem sequerenlnr pariter.
Quem sequenles inlravennit domuni quamdam su-
[bito,
ln ipia eral congrcgalus Christianus populus,
Qui per ipsos ad divinam doclrinam pervenerat.
Tiun praxepit iile magnis angelus martyiibus,
l!l calcrvam coiigregalam conlirmarc sludeant ,
Pcr septena proximorum dierum voluniina :
Ac tiini dcmum socvienii se lyranno proferant ,
Ostcodantque parum posse illius potcntiam,
Contia Dei continentis cuncla providenliam.
11. Tum srquenti lnce jussitjudcx crudclissimus,
Ll miiiislii visilarent loca, quibus marlyrcs
Ciausos siiuiil ct ligaios cuslodiri jusserau
i» D. Tculet, sterncrc.
699
n.iMiuu.i
Cunique ibi non repcrtos refercntes dioereul,
Irejussit, et addaci, una cuni Arlhcmio,
l |iis quoque muJierem, cognomento Candiilaiu,
Atque natam eorumdem, nuncupalam virgincin
l>e qua Petrus exorcista daemonem exptderat,
Kl purgalain, regi Christo crcdulam reddiderat.
Hos adductos ille truci intuilus oculo,
Uiis jussit, immo tetris ul litarcnl larvulis,
Atque sacram Christi fidem abncgando linquercnt.
El cum nollc pervidisset imperata facere,
•lussil sajvus ut in » iugenli ruderiiin cougerie,
More pressi noxiorum, necarentur pariter.
Qui cum vmcti dneerentur viamper Aurcliain,
Vident siinul Maiccllinuiu atque Peiruiii martvics.
Kicumeis muttam valde populi frcqueniiam.
Quibus visis, profugissc tremefacios asserunt ,
Qtti beatos confessores, eatenarum pondere
Pnegravafos ac dcpressos, ptiiiiendos Iraxeranl.
Quos ut pii fugientes turba vidit populi,
Praecurrendo festinavit prsevenire pavidos,
Ac mulcere cor furenttim verbis cospit mitibus.
Sed non valens quod volebat pia plebs perucere,
Loco fixos relenlavil, ilonec Christi famulus
Marccllinus obtnlisset salutarcm bostiam.
Nam in specu, quo futura sperabattir passio,
Marlyr Christi cclcbravil missarum solemnia,
Quis complelis , absccsscrunt quos abire jusseral.
IS.Tuniconversi MarcellinusatquePetrusmartyres,
Ainbo simul perlidorum alloquuulur popttluni ,
Atqtie t.ili furibundos compellabant faminc :
f En vidistis, quod in nostra diiione fuerat,
Ut vos ino.lo, quo vellemus, valeremus kedere,
Etquos vinclos tenebalis, vi ereptos lollere.
Sed hoc uolle Christiana fecil paticntia,
Quaui suoruin iuferendo b famulorum sensibus ,
Suo miles ac modcstos Chrislus facit niunere.
Kl nunc quidem nos , superna suffraganle gralia
llinc abire poteramus, si hoc fcrrct animus.
Yosconlra* qtiid possitis, tandem palain dicitc? i
Tum frendentes ac frcmenles Salanoe salelliles,
Primoipsum, quem trahebant, trucidant Anheiiiium,
Knse duro ferientes effeceruiit marlyrem.
Clijus neci conjunxerunt conjugcm ac liliaui ;
Quas, per cryplae liminare pneceps datas, obruunt
Saxis siinul alquc magnis arenarum molibus.
15. Tum beatos assertores vcritatis alligant
Marcellinum atquc Petrum, avidos martyrii ;
Anneclunlque calenatos arborum slipilibus,
Uoncc letro nuiiliarcnt lormenioruin arbitru,
Atque ipso compcrircnt, deccrncnle judice,
Quali morle magni forent consumemli martyres.
Qni dum cuncla cognovissel gesta quaeque jusserai,
Nigrain jubel iulra silvam sanclos duci marlyres,
Kt inibi capitalem capere sentenliam.
Quo cum cos deduxisscnt lUeiiioniini salcliites,
lllt laeti et alacres laudantesquc Dominum,
• n. Tculel om. in.
b D. Teulci, interindo.
ADBATIS COO
Locuui su.u passioni largiorcm faciunt.
iNam ct spiuas aiquc vcpres cvcllebaiil mauiba»
Ipsi suis, ut purgando terram puram redderent,
Sacruiu erat qiue illorum cxceplura sangtiinciu.
Tunc orantes, atque pacis sibi danlcs oscultiui,
i.eun tlexo, percussorem patienlcr perferuut ,
Ac pinjecta gravi peluut xeliiin carnis sareiua.
Qiiorum ipse , qui eosdem magnos Christi martyrcs
Kerro jussus jugiilavil, se vidisse fassus esl,
Carnis vinclis absolutos evolassc spiiilus ,
Koruia quasi virginali , tcclos vesle fulgida,
Auro quoque radianles ac gemmarum liiinine,
Augclorum coruscantum circumdaios agmine,
LaMabundos cum immcusa lucis alTluenlia ,
Supra cuncla penctrando celsa inundi sidera,
Sublcvalos ad xlerna cucli regna scnndere.
li Dn:e quxdam referuntur Romae nata; fcnuiia',
Una dicta esl Lucilla, Firminaque altcra,
Veram puris rellnentcs Christi fidcni cordibus ;
Qii.e pri)|iiiK|ii.e tcr beati marlyris Tiburlii,
Ad illius sancrosauctiim assidentes Uimulum,
Deo gralas vigilando ducebant excubias.
Quibus ipse, cum beaiis scmet comilantibus,
Marcclliuo atque Pctro, manifesle relulil
Per soporem, ubi sacra jacuissent corpora
Eorunidem eleclorum , atque simul admonet
Ul euntes absque mora , illa slaliin auferanl,
Et in crypta suum prope curent corpus ponere.
Qu:e prasccplis obscquenles, Nigram silvam adeu;il,
Sublalosque beatoruin inde portanl cineres ;
Et iu specu deponentcs, jusso loco tumulant.
Quas ad ista peragcnda adjuvisse referunt
Duos quosdam de sacrate sedis aposlolica:
Clerkis, quos ordo sacer nominat acolythos.
15. Hxc ut gcsta referuutur, retulisse asserunt
llliiin ipsuui, qui eosdeui intereinil martyres,
Ki ab illo didicisse Damasum pontificem,
Cum, ailale pucrili, per eadem tempora,
Sub magislro ministraret, et ad magnuni cresceret
rteriuu ciilinen, tunc Romana leclor iu ccclesia ;
Post h.re cuncla mcmorasse , ac mandasse liitcris,
Cum illius aliua: sedis obtineret apicem ,
Kt uriota piincipalii polleret ecclesia.
Ille aiitem, qui bealos marlyres percusseral,
Dorotheiis cognomento, per divinam gratiam
Ad baptismi sacramcntuin pervenisse dicitur,
Sacram sedem tunc regente Julio |K>ntifice,
Publicam simiil puramque gessit posnilenliam,
Atque iiioruin pioliitale consequi promcruil
Sempitcrni salvatoris salularcm graliam,
Per illorum, quos percussit, bcatorum niarlyrtun
iNunc et sempcr memorandam miram paticutiani.
Qui de mundi triumphaiites principe diabolo ,
In supernis collocati sciuper gaudent scdibus ,
Corara Christo, per a-ieina sxculorum sxcula.
« D. Teulct, ros econtra
ni\m\E.
304
EGINHARDl CHART^E.
V.harta qua Eginhardus , annuenle tmma uxore sna,
ceUam Uichelstudt cum appenditiis, relento cjus-
dcin usufrueiu , monasterio Laureshamensi con-
cedit.
(Ami. 8I!>, H Seplembr.)
(HelvicD, Anliqaitales Lauresbanieuses, p. 41.)
Dominus ac Redemplor noster corporaliter in
terris conversatus, homincs, variis sordibus pecca-
lorum inquinatos, admoncrc dignatus cst, dicens :
Date eieemosynam, et ecce omnia munda sunt vobit;
et ileriun : Facile vobis amicos de mammona iniqui-
latis, qui vos reeipiant in tvicrna tabernacula. Idcirco
nos, in ipsius Dei oninipoienlis et ista juhcntis no-
mine, Eginhardus et Itnma, simul de salute anima-
rum nostrarum cogilantes, ct de aholendis pcccatis
nostris, beataeque ac pcrpelux vitx prxmiis conse-
quendis pari devotione Iraclantes, hoc testamentiim
facere decrevimus. Per quod sponlanea et integra
voluntatc donamus, quod ah hodierna die donalum
esse volumus, id c-st , cellam nostri juris vocahnlo
Michlenstal, sitam iu pago Plumgowe, in silva quae
dicilur Odencwalt super fluvium Mimilingum, quain
nobis gloriosissimus prineeps domiius Hludowicus
imperator largissima liberalilalc concessit, etdejure
suo in nostrum jus solemni donatione transtulit, ac
pr.etvpti sui auctorilale in proprietatem nohis con-
lirraavit. Hanc, ut diximus, cellam suh inlegrilate
< iiiii omnibus appendiciis et termiuis suis, ct cum
omnibus ad se pertinentihus, id est, basilicis, douii-
hus, caeterisque xdiGciis, lerris, pratis, silvis, cam-
pis, pascuis, aquis, aquarumve decursihus, cultis lo-
cis et incullis, mobilibus rebus et immobilibus, ac
seipsas moventibus, inancipiis diversi sexus el aeta-
tis , numero centum, donamus et tradimus ad basili-
cam sive monasterium vcnerandi martyris Chrisli
iNazarii, quod vocatur Lauresbam,et est conslructmn
in pago Rbenense, in ripa fluminis quod dicitur
Wisgoz, uhi tempore prsesenti vir venerahilis Ada-
lungus ahha Deo deservienlis congregaliouis pastor
et rector esse cognoscitur. Ea videlicet rationc me-
moralam donationem atque tradilionem facientes,
ut, quamdiu in hac morlalilate divina jussione vixe-
rinius, habeamus pnedictam cellam in nostra po-
lestatc, etsuh nostra ordinatione, absque ullius pcr-
soiue aut potestalis contradictione vcl impedimcnto,
tam simul, quam singillatim per successionem , si,
uno supcrstite, alter e nohis anu- deccsserit. Filios
quoquc si nos habere conligcrit, iiniis ex cis in
eadem posscssiouc nobis jnre precario succcdat.
Post obitum vero nostrum, memorata cella cuiu
"iin.i inlegrilalc ad prsenominalum vencrabile mo-
naslcriuni absque ullius contradictione rccipiatur, et
in ejus poteslate atque dominio perpctuo perma-
A neal. Et si aliquis conlra hoc noslra; donationis
testainentiim resultare voluerit, aut illud convellerc
atque cvacuarc teniplaverit, primitus Cliristuiu et
sanctum martyrem ejus Nazarium nefandis ausihus
suis contrarium scntiat, et insupcr, lisco distrin-
gcnlc, mulctam de rehus propriis parli pr.cilieti vc-
nerahilis monastciii coaclus exsolvat, auri videlicel
lihram iiiuiiii, argenli pondo xn. Et hoc tcslaraen-
tum, atque baec donatio nustra lirma <>t inviolata
permaneal. Et si, quocunque lcmpore, a quolihct
hoiiiine aliud insirtiinenlum in nostro noroine prola-
tum fuerit, quod liuic nostro lcstamento contrariuni
sit, indiciiim dalorum anterius vel posterius habens,
eliamsi manu nosira videatur vcl dicatur esse fir-
matuin, vacuum et inane remaneat, et nullum ef-
B fectuui ohlineat; sed, ut prxdixirous, luec doualio
noslra perenni stahilitate firma et inviolabilis pcr-
severct, siipul.itione subnixa. Et ut Iioe lcsiamcn-
tum, juxta legis consuetudincm, inlegram firmita
tem accipiat, propriae manus suhscriplione illud fir-
mare dccrevimus, et idoneorum lesiiiun, qui ipsam
donationem viderunt, signaculis roborari fecimus.
— Facla donatio in Laureshamo inouasterio, n Idus
Septemhris , anno vi regni domini nostri Hludo-
wici gloiiosissimi impcraloris in Dei nominc feli-
ciler.
Ego Egiuhardus peccator el donator recognovi et
mair.i propria suhscripsi. Ego linnia conscnsi etsuh-
scripsi. y Signum Rabangarii. f Signum Warbolo-
nis. f Signum Wolfberti et alioruni.
^* Ego Hirmimarus diaconus et notaiius imperialis,
roganle Eginhardo, hoc testamenlum scripsi ct sub-
scripsi.
II.
Descriplio locorum terminorumque vilkc Michelstadt
ab ipso Eginhardo facta
(Helvicli, ihid.)
Quoniam sunlquidam qui, fastu sa;culari ttirgentcs
et semetipsos amanles, a Christi lidelihus sacris ec-
clesiis scu monasteriis contradita invadunt, aut ut
sihi hseredilario jurc retineant, aut mundiali balllieo
in benelicio dividanl : ego Eginhardiis, ne in his,
quae de regia manu Hludowici imperaloris in loco
Michlenstat conlraxi, maniis iiiitpiorum pracvalcat,
advcrlat, obsecro, fidelium lani sequenliiim quam
D praiscniiiini memoria, qualiler iu ununi sint collecla,
quihtisvc cxpressa vocahulis. Poslquaiii cum locum
pranominatum Laureshamensium dominationi suh-
jugare disposui, adscitis qtiihus riotuni fuer.it, ler-
mintim et vocabula iocorum diliyenicr invesligavi, et
reccnli memoria notarium meum Lulberum expri-
mere liitcris jussi : ea videlicct circuraspcclionc,
quia mullorum monasleriorum eis prajtlia conjuugun-
lur, ct diversoruro domiiiorum hcnclicia circuroqua-
<;o:> EGIMIARDl
que icrminanlur. Haec igitur tcrminonim loca ci \
locorum vocabula itcsignantur hoc mo !o : Dum a
monle Ifamenhart incipiunt, et loiiim cundctn mon-
iimii usque ;ul plaleam coroprehendunl; a platea
usqne ;ul duplicem quercum; indc inler Ulcnbuch et
Rumpheshuseii ad quercum ; de quercu ad fluvium
Bramaha; perhujus descensum in Willinehach , pi r
hujus ascensura usque ad lapideura rivulum; inde ad
Willineburch, per unam poriam intro, perallcram
foras. Inde iu ripam Euterun, per luijus desccnsum
ail Langenvirst, ubi Langenvirst sciniilur. Super
Langenvirst ad Brcilensol; indc per Eichcndal ad
flumcn Urtclla. Per uujiis asccnsum in Vinsterbueli;
iutle ad Phaphenstein Eginhardi. A Phaphensteinc
supra Richgeressneilten ; inde ad verliccm f.lo-
phendales ad Clophcnberck; indc in Cuningesbrun- jj
ncn. Per hujus dcscensum in Mimclingen; per hujus
ascensum ad Manegoldescellam ; ab hac in fluvium
Mosaha. Pcr lnijus ascensum iu Geroldesbrunnen ;
inde ad Ellenbogen in fluraen Branbach. Per ejus
dcscensuHi in Mimeliiigen ; ex qua ad quercum inler
Crascapht el Munitat; imle ilcrura ad raontcui Ma-
mcnbart.
III.
Charia Eginhardi, monaslerii S- Servatii confessoris
abbutis, qun Meginfridum ejusdem monaslerii ser-
vttm, ad saeros ordines electum, solcmnitcr manu-
miitit.
(Ann. 810 vcl 821.)
(Doin. Bouquel, llecueil des Hnt., lom. VI.)
Auctorit.is ccclesiastica patenter adinonei ; insu- (]
pcr et majcstas regia eanonicis decrctis religione
constantissima concordat, ut qucmcunqne sacrosad
ordines, ex familia propriu, proinovcnduin ecclcsia
qu.cque dclegcrit, liunc in prasenlia sacerdotum,
cxterorumque clericorum canonice dcgenlinm, si-
mulque et nobilium laicomm, is, qui tunc lcmporis
ejusdem eccleshe reetor fuerit, raanuraissione so-
lcrani a jugo servitulis absolvat, ejusque libertatem
datam illi, coram leslibus, ingenuitatis charta eon-
firinet. Idcirco cgo in Dei nomine Eginhardus abbas
vencrabiiis monaslerii saneii Servacii eonfessoris
Chrisii, hunc famulum ecclesiae noslrx, nomine Me-
giufridura, ad sacrum ordinem ab unaniraitate vcne-
ruiid;e congregalionis nostra? concordiler electum ,
ad altaris cornu, in praesentia sacerdolum ct nobi- D
a ii;mc permulaiionis charlam primus cx originali
cdidil D. Mabillonius, de Rediplom., lih. vi, p. 515.
Non autem ut abbas Fonlanellensis (jam cnim Anse-
gisum in locnm suum suffcceral) hanc commuialio-,,
ncm fecit Eginhardus, sed potius ul Bandiniensis ;
cliarUe enim nosirx primus subscribil ricedominus
Bandiniensis, qui itcrum dipiomaii imnu-diute se-
(|uenti, in quo Eginhardus abbas S. Bandinii Gan-
dcnsis diciiur, subscripsit.
i' I). Mabillonius hunc locum insigncm dicit qnod
ioi intiT servos permutalos legalur noraen Gulfoci
presbyteri, euui senipor ante ordinalionem scrvi ma-
nuinitlerentur, ut constat ex canonibus ct verbis
pi.ecedentis charUe. Ducangius, qui vcrbo Presby*
tcr Iiunc locum citat, servos conlcndit ebaraclerem
sacerdotalcm indutos fuissc aliquando haud irarau-
ALEATIS GOi
lium rirorum, per ccclcsiasiici atquc imperialis de-
creti, sicul superius conscriptum est, auctorilalefn ,
civem romanura staluo; c! per hujus paginan, quai
ob confirmajidam ejus iiigcmiilatem a mcconscripui
cst, tradilionem, a vinculo servitulis absoWo : iia m
ab tiodierno dic vel lcmpore bene ingenuus, alque
ab omni scrvitulis vinculo sccurus permaneal , lan-
quara si ab ingcnuis fuissct parcutibus procrealus
vel naiiis. Eam denique pcrgat partera, quam ei ca-
nonica) liberatiouis lionor concesserii , babens ad
hoc portas aperlas, sicut caHcri cives romani. lia ut
dcinccps neque nobis, ucque successoribus nos.tr s
ullum debeat noxix, vel servilis eondiliouis servi-
lium, ueque aliquod liberlinitatis obsequinm ; scd
omnibus dicbus vitae suse sub eertu plcnissimatpic
ingenuitate, sicul aiii cives ro.na li, per bunc mami-
niissionis alque ingenuitatis lilulum, semper benc
ingcnuus atque secnrus existal ; et de peculiarc
quod balict, aut qnod abhinc assequi potuerit, facial
secundum canonum anctoritatem libere quidquid vo-
luerit. Et ui hxc manumissionis cl libertalis anclo-
ritas ineonvulsam alqne inviolabilem ohtincat firmi-
talem, mann propria suhtcr tirmavi, sacerdotes quo-
quc ct clcrum ccclesiai nostrse, necnon et laicos
nobiles, qui buic absolutioni prxsenlcs fuerunt, si-
railiter subler lirmare rogavi. Actum Trajcclo citra
Hrenum in monaslerio saneti Servasii, anno, Cliri-
sto propitio, imperii domni [Hludowici] VI, indi-
clione xnn. — Ego Eginhardns abbas, manu propri.i
subscribendo lirmavi.
IV.
0 Commutatio mamipiarum inter Eginhardum abba-
tem el Theodradam monasterii S. Marite Argento-
gileusis ubbatissam.
(An. 824.)
(Mubitlnu., d" He diplomalica.)
Oppilulante Doinino Jesu Christo, placuit atque
convenit inter Tbeodredane nobilissima abbatissa ue
monaslcrio sanclx Maiix Argenlogilense, nec non
et inler venerabiiem Eginhardum abbalem , una
cum consensu et volunlate ancillas Dei ibidcm con-
sistentium, el bonis borainibus consenlienlcs, ut
mancipia inter sc eoininulare vcl cxcamiarc de-
berent. Quod ila et fecerunt. Dcdit igitur praecel-
lentissima Theodrada abbalissa i!e rationc sancLc
Mari.c partibus Eginhardi abbatis, horaine aliquo,
nomiae Gulfoco presbytero b. Similiter pro btijiis
tata coiidilione servili. !Ioc enim non ommno inau-
ditiim et ex ipsis canonibus cnntra ordinationes hu-
jusmodi latis constal. Atpamm verosimile csl lixc
circa regiam lolerata. Notandum vero Gulfocum iu
cbarta presbijtcrum nnn scrvum dici. Hinc conjiccrc
licel illum antequam sacerdotium induerei mann-
missum, ai invita, cujiis erat, abbalissa Argentogi-
lensi, quse compensalionis gratia duos Gulfoci loco
servos accipit. Quod quidera legcSalica emendata
(lit. xxviii, §2) cautum est : i Si quis servum alie-
num dimisent solidos iriginta quinque culpabilis
judicetur, et capitale in locum reslituat, etresservi
ipsius proprius dominus recipiat. » Hic loco capitalis
(ialtir servns alter, sed de rebus niliil, idco, verisinri-
litcr, quod libcrto nullx.
603
CIIAl
rei compeasationc dcdil econlca domnus Eginhardus
venerabilis al)bas parlibus sanctse Marix mancipia
duo bis DOminihos, Imboldo <i Vulframno, ita utab
bodierna die quidquid de hoc <j ikk! unusqnisque ex
nobis aceepit, pro oporlunitate sna faceve clegerit,
liberum in omnibns perfrualur arbilrio. El illud pro
lirmitalis studium inier nos sticccssoribusque nostris
inserere pactum, ul duas epislolas dc hac rc mto
tenoreconscriptas facere scu conscribcredebcremus.
Quod ita et fecimus. Nec nobis, neqtie successoribus
nostris, conlra pare sno de hoc quod accepit a p iro
suo ullo unquam tempore calumniam aliquam vcl
rcpelilione generare prxsiimal. Quod <pii fecerit,
rcm quani accepit amittat, et insuper pari sno, co
geutc (iscn, :uiri libra una, argenli pondua sex coa-
c!us cxsohat, cl repetitio sua nulltini oblineat efle-
cltim, sed prsesenles commutationes has Grmas el
stabiles valeant pcrdurare. — Actnm Argentogelo
ante basilica sanctx Marix, anno undecimo rcgnantc
domino llludowico piissimo imperatoru.
f Signum Egishario vicedomino. f Signuin Tlieot-
bolilo. f Signuni Derulfo. t Signum Berhario. f Si-
gnum Aneloni. t Signum Anseluco.
V.
Charia Eginliardi S. Dlandinii Candcnsis abbatis
qna Nordberto prwstarie concedit quasdam res ud
monasterium Btandiniense ab codcm dclegatas.
(An. 8.50, 21 Jan.)
(Teulet, Opp. Egiiiliatdi.)
Vencrabilc in Cbrislo Eginhardus abbas. Dum non
cst incognitum qualiler res tuas quod lil eomparasti
et ad monasteriuiu nostrum tradidisti et ad opus
fralrum nostrorum delegasti atque firmasli , sed
postea tua fuit peliiio, ct nostra non dcnegavit vo-
luutas, ut ipsam rem ei illa lerra, quod Thiodsumda
habuit, per bcneficiuin nostrum tibi Nordberto hoc
prcslilissemus. Quod ita ct fccimus; el ad onorcm
tuum quando aliquanlis lcmporibus ad monasterium
nostruin veuircs, libi provendam dare faciamus , ct
pro usu fructuario de ipsas res nobis ccnsiun levasti
ul annis singulis, ad fesiivilaletn sancti Marlini,
dare debeas dcnarios n, et ipsuin censnm debcnt
fratres accipcre. Et sic nobis conplacuit atque con-
venit ut ipsas res nec venderis, nec donaris, ncc alie-
naris, ncc concambiaris, nce in ullo naufragio init-
tcrc liceuliam non habcas; nisi tantum, diim iliti
advixeris , usitare et emcliorare facias. El, post
obituin luum, quod lu comparasti et iu beneQcio nostro
habuisti, el illa alode quol aniea tradidisti, ab illo
die has rcs fratres hoc habcre debcanl ad niensain ct
adopuseorum. EtOdbertusliccat percensire hocclero
vel d. n, ctipsum ccnsum debent fratres accipere,
a Postea marchionalus Rhodcnsis.
'• Kilian Dulllaens in suo Etymologico Teutouicx
lingux waeter-sclinpp interpretatur uquagium aqum-
Inclus ; Hasselt vcro nonntilla cx Constieliiiliniliiis
liclgii aflert «piibiis hajc intcrprclatio ampliiis nou-
uihil cxlendcnda videtur, qiiandoquidcm in lo< is al-
lalisagitur decolonis in waeler-schapp de Sparcndam
degeiitibiis. Walriscapttd crgo uccipi potest canalis
A qui infra monaslcrio sunl, > anuiversaria tui pro
anima lua. Facta prestaria in monastcrio Blandinio
publico sub die xu kal. Febr. anno wi regnante
domno imsiro Hltidowico gluriosissimo imperatore.
V Ego Eginhardus abbas recognovi et subscripsi.
— Sign. Egeshario vicedomino. — Sign. Badmico
custus (sic) presbytero. — Sign. Wincgario dccano
picsbylero. — Sign. Fletuualdo presbytero. —
Si,;;]. Ermenlando presby tero. — Sign. Regenmundo
presbylcro. — Sign. Thegenlandopresbytero. — Sign.
Hrodgario diacono. — Sign. Johannus (sic) subdia-
cono. — Sign. Otlric subjiacono. — Sign. Teut-
mundo clerico. — Sign. Folcuuiuzo clerico. — Sign.
Sigebsrto clerico; -- Sign. Brunhardo clerico. —
Sign. A<lalgario diacono. — Sign. Egclmundo pres-
l! bytero. — Sign. Erchenmaro presbytcro. — Ego
Rinhadus presbyt. scripsi.
VI.
Chartti ejusdem argumenti pm Engelltardo.
(Ann. 830 vel 859, 7 Sepl.)
Venerabile in Cbristo Eginbaruo abbate de mona-
stcrio Blandinio, dileclo amico noslro Engelbaido.
Dtim non csl incognilnm, quablcr aliquam alodcm
luum ad monaslcrium nostrum tradidisii atque fir-
masti, hoc est in pago Rodaninse • in !oco qui vo-
catur Facum, prope fluviola Absentia, itl csl ibidem
casa cum curtile, luin aliis teclis et watriscapud b.
et de lerra arabilc ci in Vacheria accrum et ad se-
C iuinandum mod. xv et ibi c pratello ad fenum colli-
geiuluin carrad. im el in Wiclingahem c prato ad
fcnum collegendum carrad. xn. Hecomnia, quicquid
ad ipsa casa aspitit, ad monasteriiim noslrum tradi-
disli atquc (irmasti ; sed poslea tua fuil petitio, et
nostra non dcnegavit voluntas, ut ipsam alodcm per
beneficium nostrum libi Engelhardum cl uxorem
liiaui Helctradaiicm preslilissimiis. Qnod ita et feci-
mus et Heletradanem ct tiliis vesiris laxavimus , sc-
curi [que sitis abs] que servitio et ccnsum et cconlra
hereditatem luam per bencficium nostrum illam rcm,
quam Engelramnus ad monasterium Blandinio dona-
vit et firmavil, lioc est in ipso pago Rodininse, et in
ipsa villa qui voeatur Facuni propc Quviola Abscn-
cia, id cst ibidein casa cuin euililc, cum aliis tectis,
Detinagroqui vocatur Facheria accrnm, ubi potest
rooJ. sem. xi, ct pratello ad segandum fcnum carrad.
iii et in Wiclingaliem ad feimm colligcndum, carrad.
xii. Hu'c omnia, quicquid ad ipsa casa aspicit, vobis
Engelhardus et Hulelradane pirestanius ad husitan-
dam cl por ambas rcs censum levasiis ui annis sin-
gulis ail festivitatem sancti Marlini dare debeljs de-
narios mi ; ct qui pare suo supervixeril ambas res
scu cursus aqusc una cnm praediisinttlraque ripa a<!-
jacemiliiis; vcl haerediolum undcquaque ftquis con-
cliisum et molibus protectii.m , ul isliusinodi niiili;:
vidcrc esl inBelgio. Atli Glossarium Ducaugii, verbo
Aquugium.
o Uotlic WieUghcm seu Wyleghem, propo Audc-
n.irdc.
607 APPENDIX AD EGINHAKDl OPERA 6(>8
licet babere oi ipsum censum dooare ; et post obilos A Idibus Seplcmbris, anno xxvn rcgnantc domino m>
eorum, lilii res licent boc pereensire cuni denariis stro Hludowico gloriosissinio imper.
n; ct post obitiim liliorum coruiu, proximi eornm t Ego Eginhardus, abbas rccognovi el subscripsi.
liccnl lioc perccnsirc. — Facta pracstaria sub dic \n bardus [noturius] vocatus [tcripsi].
\mm\\ AD EGIMARDI OPERA.
ABBREVIATIO " CHRONICiE.
(Lambeius, Comment. de Bibliotb. Vindoboneosi.)
Adam cum csscl 150 annorum, genuit Scib; Setb
ftutem babcns annos 105, genuit Enos, yiventc Adam
et habentc annos 255 : Enos quippe habens 90 ge-
imit Cainani, vivente Adam et haboute annos 525.
Cainam vero habens annos 70 genuit Malalehel, vi-
vcnte Ailam ci habente annos 595. Malalchel habens
.iniios 6S gennii Jareth, vivente Adam el habente
aunos460. Jareth auicni babens annos 162 genuit
lleuoch, viventc Adam ot babcnte annos 022. Enoch
vero habens annos 05 genuit Mathusabun, viventc
Adam el habcnle aunos l>87. Et Mathusalain babens
annos 187 gentiit Lamech, vivenle Adam el habente
annos 874. Lamech enim babens annos 172 genuit
Noe. Noe habens annos 500 genuit Sein. Sem aulein
liahcnte aiinos 100, diliivium faclum est; et bic per-
licitur nunierus aunoruni 1056.
Aiino 2 post diluvium Sem annorum 102 genuit
Arfaxaih. Arfaxath vero babens annos 55 genuil
Sale. S;ile aniem habens annos 50 genuit Heber.
Ileber habens annos 2i genuit Falech. Falech ha-
hens aimos 50 genuil Keu. Reu habens annos 52
geiuiit Scruch. Seruch habens annos 50 gcnuit Na-
hor. Nahor habens annos 2'J genuit Thara. Thara
habens annos 70 genuit Ahraham. Hic linilur uu-
nierus sccundx .xtalis, annos habens 292, et fiunt
siimil amii diiaruin aclaluin 1948.
Abrabam ciun 100 esset annorum genuit Isaac ;
isaac atilem habcns aunos 00 genuil Jacob; Jacob
babcns annos 90 genuil Josepb, qui visit annos
110, fueruntque ab eo usque ad egressionem lilio-
runi Israel ex yEgyplo per Moysen duccm anui 145,
et ah cgressitine Israel usque ad Josue anni 40 ; a
Josue usque ad Othonielem suut anni 26, et ab Otho-
niele osque ad Aoth [Al., Ehudl anniiO; ah Aoth
verousqiie ad Uebora liunt anni 80; a Debora au-
tciu usque ad Gedeonein Dunt amii 40; et a Gedcone
nsquc atl Abimelecb Gunt anni 10; ab Abimelech
enim usquc ad Tbola liunt anni 5; a Tbola quippe
ad Jair anni siint 25; a Jair vcro usque Jephte snnt
anni 22, et de Jephtc usque atl Abessan liiinl anni 0;
de Abessa autem tisquc ad Achialionem sunt anni 7;
ah Achialonc vero usque ad Labdonem fiiint anui
10; a Labdone usqne ad Samsonem sunt 8, ct a
Sainsone usque ad lleli anni 20 ; ab lleli cniin usque
ad Samuelem sunt anui 40, ct a Saninele usque ad
Saiilein sunt anni 12 ; a Saule crgo usquc ad David
sunt aimi 20. Ilic pcrficitur numerus lerli.e ;etatis
annorum 942, et liiint anni siuuil iritini setatum
2890.
A David usquc ad Salomnnem sunt anni 40 ; a
Saloinone auieni usqiic ad Roboaui compulanlur
anui 40, el a Roboam usque ad Ahiaiu ^unt anni 17
i Auclorem hujus abhreviationis cxistimo cssc
Egiuhaumn iinp. Garcli Magni cancellarium Per
Chiouicon aulcm, quod illc abbreviavit, intelligendi
suiii venerabilis Bedae libri tluo, qui inscribunlur
Dt scx trtatibus mundi ct Dc lempor biu. Lasb. —
H ab Abia usque ad Asa limil amii 5, ct ab Asa usqiie
ad Josapbat anni 41 ; a Josaphat aiilcm usquc ad
Jorain suut amii 25; tlc Joram usque ad Azariam
liunt anni S, et ab Azaria nsquc ad Athaliam IU
anims 1. Ab Athalia enim usqne ad Joani sunt anni
6; a Joa vcio usque ad Amasiani siiut aimi 40, et
ab Aniasia usque ad Oziam sunt 29. Ab Ozia enim
usque. ad Joatham liunt anni 52; de Joatham aiilcin
usque ad Achaz siint anni 16, et ah Aehaz usquc ail
Ezcchiam sunl amii 10, et a!> Ezecbia usque ad
Manassen sunt anni 29 ; a Manasse vero usque ad
Amon sunt anni 55; ab Amon usque ad Josiam
liunt anni 2, et de Josia usque ad Joacbim suni
auni 51 ; a Joachim usque ad Sedecbiam snnt
amii 11; de Sedechia ad Ixabiichodonosor anni II.
Ilic flnitur numenis quartae a:tatis, continens aunos
475, anni qnaiuor x-lalum liuui siinul 5565.
Sunt anni quiiila> aalalis usque ad Cyrum 30; a
Cyro usquc ad Cambysem sunt auni 30; a Cambyse
,, usque ad Daiium anni 9 ; a Dario usque ad Xerxen
^ sunt amii 50, a Xerxe usquc ad Artaxerxen siint
anni 21, ct ab Artaxerxe usque atl Darium sunt
anni 40 ; a Dario usqiie ad item Arlaxerxen anni 19;
ab Arlaxcrxc autcm usque item Arlaxerxem fiuut
amii 40; et ab Artaxerxe usque Arsen aimi 26; ab
Arse vcro usque ad Dariuui liunt atini 4; a Dario
aulem usquc ad Alexandruni sunt anni 6 ; ab Ale-
xandro ei.im usque ad Ptnlomieuin fiunt auni 5, et
de Plolomaio usquc ad Philadelphum liunt amii 40 ;
a Philadelpho usque ad Evergetem anni 58 [Bed.
molc, 55] ; a Philopatorc auteni usque ad Epipha-
nem suiil anni 17, cl dc Epipbanc usque ad Philo-
nietoiem anni 24; a Philometore quidcni usque ileni
Evergetcm anni 55, et ab Evergete usque ad Sole-
rcm sunt anni 29; a Soterc usquc ad Alexandruiu,
anni 17; ab Alexandro vero usque ad Piolom;ctim
littul anni 10; a Ptolonuco usque ad Dionysium anni
8; a Dionysio vero usque ad Cleopalraiii liiiiu anui
30, et a Cleopatra usque ad Juliuin C;csarcm anni 2;
' ' a Julio usque ad Octavianum Aiigustuin simt ann. S;
ctab Octaviano Augusto usque ad Christum fiunt
anni 42. Hic linilur quinta ;vlas, annos habens 589,
el liunt sin.nl anni quinquc .vtaluio 3952.
A nativitate Doinini noslri Jesu Christi usque ad
Tiberium uumerantur anni 14; a Tiberio ve.ro usquc
ad passionem Cbrisli sunl anni 18, el a Chrisli
passiime usque ad Gajuai sunt anni 5; a Gajo usque
ad Claudium anni 4, et a Claudio usque ad Ncrn-
nem liuiit anni 14 \Bed., 15]; a Ncrone vero iisquc
ad Vcspasianum sunt anni II, et de Vcspasiano
usque ad Tiiiiin anni 8 [Bed., 10], a Tito vero
nsque ad Domilianum anni 2 , ct a Domiiiano
Peri/ius vero in pra'fatione ad Vitam Caroli Magni,
p. 429, ail :< Lauibecius AbbrevialioneuiChroniciah
Orbc eondito usque ad amiiim 809 ei ( Eginhardo )
vindicarc conatus nullo planc fuiidaumnlo nililux.i
Eoit.
ntft
CLAUDIUS TAURIN. F.PISC. XOTITIA IHSTOMCA.
CIO
usque adNervam anni 16; ;i Ncrva usqucad Traja- \
iniiii iii anuus I ; a Trajano quidem nsque ad Adria-
mim anni 14 [Bed. reclius, 19]; ab Adriano usquc
;i,l Aiiioiniiuiii liuni anni 21, et ab Antoniuo usque
ad item Antoninuni anni 23 |/»Yrf.,22]; ab Anto-
niiio autem usque ad Commouum liunt anni 19; a
Commodo enim usque ad Helvium Pertinacem anni
13 [Bcit. minus rectc, 51; ct <le Helvio usque ad
Sevcrum lit atinus I ; a Sevcro usquc ad Anloninum
Caracallam suni amii 18; ab Antonino Caracalla
nsque a<l Macrinum anni 7; a Macrino vero usque
ad Aurelium lii annus 1, et ilc Aurelio usque ad
Alexandrum anni 4; ali Alcxandro usipio ad Maxi-
ininiini fiunt anui 13; ;i Maximino qnoque usque ad
Gordianum anni 3; a Gordiano ugqnc ail Pliilippnni
anni G \lied. 7|, et a Philippo usqne a«l Dccium
anui 7; a Decio ad Valcrianum anni 3 [Beda: l>e-
cius anno I Gallus Volusianus annis 2J; a Vale-
riano usque al Ciaudiuro anni 15; a Claudio enim
usque ail Aurelianum anni 2, ab Aureliano usquc
arf Probum linnl anni 7 [Bed., 5] ; a Proho ad Ca- "
iiiin anni ."> [Iled. 7], et a Caio iisquc ad Dioclctia-
niini anni 2 ; a Diocletiano vero usque ad Coiislan-
tiniiin liunt anni 20 |//crf. (rrfrf. Maxiinianus Sevc-
rusque annis 2|; a Constantino us«|ue ad Constan-
tium anni 21 [Bed. reclius, 511 ; de Constantio usque
ad Juliantim anni 24, cl a Jiiiiano usque ad Jovia-
nuni anni 2. A Joviano ergo tisque ad Valcnlinia-
inini fit anniis I ; de Valentiniano usque ad Valen-
tem anni il [Bcd., 13], et de Valenle usque ad
Theodosium anni 4 ; a Theodosio vero usque ad
Arcadium anni 17; ab Arcadio usque ad Honorium
anni 13 ; ab Honorio usqtie ad Theodosium anni 15, a
Tlieodosio usque ad Marcianum aimi 26, a Mar-
ciano ttsque ad Lconem auni 17 [Bed. rectius, 7; et
tiddit : a Leone antcin majore usque ad Leonem ejus
liliuui anni 17|; iiem a Leoue usque ad ZrCnoncm
lil annus I, et de Zenonc nsque ad Anastasium
fiunt uuni 10 [IScd., 17] ; uli Atiastasio vero usque ad
Justimim suut anni 27 [lied., 20|, eta Justino usquc C
ad Justinianum anni 9; iteni a Justiniano usque ad
Justinum sunt anni '39 ; item a Justino usqne ad
Tiberium anni 1G [Beil., llj; a Tiberio nsqtie ad
Maiirieium litint anni 4 [bed., 7]; a Mauricio usque
ad Focam suiit anni 20 [Bed., 21]; a Foca tisqtte
« Fuit is annus xr;e Chrislianx vulgaris 809, uti
liquet ex sequenii nuniero tam annorum iniindi,
quam annortini regni et impciii Caroli Magni. Quod
autem ad prsecedentero suppulalioncm successionis
imperatoruii) lloiuanoiuin atlinet, ea lam apud
ad Heraclium anni 8; ab Hcraclio usque ad Con-
stantinum [Bed. addit . quifttit fiiius lleraclii |
liunt anni 2(i [Bcda addil : a Conslantino lilio Ile-
raclii usque ad Heracleonam inensesfi; ab Hcra-
cleona aiiicm et matre ejus Martina tisqtie a Con-
staiitcm (Hcraclii nepotem) anni 2. A Constanlc
usipie ad Constanlinuiu (Pogonatum), cjus litiuin,
anm 281; a Conslanlino usqtie ad Justinianum anni
17; a Justiniano usquc ad Pippinum Seniorem fiunt
amn 2; a Pippino Seniore usque ad Caroluui aimi
27; a Carolo usque ad Pippinum el Caroloiiiaiinuiii
anni 27, et a Pippino et Carolomanno nsqnc dnni
Pippinus constitutus est rex fitint anni 10; a Pip-
pino vero usqne ad Carlnm ei Carlomannum altni
17, et a Carlo ei Carlomanno usqiie ad Carlum
flunl anni A ; et iudc domnus Carlus solus regiuim
suscepit, et Deo protcgente gubcrnat usque in pnc-
scntem annum a feliciter, qui est annus regni ejus
42, impcrii aulem 9. Stini aiitcui toiius siunmx ab
origine mundi anni usque ad praesenlem annuni
4701.
Ali Adam usque ad Nativitatem Christi compulanlur
anni 39N2; inde tisque ad passionem ejus auni 33 et
(liiniilius. Si in primo auno, quo Adam fac.ttis est,
posucris tetininum Paschx in xn Kal. April et vu
concur. erit in ipsa dies iv feria, in qua sidera con •
dita esse credunt, ei plenilunium atque sequino-
ctium. Quod cum tali lermino lalique concur. cy-
cliun inclioavcris, cl usque ad ChriSti naliviialciii
vel passioncm supputando prxdictum niinorum nu-
mcnim perduxeris, eril anuo ualivilalis Dominicx
terininiis h.al. el eoncur. lill, annoqiic passionis lcr-
mimis xvii. Kal. Maii ct concur. nii. Si vero ab
Adani usqtie ad n:\livilaleni Doinini 5199 annos ha-
bere volueris, et suppulationem eorumdcm anuo-
rum sceiinduin prxuiciam rationem per concur-
rentes et lerminos compleveris, habcbis anno nati-
vilatis Doinini lerniinuin Pascli.e xiv Kal. Maii et
conciir. i, anno vero passionis leniiinuni iv Nonas
Aprilis ct concur. n. Si auteiii ab Adam usque ad
Christum 5500 pronuntiaveris ; eosque secundnin
ipsam regulam compulavcris ; e\cniet tibi auno
Doininicx nalivitatis tcrmiims Paschx xi Kal. April.
el eoncur. vn, annoque passionis lciniiims Non.
Aprilis et coneur.vn.
Dedam, quain hic culpa imperitorum et negUgen-
tiuui librariorum miiliis locis depravata, ei adniini-
eitlo accuraiioris chronologix boe xvo usitalx enien-
damla cst.
ANNO DOMINI DCCCXL.
CLAUDIUS
TAURINF.NSiS IPISCOPUS.
NOTITIA HISTORICA IN CLAUDIUM.
(Apud Anioninm, Bibliolli. vet. Hisp. )
Clandius Tanrinensis episcopns, Iconoelasla obsti-
nalissimus, sive imagimim sacrarum liostis, Felicis
Urgellitani prxsulis discipuhis, ex Ilispania noslra
unde ortiim habuit ad Italos venit Ludovici Pii de-
stinalione, ut sacram, qua vigehat, doctrinam Italos
doccrct, faeius in euni finem \ogustx Taurinorum
iu Gallia Subalpina sive Pedemontana regionc epi-
scnpus.
Jonas Aurclianensis praesul, queni antagonislen
D Clauditis habuit,cuncta h;ec indubia reliqttit in opere
adversus ejus blaspliemias cnnscriplo. t Qno feliei,-
ter, ait, imperante (Ludovico imperatore Caroli filio)
idem Felix (Urgellilanus) in qiiodam discipulo suo.
nomine Claudio, ut pote (ut verbis beati Hieronymi
ular) Euphorbus in Pvllrgora, renaseiliir : qui iili-
quc eisi non fnlei calnolicx regnlam (uli Fclix pr;e-
eeptor Nestorianus hairciicus), ccclesiaslicas lainen
tradiliones quain venenalis telis per eumdeni disci-
611
pnlum suum jacnlari nisus est. i f)e cjus p:\lria
eilucatione el in llaliam profectiune, :>tquc inf
Taurinensibus, i leni paulo post : < is itaqu :, lic i) io
agilur, exorlus ox eiulcm liispania, cjustiemquc 1 -
licis discipnlalni ab incunle iulate inhxrens, perali-
quod lcmporis in palalio memorati gloriosissimi nc
serenissimi, Deoqtie amabilis Augusti (Lu;ioviei) in
officio presbytcralus niililavil. Sed- ni aliornw uii!;-
tati doclrina prajlicationis cvangelic», quiu illi ad-
nioduiu incsse vilebalur, eonsuleret, ipsius piissimi
principis piissima devoiione prxsul Tatirincnsis suh-
rogatus .'^i l.ii i.i-- i i- i Ibi reprohasse i um serioqne
ila unass • sacrarum imaginum criu isque salutarium
signoram usmn, sanctorum rcliquias, sepuli raquc,
proscquitur. Quibus audilis, Theodeiniruiii queindam
patrem monachoruni ut ab iis desisterct, litteris eiini
adinomiisse aii. Theodcmiruni hunc poslea fuissc
Calagorrilannni episcopum pseudo-bislorici nostri
conteiidunl j Luitpr., ail annnm 8-iO ; Juliun., u. i >i) ;
CLAUDIUS EPISCOPUS TAURiPffiNSlS.
et \ pracc:
fil2
IlOC flir
lnis !l :id nefanduc)
inxisse. Cujus lio-
JHCS-
s<:i ipium refcrenda legunlur,
xisti, i:::!.- .. tle ! s ichali Ei clesix Romanx episcop;»,
qui prxsentcjanicorrui! vila; ■ necessc est Theodu-
niiruin aiiteaiiuuui hujus sa:i uli vicesimum quarlum,
qui uUinms vit;r Pasehalis liti:. dedii se ad ClaudiiiH)
admonitorias suas litlcras; Claiiiliumqiic paulo p,ist ,
Kugenio jam ponlilicc Imju i no
Vpolngclicum scribcnduin se a
minis falsa dogmata, praster J. uatu Dungalii
byterejusdem temporis [Dugalus aliis, etinhis Bar-
thio lib. yi\ Advers., cap. laj , ct Eginhar.lus ipsc
Caroii ilugni Vita- auclor illusiris, scripljs suis con-
vellcre euraruut. Prioris liber, Pro cultu sacrarum
imaginum adversus insanas btusphcmasque nanius
Claudii Taurinensis episoopi Ludovico Pio ejusque
lilio Lothario impcratoribus dicatus, exstabal olim
in Pctri Pithcei bibliothei a (BaroniiisiomolX, adann.
825, n. lii. Labbeus, De Script. i» Dugalo), edilus
jam inter veterum PP. Momunenla. lonioIV Biblio-
vere lamen is luil pars Gallieawc Ecclesiu;, ut ex ., thecrc Eginhardi autem libclli jam hodie non exstan-
Joiuc verbis, lil>. i, Jounnes Miibillonius, vir erudi- '•"
lissimus, in annolalionibiis ad Analccta vetera (pag.
45) prudentcr vidit.
Claudium lamen ad has aliis lillefis sic insolenler
respondisse Jonas prosequilur, ut Gallos omnes et
Gcrmania? (idelcs idololatria: vanarumque supersti-
lionum laqueis irretilos esse jaciaveril. Falsns tamen
ipse Jouas, cl in contrarium e \i;i recta devians: qui
jmaginum usum non ad adorationem, se I ad instru-
ciionem laiuum cum Fraucotbrdiensi huj is temporis
synodo permiltcbat (Baron., lomo IX, ad aiin. 825,
n. 01). Hujus Claudii lilteras hascc in grandc ae pro-
lixum scriptum Iransiisse. bsec ejusdem Jonai convin-
cunt : « Fertur inlcrea in suagilfatione ejusdem ab-
baiis, loliusque Gallicance Ecciesia: tanUe prolixilatis
evomuisse libellum, ut magnitudinc sua qninquage-
nis psalmis Davidicum superarii psallerium, dequo
nonnisi quoddam cxcerplum ii\ manus parvitalis no-
sir.i- est perlatnm, cojus hoc est cxordium : Tilnlvs „
libri : Apologelicum stque rescriplum Ctaudii episcopi *-'
adversns Theodcmirum abbatem. <
Hoc scriptum Jonas refuta\ ii tribus libi is, De cullu
imaginum in editionibus anliquioribus nuncupatis;
rcvcra autem primo De imaginuni cutiu crucisque
ttdoratione. Secundo specialiter atque iternm De cru-
ris cutlu. Terlio autein /'.; peregrinationibus in nrbem
conccplis. Quorum toitis tenor, prxcipuequc jam di-
eta tesiimonia, et prxfatio inlegra primi libri , ad
Carolum ies;eni Calvum Ludovici Pii lilitim, enjns
Ludovici jussn reni aggrcssus fuerat, directa, osteu-
dii pcrniciosissimum Ecclesbc hosteni Claticium
fuisse ; ncqtie illnm tainen vivere cum Iwec in pu-
blieum e.lcrei (praimortuus enim fueral superslite
adhuc Lndovico Pio, qui ar.tio 860 o iit , aut pauio
pos! ijns mortem ; nam pervcnisse ad annum 859
sattem hahetur ex monnmento qaodam Herigarii
Secusia! Marebionis, cujus Fcrdinandus U^hellus
meminil Utaliat sacrm iou:o IV, col. 1132]); sed t;i-
men reliquias ejus hseresis cxstirpalum ire se^e aii,
adjungens dc aliis ejus operibus aelcrna infamia dam-
nawiis : « Sed quia, ut relatiooe veridica, inquit (iu
Pra-fat. libri i) didici, hoii modo error, de quo agi-
tur, i;i discipulorum snorum menlibus reviviscil ;
(|iiiu poliuseo doeente h;eresis Ariana pullulare dc-
urcuenditur, de qua ferlur qusedam monumenta li-
broritm congessisse, et ad simplicitatem et purila-
leni lidei calholicic ct apostolicie oppngnandam in
armario episcopi [Forte, episcopii] sui clandestina
calliditate reliquisse : non sum austis quin nionitit
et liortatit filiorum sauclae Dei Ecclesia:, opus quod
prselermiseramenucleatimdiscutiendum repetercm.i
H.Bc Jonas.
Ejusdem temporis seriptor Walafridus Sirabo si-
niile quid .le Claudii obitn suo ipsius jndicio, etiam
piius quam a Iversis scriptorum calliolicorum tc-
lis confoderelur damnali, relcrt. At qtiia in Apoio-
gclicoipso Claudii haec verba adTheodcmiri, quod
lis, Itc adoranda Cruce qnem c; lliim Claudius repro-
lialiai raeroinil Lnpus Fcrraricusis abbas epist. 4 ad
eumdem Egiuhardum directa.
Hactenus Claudius Dei ae vcrse fidci hostis. Scd
nonneel quaedam calholicescripsit idem, priosquam
I onani exuissei nicnlem ? Ulique, si vera certaquc
dixerit vir diligenlissimus Philippus l.albens in dis-
serlatione Dc Scriptoribus Ecclesiaslicis, a Bellarmino
suo recedens. Neuipc Labbei sentenlia idem fuerit
( i.iMilitis Clemcns, quem Beilarminus lauihit uii ca-
tholicum pfurium opcrum in sacros librossciiplorcm,
cum Cbudio Taurinensi, hoc cpiscopo de quo ntinc
ayineis. Peccnt auteni valdeLabbeus; namCIaudium
( iementem huncScotum nationc iuissc agnoscit, qui
ai erum Taurinensem ex Hispania fuisse ex Joiee
scriptis liquidissimc coiistare, ante oculos hahere
debuit. Li hunc quidcm Claudium Clementem Sto-
tum, a ClaudioTanrinensi episcopo distinguere vulgo
soleut (Xyslus Senen. lib. iv fiibtiothecce. Possevinus
in Apparatu. Bulncus, tomo I tlisl. linivers. Paris. in
catalogo Academicormn). Scd quidquid sii, inde an-
saie arripuit muilornm error, qui Claudium icouo-
claslain baerclicum, non Hispanum quod fuit sed
Augliiiu (Amb. Cassin. in Triumpho cathot. \>erit.
Vcrbo Adoratio. Francisc. Augtist. ab Ecclesia iu
Hisl. Chron. cardin. episcopor. Pedemont. Posl Pta-
tcolum in libro De llccreticis), quandoque et Scotuni
(Laudatus Labbcus. Th. Dempsterus iil Hist. Eccles.
Scolor., c. 501), cuni altero Claudio Seolo confun-
dcnles appellant. Philippus quoque Labbeusin JVoikf
bibliolheca: manuscriplm primo volumine Claudii cu-
jusdam quoddam Chronicon brcve ah inilio niundi
al Chrisli nativitatem pcrtingens, impcrfectum ta-
nien, cdidit : qnod Claudii hujus Taurinensis essc
suspicabalur.
Thomas ntiqne Dempsterus, ut largus fuil in con-
stilucndis Scolica: sua: gcniis illuslribus fatna viris,
tres non ininiis similiterappelfatos, exScotia omnes,
I) ejusdem lemporis, lihrorumque scriplores laudavit.
Primum S. Claudium Clementem Benedietinum raona-
chiim Alcuini collegatn, qui in academiis Parisiensi
ac Ticinensi erigeudis navavit opcrain : cujus Tri-
themius (Lib. n, De Viris illust. Bcned., cap. 281,
Pauins Langius (In Chronic. Cilizensi, ad finem),
Possevinus, Arnoldus Uvion (fn atljunclis ad Li-
gnum vilcc), afiique apud eumdem Dempslerum vi-
dendi, Caesar quoipie Egasius Bulaeus in Hhioria
Vniversitatis Parisiensis non semel (Tomo 1, ad anu.
815, pag. 14G : et in Catul. iltustrium Academico-
rum, pag. 508), nieminere. Ad qttem judicio meo
spenani quae ex ms. Indice Fuldensium abbatum
communicavit nobis Christophorus Broweius in
scholiis n:I Bbabani earmen 13 de Brunone, Einar-
do, Modesto, el CandiJo ud Clementcm Scotum
grammaticce studcndtr grutia deslinalis ; liect aliler
Dempsierus exislimaveril. Nam primi hi reviviscen-
tium litterarum instauraiorcs encyctopediam profi»
(It3
NOITTIA HISTORICA»
(•M
tebautur, uli Bcda, Alcuinus, alii, non deilignati
graroniaiicaRi qua intrandura est ad scienliae et s;i-
nienlix arcem docere. Labbco auteni in hoc ilispii-
eet, quod uniim cx fundatoribus academhc Pari-
siensis euni pleriquc dixerint, qua: niilla tuncfuil;
iicc nisi aliquot posl saiculis emersil. Displicel ctiam
quod Benedictinus monacbus et Altisiodorcnsis epi -
scopus ab iisdein audiat. Nos G;illis dispulandum
rclinquimus <!e amplissiiui sui gyinnasii origine.
Creterum Clemenlis (si hic est Claudius Clcmens) ct
Aleuini monacliatuui, San-Gallensis mouachus De
Gestii Caroli Magni sub Carolo Calvo ejus nepote
scriptor, quem llcnriciis Ganisius eiii u (Tomo I
Ani. Lection.), snbindicare vidctur, praHer supra
jani laudatos eo recenliores.
Bunc Clementem c\ lliliernia Scotum, alque Al-
cuiiuini, scc, inavis Albinum, in sacularibus et insa-
eris Scripturis incomparabiliter eruditos ejusdcm
San-Gallensis cloyio, lionoriGccntissime aCarotoMa-
guo exceptos fuisse ut juventutcm Callicam sapien-
tiam docerent, cnm idem monachus anctor sii : procli-
vis sit aliqnis ad crcdendum hujus esse, non Tauri-
nensis Claudii llispani (cuju-i nullutnde litteris sa-
cris meritum in memoria hominum perduravii) quid-
quil comincnlariorum ad sacra lliblia sub Cl udii
laudatur nominc : scilicet, in cpistolam Pauli ad Ga-
latas, Drunteranno abbali dicata (Consentil Bukcus
in Catal. Academic. Parix. landato), ParisTisque anno
15*2, in-S", indeque in Bibliolheca VV. PP. edila ;
iicin ad Romanos. duaruinque ad Corinthius; iu
Erangelium sancti Mutlhsei ifcull.eiis, ibidem) : quae in
aliquibus Galliarum musseis niss. asservantur; et, si
m i.i Trithemius rclulcritdc ejns operibus, etiam in
Genesin, Exodum, Numeros, Deuteronomium, liluos
Jiidicum, et Ruth, clin libros Josue, sive commcn-
tavia, sive explanalioncs; Iraclatum itcin super Le-
viticum, cujus prtefalionem ct epilogum prse niani-
bus sc liaberc Lablicus retulit (De Script. iinuo I,
pag. 228, ct in Novai Bibliuilt. specimine, parle i,
pag.24).
In qiio tamen lucremus, Claudiiquc Taunnensis
cssc opus ciun Labbco contendcre possuinus, idco
quod directus dicatur anno a~io ad Theodemirum ab-
bateui, qui essc videlur ille, quocum concertationcm
/;.• imaginum i ultu Taurinensis noster pavilo posi lia-
bnii. Exstat quidein hocjam lemporea Joanne Ma-
hillione Benedictino, viroindustrise atque eruditionis
Hngnlaris, edita in Analectis veteribus Claudii epi-
scopi Tanrincnsis prxfatio jam prius laudala inlibros
itiformationum litlcrm et spiritus super Levilicum,
Theo lemivo abbali directa : iu qua Claudius nosier
liianifcsiissiine jinlii io n.co sesc prodit auctorcm opc-
ris. Lamentalur cniin apud charissimum, ut vocal,
l.aivem praedictumThcodemirum, eruciari sc maly-
vnin hominnni pcrvcrsitate, ut sibi ucdiuin sit vi-
vcre; el in ipso opere, cujus memoratua prxfalioni
appendilur qunddam fragmentum, adduclis sancti
Augustini verbis ex lihro De yera rcligione, de non
colendis angelis, subjungit auclor: « Hoc fidei nostrse
innnitissimumatqucaltissimumsacramcnuim.etcordi
iii>.-.tro firmissimum charactcr impressum : hanc
asirucndo ct defendcndp veritalem, opprobrium fa-
(iiissiun vicinis meis el timor notis ineis ; m tanlum,
iitqni videliant nos non sohim dcridebant, scd ctiam
digilo unus alleii ostendebat. > Ex quibus jain ap-
parcthomo sanctorum spirituum adoratioui cullnive
infciisus. Videtur aulcm lia»c antc Apologelicum
eideiii riieodcuiirodircctum scripsissc, cuiii iuciperet
de culiu beatorum prajpostere seutire.
Idem vero in pv.clatione memoratsese a<l eumdem
TiieoJemirum Exposilionnm iiUjue informalionum lii-
lerai , i spirilus inlixodo libros qualuor ante biennium
misisse, quovimi initiuui fuit: Post expositionem tibri
Geneseus. Mcminitquoquc ibidem lnijns Expositionis
" Raptim percurri Floriacensem Bibliolbecam
velcreii! opera Joannis a Bosco Cudestiiii, Lugduni
A in lilirnm Gencseos anle ocio annos ev diclis SS.
PP.de lillcra ei spirilu tribus hbris compreliensa;.
Qua' quidem opera duo iioii usqiiain exstarc ainli
vimus.
Levilici autem Commcn/ariuin sc^e in codicc Remi-
giano habere ail Mabillonius in annolationibus ad
luec Analecta (pag. &6).
Quidui ei suspicabiniureumdembuncauclorem ba-
bevaCommentaria inEpistolam Pauli ad Culalas, cjus
noniiiie jam olim vulgala ; itcni ln Epislolam ad
Ephesios ei ad Philippenses, cujus pra.falionem I.udo-
vieo ipsiAugusto nuncupatum ci!iiiii quoque Mabillo-
nius '.' In bac quidem superioris Commentarii <:d
Galatas Epistoim meminit prneterito a annn se elabo-
vaii. Expositiones \cro insancliPauli bas, el loilassc
alias oinnes epislolas, asservari in Ploriaccnsi biblio
tbeca idem Mabillonius testatur ".
Kiaginentuin iiidem pnufalionis i:i sanctum Mat-
lliaiim in liicem emissum a Jacoho (jsserio inter
., Dibernicas epistolas idem refcrt. K pvafaiione sanc
supevius dicta ln Epistolas ed Ephesios et ud l'lti-
liupenses, illa quidcm ad vexaliones Clauiiio propler
cjus dogmaia exbiberi coeplas pcrtinere videntur :
< Dccaetcris vcro episiolis licet plurima peucs ine
icueanlur excerpta, multa lamcn adbuc supersunt
purquircnda. Sed quia me anno pvasenii pvape-
itienlibus ]icccalis meis gravitcr obligaslis, ct nimiis
anxiclalihus dcditus niibi vivere non libet, neque
Si i ijiiuras perscrulari licet. > II. ec illc.
In Vaticano etiam codice, cui aflixus est numcrus
5775, iulcr ms. Claudii Taiivincnsis uomiue inscri-
pius est Tractalus in Epistolam ad Corinthios, qui in-
cipit : Pracepto Domini admonitus, etc, el folio !)7
incipit ad eosdem secunda cumhocprincipio -.Siiciis
sanctus apostolus. Prascedit utrumque pvasfatio cum
Iioc timlo. Venerabili inClnisio, sinceraque charitate
diligendo , Tlieudemiro ubbuti Claudins inspirante
gratiu Dei episcopus, ctc. Sequitur cpistola Theodul-
pbi Terdonetisis Ecclcsia; indigni episcopi, qui, ul
C ait, fciit scribere; el prosequitui ; * Oflero rum
pvo amorc Dei el avunculi mci Joannis vcnerabilis
cpiscopi, qui buic Ecdesia: ubi ego priesideo praifuit
episcopus ; ci pro remedio animse meye beato Colum-
b.uio confcssori Cbvisii, quatenus cum et prscsentcs
et fntiiii monaclii inihi commorantes in sna habcai.t
potcslatc, elc. Actuni est anuo ab incarnalioue Do-
iuini Jesu t.brisii oclingentcsimo sexagcsimo sc-
ciindo indictione decima. Tueodulplius episcopus. >
Nota sequilur recciilioris characleris anle 200 aut
r>(it! annus vulgaris. Iste liber est monachorum S.Ju-
stiaw de observanlia ordinis .S. Benedicti, residentinm
in munasierto S. Colvmbani de Uovio, scriplus s»<4
anno i". Ex qiiiiius conslal librum fuisse saeculo isio
nono i[iio in vivis Claudius erat scriplum, quo qui-
dem ignorari liaud potuit bunc ejus fceiiun gcrma-
num esse.
Secundus Dempsleri Claudius Clemens Scolus
altcr cst, eui Taiiriiiensi episcopo, ac Jon,'e liliiis
Ddilaceiato is tribuit Commentaria in Epistolam ad
Galalas, Ludovici Pii lempore seripta : cujus i.i
Norlmannos susceptae expe uit nis recordalur auctcr
iiipiivtaiione. iiiinc et ait inlcrLalinos poetas a Liiio
Gyraldo Perrariensi laudatum. Sed, nisi fallor,
unins Cletnentis poetae Gyraldus ineiniiiit (De poeiis
dialo^'0 4, pag. iinbi 18'i); huuc autcm Appuleii fa-
iinliaiiin, tiuom in Floridis suis iilem laudat. Sen-
tentia um quoque Theologicarum auctorem ;ii Deiu-
pstcrvis, contva quas scripsil Dungalus; itero Com-
mcntariorum in Matlliaeum libris ivilnis, « quem
piiinus, aii, exposuit Barcnius lom. \ Annaliuni; »
qivequc milii incr;e lenel rae siuii. Deinde accumulat
eidem lucubraliones in Pentalbeucuui , Judiccs,
Rulh, Psallcriiini, l'auli Epistolas oiuiies; De Evan-
gelislarum hem concordia libros xiv, Memoriale lii-
anno 160*>, in-8° edilam; neque lamcn iu Claudium
Taurincnscm incidt.
C,\h
CLAUDH ITISCOPl TAIRINE.NSIS
Mb
tloriarnm, Summam qu.imdaiii, ac landera Uomiliat
quod IV-»sitinimi tradere ait. Sed scimus quid de
Tboma Dempstero censuerinl viri eruditissimi (Lalt-
lieus in Bibhotheca bibtiothecarum, pag. lol». Haller-
vordius iu Specim. de Lalin. Ilist., pag. 8) : < cui
gcilicet, Usseriusait (De Britannar. kceles. primor-
di>s, cap. 15, pag. 463), familiaris iiiit librorum, qui
uunquam scripti sunt, ex ipsius otioso deprompla
cerebro recensio: » qui alilii (Ibidem, cap. i, pag.
II) hominem mulue lectionis, sednullius ptaneju-
ilicii, » appellat.
Jam tertius ct uliimns Clandius ClemensDempste-
rianus, ejusdem et ipse cum duobus superioribus
aaatis et natiouis, ille est Clemens Scotus ni Francia
orientali lisereliciis.qui Bonifacio marlyri Hoguntino
antisiiti et Germanorum aposlolo, mofestus et ad-
versarius 1'uit iu propagando Evangclii seniine (Vide
« Clauilii Tanrinensis qnae gctatem iulerunt frag-
menta lum edita tuni ctiam manuscripta, quibusque
in locis singula olmi esslitcrinl aut nunc exslenl,
indicat loan. Alli. Fabricius Bibliotli. med. ei inf.
iu Clmtditi llispano tom. I, pag. 388. Fucre eliani
qui Ciaudium Arianismi insimularent, quod calnm-
A Bai-onium, loui. IX, ad an. 7io, ntini. 21, 24, 28,
."). Sed liic non sequalis, sed inulio cst antiquiur
duobus aliis; damnalus quippe a Zacharia ponliflcc
iu Concilio Romano anni "i.r>. Nec ad luinc, sed ad
Clementem illum Alcuiui collegam pcrtinent quae in
indice Fuldensium abb.itinn Lhristopboras Browc-
rus legit.
Ut Uniamus tandem, Claudio Ilispano episeopo
Taurinensi, quem nnicum hujus aitaiis ita vocatum
exisiimanius , alias etiani quam nefarias de suis
haeresibus lucnbrationes non dcnegamus; quantum-
\is omiserit Jonas, qui advcrsus euin falojam fun-
cluin scripsit, quemadmodura el Dungalus, aliquam
ah eo pridem derivatorum operuni calholicorum
mentionem habere. Quod plane debuere, ut vel sic
caslrorum iidei ilcsertorcin iniquissimum validius
premcrent ■.
niose in euni dictum idem Fabricius cxistimat; et
a Richardn Simone iu censura Bibtiotlicae ecctesta-
" tlicm Du-Piniame lom. I, pag. 28(i, et alibi, iiovam
viro alioqui docio inllictam plaguiu delersam et sa-
nalain fuisse ait.
a CLAUDII EPISGOPI
IN LIBROS INFOUMATIONUVI LITTER.E ET SPIRITUS SUPER LEVITICUM,
AD THEODEMIRUM ABBATEM PRjEFATIO.
Malnll, Vet. Analecl.J
Cogis ct compcllis, clrarissime frater Thcodemire
abba , atque , ut ita dicam, stomachanli animo me
reprehcndis diu siluisse, nec paruisse jussioni tme in
exposilione Lcviiici. Bieuiiiiiin est quod tibi direxi
exposilionum atque informalionum litter.T ct spiri-
tus in Exodo liliros quatuor, qtiibus principium est,
Vosi expotitionem libri Geneseos, undc anle lios octo
annos ex diclis sanclorum Palruiii dc liltcra et spi-
ritu tres edidi libros. E contrario lu respontles eve-
nissc lilii quod provenil Jacob, qui pro Raeliel ser-
vivit, et in noctc Liam aecepit : iia et tu pclisii
expositionem libri Levilici, ct accepisti Exoili. Nec
in boc facto rc vera mc agnosco satis errasse. Quia
sicul illis iioii eiat consuctudo ut minores prius tra-
(lcrentnr ad nuplias , quam majores : ita ncc uiibi
visum rectuin fuit, ut prius exponeretiir sacrificii
rilus, qiiain saciificiorum ministri vcl locus. Quod
verojussioni tn.-c hactenus parere ncquivi, non fuit
pigritia vel lorporis ncgligentia, sed reipublicae in-
fcstatio dira, cl inaloruni boniinuni niinia perversi-
(as. Qii;c duai res me in tantum eraciant, ut niilii
jaiu sit Uedium vivere, debilitatusque pcnnis virtn-
tiiin, non valeo in soiiludinem fttgcre, ubi aliquan-
luluni requicscain , ct dicam Deo : Dimittt' me , ul
planaam pitnluhtm dolorem meum, et cognilum tibi
facium pecrnluni mcum , anlequam vadam et non re-
verlar nd terratn tenebrosam el operlam mariis cali-
gine , tiOi cctcrnus horror et nnllus ordo inlinbilat.
" De Clandio Taurinensi episcoponemo ccrtius te-
stimonimu prodiilcrii qnam Jonas Anrelianensis epi-
scopus tum in prafalione, inm initio libri primi de
Cuitu iraaginum advcrsus ipsum. < Is ilaque dc cjuo
C Sed reptans iu lerram lacrymabundus el gemibun-
dus clamo ad Deum : Quure me reputisti, ct tristis
inccdn, dnm affligit tne immiciis ?
Quod cniiii pnecipis bonuin esl opus, scd inagnum
super sc habet pondus : et ncscio quomodo digne
possil perlici , quod non potest cogitatione com-
prchendi : ct sicnt difficile est quemqiiam manu
posse cceluin langere, ila diflicile esl omnia sacra-
menta lcgis diviiuv, sicut lu praecipis, cxplanarc.
Scd istiui illis (lebucr.is injungcrc, qui hahenlcs in-
tra se fontein eloqucnlix , unde quidquid illis in-
jungitur,carmine irriguo copiosiuscxplicalur. Verum
econtra qnicunqnc angustas inlelligenlia: est sicut
ego, ncc habet allkeiiiiaiu eloqnii , per quam vc!
alios reficcre, vcl stta> siccilatis possit inopiain tcm-
" perare ; talcs non snluin per se aliquid dieere ap-
pctiiut, verum eli.ttn si qnid eis injunctiiiu fuerit
pcrtimeseunt. Quod in me recognosco , pusilluin
habcns intclligcnii.T. eloquium : quia nec saerulaiis
litteraturai didici studium , ncc aliquando exinde
magistrum habui. Quanluiu cnim doctis neeesse est
loqui , lautiim indoclis utile est tacerc : quia illi de
parvis magita scinnt dissercre, ego de magnis nescin
aliqua parva profenc; ci ideo a me formidatur quod
ab aliis quaerendum csi.
Quod vero sentenliam uniuscujusquc doctoris
in paginis adnotare prscipis in expositionibus no-
stris, nemincm hoc fecisse lcgi, excepto beatissi-
agitur, iuquit, exorlus ex eadem Hispania, ejusdem-
que Fclicis discipulatui ab ineunle octale inlia-rens.
pcr aliquod tenipus inpalatio memorali gloriosissimi
ac serenissimi Deoquc amabilis Augusti (Ludovici)
Iii7 1N LIB. INFORMATIONEM, ETC. 1'R.F.FATIO ET POSTFATIO. CI8
iiiiini Beilam : qnod quidcm nec illc amplius <}uaiu A <|iur excellentior vitlus omnibus virlulibus esl, nos
iu diiolius codicibus fecit , iu exposilioue videlicet
evangelistarum Marci etLucse. Quod ego ideoomisi
faeere, quia sentenlias quorumdam quas adnotave-
raiu, prius sub iioniiue alioruui diligenliiis perqui-
reus, aliorum eas esse reperi posiea. Quod euiiu
oplimc nosli, sieut novissimis dicbus Verbum Dei e\
Maria carne veslitum processil in raundum ; et aliud
quiilcm erat quoJ videbanlur in eo, aliud quod in-
provocare exemplis. Ad hanc autem quam praedico
charitatem plus me wsuis orationibus quam mcis
viiibus possc conlido. En , charissime fraler, sieut
potui, respoudi quibusdam inquisilionibus tuis : pro
qua rc obuixe dcprecor, ut si quid de bis rebus unde
me interrogas, si quid invenisli melius, vcl dcinceps
iuvenire potueris ; gralissimuin habebimns, si nos
feceris nosse, quia cgo magis amo discere , quam
lelligcbatur (camis namque as|iectus in co palebat docere. Quia illa veritatis et sapientiae pulchritudo
omnibiis, paucis vero et eleclis dabalur divinilalis
agniiio) ita et ciim per prophetas vel legislalorem
Yerbum Dei profertur ad honiines, non absque com-
pelenlibns pioferlur indumcntis. Nam sicut ibi
carnis, ila hic litterae velamine tegitur : ut lillera
(tantum adsit perscverans volunlas frucndi , pro cu-
jus anuire hoe pcrcgitnus opus) nec multitudinc au-
dientium conslipata sccludit venieuies, ncc peragilur
tempore, nec migrat locis, ncc nocie intercipilur,
nce umbra inicrchidiliir, nec sensibus corporis sub-
quidcin aspicitur tanquam caro, latens vero spiri- R jacct. De toto mundo ad se conversis, qui diligunt
lalis intrinsecus seusus tanquam divinilas sentitur.
Tale ergo est quod et nunc invenimus lihrum Levi-
tici pcrquirentes , in quo sacriflciorum ritus ct ho-
sliarum diversitas ac sacerdolum minislcria descri-
buntur ; sed b.ec secundum lilleram , qune tanquam
caro Verbi Dei est el indumentuin divinitatis ejus,
digni forlassis vel aspiciant, vcl audiant indigni :
se:l beati sunl illi oculi qui velamen litlerx obtectum
intrinsecus diviiiinn spiritum videnl, ct beati sunt
qui ad lucc audienda nuindas aurcs intcrioris honii-
nis deferunt.
Aggredimur igiiur hoc optis annuente pictatc di-
vina Quadragesimae temporc, sub dic septimo hlus
Martii, anno Incarnationis 823 Salvatoris Jcsu Cbri-
sti Domtni noslri.
Explicit prirfalio Clundii Taurinensis eptscopi, et,
pnrmissis capitulis libri primi, incipil liber primus
Iiijormationum litterm et spiritus.
Lcvitieus liber appellatus est, eo quod Levitarum
niiiiislcria et diversitates victiinaruni cxsequilur, etc.
Et in fine operis
f\xc quia jussisti scribere, non pro erudilione no-
stra, sed pro vestra dignalione praesumpsi. Vcsirum
vero csl dijudicare verius , et ad vcram cbaritatcm,
in officio presbyteraius militavit. Sed ut aliorum
ulililati doctrina praedicalionis evangelica, qutc illi
admodum inesse videbatur, consulere.t, ipsius piis-
simi priiicipis clemeniia pr.cstil Tauri.nensis subro-
gatus est Ecclesioe. » lline confutalur vulgalus ac
comniuiiis error, qui ab aunis bene mullis invaluit,
Claudium scilicet genere Seolum fuisse, ex Hibcrnia
oriiindiim: qiiem iu criorein etiam impegit erudilus
vir (Jsserius Armachanus.
TbeoilemirusGalliis abbas fnii prseeralque cenluin
quadraginla monachis sub regula sancti Benedicti ,
ut ipse testalur in epistola eontra Claudium scripta,
cujus fragmenta refert Jonas in lib. 111 opfiris pr;e-
citati. Abbatem in Galiia fuisse, non vero in Hispa-
nia, uti aliquando suspicatus sum, colligo e\ Jnmc
lib. i, de eodem Claudio bunc in modiim loquentis ■
• Feriur interea in suggillationem ejusdem abbalis,
totiusque Gallicana; Eeclesiae, tanlae prolixitatis vo-
misse libclbiin, etc. t At cujus loci abbas fuerit, niilii
haelenus iiicompertuni.
Multa scripsit Claudius, praccipue vero. commen-
taria in sacros libros, nempe in Genesim anno 814
libros tres; in exojum qualiior anno 8-21; et in
Levitii.inii anno8-25, quxomnia Thcodemiri abbalis
rATBOL. CiV.
eam, omnibus pioxima est, omnibus sempiterna :
nullo loco esl, nusquam deest, foris admonet , intus
docet ; cerncntes se commutat omnes in melius, a
nullo iu deterius comniutatur ; nullus de illa judicat,
nullus sine illa bene judicat. llac fide omnem muta-
bilitalem ab aHernilale sejungo et ipsa aeternitaic
nulla spatia lemporis cerno, quia spatia temporis
prxteritis et futuris rerum motibtis constant. Niliil
autem praclerit in ;eterno, et nihil futurum cst :
quia et quidquid praeleril , esse desinil ; et quod fu-
liirumest. nondum essecoepit. i^ternitasautem tan-
lummoilo est, nec fuit, quasi jain non sit; nec erit,
quasi adhuc non sit : quia sola ipsa verissime di-
cere poluit buniame mcnti : Ego sum qui sum, et
C <le illa verissimc diei potuit : Qui est misit me.
Et quia ita est , non jubeinur ad crcaturam ten-
dere, ut cliiciamur beati, sed ad ipsum Creatorem :
de quo si aliud qiiam oportet, ac sese rcs habet, no-
bis persuadetur, periiiciosissiino errore decipimur.
Ad hoc euim pergendo quod aut iioii est , aut si est
beatos non facit, ad bealam vilam nequaquam quis-
quam polerit pervenirc. Qua veritate et sapicntia,
quoe eommunis oinnibus est, onines sapienles et
bcati fiunt inh;crciido illi. Beatitudine autem alte-
hortatu aggressus est. Praelerea commentalus est
Evangeliiiiu Malibai, opusquc suum JustoCarrofensi
abbaii nnncupavit anno 815. Ad hacc exposuit omnes
Panii Epislolas, ex quibus explaiialioneiu in Episto-
lam ad Galatas Dructeranno abbali Sollemniacensi
D dicavit : eam vero qu?e in Epislolam ad Epbesios
elucubrata ab ipso est, Ludovico Auguslo inscripsit.
Scripsit etiam quaedam incultum sacrarum imaginum
piasque peregrinationes, in quibns non recte sensit.
Ex bis omnibus sola cxpositio in Epislolam ad
C, liatas typis vnlgata esl in Bibliotheca Patrum : fra-
gmenlum prjrfationis in Matfhaeum in lucemprotulit
Dsscrius inter Hibernicas epistolas : cxlcra, praeter
dtias basce pra:faliones, adbuc in tenebris latent.
Expos:iioneni iu Mallhseum reperi in bibliotheca ca-
thedralis ecclesioe Laudunensis : Commentaria vero
in Leviticum penes nos habemus in coilice Rcmi-
giano elexpositiones super Epistolas Pauli induobiis
voluminibus bibliolhecse Floriacensis.
Adversus Claudium scripsere Theodemirus abbas,
Dungalus Rcclusus et Jonas Aurelianensisepiscopus,
sacrarum imaginum cultum et peregrinalioncs pias
libris editis defendentes.
^O
C!9 CIAUDIUS TAURINE
rnis lioininis 11011 fit alter licatus : quia ct cum cnm A
imilaliir ul sii, inde appetil beatus fieri unde illum
factum viilet ille, scilicet incommutabili conummiqne
vcritaic. Neque prudcutia cujusdam lit prudens alius,
aut foriis fortitudine , aut temperans temperantia,
autjustus jnslitia liomiiiis allerius quisquam efiici-
tur : sed coaptamlo animum illis incommutabilibus
regulis luminibusque virtutum, qiuc incorruptibililer
vivtint in ipsa verilate sapientiaque comimmi, quibus
et illc coaptavit et fixit animum, qucm istis virluti-
bus prxdilum sibi ad imilandum proposuit. Volun-
las crgo adhxrens communi atqne incommutabili
bono, impelrat prima ei. magna bominis bona, cum
ip=a sii medium quoddam bouum. Voluntas autcm
aversa ab incommrilabili et coimnuni liono, et con-
versa ad proprium bonum , aut ad exterius , aut ad B
inferius, peccat.
< a 1 1 ideo non sil nobis religio cultus hominum
mortuorum, qnia si pie vixerunt non sic babentur ut
lales quxraul bonores, sed illum a nobis coli volunt,
quo illuminali lxtantur merili sui nos essc consortes.
Ilonorandi ergo sunt proplcr imitationem, non ado-
raiiili propter religionem. Si autem male vixernnt,
ubicunquc sint, non sunt colendi. Quod colit ergo
sninmus angclus, id colendum cst eiiam ab homine
uliinio : quia ipsa boniinis natura id non colendo
facta Cst ullinia. Non cnim alinnde sapieus angelus,
aliundc bomo ; aliundc i!le xerax, alionde bomo :
sed ab una incommulabili sapientia et veritate. Nam
idipsuni aclum cst lemporali dispensalione ad salu-
icm iioslram, ut naluram liumanam ipsa Dei virtus ''
el Dei sapicnlia incommulabilis et consubstanlialis
0 Ex Auguslino, de vera Relig., cap. 55.
NSIS EPISCOPIS. MO
Patri et coxterna suscipere dignarelur, per quaiu
nos doceret id csse homir.i colendum quod ab omni
crcatura intcllectuali et rationali colendum cst.
i Iloo ctiain ipsos optimos angeios cl excellenlis-
sima ministeria Dei velle crcdamus, ut umim cuin
ipsis col.imus Deum , cujns contemplalione beali
suut. Ncque cnim et nos vidcndo angelos beati su-
mus, ant unquam crimus : sed vidcndo veritatcm,
per quam eliam ipsos diligimus angelos, et bis con-
gratulamur. Nec invidemus quod paratiores ct nullis
molcstiis interpedientibus perfruunlur : sed magis
eos diligimus, quod et nos tale aliquid sperare a
fommuni Deo jussi sumus. Et idcirco honoraraus eos
charitate , non scrvitute; nec eis lcnipls conslitui-
mus : ac per hoc nolunl sc sic honorari a nobis,
quia nos ipsos, cum boni suraus, tcmpla summi Dci
cssc novernnt. i
II.-co fidei nostrx munitissimum atquc aiiissimum
sacramentuni , ct cordi nostro (irmissimum chara-
cler imprcssum. Ilanc astruendo ct dcfendendo ve-
ritalem, opprobrium factus sum vicinis nieis , et
timor notis meis, in tantum , ut qui videbant nos,
non solum deridebant, scd etiam digito unus altcri
ostendebant. Scd consolatus est nos Paler miseri-
cordiarum et Deus lolius consolalionis in omni
tribulatione nostra , ut possimus ct ipsi consoiari
eos qui in omni pressura suut, de il!o (idenles, et
per illum in tcntationibus non deficientcs, qui nos
armis juslitix cl galea salutis inunit atque circum-
dat.
Explicit.
HBXHiiNISSIMO LEGTORI
D. JOANNES CHttYSOSTOMUS TROMBELLI,
Quanti sitprclii libcr illc, qiiem tibi.bumamssime
lector, exhibeo, haud obscure signilicat clarissimus
Frainisciis Antonius Zai liarias, duni cuin " « lum ad
bistoriamecclesiaslicorumscriptorum, lum ad rcrum
in causa Claudii Tauriuensis lconoclasloe gestarum
seriem, originesquc dignosccudas 'maximc uiilem »
esse docel : eainque ob causain sc eumdem librum
editurum fuisse ail, si diutius Pislorii dcgerc ipsi
licnisscl : babuissc tamen iu voiis prxslantissimum
Joanneiii Dominiciim Mansium, ul euin ederet b.
Revera exscribi illnm jusseral clariss. Mansius; scd
ubi novil, inedila veterum ecclesiaslicorum aucto-
riim scripta a nobis evulgari, quidquid exscripium
fuerat, ad ine misit,ut lypis prodcicra. Quam eliam
" Bibliotheca Pistoriens. pag. \", n. 11.
b Ibipag. C2annolat.l2, < Bi sunt Bibliorum loci,
de quibus XXX quxslicmcs instiluit Tlieodciniriis.
Eas liise iu ipso hoccodice idcni persequitur, et quid
in illis explanandum cupiat oslendit. Quam obrem
iion contemncndum Thcodcmjri opus ln»c cst, quod
in nostro codice cxsciiplum habemus. lulegriim
edere in animo babuil clariss. P. Joannes Doini-
nicus Mausi : ulrum id rcapsc prxsliturus sit,
ob rem viro prxclarissimo, et de bonis litteris optime
merilo, me plui imuin debeie profitcor.
Seil, ut aliqua dc Claudio Taurinensi eloquar, fuil
ille quidem, ut ea lerebat xtas (vixii auicm, quod
l> quisque novit, Carolo Magno.et Ludovico Pio impe-
ranlibus) liisertus, ac doctus, scd cx eorum littera-
toruin genere, quos scientia infiat, et ab Ecclesiaj
sinu rejicit; qui sua sectari cupiunl, non quse Jes.i
Christi, prxcipientis scilicet, ut credenda dogmala
non ex ingenio, atquc arbilraiu noslro dimeliamur,
scd ex vetere tradilionc, et Ecclesix consensione,
atqueapprobaiione. Id ne temcre loeutiis existiraer,
eos scriplores consule, quos, ne multo scrmoue
lcctori moleslus sira, in noia allcgo •'. Cseteruni
ignoro. Si diutius Pistorii licuissel immorari, pri-
dem loium ipse cvulgasscm cuin aliis liturgicis li-
bris, ctc. i
c Jonas Aurelianensis in libris dc Cultu imaginum
pag. 553 el subscq. lom. IV, part. i, Bibliothec* Pa-
trum eiliiio. Paris., in cujus piadalioue laudatui
Tbeodeiiiirus Claudio erranli fai ius ex aniico advcr-
sarius. Dungalus pag. 146, part. n, tom IV. Bcllar-
minus de Scriptori. Ecclesiast. ad an. 820. Labbeu»
C21
IN OPLS SUBSEQUENS TROMBELLl PR.EFATIO.
cain jam dudum oblinuit Claudius apud viros crudi-
los exislimationem, ul quicunque reperti sunt ab co
eluculirati libri, a catholicis eliam viris editi, atquc
adeo in Magnam ( quara vocant) vetcrum Patrum
Bihiiolhecam illali sint °. Atquc horuin quidem prx-
slantissimoruni virorum exemplo permolus sum, ut
nondum editasClaudii in Kcguin librosquxstiones, ac
responsiones in lucein eniittereni. Has continel co-
dex, quos cum aliis plurimis a ilariss. Zacharia cnu-
nieraiis.dcscriplisque, possidct PistoriensisEcclesia ;
scd ob ainaniicnsis sive inscitiam sivc negligenliam,
tam frcquculibus, lam turpibus scaleus erroribus, ut
initioputarimfieri omnino non possc.iitcomiiieniaria
ha-c emeiidarciilur.eaiiiquc ob causamparum abfuit,
iicsusceplum de iis edendis consilium prorsus abjece-
riiu : quis enim e.i edat, quae corruptissima esse no-
vit? Sed cumex stylo, qnem facile quisque digno-
scvt, quxdain ex Auguslino, qua?.dam voro ex Gre-
gorii> Magno deprompla, et in Claudii soluliones in-
ducta esse comperissem, in horum doctorum operi-
busea perquisivi, caque invcnia cum codire noslro
contuli; alque.ex hac quidemcollalione,pluraemen-
davi. Suspicalus autein, quod is, qui tam mulla ex
Aiigiisiiuo, etGregorio in rem suam deduxcrat.alios
quoque facile consiiliiisset, ex quoruin studiis com-
iiieniaria sua accrescerenl, alios Claudio xtate supe-
riores adii, el manifcsto eomperi (ut ea interea prx-
teream, qu.r de Euchcrio deinceps dicam), ex Beda,
alquc Isidoro, a:que adeo ex Kabano ipsius Claudii
a?quali plurima ciiiu dcpronipsisse , sic ut ex bisce
docloribus coagmeniaia sint li.ir, tjua: eiliiniis coin-
iiicntaria. Quanquaiu , quod ad Kahanunt altiuct,
li.md lemere suspicamur ea qu.r cx Hahano allega-
iiiiis, cx vetusiiure auciore, tam a Habano, quam
a Claudio fuisse dcsumpia. Porro ea, qino nunc evul-
gainus Claudii coiiiii;eiiiaria, uon ejus:!cm generis
suiii : sed uli.i quxdani copiosiora, acfusiora (atque
luec primum occurrunl) breviora alia, quaepostremo
loco sunt posita ; ac priora illa quidem alienis labo-
ribus ditueiuni inagis : alquamvis in poslerioribus,
idcoque in brevioribus uiulio pareius alicna verbaiu
rem suam deducat, non renuit lamen intcrduni eos
ipsus excilare, quos in prioribus commeniai iis allc-
de Scriptoribtis Ecclesiasticis. Cave ad cumdein an-
num; idest820. Oinliiiiis paritrr adcumdem annmn.
Ughelliusde Episcop. Taurin. Maliillon. pag. 92 ana-
leclo. editio. Paris. an. 1725. Trombelli de Cuttu
Sancto. dissert. n, vi, t> et 7, aliique inulti tum ve-
teres, lum nobis proximi scriptorcs, si Trombellium
e.xceperis, allegati ab Oudino.
» Pelrus Pesselicrus S. Germani Altissiodorensis
coenobila Claudii commeiilaria in Epistolam adOa-
latas edidit ; atque li.it quidem in parlcin secundam
toini l bibliolhecx vcterum Patrum illata sunt pag.
795 cditionis Parisiensis. Evulgavit porro Mabillon
prxfaiioncm in libros informationumluterce etspiritus
super Leviticum : prxfaliouem quoque expositionis in
Epislolas ad Ephesios pagg. 90, 91 et 92 analecl. cdilio.
Paris. an. 1723. Tanli verofecitPesselierus comnien-
taiia Cl.iiidii in Epislolam ad Calatas , ut hasc dc iis
tradiderit. t Ego quideincum superioribusdiebus illic
essem, variasque scientiarum gemmas evolvcrem,
quxsanenonpaucx in bibliotheca vetustissima dili-
genler asservantur, foile occurreruiit hujus Claudii
in omnes fermc Pauli Epistolas commeiitaria, qux
cmn excussis , ut lieri solet , puiveribus rapiim
percurrissem, niiralus illico superiorum atatum in-
cuiiam indignissimum putavi, lain prctiosum thesau-
iiini, lainque exquisitum jacere, ac magna cum Kci-
puhlicx-Chrisliaiue jactura tandiu delitescere. Quan-
tani studiosissimo cuique sacrarum littcrarumacces-
Sionem sic allaturus, dici profecto non pntest; pr;e-
sertim lumsplendore suoeaui lucemPaulina?. Icclioiii
allerat, ul ad ipsius arcana sensa, el abstrusos lo
cos explicandos aditum facilein prabere videatur »
023
A garat. Quod non dissimulat Claudius ipse; quippe
qui faleiur h proposilis a Theutmiro quxsliombus
i iiiiu ex suo ingenio, scd ex illuslrium dncioriiiii ju-
dicio, nequeex propria temeritate , sed ex alioruin
auctoritate salisfccisse > : prolitelur quoque c non-
iiulias i remanere indiscussas , quia nec in antiquia
translationihus aliquid exinde Irauslatum rcpererat,
nec in majorum nostrorum opuacuiis aliquid exposi-
tum legeral i : tuin haBC subjicil : i el linc mc ignorare
faleor, quia nec aliquid exinde legisse reminiscor.
Et idco deimperilia non crubesco quia iectione non
doceor, nec de periculo formido, quia qnx non intel-
ligo, docere non pra?siimo. i Quam quidcm consue-
tudinem cum alii mulii iis lcmporibus scrvaverint,
tum maximc servavitClaudius : ncc in his laiituiu,
qux nunc eviilgaiiius, commcntariis, vcrum cliam in
iis, qux in epistolas Pauli conscripsit, ediditque <t.
Hoc itaque comraodum ex ea comparalione rcluli-
mus, ut, si pauca excipias, qux cum in editis supe-
t> riorum scriplorum libris non invenerimus , cuin
exeinplari noslro conferre non potuimus, Claudii
scripta non inemendata prodirent. Quanquam eliani
hxc ipsa comparalio aliud emolumentum atlulit : in
hoc euim ipso, qtiod plerumque viliosum exemplar
dixi, aliquid prxstantis inlerdum exstat, quo perlici
possint jara edita lsidori, ct IScdx loca, qux Claudius
allegat. Suspicor equidcm non dertituros , qni Iabo-
rem hunc meum condcmnabunt, quandoquidem ea,
qux i copiosiora dixi, atquc eflfusiora > Claudii com-
uientaria, ca ipsa dicent, qux prxposito Eucherii
noiuine pridcm evulgata sunt. Scd neque ipsissima
omui cx parte sunt (discrimina cnim nonnulla sxpe
occurrunt) : ct eliainsi ipsissima esse vclis, cx la-
borenostrociiioluineulum nonleveasseqticris; quan-
doquidem uiauilcslo ex ea re comperiesClaudii esse,
qux Eueherio (ributa jam simt, et fortasse ab alio
longe posieriore, qui t.laudii laborcs sibi pioprios
fecerit , fuisse deinceps proprio nomine evulgata.
Quid quod ciijiiscunque tandein ca siul coinmcn-
'-' t.nia, cuin eiitendatissiraa, ct pixfationibus Clau-
dii, adnotationibus quoque non paucis oruata profe-
rani, an id humano leclori gratura non crit, acce-
ptumque? Vale.
b In prxfatione in prima commcnlaria.
■ In pr.efatione iiiseciindacommentaria.
d In piadalionc in Epislolam ad Ephcsios a Ma-
billouio edita tradit hxc : < Circa socordiam sensus
mei, epislulas beati jam dicti apostoli Pauli ad Ephe-
sios, atque adPhiiippenses, non tain ex majorum
iractatibus, quam ex dhcrsorum tractatuom sentea-
tiis, veluii mendicus non habens propriam segctcm,
sed post lerga mcicntium exaliorum segete congre-
gat sibi victum, ne biemis tenipore faiue periclite-
lur, ita et ego ex aliorum dictis, has brcvi stylo coni-
prehendi epistolas. » Et quxstione x secundi gene-
ris Commeniariorum : « Quid tamen ista significant,
in libro primo Operis hujus ex dictis Majorum no-
D strorum, ut Dominus dedit, et invenire potuimus,
jam exposiiuin esl. » Non omnia taincn, qux suis
inserit Commentariis , ex aliis deprompsissc, sed
nonnulia, de suo quandoque addidisse, hcc ipsius
Clamlii in Commeutariis in cpislolain apostoli Pauli
adGalatas verba dcclaraut : < largicnte Oeo in isto
quadragesima; teiupore cpistolam bcati jam dicti
apostolt Pauli ad Galalas ex tractalibus bcaloriim
Augustini, et Hieronymi Patnun pcrmixtis procu-
raviordinare senleiitiis. In quibus tractalibus cum ad
congruenteiii cxpositionera multa deesse ccrnerein,
verli nie ad alios libros prxfali jam p ,li is Augustini,
elexinde eam,qu:e inillis deeral, tractatiliiisexplerc
stiiilui cxposilionem ; nonnulla ctiain, utmihi visum
esl, intra iilorum locutionem, mea studui coiijuiigere
verba, qua: utramque expositionem absque scissione
conjuiigcrent, el lcgentis cxerccrent sensum, et fa-
stidiiuu facerent evitarc. »
(£3
CLALDIl TAiJIUMNSJS EPISCOPI
(!ii
XIX QDISTMES SLPER II6R0S REGUM.
Amahili magistro domino Claddio sctlis Tanri-
ncnsis episcopo THEUTUiiiiisaFilius vester, omnium-
qiic abliaiuni niiiiimus abha u in liomino aelernam sa-
Iutcni.
Mi pater ct magister, libruni Exoili qiicni misisli,
relegi, quo gaudio iinmenso gavisus siiin. Sieul c de
epislolismagislrigentium Pauliin aiia epistola qnam
misi ipse d, eoguoseeiis. Nnn et venerabilis Pater
Leidralh e quondam episcopus Laudensis, eum lioc
audisset, gavisus esl et ipsc, rogavitque eum milii
mullum ad scribendum f, et miratus fuit, curcpislo-
l.iin illi non misistis ex tanto lempore. Et promisit,
quod ipse suam cpistolam voliis inissurus sil : valdc
enim desiderat visionem vestram, si fieri |iotuissct.
Et si non visionem eorpoream, vcl epistolam 6. De
domno Nimbridio palre nostro archiepiseopo Narbo-
nense h quid dicam? Quani iiimieiiso fuit rcplctus
gaudio ; quoniam de expositione prsefali libri ei di.xi !
A Qnain bumilitcr cum mibi pctiit ad legcndum vel
scribendum! Et miratus fuit ct ipse cur veslrain
cpistolam ei non misistis Mitlile, qiwso, crebras
cpislolas in bispartilms episeopis, abbatibus ac mo-
nacbis, maxime si vobis placet , mihi filio vestro.1
Qui semperboca'Stuo et dcsidero. Inter cavtera rogo
illas quaesiiones de Rcgum > , quas vobis in brcvi
schcda misii. ) , ut mihi elucidalas mittalis, non so-
lum secundum bistoriam , sed etiam secundum alle-
goriam, vel Iropologiam. Priinum quantum ad bi-
sloriam stare polesl : Secundum si allegoria rceipit :
Tertium vero peromnia moraliiate. Nam et de illis
quaeslionibuslriginlaquas, Nolhelino l petentc, Beda
presbyter exposuit de prafato libro Uegum, ideo non
pelivi exponemlas vobis, quia uno in corpore, cnm
II exposilo de templo Salomonis sicut a pra'fato pres-
bytero Beda exposilum est, apud nos habentur. Intcr
haec omnia ut et ipsas qusesliones quas misi ' , cor-
« De Teiitmiro, seu Theodomiro, vel Tcuibniyro
isto h:cc tradit Mabillon : [pag. 92 analect. editionis
P.iris. 1725 in annot. adproefaliones Claudii] « Tbeo-
domirus, cui prior inscripta cst pr.efalio, Gallus ab-
bas fuii, praeeralque cenlum quadraginta monachis
siibrcgula S. Benedicti , ut ipse leslatur in epistoia
contra Claudiuiu scripta, cujus fragmenta rcfcrt Jo-
iilis in lib. iii Operis praecitali. Abbatem in Gallia
fuisse, non vero in Hispania uli aliquando suspicatus
suin, colligo ex Jon;e lib. i de eodem Claudio bunc
in modum loquentis : fertur in suyillutionc ejusdem
abbatis, toiiusgue Gallicanm Ecdesim taulte prolixi-
tatis vomisse libeitum, etc. At cujus loci abbas fuerit,
inihi bacleims incompertum. » Uovera a Tbeuiby-
niiro accusatiun fuisse Claudium ostcndit manifcslo r
ca ipsa Claudii pr.ofalio, quam sccundis Commenta-
riis in libros Regum praeponit ; qnam qiiidcm prada-
lionemdeinceps dabinms. Scripsisst autcm adversus
Claudium, declarant ca, quae ex Claudio adversus
Thenthmyrum scribenle allegat Dungalus.
b c Abba absque passim reperilur, > inquit erudi-
lissimus Ducange [in Glossario ad vocem Abbas}, et
liusc oxempla aliegat : < Abba Fclix apud Facunilum
llermianensem libro conira Mocianum. Idem ta-
men postea : Lampridius preshytcr, el abbas lliero-
solymUani monasierii. Abbo de obsidione Parisiensi
libro ii.
Tompestale sub liac Ilugo priuceps obil abba,
Alibi :
Eholus forlissimus abba.
Odo in vita S. Maioli : Et ub omnibus dominus, et
abbahonoratur. Bernardus Morlanensis dc conieinpiu
iniindi :
Oui beiie dispntat, ot cilo compiitat arte scholari "
Non pelil actibus, al pelit arlibns abba creari. »
Alia deinde exempla subjicit, qu;c si vis consule : no-
que enim opus estin reexploratissima copiosior esse.
•' in codice k-gitiir sivc, errore utique inanifeslo,
quem anie me notavit claris. Zachaiias.
d Vox ipse tam referri poiest ad Tbeiitmiruin mil-
tentein, qiiam adCiaudium recipientem lilteras. So-
lebantenim ea aetate,dum prastantera aliquem virum
alloquebanlur, pluraliverboeumalloqui,retentoqiiaii-
doipje singulari noraine illius, quem alloqiiebanlur.
In hac ips.i periodo: Mi pater et magisler, librum
quem misisti cognoscetis : el deinceps : miralus
fuil etipse, curvestram epistolamei non misistis. Mn-
lile ctc. Et rursus cxpressius : uno aduneiVur in
corpore, cl ul ipse nostis, etc... oratio mulliim ralet,
ut ipse nostis. ln epistola cliam Ludovico Pio missa,
qiueque praefalio quaedam est expositionis in episto-
lamad Ephesios: Obsecro ctemeiiliam vestram,ut non
mihi silis molestus cxactor, clc.
e Teldratlius legit clariss. Zaeharias. Scd levis-
simaestha;c varielas. Cajieruninomina ipsa exGcr-
manicis linguis desumpta non raro in vclustis cpi-
stolis, et diplomalibus expressissiine occurrunt. Dc,
hoc Lcidraih, seu, si vis Teldralboea consule, quai
Iradunlur in Gallia Christiana [de archiepiscopis
Lugdunensibus].
' Iinplexa.mea quidemscntentia.syntaxisliaec cst :
ex ca lamen facile eruimus rogatum fuisse a Lei-
dratbo Theutmirum, ut ad Claudium scriberet.
B In exemplari ad me misso ad luinc modiim legi-
tur : Et si non visionem corporea vel epislola. Dudum
vero nos docuerunl Baluzius, aliique viri eradili in
codicum leclione detriti, lineolam, quaj cuin supei-
posita alicujus voeisexirema? litlera? cst, m indicat,
qua vox ea clauditur, vel amanuensium negligentia
saene deesse, vcl codicis ipsius antiquitatc, et situ
obliteratani esse : quam propterea leclor substituat,
nccesse est.
h De vocc domnus consule qua? tradit Dncange in
Lexico. Quod ad Nimbridiuin liiinc atlinet, reliquj
veleres de eo silent.
■ Supple libro.
i Leidralb, aut si vis, Nimbridius, de qnibuspaulq
ante dixorat.
k In cxcmplari ad me misso legitur Nolbelino al
Noieloio legitZacharias,quicodicem ipsum inspcxit,
Utramque lectionem admitient vetusti codices, iis
scilicet tempofibus scripti, quibus lillcra: i nulla su-
perimponebalur lineoia, punctum nullum. Arbitralui
auleni idem clariss. Zacharias eum Nothelmum bic
indicari, qui Londinensis presbytcr primum fuit, tnrn
Cantuariensis archiepiscopus.
1 Inexemplari ad ine misso legitur mihi. Lcgen-
diim tamen arbitror misi : quod deinceps rcpeiit :
ego cnini nonper ordinem mitr.
625 QUjESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. 6-»6
rigatis, et pcr ordinem exponatis : ctquidqoid im- A 18. Cumqve imminerent vectes, el apparerent tum-
milates eorum foris sanctuarittm , elc. III. 8. 8. (At le-
pcrito serinone locutus fucrim « , ut magistcr, ila
discipulum eniendate. Ego enim non pcr ordinem
iuisi proplcr quandaui agililalem ct negligcntiam
scriptoris : vos vero. ut historia se habet , ordi-
nate.
1. F.l suscitabo tnihi Sacerdotem fidelem. I. Reg.
2. 33.
2. El nun cecidit cx omnibus verbis ejus in lerram.
1.3.19.
5. Et percuszit de populo tepluaginta viros, ct
qitittquaginta plcbis I. C. 19. (Vulgatus lainoii in-
terprcs liabel : quinquaginta miilia plebis.)
i. Ex qua die mansit area (Vulgatus addit : Vo-
mini) in Carialltiariin, mutliplkuti sunt dies ejus
ctc. I. 7. 2. B
5. Quod ail Jonallian ad David : Si vixero, facics
mihi misericordiam elc. 1. 20. 14.
(>. b Fecit Salomon festivitalem cclebrem el om-
nis Israel cum eo. III. 8. 63
7. //i diebus cjus wdiftcavit dc Achiel de Bethel
llierico. III. 16. 34. (At Vulgatus babel : Iliet de
Bethel.)
8. IIwc faciant mihi dii, ct luvc addant, si suffe-
ceril pulvis Samaria; pugillo universi populi, qui sc-
quiiur me. III. 20. 10. (Sed Vulgatus babcl pu-
giltis.)
9. Tertia pars vestrum inlroeal Sabbato, et obser-
vel eicubitum domus regis. IV. II. 6. (At in nostra
versione legilur cxcubias.)
10. Quod ait Abigail ad David : Si cnim surrexe- ^ principcs etc. IV. 21. 14.
gcndum eminerent, uli babet communis lectio.)
19. Produxilque filiuin regis, ct posuit super eum
diadcma, et lestimonium. IV. 11. 12.
20. El non fiebal ratio iis hominibtts, qui accipie-
banl pecttniam. IV. 12. 13.
21. Ipse percussit Edom in valle Saltnarum.
IV. 15. 7.
22. Ipse restitnel terminos Israet ab introilu
Emalh. IV. 14. 23.
23. F.l ttnaqmrqite gens fabricata est dettm suum.
IV. 17. 29. (Lectionem bane proponit rectissime
Vulgata, el sequilur clariss. Zacharias : at in exent-
plari ad me misso legitur domttm suain.)
21. Ubi cst deiis Emath, el Arphath ! Vbi elc. IV.
18. 34. (Vulgata Arphad.)
25. Ascendit umbra decem unets. IV. 20. 9. (At
lcgendum est cum Vulgata : Vis, ut ascendat, etc.
tiisi vis indicari versic. 11. jam descenderat, etc.)
26. Qutv habitabat Jerusalem in secunda. IV.
22. 14.
27. Contamtnavit quoque Topheth, quod est in
valle filii Ennon. IV. 25. 10.
28. Abstnlit quoque equos, quos dederanl reges
JudaSoti. IV. 25. II.
29. Excclsa quoque, qua; eranl in Jerusalem, ad
dextcram parlem montis o/fensionis, elc. Ibid. v.15.
30. Et transtulit omnem Jerusatem, et universos
rit homo aliquando persequcns le, elc. I. 23. 29.
11. F.l prtvcepil, ul doccrent fitios Juda arcum.
II. I. 18.
12. Et percusstt iloab, el mensus esleos funiculo.
II. 8. 2.
13. Ipse essct quasi tenerrimus ligni vermicutus.
II. 23. 8. (Vulgalus halict est.)
14. Ipse descendit, ct percussit teonein in mcdia
cisterua. II. 23. 20.
15. Do teinplo, quod habebat triginta cubilos in
altitudincm. Et iu Iibro Paralipomenon hnbebat cen-
tutn viginti. Reg. III. 6. 2. II. Paralip. 3. 4.
16. Ostium mcdii laieris in parte erat domttsdex-
tenv. III. Reg. 6. 8.
llasqusestiones triginta, atque aperliones illarum,
si prudenli;e vestrre placet, cum illis qusestionibus
de pracdicto libro Reguni, quas niisi sanctilati vcstiac
explanandas, cum a vobis explanatac fuerint, ordine
suo, uno adunentur in corpore, et tit ipse nostis
et vestram pnefalionem, et meam pelitionem, quasi
prxfatiunculas in capite explanalionum, de prafalis
qiunestionibus adnotale, el in omnibus seripturis,
quas islis in parlibus mittitis, mei non obliviscami-
ni ; sed scmper admonere dignemini quid agere de-
beam. Maxime in oralionibus obsecro, ut ipse ro-
getis Dominum pro me, et per studiiim veslrum
alii eliam rogent. Si enim unius jusli orutio mut-
tum valet (Jttc. 5. 16.) ul ipse noslis, quanto ma-
17. Texilque domitm laqueariis ccdrinis. III. 6. 9. gis mullorum assidua ? Vale, mi pater, et in spiri-
lualium filioruiu prosperis sempcr polle.
Claudius unocorpore compleclatur, et cxplicalas, il-
luslratasque Theulbmiro remitlat. C:eierum, sive is,
sivc alter proposuerit, tani flfae, qua n aliie, quas
deinceps recenset, dissolvend;e erant, atque illustran-
dae, ejus rogalu, a Claudio.
b Sequor prorsus exemplar ad me missum : nam
eliliun a P. Zacharia quacstiouem hanc, et tres sub-
sequentes collocat post eam, qnae ad hunc modum
imipit : Cumque imminerent vectcs, et ordine XIX
esl. Tum vero chronologiam sequimur, et Ecclesia
slic;e Historise scriem : Quam tanien in his qicestio-
nibus proponendis minime a Theulhmiro fuisse ser-
valam aflirmal ipsemct. Recole nuper dicla : per
ordinem exponntis Ego enim non per ordinem
miii, ctc.
(At in Vulgala babetur : tcxit qttoque.)
a Ancepsh;iereo imni legendum sil, fue rit, an fuerim.
Postrenium hoc clariss. Zacharise ulacet. Et revera
subiustice dc episcopo loquitur Theutmirus, si de
piopositis a Lcidratho, aut Ninibridio qujesl.ionibus
h;ec pronuntiet : ut magister. ita discipulunt enun-
date. At ab horum altero fuisse proposilas bas Iri-
ginta qiitfsliones, quarum soliilionem Theuthmirus
elllagitat, indicare videtur ipsemet Theulhmirus, cum
ha-c siihjicii : bas t qu;esliones XXX atque aperlio-
nes lllarum, si prudenliaj veslrse placet, cura illis
quEestionibus de pradicto libro Rogum, quas misi
sanctilati veslraj explanandas, CLima vobisexplauat;c
mcrint, ordine suo, uno adunenlur in corpore. >
«Bagitarevcro se.utet barum, el earum cliam, quas
ipse ad Claudium solvendas misit, ct cxplicandas,
Ftiit vir unus de Rtimatha in Sophin dc A Dci juccns invenitur Dagon : el poslca lcrlia die.)
f>27
1.
nwntc Fffraim, el nomcn ejus HeUnna. Et post
panca. llabtiit uxores duas : nomen uni Anntv, et
twmen secttndiv Feimemv. 1. Ueg. 1. 1. ct 2. Quid
significat vir islc : vcl dux uxores cjus, nua fe-
cunda, alia infecunda? Et cur de Anna scribitur :
quod afjligebat quoque eam amulii ejus, ct vche-
mcntcr angebat? Et reliqua vers. fi.
4. Cntn redeunte lempore ascenderenl templnm Do-
mitli, ct sic provocabat eam. Porro illa ftcbat, et non
eapiebal cibum, usque duni dicit : Vuttusquc ejus
non sunl amplius in diversa mulali. Et reliqua.
v. 7. ctc.
5. Exullavit cor tneum in Domino, usqne dum di-
cit : Dominus judicabit finem terrtv, et dabit itnpe-
CLAUDH TALRINENSIS EPISCOPI
C28
10. Yiri qunque, qui morlui non fueranl, percu-
liebantur in seerctiori parlc tiatium, usque dum di-
Clt : Sed el satrapw Philistinorttm scquebanlur arcam
Domiiti, tisque ad tcrminos Belhsame. Ibidcm vcr.
posticmo, scu 12, usque ad fincni vcrsiculi 12 ca-
pitis siibscqucntis, id cst 6.
lf, Porro Belhsamitw metcbnnt trilicnm, usque
dum dicit : At uibe murala usque ad villam, quce
erat absque muro, el usque ad Abet magnum, super
quem posuerunt arcam Domini. Propter quod dicit
Abel mngntim ? Et leliqua. Indicantur hic vcrsiculi
13, et subscqucnles usque ad 18 (eo comprehenso,
capilisG.)
12. Quare dc Samtiel scribitur, quod judicaverit
rium regituo, et sublimabit cornu Christi sui. Cap. B Jsracl cunctis diebus vila; suce, cum in vita sua
2 1, usquc ad 11.
i. Samuel autem ministrabat anlc fnciem Domini
puer accinctus cphot >>, quod crnl cpbol, usque
dum dicit : abierunl in locum suum. 2. 18, 19, 20.
5. Visitavit ergo Dominus Annam, et concepit ct
peperit tres filios, ctduas filias : (Ibidera v. 21.) Et
ipsa supra propbetans dicil : Slerilis peperil pluri-
iiio*. (v. 5.) Alibi pepcrit septem c. Quid sibi vull
hoc?
6. Cur dicitur per virum Dei ad Hcli : Quare nb-
jccisli mtmera mea, et victimam mcam, quatn priv-
cepi, ut o/ferrelis in lemplo, usqiic dum dlcit : Qui
conlemnunl me erunl ignobilcs. Ibidcm v. 20, et 50.
(Scd cum aliquo discrimine Vulgala sic vcrtit :
Quare calce abjecistis viclimam meam, ct muneia C cap. 9. 2.
ainiscrit principatum ? (Consule vers. 15, et subse-
quenles capitis 7.)
13. Cuin unxisset Saniuel Saulem in rcgem, ait
ad eum : Cnm abieris hodie a me invenies duos viros
juxla sepulcrum Ruchel, in fmibtis Benjamin in me-
ridie salientes magnas foveas. Et liberaois popu-
Inm ejtts dc manu inimicorum ejus. cap. 10. 2. (Sed
iniiliiiiii distat codieis hujus intcrprctalio a Vulgata,
quam consulas volo.) Cur Saul bis ungitur ? Et Da-
vid tertio ? El reliqna.
11. Quare de Saul scribitur : filius ttnius anni
eiatSaulcum regnare cccpisset, et dtwbus annis re-
gnavil stipcr Israel, cap. 15. 1. cum snpra legatur
quoil ab humero el sursum eminerct onuii populo.
ntca, quce prcvccpi, ut ojferrentur etc.)
7. Ecce dics vcniunl, et pracidam brachium tuum,
et brachium domus patris tui, ut non sit senex in do-
mo tua. Et eidebis Christum a:mulum tuum in uni-
rersis prosperis Israel, usquc dum dicit : comedam
huccellam panis. Ibid. v. 51. usquc ad fincm capi-
tis. (Sed Vulgala non nihil distat : habet cniin : El
videbis ccmulum tuum in templo, etc.)
8. Puer autem Samuel ministrabat Domino coram
Ucli, usque dum dicit : Nec poterat videre luccrnam
Dei, priusquam extinguerctur, et Samuel dormiebat
in lemplo Domini, ubi cral arca, elc. Cap. 5. v. 1,
usquc ad terlium. (lloc quoque conipielicnso, sed
cum discriminc, quod in Vulgala lucc habcntur :
ncc polcrat vidcre : luccrna Dci, anlcquam cxliuguc-
rrlur, Sumucl. clc.)
9. Quid significit, quod area Dci translala a Pbi-
lislxis, cl in teinplo Dagon posila, altera die anie
arcam Dci iuvenilur Dagon. Terlia dic caput, elpal-
ma? cjus dua' abscissiv eranl supcr limcn, ej ipse
truncus remanseral. El rcliqua.cap.5.v.l,2.3.4.cl5.
(Si clarius idvisexpressum, sic corrige : onle arrai»
» ltcco'.c annotalioncm II.
h F.pliol, cl siniilcs voccs p;\ulo alilcr conscri-
ptas ac Vulgala habcal, ct Hebraica bngiia cxpo-
scal, rcfcr iu consucludincm caruin regionum, quas
incolebat Thciithniirus ; aui, si v^, in ainanuen-
sem : solcnt euiin |quod dmlnin crilici animadver-
terunt] inipcriti amaiiucns^s, ii pncsertini, qui ex
15. Cur in eoilcm libro scribilur : Quod faber
[crrarius non inveniebalur in tota terra Israel ; et
quod rclunsiv erant acies vomerum et ligonum, et
tridcntium el securium, usque ad stimvtum corripen-
dum. Et reliqua. 13. 20. 21. Unde haec sine fabro ?
l(i. Quare de Jonathan scribitur : quod extende-
rit manum, et inlinierit in farum mellis, quem cum
comcdisset, illuminali sunt oculi ejus. 14. 27. Quo-
modo inlinxit, si non vidit? Si vidcbat, quomodo
illiiminatns est? Et reliqua.
17. Cuni Dominiis misisset Saul perculere pecca-
lorcs Amelech, cur pcpercit Chineo, dicens post
pauca ? Tu ciiim (ccisli misericordiam cum omnibus
filus Isrnel, cum ascenderent de j¥.gyplo. Et reliqua.
' 15. I., 6. Quis esl hic Cbincus ? et ubi lcgilur
huiic inisericordiani fccisse ?
18. Cur Samtiel dixil Agag rcgi ? Siccine separat
atnara mors ? llsque dum dicit in frustra concidit
Samuel Agag coram Dotnino. 15. 32. el subscq.
19. Curde David scribitur, quod co temporc, quo
vidcral Saul David cgredicnlem conlra PhilisUcos,
ait ad Abner principera mililix : De qua stirpe de-
diclanlis vocc conscribunt, ad eum modum voces
scripto cxprimcre, quo ipsi pronuntiant : mnlti au-
tem liileras f, ci rf promiscue usurpant, et alteraui
ahcruis loco adhibent.
r Vidc qu.ne annotatione nona ad scrmonem S.
Anlipalri iradidi.
6-29 QlMiSTlONES XXX SLPED LIBROS REGUM. 630
tcendil hic adolcscens, Abner? Et reliqua. 17. 55. A et cum audierts sonilum gradientit in cacumine piro-
rum, lunc iinbis pra?lium, ustjuc dum dicit : el per-
ctissit Philisiiim de Cabaa usiitte dutn venias lazer.
Cum supra legalur quod armiger Saul fuissel Da-
vid antea, cl cilharam in eonspectu ejus percutie-
dat. Et reliqua. 16. 21., 23. Et cur Golialli spurius
dicebatur? 17. 4. 23. El addidil Jonalhan dejurare
David.10. 17.
20. Cur David conlra Philislacum pergens adprae-
liandum, arma Saul portare noluit, sed quinquc
lapides de torrente in pera sumpsit, tamen uiiuni
soluin projecit, et Pliilistaeuai percussil ? Et rcliqua.
17. 39. -40 et 49.
21. Quare Saul iratus disitad Jonathan niium
smiiii. Fi7i mtilieris virum ullro rapicnlis ? 20. 30.
22. Cuin David fugeret anle Saul, vcnil ad Abi-
mclech.in Nobe. Et roliqua iisque dum dicii : porro
t>iG hac potluta est. 21. 1.5. Unile erat polluta ? El B
addilur : /io</it; sanctificabilur in vasis mets. v. 5.
23. De Ceila civilate, quain oppugnavil David
si aliud nomen habuissct, an non. Ciim minime re-
colo quod de hac civitate mentionem faciat Scri-
ptura, nisi in propheta, ubi legitui : Ycc Ceita,
Ceita civitas, quam oppttgnavit David.
24. Quomodo intclligcndum c-t de Saul, quod in
exlremis consulucrit pythonissarn ? El legitur, quod
suscitaverit ci Samuel, et dixerit ei Samuel : Cras
lit et filii lui mecum criiis : Si juxta litteram stare
potest, ut SjiiiucI suscitaret pythonissa. 28. 7.
et seqq.
25. Cur Gelboc montcs a David male lieantur
in morle Sanl, et filiorum cjus? II. Heg. 1. 21. Si
juxla liltcram slare possit.
26. Quomodo inlelligendum esl hoc quod David
plangens Abner, maledicensque Joab, dixit : Non
deftciat de domo Joab fluxum seminis sustincns, et
teprosus : lenens (usiim, et cadens gladio, indigens
pa»e?If. 3.29. Et reliqua.
27. Quid significal quod fitii Remmou Berolltitw,
Rechab el Baanna ingressi sunt fervente die domum
Isboseth, qui dnrmiebat super stratum sttum meri-
die, usque dum dicit : prcecepit David pueris sttis
inlerficere eos : caput autem Isboseth tulerunl, et sc-
pelierunt in scpulcro Abner in Ebron. II. 4. 5.
Et reliqua.
28. Et abiit David, et omites viriy qni crunt cum
eo in Jerttsalcm ad Hiebuswum habitatorem terra; :
Et rcliqua. v. 32. etc.
32. Quare percutitur Oza, qui manu tenuit ar-
cam Domini, ne laberetur e plaustio in lerram.
Et quid significel temcritas ejus, vcl recalcitralio
bobum , qui trahebaut eam. Et reliqua. 6. 6.
7. clc.
53. Cumque inlrassct arca Domini in civilate Da-
vid, Michot filia Saul prospiciens per fenettram vidit
David regem subsilienlem, alque saltantem coram
Dotnino, et despexil eum in coide suo, usque dum
dicit : Ero humilis in oculis meis. Et reliqua. 6.
1G. usque ad 22. versieuluin (eo comprehenso.)
54. Cur Natban dixit ad David, ut aediflcaret do-
mum Domini, el postea probibuil eum. Et reliqua,
usque dnm dicit : sccundum omnia verba hcce. Et
posl pauca. Sic locutus est Nathan ad Duvid. El
rcliqua. 7. 3. ete.
55. Post h,rc percnssit David Philistiintf cl humi
tiavil eos, el lulit frenum tribwi de mnnu Pkilislitm,
et percussit Moab ct mensus csi eos funicuto cocequans
icrra% ct reliqua. 8. 1. 2. etc.
30. Joab attlem filius Sarvitr erat super exerci-
tutn : porro Josaphul filius Altilud a cominentariis.
Et Sadoch fiHus Achitob, et Achimelcch ftlius Abia-
thar sacerdoles, el Sarujas, scriba. Bunajas filius
Jojadtv super Cerethi cl Phelethi : fi!ii aulcm David
sacerdolcs erant. 8. 16., 17., 18. Qui erant Celetlii
cl Pheleibi ? Vel lilii David quomodo erant saceido-
les, cum non essent de tnbu Levi ? Et reliqua.
57. Cur de Absalon scribitur, quod ercxerat sibi
titiilum, dicens non habeo filium. 18. 18. cum in ee-
dem libro supra scripium sit, quod habucrit tres /S-
lios, el unam ftliam nvmine Thamar eleyanli formn ?
Et reliqua. 14. 27.
58. Quare autem inler numenim fortium David
scribalur dc uno quolibet eorum, hocc, vel alia fecit,
sed usqtte ad tres non pervenit. Qui fuciint hi tres ?
aut cur hoc scribilur? 23. 19. ctc.
59. Quare culpatur David per numerationem po-
puli. li. Heg. 24. 1. Cum Josapbat, caelerique reges
populuni nuineravcrint, et inculpabilcs, ct sine vin-
dicta pcrmanserint ? et ca3tera usque in finem. IV.
dictum csl David nb eis non ingredicris huc, nisi ubs- Reg. 3. 6. (At quod hie de Josapbat dieitur, de Jo-
luleris cac&s et clattdos diccntes : non ingredietur
Duvid huc. El rcliqua. II. 5. 6. etc.
29. Co';)i( autem Duvitl arcem Sion . htec esl ehi-
tas David. Quid esl ttrcem ?
30. Proposuerttitl eitiin in die illu pramittin, qtti
percussissct Ilicbttsirunt, el teltgissct domatum ftt-
sculus. (Icgendum ut arbitior cst ciuis Vulgata f\-
stuias, et abi ulisset ctuudos, et cwcos odientes ani-
mam David, nsquc dum dieit : Dominiis e.rercitititiii
erat cttm eo.) Ibi. v. 7. el seqq.
31. (,'um quadam vicc venissent Philisliim conlra
Da\ id in vallc Raphaim, et tpse consuluil Dominum.
V.iit respondil Duminus : Gira pusl tergttm pirorum,
ram, cum quo loedus inicrat Jusaphat, diecndum
cst. Uxc habct Scriptura : Egressus est igitur rex
Joram in die itla de Samaria, el recensuit universum
Isracl, misitque ad Josaphat elc. Ab Amasia tanicn
rege Juda- minime inalo, reccusilos fuisse subdilos,
discinius e\ II. Paral. 21. 5.
40. Cur de David scriplum esl, quod senuerat,
cum scpliiaginia non Mipergressus sit annos. el oper-
ius vestibus non calefiebat ? Et quod inventa adule-
sceniula speciosa Abisach Suitamiie, dormiebat cum
rege, el minislrubal ei : rex vero non cugnovit cam ?
III Ueg. 1. 3. cuin iu fortiorc ailate legamus, et vi-
deamus cum feminis coirc viros. Ei reliqua.
C3I
CL.UDI1 TAl KINENSIS EriSCOPI
41. QiiiJ sibi vult q'io.l David ultinio vitiv SUX A ligna lliinu ? Et poit pauea ditit
652
non smit allala
tempore, Salomoni filio suo pnvccpit dc Joali, et
Scmei, quibus ante pcpcrccrat, ne irmltos cos di-
luitteret, sed deduceret canos eorum cvm sanguine
in infcruo ? Ilii. 2.5. 8.
42. Quid csl quod dixil de Joab ? posuit cruorem
prcelii in baltlteo suo, qui crat circa lumbos ejus, c.t
in calceamcnto suo, quotl crat in pcdibus ejtts.
Ibid.v.5.
45. Qnid significet Adonias, qui Abisac pelivil
in conjugio, pro qua re a Salomonc pnecipitur oc-
cidi. ilii. v. 20. etc. Et quid esl, quod frequenter
scribitur in hoe libro? Hcec facial milti Deus,el ha?c
adtlat. Ibid.v. 25. etc. Eral Iioc sacramenlum,
an nou ?
hujuscemodi iliina, ncque visa usqnc in prcesen-
lem iliiMii. 10. II, el 12. El quid Ophir, et ubi,
unde fucrunt allala? 5. II.
55. Cur allare bolocauslorum in tabernaculo, et
in tcmplo ox ligno qiiidem faclum, a;re auteni co-
operlum. Exo. 58. I. ab igne non consumcbatur,
ciim jugilcr ignis ardcrct iu eodem altari ?
54. Fecit Stilomon ducenla scula de auro puro.
10. 10. Et post pauca : Posuitque ca rex in domo
silvw Libani. 17. Si silva Libani Salomonis crat,
cur ligna cedrina non pracidebat ex Libano ?
55. Fecit quoquc, ut tantii esset abuiutantia ar-
genti in Hierusalem, qitanta ct lapidum : el cedro-
nim praibuit muUitudinem quasi syccmoros, qui na-
44. Ditexit autem Salomun Dominum ambulans in B scuntur in atmpeslribus. Et reliqua. 10. 27.
pra-ceptis David patris sui, excepto quod in excclsis
ambulabttt, et accendebat tltimiama. 5. 3. Quid erat
cxcelsa, quod froqucntcr in boc libro Icgilur? Et cur
Samuel uon culpatur, qui in excclso legilur immo-
lasse? (I. Reg. 9. 12. 14.) III. Reg. 5. 2.
45. Quid significent illae du;e mulicrcs merclrices,
quac venerunl anle Rcgcni Salomonein ? III. 5. 16.
46. Vorro Giblii prtrparaverunl ligna, cl lupides
ad wdificandttm domum. III. 5. 18.
47. Cum legalur expressius in libro Regum. III.
8. 9. absquc Paralipomenon II. 5. 10. quod inarca
r.on essel aliud, nisi duae tabulae Iapide;e, qnas po-
suerat in ea Moises. Ei reliqua : cum Apostolus
seribat ad Hehraos. 9. 4. quod in arca suiit tabulw,
56. Reliqitum autem verborum Salomonis, el om-
ttia qua' fecit, el sapientia ejus, ecce universa scripta
sitnt in libro verborum dierum Salomonts. II. 41.
Qualis esl liber, scire volo.
57. Cum Helias ante Jesabcl fugeret, et venissel
ad montcm Dei Orcpb, et mansisset in spelunca, et
factus fuisset ad eum sermo Doniiui, posl pauca re-
fert Scriplura. 19. 2. 8. Ecce Dominus transit, el
spiritus grandis el fortis subvertctts monles, et con-
terens pctras, usque dum «Jif.it, el derelictus sitm
ego solus, ct quarunt tinimam, ttl auferunl eam. 19.
11. 11. elc.
58. Cum Hclias dixerit de Acbab? Si mortuns
fneril in civitalc, comcdcnl eum canes. Si auteiit in
Virga Aaton, el Manna, Si non erant, cur Aposlo- Kj agro, comedenl eum volucres cocli. 21. 21. quomo
lns dixit ? Et si eranl, quis ea niisil ibi ? Et si fue-
rit isla virga Aaron, unde in /Egipto fuere signa
facta, et in mari, alipie iu heremo, an alia? et quid
de ipsa Arca faclum est ? vel si sit unquam {videnda
ut puto) visura ab omnibus.
48. Cum nebula iinplessct domum Domini, ait Sa-
loinon : Dominus dixit, ul habilanl in ncbula. 8. 10.
11. 12. Libi legitur quod Doniinns dixissel ?
49. Si in Teinplo, ubi eral Altare incensi, et can-
delabrum, et lucernse, misss sint proposilionis pa-
nes ? Si introibanl ibi alii, nisi ordo Sacerdotum et
Levitarum : Et si ibi crat convcntus plebium? Aut
si soli Saccrdotes, sive Levitse (Supple. dcgcbant,
scu illttc ingrediebanlur ?)
50. Dedil Salomon Hirain viginti oppida in lerra
Galifaeae, qua; cum non placuissent ei, appellavit ea
terram Cabul usquc in diein lianc. Quidesthoc?
"Scire volo. 9. 11. 12. 13.
51. Qniil sibi vnlt, quod Moiscs in licremo ad
constructionem tabernaculi, non ex alicnis, sed cx
Ilebr.vis habuii conslructores ? Exo. 55. 50. el sub-
scq. (Dcesse videlur pars allera qusestionis : cur sci-
licet Salomon virum Syrum adduxit ad templi, et
suppclleclilis saera conslruelionem ? Misit quoque
rex Salomon , el tulit llirum de 1'gro. III. lleg.
7. 14.
52. Fccitque Salomon de lignis lliinis fnlclira
domus Domini, ct domus rpgis. Cujus gencris erant
do veriim cst, cum ipse pcrlatus fuisse legalur, in
Samariam , el scpullus in sepulcro suo ? 22. 37.
nisi tanluin quod cunes lambuerint Itabenas. Ibid.58.
Et non comederint.
59. Cur Eliseus mitlens piierum siuun ad suscita-
tionem filii Sunamitis, pnecepil ei dicens : Si oc-
currerit tibi homo, non stilutcs eum.et si salulavcrit
lc quispiam, non rcspondeas ei. IV. Rcg. 4. 29.
60. Nuaincn princeps mililite regis Sijria\ Et
post panca : Ver illum cnim d<di! Dominus salnlem
Stjriiv. 5. 1. Qu:e fuit illa salus ?
61. Fr.cla esl fames magiia in Samaria , el lan-
diu obsessa est, dottec venundaictur caput asini oclo-
Tj ginta argenteis, el quarla pars capi slercoris cotum-
barmn quinque argenleis. 6. 2I.Quidesl capi sler-
coris ? (Sed vulgata rccle hahel pars cabi stercoris :
quani ob rcin dicendum est : quid esl quarta pars
cabi stercoris?)
62. Quid cst quod Denadab rex Syrise misil Asa-
hel ad Heliscum consulens, utrtrm sanari possilab
infirmitate sua, an non ? Cumque ab eo responsiim
acciperet, et redisset ad Doininum suiini, refert
Scriplura . Tulit stragutum, el iivfudit aquum, el
expandit supcr facicm. 8. 7. 15. elc.
65. Cur Jolias rex Israel ad Amasiam regem
Juda remisitfdicens : Cardus Libani misil ad cedrum,
qtia; est in Libano dicens : da filiam tuam ftlio meo
u.rorem, transierunioue bestia? sultus, qutv nint in
£53 Ql.-ESTIONES XXX
Libano, el conculcuverunl cardum ? IV. Reg. 11. 9.
61. Quare de Jeroboam liiio Joas scribitur : ipse
restituil terminos Israet ab inlroilu Emalh usque nd
mare soliludinis, juxta scrnwncm Domini, quctn lo-
cutus csi pcr servum suum Jonam fiiium Amuthi
Prophetam. Jon. 1. i. Ulji Jor.as Iwec Iocutusfuil ?
It. 25.
6"5. Cur de Joathan rcge Jmia scribilur? ipse
wdificavit porlam domus Domini sublimissimam.
15. 55. Nunquiil a Salomone antca aedificala non
fuerat? an novam conslruxit ?
CG. Cur de Ezechia scribilur : poslquam dissipa^
vit excelsa, et contrivit statuas? Et smceidit lucos,
confregitqne scrpentem ancum, quem fecit Moyses ;
xocavitque eum Naastau. (Noheslaii Vulgata). 18. 4.
Et reliqua. Quid est hoc ?
67. Cur per Esaiam ad Ezechiam regem dieitur?
Ecce dies veniunt, et auferenl (Vulgata Iransfercnliir)
omnia qna1 sunt in domo ttui, el qucs condiderunt
patres lui in Babylonem : non remanebil qnidqumn,
ail Dominus, sed de filiis quas generabis, erunl eu-
nuchi in palatio regis Babylonis. 20. 17. 18. Qui
fuerunt isli eunuchi ?
68. Quid sibi vult quod post plurima ile Josia
SUPER LIBROS REGUM. Gj4
A seribilui : et efferri \ecit tucum de domo Domim, fo-
r«s Uierusalem in cunvalle Ccdron, et combussit eum
ibi, cl rcdegil iu pulverem, el projccit super sepulcra
vulgi ? Quid est iste lucus ? aut qu;c scpulcra
vulgi? 23. G.
69. Destiuxil quoquc el idola (Vulg.ita wdiculus)
cffeminatorum quce eranl in domo Domini, pro qui-
bus mulieres texcbant quasi domunculas tuci. v. 7.
70. Et deslruxit a.as portarum in introitu hostii
Josia- principis ciiitulis usque duni dicit de saccrdo-
libus ezcelsorum comedebant azima in medio fra-
trum suorunt. o. 8. ct 9.
71. Tulit quoque ptincipes militim Saraiam sacer-
dolem primum, el SopHoniam sucerdotem secundum,
et tres janilores : et de civitate eunuchum unum. Et
B post pauca: Et Sopher principcm exercilus, qui pro-
bubat tirones de populo terra\ Propler quod dicit
sacerdotem primum, et secundum ? vcl cumichum
unmn, et tres janitores? vel qui sunt lirones ?
25. 18, el 19.
72. Subtevavil Evilmerodach rex Babylonis anno,
quo regnare coeperal, capul Joachim regis Juda de
carcere , et locutus esl ei benigne, usque dum dicit.
Omnibus dicbus vitte siuv. Ibid. v.27. etc.
HACTENrS TIIEUTMIRUS : AD HUNC POUBO MODt IM IIESPONDET CLAUDIUS.
Compellit, et conslringit mc, fraler Christianis-
siuie, Thculmire, tua a opportuna inultimoda in-
quisitio, non necessitatc, sed quod est vehemen-
lius, charilatc, ad multorum exire oublicuni, for-
inidandumquc judiciiirn : illorum videlicet dico, qui
sccundum faciem, et non jusinm iioverunl judicare
judicium ; ob hoc videlicet quod in opusculis nostris,
in expositione Pentateuchi, atquc libri Regum, et
tuam petilionem, ct meam prsefatioiiem in capitc
poncre jubes ; quod niiiliis noslro tempore pracsum-
pluosum cssp videtur. aique ridiculum. Qui si verum
nomen >• praefalionis nosseut, non puto ista diecre
potuisscnt : quia praefatio primi operis loculio cst,
ct c praelocutio librorum, quac ante causas narra-
tionum ad inslruendas audientium aures coaptatur,
Dicla aiitein prxfalio, quasi prxlocutio, id est pri-
ina locutio, et alio noinine prologns, id cst sequen-
lis operis prafalio, est, el initium loculionis, et ca-
put compositionis, quod cl alio nomine dicitur
piiiaiiiiuui; proccmium euiin est iuilium docendi, et
p.rincipia librorum, qua: ante causse narralionem
ad iiisliuendas audientium aures coaptantur. Cujus
nomen plerique lalini perili ila posucrunt. Sciat
quisque ille est, noslro tcmpori scieniiam, iion no-
strae scienliae seribendi lenipus deesse : scilicet
lcmpus per omnes Sciipiiuas disscrendi esse, si
Spiritus sancti gratia cuiquam dignalur adcsse : nec
0 Aibitror legendum impoi tuna.
b Einenduvi mauifeslum amanuensis crrorem
Iranscripsit cnira librarius nosler veri nominis pr.e-
falionis. Si quis Iegi nialit verilulem fid est ver.im
etymologiani] nominis prtefalionis, etc, ego minime
ohsistam.
0 ProJocutio legitur in excmplari ad me roisso :
perjudicandum quo quisque tempore scrihat ; sed
hoc solummodo discernendum, utrumnam vera, et
catholica, an falsa, et haerelica sint, qu* scribit.
Et quia tu saepe a me requiris multarum rerum ab-
solutionem, niaximeque in Pentateucho, alque libro
C Rcgum, qui ei antiquiores, ct obscuriores caeteris
libris divinx legis sunt, el magno intcrprete indi-
gcnl, atquc in eis, non ex meo ingenio, sed ex illu-
slrium docloium judicio, neque cx propria temeri-
late, sed ex aliorum aucloritale inlerrogalionibus
luis, non qiiantum debui, sed qiiantiim polui, sa-
tisfeci, conscnaus non tam d eloquii exsulianlis
ambitum, quam necessarioe brevilalis modiim sic
cnim et innumeris satisfieri inquisilionibus tuispo-
lerit, et inihi insuper liherum erit aliqua cxtrinse-
cus, quac cognitioni tuae utilia arhitror, in aliis libris
inserere, si ista tibi accepta judieaveris. Scire au-
lem volo te, fraler, qnod hoec loculio vias quidem
aperiat intelligentioc : non tamen singillatim cuncta
quaescripta siint, disseral alque absolvat. Sicut po-
'-* lui, rcspondi inqnisitionibus tuis. Si quid de his re-
biis, unde ine inlcrrogasti, invcnisli melius, sive
invenire polueris, gratissimum habebimus, si nos
feceris nosse. Pro qua re tc deprccor per gratiam
Dei, qiiae in te, ul crcdo, ex-uberat, ut non respuas
deprecantem, sed libenter doceas, si qnid poles,
quod me fateor ignorare. Et si quid hinc ahsolu-
substitui praelocutio, ut eonvenirel cum voce pra-
fulio. Ceteruin, si quis vocein protocutio relincrs
velit, retineat per me quidcui licel ; novi eniin pro-
logum diei, non pr.eloguin.
d ln exemplari liabetur tanquam : scd legendum
0'imino est tatn, nt respondeat particulae |</»«m ite-
cessaria' brevitaiis]. ld jain pranotavil l' Zaeharias.
635 CLAUDII TAUKINENSIS EPISCOPI
tuni, ac diflli.itum dispulatione rationabili, alquc A Dc ccriamine David
pcrfccta vel le^isti, vel audisti, vel etiam ipsc adbuc
auilire, aut legere, aut excogilare polueris pito,
ut milii mittere nou gravcris. Quia quod confilen-
duin est charilati tuoe, plus inilii expedil discerc,
quam doccre. Nam lioc admonemus, dicente Apo-
stolo Jacobo (I. 10.) : Sil atttcm omnis liomo velox
ad audicndum, tardus autem ud loquendum. Et sic-
ut ait doclissimus Paler Augiislinus : ul discamus,
invitare nos debct suavilas veritalis : Vt autem docea-
mus, cogere necessitas charilalis. Ebi potius oran-
dum est, ut transcat ista nccessitas, qua hommem
docet aliquis homo : F.t simus omnes docibiles Dei :
(Joan. C. 45. ha. 5i. 13.) quamvis hoc simus, cum
ea, qua? ad verampictatem pertinent, dicimus, eliam
quando illa docere videlur bomo. Quia (I. Corin. 5. B
7.) ncquc qui plantat cst aliquid, ncque qui rigut,
sed qui incrementum dal Deus. Cum itaque, si Dcus
incrementum non daret, nihil essent apostoli plan-
lalores, el rigatores : quanto magis ego, vel lu. vel
quilibet hujus temporis homincs, qui in hoc novissi-
mo lempore videmur essc doctores ? Addidi eliam
in hoc opere brevcm exposiliunculam allegoricam
in libro Ruth, quod lu non postulasti, quae magis
ad librum Judicum, quam ad Regum peninere vi-
detur. Pro qua re obsecro, ut me, elsi corporc
longepositum, lamen mente propinqnuin oralioni-
bus tuis Creatoii omninm commendarc non eesses ;
ut per virtutem fletuum luoruro, cl merita oratio-
num, et si juxta fluvium Cbobar, id est secus grave-
dinem » hiijus sxculi delincor, tainen Dominum no- C
slruni in majcslate gloriaa suae videre desidcro : at-
queab ipso audire quod in mcdio scorpionum Imbi-
tatio nostra consistit. Kzech. 2. C.
De Alchana, Elcana, et diiabus uxoribus cjus, et
nalivitate Samuelis. Cap. i.
De Canlico Ann:e.
1 De prophela ad Heli dcstinato , ct malo flliorum
ejus, atque morle ipsorum.
De saccrdote ftdeli, quem spondetDeus, quod juxla
cor suum sil.
De caligine oculorum Leli , Ileli, ct augmento
Samuclis: et verbis Domini, qu;c non ceciderunt in
terram.
67,6
et Golise.
De eo quod Saul pro centum praputiis Pbi-
listinorum , David flliain promillil dare uxorem.
De fuga David ct salutc ejus, et simulacro, quod
in Icclo cjus inventum cst.
De advcntu David ad Samuelem, ct nuntiis Saul,
qui missi stinl, nt apprehendercnt David, qui ac-
cepto spiritu Dei propbetaverunt.
De reversionc arcae Doinini ad terram Israclita-
rum, et pcrcussione Bclhsamilariim.
Dc co quod sciiplum est : Ex qua die mansil
arca Domini in Cariathiarim, multiplicati sunt dics.
De eo quod seiiptum est : Congregato omni po-
pulo hrael , oravit Samuet Domiuum , ct exaudivil
eum.
De filiis Samuel, qui declinaverunt post avaritiam,
et acceperunl munera.
De uiKlione Saul regis , cl adventu Samuelis in
Galgala.
De jijunio indicto a Saulc.
De pra:lio Saul contra Amaleeh, et Agag regem ;
et dc eo quod scriptum est : panitere Dominum, quod
constitucrit Saul rcgem.
Dcohjurgalione Samuelis in Sanl, cur non audisset
voeem Doinini, el scissione pallii Samuelis, nec non
ct niorte Agag regis.
De adjuratione David et Jonathan.
Vbi David ad Abiinelech saccrdotem venil, et
gladium Goliae sustulii, seu c panes propositionis
accepit.
Ubi David ad regem Aehis fugit, et uiutavil os
suum.
L'bi iu spclunca David , Saulis cblamydem ab-
scidit.
De descensione David in solitudine Machon, ubi
hahilabat Nabal, ubi Dasiii, dormienle Saul, etexer-
citu ejus, hastam, scyphumque abstulit.
Dc prselio David in Amalech.
I),' pbitonissa, quam consuluil Saul, et suscitatione
Samuelis.
De pralio Pbibsiinorum , el plaga in lsrael, mor-
tequc Saul, cl Jonaihx- fllii ejus.
De luclu David pro morte Saul , et Jonathse ,
et interemplione Israel, malcdictioneque niontiuui
De arca: captivilale, ct idolo Dagon, nec non ct , Gelboe.
morte Heli, aUiue nuru sua.
Dc spirilu maligno, qui irruebat in Saul.
De David, et unclione ejus.
« S. Hicronymus in lihro, quem inscripsit de no-
minibus llebrairis Chobar verlil gravilndo. Eliam in
Aggacum gravissimum appcllat euindcm fluvium, rcs-
piciens S' ilicel ad eam, quam dicimus signiflcatio-
nein. Rursns in interprelatione homiliae primsc Ori-
genis in E/.echiclem. Kt ego erum juxta fluvium Cho-
luir, quod inlerpretalur gravitudo. Ef deiuceps : secus
flumen istud gravissimum saculi. Haec lamen inter-
pretatio Bocharto, aliisqueviriscrilicis displicet.
t> In exemplari babeiur de Prophela ad Ileli
destinalum, et matum fdiorum ejus, atque mortcm
ipsorum. Ilunc, el aiios bujns similes [si qtiando
occurrent] manife-.ios amanucnsis errores emen-
davi , cl cmcndabo, lerlorc niinimc admonilo, cur
d Reguin teinpora posl judices, quando David,
Saule reprobalo , ccepit rcgnare , incipiunt. Endc
etliber, ubi res gesuc continentur, quem nunc aggre-
cnim dc nugis istis eum moneri opus esl? reltquos,
qui vel f rri aliquatenis pos^unt, vel Claudio ipsi
liilni, rcliqui et rclinquam, lectore plerumque ad-
monilo.
r Particulas seu, vel ct aflines alias sspe vim con-
junctinnis iu Ecclesiasticis Scriptoribus habere quis
ncsciat? ld multi adnotarunt, etne mullos enume-
rem, sanctissimus D. N. Benedicttis XIV in adno-
talionilms in missain ad ca verba : vel qui tibi
ojfemnt.
■! isidorus antc Clandium hxc ipsissima docuit,
s.,1 vcrbis aliquando diversis clordinenon ninil im-
mulato.
637 QL.£STIONES XXX
dimur , Malachim, id csi Kegum vocitatnr, qui iu
terlio el quarto volumine continctur : roeliusque
oiulto est Malachim, id est Regum, quam Malachot,
id est Rcgnotum dicirc. Non enim mullarum gen-
tium regna dcscribit, sed unius Isracliiici populi,
qui tribubus duoderim continclur : plus tamen in
terrena Hierusalem tribus Juda , una ex duodecim,
diulurna suceessione regnavit. Inqua civilale (rcpro-
baio Saulc) , prior David reguavit. i In quibus
temporibiis n multa, ct varia sacramenla Chrisli,
ct Ecclesiae b figurantur. Nam cin ipso initio Regum,
commutatum sacerdotium in Samuel , repiobato
Heli : et commulalum regnum in David, rcprobato
Saule , exclamat , prsenunliari novum sacerdotium,
novunique regnum (reprolialo veterc, quod umbra
erat futuri) in Domino Jcsu Cbrislo venlurum J.
Nonne ipsc David, cum panes pioposiiionis inandu-
cavit, quos non liccbat manducare nisi solis sacer-
dotibus in una , eademque persona iilrumquc futu-
rnm, id est in uno domino Jesii Clnisto regnum, et
sacerdotium figurabal? Et aspice liegum tempura,
quia pniuo Judicum, poslea Rcyum : sicerit;«di-
cium, postea reynum.
• Fuil vir unus de Ramntha in Sophim de mon'e
Ephraim, el nomen ejus llelcana , filius llicroboam,
filii Hetiu , filii Tau , fitii Suph, Ephratwus. Ilel-
cana non de Aran (id cst Aniram) orlus, sed de
Isaar , qui ct ipse filius fuit Caaib , cl Caalli lilius
Levi. (Exod. 6. 18. 19. elc.)
i Mic Isaar pater fuit Cbore e , quo percunle filii
ejus remanscrunt. (Nvm. 26. 10. 11. ctc.) De cujus
slirpe f fuit Samucl, quorum postcritas postea tem-
poribus Davidis ct Salomon, cantatores, et prophelaj
in populo , et in templo Dci fucrunl. (/. Paral. 8.
28. 52. 53. eic.) llujus Caatli familiae acceperunl
urbes, et subiirbana ad inhabitanduni (ut libcr Jcsu
Nave lestatur) in nionte Epbraim (Jos. 20. 7. et
21. 21. 22. etc.) , ubi fuerunt civitates Sichem , et
Gazer, et Celhsaim , et Dclheron.
< Fuit Helcana filius Ilicroboam, filii Heliu, filii
Tau, liliiSuph, filii Helcana , filii Jobel , filii Aza-
ri:c, filii Sophoniae, filii Taalh , filii Asir, lilii Abia-
sapb, filii Chore, tilii lsaar, filii Caalh, filii Lcvi, filii
Israel, ut verba dierum narrant. g Et habuit uxores
dttas, nomen uni Anna, et nomen iecundas Phenncna.
Fueruntque Phenncuw ftlii , Auna' autem non eranl
liberi : et caetera. Iste ergo laudabilis vir habuii duas
uxores , nomen uni Anna , ct noinen secundse
Phennena. Habebai aulcm filios de secunda (Phen-
■ Mullis, el variis modis. Ibid.
b Hevelantur.
c Ab ipso exordio.
d Chriitus saepe prxdicilur auctor fuliiri s.-cculi;
id cst auctor novi regni, quod hic ineriio venliiruin
dicilur, comparale scilicet ad Judseos, quormn re-
gnum jam dudnm dcsolatum est el protritum. Euchcr.
venluri [Chrisli scilicetj.
<• Filii quoquc Isaar, Core cl Ncpheg, el Zechri.
Exo. 6. 21.
' Cujus, aut si vis illius fid est Hel canoc vel Isaar].
8 1'aral. I. 6. Sed cuni aliquo in noininibus cxscri-
SLPER LIBHOS REGLM. 658
A nena); slerilis vero erat pnor illa, qu:c et nobilioi
eiat. Similia invenics eliain in Gencsi : cognala sibi
cst quippe Scriplura divin.i. lnvenics ibi primam
uxorcm Abraha; Saram nobiliorem : Secundam vcro
^gypliainAgar ignobilem fuissc : el antc palrem cf-
fectum Abraham dc ignobili, quara de nobili (Gen.
16. 1., 17. 19., 18. 10., 21. 1. etc). Fuit tamen
poslmodiim eliam de. nobili conjiige pater. Ita ergo
eliam niinc Ilelcana bic, qui est pvssessio Dei, prius
de secunda uiorc efTicitur pater, quani de prima,
quoriam concluseralDeus vulvam Annse, sicut et
prius concluscrat vulvain Sara?. Posi pluriraos vero
partus Phennena;, eliam Anncevulva orationibus, et
precibus aperitur, ei eflicitur eliam ipsa raater filii
cjns, qncm obmlitDeo. (/. Rey. 1. 11. 24. etc.) Quid
B crgo ha3c in se sacrauienli coniincant vidcamus.
Phennena inlerpretatur conversio : Anna aulcm in-
lerprclaliir gralia. Unde quisquc h nostrum, qui
vult efiici possessio Dci, islas sibi duas jungat uxores>-
sed cum ipsis sibi nnpiias celebral , primuin sibi
jungat qua> nobilior est , et gencrosior , graliam.
H;ec enim nobis per fidcm prima conjungiliir , sicut
et Aposlolus dicit : > Gralia salci facti cstis per fidem.
Secunda; vero conjmigimiir fPbenneiuc), id est con-
versioni, quia per gratiam credulitalis emcndatio (it
inorum , et vita: conversio. Sed cum islc sit or^o
nupliarura, alius ordo procrealionis cfficilur. Prima
namque nobis lilios parit Phemicna , quia primos
fruclus de conversione profciimus, et piiina justitix
germina de aclibus, et operibus procrcanius : pri-
*•' mum namque jusiitia; opus esl, converti a peccalis :
quia nisi ante convcrlamur , et declinenius a malo,
non poterimus de Aniia ellici patres, nec de gratia
lilios generzre.
i Yideamus ergo uniuscujusque difierenlias. Fen-
nena filios babel, sed qui non assisiunt Deo : neque
enim tales filii possunt esse conversionis , ut adsi-
stant, et adhxreant Deo, nec lanicn inanes et peni-
tus alieni sunt a rebus Dei. Accipiunt namque par-
tes de sacrificiis divinis, et edunl de hostiis Dei.
Unusquisqiie ergo nostrum primo convertitur a pec-
calo, ut ex conversione geucret opera justitiae, po-
stea veroexcitaia in nobis Anna per zelum, et xmu-
lalionera boni , preccm funditad Deum, utct ipsa
_ filios generet. Quales ergo Anna qua; est graiia, fi-
lios general? Qui asuidcanl Deo. Gr.ilia cnini, et ve-
rilas pcr Jesum Chrislum facla est, hic crgo lilius
estgratias, qui Deo vacal, et verbo Dei. Post hic
oravit Anna, et ait i : Confiimaium est cor mtum
bendis discrimine.
b In exemplari unde quisque crgo ; aut undc, aut
ergo rcdundat. Ademi eigo : tu si vis deme \o-
ccm unde paritcr redumlantein. Euchcrius Iegit
ergo.
> Rom. 5. 1. Gal. 2.16. El cxpressius Eph.
2. 8.
i Cap. 2. v. 1. Sed cum inulto discriinine hane
inlerprelationem , et vulgalam noslram, imo in-
tcr vulgatam , el cara , quam cxhilict Aiigusiinus
deinceps allegandus; id cst cx capiic i. libri xvii,
De Civitate.
C"0
Di Dnmino , ci exallalum csi
salulari mco. Ditatatum est o
ntcos. Ltstata sum in snlutari tuo, elc. « Ila nc vero
verba hmc unius mulierculae pulabuntiir esse de
nato silii filio gralulantis? tanlumne mens hominum
a luce verilalis aversa cst, ut non seniiant super-
gredi modum feminac hujus dicta , quse fudil?
« Porro ipii rebus ip^is, quac jani cieperant etiani
in hac percgrinatione compleri, convenieiiter move-
tur, nonne intendil , et aspicit, el cognoscit per
liauc mulierem , cujus eiiam nomcn (id est Anna)
gratia ejns interpretatur, ipsam religionem christia-
nam, ipsam civitatcm Dei, cujus rex est, et comli-
lor Christus, ipsani poslremo Dci gratiam, cujus
prophelico spirilu sic locula esl? a qua superbi alie-
nantur , ul catlant ; qua humiles implentnr , ul sur-
gant, quod niaximc hymnus isle personat. Nisi
quisquam forle ilicturus est, nihil istam prophelasse
mulierem, sed Deum tantummodo propter filium ,
quem precata impetravit , cxsultanti prxdicationc
laudasse. Quid crgo sibi vult quod ail? Arcum poten-
tiam (ccit infirmum , el infirmi prcceincti sunl virlute.
Pieni panibus minorali sunt , et esuricntcs transie-
runl terram , quia slcrilis peperit septem , ct multa in
filiis infirmata est. Ntinquid scplem ipsa pepererat,
quauivis sterilis fueril? Unicum habebat , cum isla
dicebat : sed nec postea scptcm peperit, sive scx, ex
quibus septimus esset ipse Samuel, sed trcs mares,
ctduas feminas. Demum illa in populo, rtim atlhuc
nemo regnarei, quod in extremo posuit b, tlat virlu-
tcm regibns nostris , el exallavit comu Christi sui.
Undedicebat, si non prophetabal? Dicat ergo Ec-
clesia Christi, Civitas Regis magni , gralia plena,
prole fecunda. Dical quod lauio ante de se prophela-
luni per os liiijus piae malris agnoscit. ConfLrmatum
cst cor mcum in Domiito , cl exallalum cst comu
meum in Deo mco. Vere coiifinnatum esl cor, ct
cornn exaltalum, quia non in se , sed in Doinino
Deo suo. Dilatatum esl super inimicos meos ct meiim :
qtiia et in angustiis pressurarum sermo Dei non cst
alligatus. c Livtuta sum, inquit, d in saltilari tuo.
Christus esl iste Jesus, quem Simeon ille , sicut in
Evangelio legilur, (Luc. 2. 23. etc.) senex amplec-
tens parvum , agnoscens magnum : nunc dimittis.
CLAUDll TAUIUNUNSIS EPISCOPI 610
lurnu meum m Dco A iiuoniam Deus scienliarum Dominus, Ipse vos scit, el
meum super inimkos nbi ncmo scit, quoniam qui putal se aliquid csse,
cniii nihil sit , se ipse seducil. Hxc dicuntur adver-
sariis civitatis Dei ad iiabyloniam pertinenlibus, de
sua virtute praesumentihus , in se , non in Doinino
glorianlibus, ex quilms sunl ctiam carnales Israclitx,
terreuse Hierusalem cives lcrrigenae, qui, ut dicit
Apostolus (Rom. 10. 5.), ignorantes Dei jusliliam ,
(id est quam dat Deus homini, qui soius cst jnstus,
alque justificans) , ct suain volentes constituere , id
est velut a se sibi pra-paralam, non ab illo imperli-
laui , justitice Dei non sunt subjecti. Uiique , qnia
superbi i!c suo pulantes, non tle Dei , posse placere
se Deo, qui esl Deus scienliarum , atque ideo, et ar-
biler conscicntiarum. Ibi videns cogitationes homi-
^ numquia vanv sunt (Psal. 93. 11. 35). Sihominum
sunt , el ah illo non sunt (/. Reg. 2. 3). Et prtrpa-
rans , inquit, adinventioites suas. Quas adinven-
lioncs putamus, nisi ul superbi cadant, ct humiles
surgant? Has quippc adinvenlioncs exequilur, di-
cens. Arcus potcnlium infirmattis est, et infirmi pr<r-
cincti sttnt virlute. lnfirmatus cst arcus, id est inten-
lio eorum , qui tani potcntes sibi videntur, ul sine
Dei dono, atque adjutorio, humana sufiicientia , di-
vina possint implere mandata. El prwcingunlur vir-
tttte, qiiorum interna vox esl (Psul. 6. 3.), Miserere
mei, Domine : quoniam infirmus sum.
« Plcni panibiis, inqiiit, mtRorafi sunt, el esnrien-
tcs transicrunt terram. Qui sunt inlelligendi plcni
p pttnibtts, nisi iidem ipsi quasi potenles : id estlsrac-
litae, quibus credita sunt eloquia Dci (Rom. 3. 2.) ?
Sed iii eo populo, ancillae filii minorati sunt , quod
vcrbo minus latino, bene lamcn exprcssum csl :
quod ex majoribus minores facli snnt, quia ct ipsis
jiamibus (itl est «livinis vcibis, qiuelsraelilae soli tiinc
cx omnibus gentibus acceperunt) lerrena sapiunt.
Genlcs autem, quibus lex illa non erat dala, postea-
quam per novuni testamenlum ad eloquia illa vene-
runl, raullum csuriendo , lerratn transierunt , quia
in cis non terrena, sed coelestia sapuerunt. El ha?e
velut qu.Trcrelur causa , cur faciuin sit.
t Quia sierilis pcpait seplem,et mullu in ftliis iitfu-
mata est. Hic tolum , quod prophetabatur , eluxit
agnoscenlibus numerum scptenarium, quo est uni-
inquil, servtim luumin pacc, quoniam tiderunt ondi ]) versae Ecclesiai significata perfectio. Propter quod,
mci salutare tutitn. Dicat ilaqnc Ecclcsia : f.atala sum
in salntari luo.
i ■ Quoniam non cst sanctus sicnt Dominus , el
non csl juslus sicut Deus noster. Tunquaiu sanctus,
el sanctificans : justus et justificans. Non est san-
cttis prster te, quia nemo fil, nisi abs le. Deniquc
sequitiir :(v. 3.) Nolite gloriuri superbi , et nolitc lo-
qui excelsa, ncque exeat magniloquium dc orc vestro,
a Haec quae scquuntur orania exscripla suni e\ ca-
pite 4 libri xvn de Civittite : quod non dissimulat
Claudius dcinccps.
b II t scdcat ctiin principibus , el soliuin gloria'
teneal. v. 8.
r II. Timoih. 2. 9. inAugustinocdiloaPP. S. Mauri
additur : ncc in prtvconibus alligatis.
ci Joannes Apostolus ad septem scribit Ecclesias,
(Apocal. 2. i.) eomotlo se oslendensad unius pleni-
ludinem scribere. Et in proverbiis Salomonis boc
anlea pra_'figurans Sapientia (Prov. 9. 1.) adiftcavil
sibi domum, cl siifftilsit sibi columnas septem. Sterilis
enim erat inomnibusgentihusDeicivilas, antequam
isle felns , quem cernimus , orirelur. Cerniiiuis
eiiam, quae multa in ftliis erat , nunc infirmatam
i In Codice inquid, ct hic, cl pnino post. Alibi ad-
verli litteras t et rf in antiquis codicibus saepe pcr-
mutari, adeo ut iegatur inquid, capud, ed : ct con-
Ira sci, Davit, elc. Vide aduotationem nonam in S
Antipatri sermnnem.
<■ 1. Hcg. 2. 2. Sed tum aliquo discrimine, quod
lit cti.tni dcinccps.
Gll QILESTIONES XXX SUPER LIBROS RECUM C42
Hierusalem terrenam, quouiam quicunque filii liber.ic A i"ud ab illo alienabo, quod addilum est : Et de stcr-
core erigit inopem. Inops quippe id est , ac paoper :
in ea erant ; virlus ojus crat. Nimc vcro ibi quo-
niam liltcra csl, cl spirilus non cst, amissa virlute
infirmnta est.
(V. 6.) « Dominus mortific.nl , ct vivificat, deriucit
ad infcros , et redncit. Hortiflcavit illain, qti.e midta
erat in filiis, ct vivificavit lianc stcrilem, quaj pepe-
ril seplem ; quamvis commodius possit intelligi ,
eosdein vivificare, quos morlificaverat : id enirn
velul addendo ropelivit : Dcducit ad inferos, etrcdu-
cit. Qtiibus eniui dicit Apostolus (Coloss. 5. 1.) :
si mortui eslis cum Chrislo , qu<r siirsnni siuil titcv-
rite , ubi Christus est in dcxtcra Dci scdcns; salu-
stereus vero, unde erectus est, reclissime inlelligun-
lur persecutorcs Juda:i , in quorum nuniero cum se
dixisset Apostolus : Ecclesiam pcrsccutus sum (I. Cor.
15. 9. Pliil. 5. G.) : qure mihi fuerunl, inquit, lucra (Ibi.
v. 8.), hirc proplcr Chrislum damna cssc duxi : nec
solum delrimenta , verum etiam stercora existimavi
esse, ut Chrislum lucrifacerem. De terra suscilatus
cst ille supra omncs divitespaupcr, ct de illo ster-
core ereclus est supra omncs opulentos ille inops,
ul sedcat cnni poleutibus populi, quibus ait (Mntth.
19. 2S.) : scdcbitis supcr daodrcim sedes : sed sedem
briter utique mortiftcanlur a Domino. Quibus ad- glorise hasredilatem dans eis. Dixerant enim polentes
jmigit (Ibi.y. 2.) : qua' sursum sunt savite, mnqux
super terram : ut ipsi sint illi, qui esurientes trans-
ierunt tcrram (v. 3.) Morlui cnim estis, inquit. Ecce
qnomodo salubriter mortifical Deus. Deinde scqui-
tur: (Ibi.) Et rita vestra abscondita cst rum Christo
in Deo. Ecce quomodo eosdem ipsos vivificat Dcus.
Sed nunquid eosdem ipsos deduxil ad inferos, et
reduxil? Iloc utrumquc sine conlroversia fidclium,
in illo polius videmus impletuni , capite scilicel no-
slro : cum quo t itam noslram in Deo , Apostolus
dixit absconditam. Nam qui (Hom. 8. 52.) proprio
fitio non pepercil,scd pro nobis omnibus tradidit iilum,
isto modo utique morlificavit euni : ct quia resusci-
tavit euni a morluis, eumdcm itnsum vivificavit. Et
quia in prophelia vox cjus aguoscitiir (Psal. 15. 10.
Act. 2. 27.) : noii derclinques animam mcam in in-
illi (Matth 19. 27.) : Ecce nos reliquimus omnia , et
| secuti sumus te. Hoc votum potentissimi vovcraut;
sed undc hoc , eis nisi ab illo , de quo hie conlinuo
dictum est °? Dans volum vovendi : alioquin ex
illis esscnt polcntibus , quorum infi.rm.atus est arcus.
Dans, inqiiil, votum vovendi ; non cnimDoniino quis-
quam quidquam rectum voveret , ;iisi qui ab illo ac-
ciperet quod voveret (v. 8.). Sequitur : •> Et bt nedi-
xit annos justi. Ut cum illo scilicct sine fine vivat,
cui diclum cst (Psal. 101. 28.) : El anni tui non de-
ficicni : ibi cnim slant anni , bic aulem iranscunt,
iino pereunt, ante cnini quam veniant non suni :
cum aufem venerinl, non cruiil, quia cum suo fine
veniunt. florum autein duorum , id cst dans vottim
vovendi , el benedixil annos jusli , uinim est qnod
facimus, alterum qnotl sumimtis, sed boc allcrum
ferno, eunulem deduxit ad inferos, et reduxit. Ilac C Deo largitore non sitniitur, nisi ciim ipso adjulore
ejus pattpcrtate ditali sunius : Dominus cnim paupc
rcs [ucit et ditttt : nam quid boc sit , ut sciamus,
quod sequitur. audiamus, humiliat , cl exaltat : uti-
que superbos humiliat , ct humilos exaltat: Quod
eniin alibi legiiur (Jacob i. G. Prov. 3. 3-4.) : Dctr>
sttperbis resistit , humilibus autem tlat gratiam, h;rc
toius liabel sermo biijtis Anme ; qu;c interprelatur
gratia ejus. Jam vero quod adjungitur : suscitat a
tcrru pauperem : de nullo melius, quam de illo in-
tclligo , qui propter nos pauper faclus est, ciim dives
esset, ut ejus paupertate, sicut paiilo anle diclum
cst , ditarcmur. Ipsuin enim dc lerra suscilavil lam
cito , ut caro cjus non videret corruplionem : ncc
priinum illud olbcilur : <iuiu (v. 9) non in virlute sua
potens est v'.r (v. 10.). Dominus.infirmum facil adver-
sarium suuin, illum scilicel , qtii hoinini voventi in-
videt, ct resistit, ne valeat implcrc quod vovil. Po-
lest ex ainbigiiogra-cointelligi: ctudversarium suum .
cum eniiti Dominus possidcre nos coeperit, profecto
adversarius , qui noster fuerai, ipsius fit, et vince-
tur anobis, sed non viribus nosliis, quia non in
virtule sua potens esl vir. Domiuus errjo in/irmutii
facict adversarium suum.
c < Dominus sanctus , ul vincatur a sanctis, quos
Dominus sanclorum cllicit sauctos.
« Ac pcr d hasc e : negligetur prudens in pruden-
Augusiinus ediius : voventi : sed locum Scri- yj • Uxc quae Claudius , imo polius Agguslinus,
cx quo b;cc scripsit Claudius, veluli ex Annae can-
tico desumpta verba subjicil, neqtte in Hebraeo, ne-
que in plcrisqiie Gracis codicibus habeiitur, ideo-
que nequc in Complutensi, neque in aliis reliquis
ferc omnibus editionibus liabenlur; tainen in Bi-
bliis Grxcis ab Aldo cdiiis cxstanl : ad hunc mo-
liuin : M)j xcvyJicOM o yplvt.uo; iv t>) fpo-jrio-ei «OtoO.
hai u.n y.uvyji.o-but 6 Suvaros iv to SvvJ.pu a-JToO. n.ui
p.r, Y.vjyru.ohoi b ttAoO-jioc iv iu tt/oOtw «0to'j- uXV ev
toOto) y.o.vyjt.o-tia o nau/wfisvo,- ev T<i> trovtzh y.ai ytvt.ta-
y.nv tov Kxipiov z«t iroi«tv y.piua xui oV/aioo-0v/;v e'v p.iau
xnffix' vpsR sic vertit Mingarellius noster : Non
gtorielur sapicns iu sapientia sua, et non gloiietur po-
lens in potenliti sua, ct non glorictur dives in diviliis
suis; scd in hoc glorictur , si intelligit , et cognoscit
Domtuum ; et si facii judicium, cl justiliam in me
dio temv. Quibus rccitalis baec subjicil idem ille
Mingarellius , quem allegavi : qua: verba neque hic
ptura: , in quo h.ee dicanlur , PP. S. Mauri re
licent.
b Sequitiirhie Claudiuscum Aiigust. Sepluaginta
inlerpretes, qui lcgnnt : Siooij t<ty_i,v tu £u/o;i£v.>,
y.ai EuXoyijcsv etti Ziy.xio-j , dans volum orandi , et bc-
nedixil amti jusli. Cur laui ab Hebraico cl Vulgata
dissenliant iideni Septuaginta, quaerunt inteipretes,
ad quos lectorem allego : nc-que cnini p;;cs. niis ope-
ris ea cura est.
c ln interpretatione hujus versiculi plane sequi-
lur Clandius cumAuguslinoversionem Sepluaginia :
Kupiof cto-OevoTtotrrzet tov «vtiSixov a'JToO: H\,pto; uyio; •
id est Dominvs debilem [seu infirmum] fucil adver-
sarium suum : Dominus sanctus.
d Euch. hoc : Augustinus editus a PP. S. Mauri
non glorietur hic, ct dcinceps. Alia quoque hoc in
loco exstanl discrimina inter codicem nostrum, ct
edilum Angustinum , et Euclier.
«13
CLAUDH TAURINENSIS EPISCOH
liti
tui sua : ct negtigclur potens in potentia sua : ct ne- A erit reus, quia id non niotu corporis gessil , cuin
yligetur dives in divitiis svis : sed in hoc ijloriclur qui
gloriatur : inte.Uigere , cl scire Domiivun , ct fiicere
judicium, cl justitiam in medio tcrrcc. Non parva ox
parte inlelligil , ct seit Dominum , qui iiitelliyit ,
et scit etiani h:ce a Doinino silii ilari , ut inlelligat,
ct seiat Domiinun. Quid cnim habes , ait Aposlolus
(/. Corin. i. 7.), quod non accepisti '.' Si aulem acce-
riisti, ipiid gloriaris, quasi non accepcris? id csl :
qttasi a te ipso libi sit , unde gloiiaris. Facit aiilcm
juiliciuni , ct jiistitiain qui recte vivit. Itecte autem
vivit , qtii obtemperat prnecipienti Deo, et finis proe-
eepti (I. Timo, 1. 5.), (id est ad quod refcrtur pra>
ccptuin) charitus esl de corde puro , et conscicntia
bona, et fide non ficta. Porro ista charitas (sicut
lioc perillud tempus gesseril, qno gessit el corpusT
Isto nioilo congruenter intelligi potcsl cliam illud,
quod in Psalnio legitur (P*. 75. 12.) : Deus autem
rcx noster anlc sircuta, operatus cst salutem in medio
te.rrce. LU Dominus Jesus accipialur Deiis noslcr,
qui est anlc soecula (Joa. 1. 3. ct llebr. 1. 2.), quia
per ipsum facla sunlsatcula, operalus est satutem in
medio lcrnc , cum (Joa. 1. 1-i.) Ycrbum caro faclum
est, h ct terreno habilavit in corpore. Deinde postca-
qiiam prophetalum est in liis vcrbis Anna:, quomodo
gloriari debcat qui gloriatur, non in sc ulique, scd
in Doniino : propter retributionem , qu.-c in die ju-
dieii fntura cst (v. 10.). Dominus ascendil (inquil)
in cietos, et tonuit : ipse judicabit exlrema terras ,
Joannes apostolns teslatur) (/. Joa. i. 7.) ex Dco est. B quia justus est. Prorsus ordinem lenuit confessionts
Facere ergo jndieiiim, et justiliam, ex Deo est. Sed
quid est in meitio terrtrl INeqne enim non debenl fa-
ccre judicitim et juslitiam, fjui habitant in extremis
terra:? Quishoec dixerit? Cur crgo additum est in
medio temr ? Qnod si non adderelur , et tantum-
modo dicerelur facere judicium , ct jusiitiam, ma-
gnum lioc praeceptun. ad utrosque homincs pertineret,
et mediterraneos, et marilimos. Sed nc quisquam
putaret post finem vilaj, qu:« in lioc agitur corpore,
superessc tempus, judicium, justiliamquc faciendi,
quani dum esset in carne non feeit, et sic divinuin
evadi posse judicium, in medio terrce milii videiur
dicluin, cuin qnisipic in eorpore vivit. In bac quippc
viia suam terram quisque circumfcrt , quain nio-
rienle homine rtcipil lerra " , consurgenti iitiquc
redditura. Proinde in mcdiotemr, id est cum aniina
nostra islo terreno claiuliiur corpore , faciendum est
judicium, atque justiiia, quod nobis prosit in poste-
runi : quando (II. Corin. 5. 10.) rcc.piet quisquc se-
cundum ca, qittr per corpus gessit , sive honum, sioe
mulum. Per eorpus quippe ibi dixil Apostolus, per
lcmpus, quo vixit in corporc : neque enim si quis
maligna menle, aiqueimpia cogitatione blasphemct,
neque id ullis membtis corporis operctur , idco non
llebrwum exemplar liabet , el videhlur ex Jeremim
nono capile huc translala : Et revera versiculis 23,
ct 24, capitis noni Jeremiic ha-c exslant : llicc dicit
Dominus : non glorietur supiens in sapienlia sua , cl
non glorictur fortis in fortiludine. sua, et non glorietnr
dices in diviiiis suis : sed in hoc glorietur , qni glo-
riatur . scire, et nosse mc, quia ego sum Dominus, qui
facio miscrirordiam, et judicinm, et justitiam in me-
dio lemr. Porro ex hoc Augustini, ideoque Eucbe-
rii , ct Claudii loco manifesto liquct, jaindudum ver-
siculos quos dixi , in An;i:e Cantico legi , cl Eccle-
sias rceitare consuevissc. An ad li:ec 1'aulus respi-
eii ; diiui ait? Qui glorialur in Domino glorietur, [II.
Cor. 10. 17.] judicaverit leetor.
u Addilur in Auguslino ediio communis : deesl in
Eucberio.
h Locutio ista : terreno habilavit in corpore, si ri-
gorose accipiatur, Catholicis merito displieeiiil : cte-
iiini non tanluin lerreno habitavit iu corpore divi-
nmn Verbuin , sed natuvam humanam assumens ,
eainque silii unilam, eoipus etiani sibi byposlatiee
univit. lloc de argumento copiose Theologi , qui
eli:un advertunt hane, el hujus similes locutiones
aute exoitos Neslorii ct Eutychetis errorcs non
lidelium; ascendit enim in cceluni Dominus Jcsus
Chrisius , et inde venturus esl ad vivos, ct mortuos
judicandOS. Nam quis ascendit (sicul dieit Aposto-
lus) (Eph. i. 9. 10.) nisi qui ct dcsccndit in infc-
riores parles terra;? Qui descendil ipse est , et qui
ascendil supcr omncs ccetos ut adimpteret ornnia.
Pcr imbes ergo suas tonuit, quia saueto Spiritu
cum ascendisset , implevit : De quibus anciUa; Hic-
rusalcm, boc est , ingratx vineae comminaliis est
apud Isaiam prophelam (v. 6.) ne ptuanl supcr eam
imbrcm. Sicut autem dictum est : ipse judicabit ex-
trema terra? , ac si diceretur extrema hominis '■ :
non enim alias partes non judicabit , qui omnes ho-
mines procul dubio judicabil. Sednielius intelligun-
^ tur extrema tcrric. extrema bominis, quoniam non
judicabuntur, qux- in melius, vel in delcrius medio
tempore commutantur d , sed in quibus extremis
inventus fueiit, qui judicabilur. Propter quod di-
ctum est (Mallh. 10. 22.). Qui autcm perseveraverit
usquc in fincm , lixc satvus erit. Qui ergo perseverai.-
ter facit judicium, el juslitiam in medio terrae, non
damnabitur , cum judicabuntur extrema lerrae (v.
10.). Et dat (inquil) virtutem rcgibus noslris : ut non
eosjudicando condemnet, dat eis virtutem, qua car-
raro a Patrilms procul dubio orthodoxis , cl er-
roribus Neslorii et Eulyehetis advcrsantibus, ad-
hiberi.
r Aiigustinus cditus : extrema terrcr, sed male :
neque eniin expliearet, quod sibi explicandum pro-
D posuit Auguslinus : emendandus est itaque. loeus
iste per Eucberium , et per eodicem noslrum , et
legendum extrema hominis.
d H.ec verba non sic aecipias volo, ut poslremas
tant-jin acliones noslras judicct Dominus, de quo
scriptuin esl : Et scrntabor Uierusalem in lucernit
(Soph. 1. 12.) scd quod judieabil nos, ut invenerit,
quum mors nos inuudo abripiet : si enim Deus sibi
gratos invencrit, nosirarum iniquitatum non recor-
ttabitur (hu. 45. 25) amplius : Si vero sibi mvisos,
et lethali peecato praeoccupalos invenerit : justitia
justi non libcrabil cum in quacunque die pecca-
verit. Ezeclt. 25. 12. qnod alibi his verbis expres-
sius inculcat : (Ezech. IA. 21- Si averteril se jus-
tus a justitia sitn , et fecerit iniquitatem... nnn-
quid vivet? Omnes justilite ijus, quus fccerat, nou
recordabuntur , in prwvaricatione ; qua piwvarica-
/k.s esl , el in peccato suo , quod pecetail . in ipsis
morklur.
6*8 QUiESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. 646
nem, sicul reges, regant, el in illo mundum, qui A mea,quoe pracepi, ul offerrev.tur in tempto, ci magis
proptereos fudit sanguinem, vincanl (Ibi.).
« Etexaltavit cornu Chrisli sui. Quomodo Christns
cxallavit cornu Cbrisli sui ? Dc quo enim supra di-
cmm cst : Dominus ascendil in ccelos , it intelleclus
csl Dominus Christus, ipse, sicut liic dicitur, exal-
lavit cornu Christi sui. Quis crgo esl Chrislus Cliri-
sti? an cornu exallabil nniuscujusque fidelis sui :
sicut ista ipsa in principio liujus liynuii ail : exalta-
ium est cornu metun in Dco meo 1 Omnes quippe
unctos ejus clirismate rcclo Christos possumus di-
cere. Quod tamen tolum cum suo capite corpns ,
unus est Christus. \\:cc Anna prophelavit Samuelis
mater, sancli viri, multumque laudati. In quo qui-
dem tunc figurata est mutalio veleris sacerdotii, et
honorasti filios tuos, qntm me, ut comedcielis pnmi-
tias omnis sacrificii Isracl poputi mei ? propterea ait
Dominus Deits hrael. Loquens locutus sum, ut domus
tua, et domus patris tui ministrarct in conspcctu tneo
usijiie in sempiternum. Nunc autem dicit Dominus :
absit a me hoc : sed quicttnquc glorificaverit me, glo-
rifieabo eum : qui autem contemnunt me, erunt iqno-
biles. Ecce dics veniunt,cl piacidam brachium tuum,
ct brachium domus palris tui, ut non sil senex in
domo lua, et videbis Christum amulum iuum, in
tcmpto in omnibus prosperis Jsracl, et non ehl senex
in domo lua in omnibus diebus. Verumlamen non
auferam pcnitus virum ex te ub atlari meo, sed ut
ae/iciunt oculi tui, el tabescat anima tua, et pars ma-
nunc iinplela quoniam infirmata est, qu.o multa in I! 0n" domut lucc morietur, cum ad virilem atatem
fitiis erat , utnovum haberct iuChristo sacerdolium
sterilis, qua; peperit seplem. Hoc canlicum juxta sep-
tuaginta inierprelum transtationem inserere com-
pulsi sumus », ut a bcato Augustino exposilura cst ;
pro eo quod in ipsa Iranslatione ampliorem, et ve-
riorem conlinet historiam b. »
« Interea (Cap. 2. ». 18.) Samuet erat ministrans
in templo Dci accinctus Ephot (Cap. \. 12. 13.
rursus 17). Porro filii Heli divina sacrificia lcmeran-
tcs peccahanl coram Domino ; el deridebant per
eos mulli sacrificium Dei (Ibi. v. 27, ct subseq. ci
rursus cap. 2. v. 11, ct subseq.). Cnde lleli sacerdos
pro coruin iniquilate damnatus csl (Cap. 2. 23., et
subseq.), quod eos peccanles niinus severa ani-
venerit : hoc aulem eril tibi signum, quod venturum
esl duobus filiis tuis Ofni, et Finees. In die uno mo-
rienlur ambo, el suscilabo mihi sacerdotem fidelem,
qui juxta cor meum, el animam mcam faciat.
« Non est ut dicatur isla prophetia, ubi sacerdotii
veteris tanla manifeslatioiie pnenunliata est muta-
tio, in Samuele fuisse completa : quanquam enim
esset de alia tribu Saiuuel, quain qux coustitutafue-
rat a Domino, ut serviret altari, lamen non erat de
filiis Aaron, cujus progenies fuerat deputala, unde
fierenl sacerdotes. Ac per hoc in ea quoque re ge-
sta eadem mutaiio, quae per Christum Jesum futura
fuerat, adumbrala est : et ad velus lestamentumpro-
prie, figurate vero pertinebat ad novum : prophetia
madvcrsioneplectebat c. Et quidcm coercuit, et qui- C facti cliam ipsa, non verbi; id scilicel faclo signifi-
dem corripuit, sed lenilate, el mansuetudine palris,
non sevcritate, et auctorilate pontificis. Qua sen-
tentia discant sacerdotes quomodo propter liliorum
vilam, (id est proplcr scelera populi) puniantur :
quiquc etiam, quamvis sancti sint, culpa tamen sub-
ditorum, eisdem, si non cocrceanl, reputalur (Cap.
2. v. 27. elc.
« Scd hoc d evidentius ad ipsum Heli saceidolem
missus loquitur homo Dei, cujus quidem nonien
lacetur, sed intelligilur ollicio, ministerioquc suo,
sine dubitatione csse prophela : Sic enim scriptum
csl «: Venit aulem vir Dei ad Ileli, et ait ad eum :
hac dicit Dominus. Nunquid nou uperte rcvelalus
sum domui palris tui, cum esset in Aigyplo in domo
cans, quod verho ad Heli sacerdotem dictum est per
prophetam. Nam fuerunt postea sacerdoles ex ge-
nere Aaron : sicut Sadoch (//. Reg. 15. 24. elc .),
et Abiathar (/. Reg. 20, et 22. Rursus 22. 6, et 9.
5U, 7. //. Reg. 15. 24. elc.) regnante David, ci alii
deinceps anlequam tempus vcniret, quo isia, qux de
saeerdotio nnitando lanlo ante prxdicta sunt, effici
per Christum oportebat. Qtiis autein iideli nunc
oculo ha;c intuens nou videat esse completa? Quo-
niam quidem millum tabernaculum, nullum tera-
plum, nullum altare, nulluni sacrificium, et idco
nec ullus sacerdos remansit Judicis, quibus, ut de
semine Aaron ordinaretur, in Dei, fuerat lege man-
daluni. Quod el hic commemoratum cst, illo dicenle
Pharaonis, et elegi eum ex omni Isiael mihi in sacer- J) prophela (Cap. 2. v. 50.). Hac dicit Domiitus , Dcus
dotem, ut ascenderct ad ullare meum, el adotcret mihi
incensum, et portaret Ephod coram me? Et dedi Do-
mui patris tui, omnia dc sncrificiis filiorum Isracl ?
Quaie cutce ubjccistis viclimam mcam, el munera
u Et Canticum ipsum, et cxpositionem ejus ab
Atigustino prolalam [quod jam dixi] habes Capite
IV. Libri XVII. de Ci\ilato, quod consulas veliin :
oxscripsil euim Claudius ad magiiam partem, qua;
Augustinus loco boc eriocuit.
1 Qus sequuiiinr ad versiculi hujus interpretatio-
nem ex Isidoro [in locurn liunc] desumpla sunt
prorsus.
c Additur ncscio cur : ntc miserum.
d Ei versionem hanc, et illius interprelationem to-
taiu exscripsit Claudius e x Auguslino : Vidc, obse-
lsrael ! : Loquens tocutus sum, tit domus patris tui
ministruret in cunspeclu meousqitein wternum. Nunc
atttcm dicil Dominus : absit hoc a mc : scd quicunque
gtorificaverit me, glorificabo cum. Qui autcm contem-
cro, Caput V. Libri XVI. dc Civitatc. Verba Augu-
stini lineolis notavi, ut scilicet agnoscal leclor,
qiianium ex Augiislini profecerit Claudius.
e Ilii inultum ao Augustini, quem Claiidius exscri-
bit, interpretalione ditfert ea, quam hic sequitur
idein Claudius, et Vulgata fere esl. An in amanuen-
sem, an potiusin Claudium ipsumid est referendutn?
Alioruni judicium exspecto.
f Nimi. 25. 12. 13. Ecce do ci (Phinees filio Elea-
iarij pacem fadcris mei : et erit tam ipsi, quam se-
mini ejns, pncttim sacerdotii sempiternum.
C17
nuni me, erunl ignobiles'
cLAiirm taurinensis episcopi
C48
Quod enim noinin.it do- A Tbaat, filii Asir , lilii \hiasaph, lilii Chore, filii
mum |>:iiris ejus, non dc proximo patre dicere, sed
i!p ilio Aaron, qui primus sacerdos esi instilulus, de
cujus progenie caHeri scquentur, superiora demon-
Strant uhi ail (Exo. L 28. v. 1. ctc.) : Revetalus
sum domui patris lui, cum essci in AEgyplo in domo
Pharaonis (/.it. 21. 22. num. 3. 10), el clegi cmnex
etnnibus tribubus Israet milti in sacerdotem. Quis
paler fuil hujus in /Egyptia servilule, undc cum li-
berati essent, clcctus csi ad sacerdotium, nisi Aaron?
Dehujus ergo slirpc, isto loco divit futurum fuissc,
ut non esscnt ulterius sacerdotes : quodjam videmus
implelum. Vigilcl (ides, prcsto sunt ves : cernunlur,
lenentur, et viderc nolcntiuro oculis ingcruntur.
(!Sum. 25. 13. clc.) Ecce, inquil, dies iciiiunl, cl prtc-
Isaar, lilii Caatb , filii Levi, (ilii Israel, ut verha
dierum narrant. Ita medialor Dci , et honiiuum,
ut cssel nobis Pontifex, non dc Levi, scd de alia
uliquc trilm, iil estJuda, carnis originem sumpsil :
aliam, quamlegalem hostiam, id est ipsam carneni
suam olitiilit pairi pro nobis : alios, quam de gc-
nerc Aaron pontificatus sui reliquil hareiles, li-
lios videlicet gratia: Novi Teslamenti de umversa
gentiuin natione colleclos. Quod vero, quasi liu-
mano morc loqucns, Deus dicit (Ibi<l.,idcsi «.35) :
qui juxlu (i)i mcum, et animum incam fnciat, dc
Samuele quidcm recle polcst accipi, ipiod in om-
nibus ejus volunlali sicut homo Dco paruerit, sed
rcctuis ' accipitur dc Domino, ac Salvalore, quod
cidum brachium iiiuin, ct brachium domus lucv, ui " sicut Kilitis unigenitus i paternorum sit in omiiilius
conscius arcanorum : juxta quod dc se ipse ma-
niiWie leslatur, dicens (Jo. 8. 28) : Et a me ipso
(ucio niltil, sed sicul docuil me paler, hac loquor.
Et qui me misit, mecum esl , et iwn retiquit me
soluin, quia qu<v placita sunt ei, facio scmper.
' 4 In lioc vero quou ait Deus : quia omnia quiv
in corde mco, el qucv iu unima mca sunt, fuciet, non
arhilremOr habereanimam Deuui, cuni sil conditor
aniinaj; sed ita de Dco tropicc, noh proprie dicilur,
situt inanus, pes, ct alia corporis mcmbra : et ne
secundum hoc credatur homo in carnis hujus elfi-
gic factus ad imaginem Dci, adduntur, el alas, quas
ulique twn habct homo. El dicitur Deo (1'sul. 16.
p 8) : sub untbra aturum luarum protegeme: ut iulel-
twn sit scncx iu dovw iun,ci videbis Christum temu-
tum luum iu lempto tnuniiersis piosperis in Israet h.
Ecce dics, qui pnenuntiati siint, jam vcnerunt. iNiil-
lus sacerdos secunduiu ordincm Aarou : ci quicun-
que ex ejus genere est homo, cum videt sacrificiuin
Christianorum tolo orbepollere, sibi aulem honorem
illuni cssc sublractum, dcliciunt oculi ejus, ci defluit
auima ejus labe meeroris. Proprie autcni ad bujus
domum lleli, cui hasc dicebantur, quod scquitur,
pertinel : (v. 33, el 34.) Et pars magna domiis tucc
morietur, cum ad virilem cetatem venerint : hocautem
erit libi signnm, quod ercnluruin csl duobus litiis tuis
Ofni, el Finees : in die uno morienlur ambo.lloc ergo
sigmim factiun cst mutandi sacerdotii de domo hujus,
quo signo sigi.ilicaioni est, mutandum sacrificium ** ]igant homines ue illa ineffabili iiatura non propriis,
« domus Aaron. Mors quippe filiorum hujus signifi-
cavit mortem, non hominum, scd ipsius sacerdotii
de liliis Aaron.
i Quod autem sequilur, ad illum eliam pertinet
sacerdotem, cujus figuram gcssit (i, huic succcdcndo
Sanniel. Proinde quae sequunturde ChristoJesu Novi
r/estamenli vcro sacerdote dicuntur («. 35). Suscitabo
aiihi sacerdolem fidelem, qui juxta cor tneum ci uui-
mam meam faciat.
e « Sub figura Samuelis, dc Domino Salvatorc quens tocuius sum, ut domus tua, et domus patris lui
iummo videlicet, ac vero pontifice debct inlelligi ministraret in conspcclu mco, usque in sempiternum.
' qui nimirinn, sicut Samuel, defunclo Heli, suc- Quod auiem ait : coruni Christo meo ambulabit, de
cessit in sacerdolium, non de slirpeAaron, sed de jpsa domo utique inteiligendum cst, non de illosa-
alia Levi familia electus. Fuit cnim e (ut jam su- D ccrdote, qui est Christus ipse, inediator, atque Sal-
pra meminimus) filius llelchana , filii Hieroboam, vator. Domus ergo ejus coram illo anibulahit. Potest
lilii Helihel , lilii Tiiau , lilii •» Sut , filii Helcha- ct ambulubii intelligi dc mortc ad vilam, oinnibus
ua , filii Johel , lilii Azariai, filii Sophoniae , filii dicbus quibus peragitur usque in fincm saiculi hujus
scd translatis rerum vocabulis ista dici '. »
El asdificabo ci domum fidelem, et ambutabii coram
Chrislo meo cunctis diebus. t lpsa cst domus, quam
acdilicat patcr, de qua Aposlolus ail (llebr. 3. b.) :
quai domus sumus nos- si fiduciam, cl gloriam spei
usque in fiiiem firmam relineamus. Et bax domus
ambulabil corum Cltristo cjus, ipso videlicet sumino
rontifice. Ambulabit, dixit, id eslconiersabitiir,
sicuKsuperius dixerat dc domo Aaron (ti. 30) : Lo-
" Il.rc quoque ex Vulgala desumpta sunt : contra
Angustinus mulio dissimileni interprelationem exhi-
liei, quod et deineeps servatur.
h V. 31. Huc in loco nec prorsus Vulgalam, nec
Auguslini inlerpretationem sequitur Claudius, sed
aliam quampiam.
,: Augustmus editus saccrdolium, sed codem utra-
quc vox spectat.
J Scilicet Hcli.
e Hxcqux haclenus notavi, in Auguslino exstant,
Qii.c sequuniur perquire in qusestione I. Bedse in
lihro 50. quaeslionum in libros Regum.
f lidilUS quod.
f Parenthesis Iiujc iu editis deest.
'' E !it. Suph.
' II cc verba .iddidi, ut sensum connccterem, qui
alioquin delicit.
i In Codice legitur putronorum, pcr amanuensis
erralum, ut cquidem censeo. Bcda habel patris.
k Rursus qiiic sequunlur tradidit Augustiims num.
5. capitis 5, libri 17, de Civit.
1 Hacienus Augustinus. Qu:c sequuntur, iterum
perquire in Ileda [loco uuper allegato, id esl quieslio-
nc 1, inter 30, nonnullis tamcn iiuinutalis, el addi-
iis, qiue Claudio ipsi tribuu].
CiO QILESTIONES XXX SUPF.R LIBROS REGUM. flSO
isla morlalitas : alioqtmi quomoJo ite Samuele po- A postnlat comedere buccellam panis, quibus verbis
tesl accipi, quod aedificata sit ei domus fldelis, qu;c ipsuni sacriflcium chrislianorinn cleganUr expres-
coram Cbristo Domini (id est, ipso Samucl •) cuu- sum est, de quo dicil sacerdos ipsc : (Dabo) Panis,
ctis diebus incederet, cum legamus in sequentibus
(Cap. 8. ti. 5), quod filii illius (adversi) aversi de
viis ejus, post avaritiam declinaverint, et perverte-
rint judicium nisi forie domum ejus boc loco
plcbem Israeliticam intelligamus, quae cunciis diebus
saccrdoiii ejus Domino servierit, de qua scriptum
osl (Reg. I. 7) : El requievil omnis hracl pnst Dnmi-
quem ego (Joa. 6. 52) dedero, earo mea est promundi
vita. Ipsum quippeest sacriflcium non sccundum
ordinem Aaron (liebr. 5. 6. et 7. H. clc), sed sc-
rundum ordinem Melchisedcch. »
' factumesl aulem in die quodam, Hcli jaccbal
in toco suo, et oculi ejus caligaverunl, nec polerat
videre lucemam Dei antequam exstinguerelur. In ta-
num. El paulo post (Ibid.v. i):Absln!erunl filii hrael bernaculo foederis eral candelahrum, ubi a vespere
llaalim, et Astarotli, et servierunt Domino soli. a Quod usque mane (Exod. 27. 20. 21. Lev. 24. 5.8), summo
vero adjungitur : Fut urum est autcm, ut quicunque Ponlifice lucernas vespcfe concinnante, jugiter ex-
remanserit in ttomo tua, veniat, ul oretur pro eo, non Ira velum praparat;c lucebant, Dominus utjussc-
propric dc donio dicitur hujns Heli, sed illius Aaron, rat (Ibid.). lslo Pontilice intranle in labcrnaculo,
dc qua usque ad advenlum lesu Chrisii, homincs » jam grandxva senectute confccto, oculi ejus in tan-
remanseruni : de quo genere etiam nunc usquc non lum caligaverant, ut nec incensani lucernam poluis-
desunt. Nam dc illa domo Heli liujus, jam supra
diclum crat b : Etomnis qui superaverit domus tua>,
deeidet in gladio virorum. Quomodo ergo hic vere
dici potuit, el erit qui remansenl in domo tun, ve-
niat. ut orctur pro eo? Si illud est veruin, quod ul-
tore gladio nemo inde supererit, nisi quia illos intcl-
ligi voluit, qui pertinentad siirpem illius totiussacer-
dolii secundum ordinein Aaron. Ergo si de illis cst
praxlestinalis reliquiis, dc quihus alius Propheta
dixil (ha. 10. 21 et 22. Rom. 9. 27), rctiquiae sal-
tiT fient, unde cl Apostolus : (Rom. II. Ji) Sic crgo,
el in hoc lempore reliquice pcr eleclionem gratitv salvte
sel aspicerc, quanto magis exstinctam? Figuraliter
vero lucerna Dei Heli fuerat, quando dignitate sacer-
dotali pollcns jusliiise clarilate fulgcbat. Quam ex-
stinctam Propheta asseril, dum ob scelera filiorum,
sacerdotii potestalem, meritorumquc lumen amisit.
(€ap. 5. 19.) « Crevit f autem Samv.cl, et Dumi-
nus eral cum eo, et non cecidit ex omnibtts verbis ejus
in lerram. Significat quia nihil ex his, qune locutus
est, irriturn fuit, sed omnia sicut rebiis impleta quse
dixit. Cadunt namquc in terram verba supervacua,
qu;e pro nihilo habenda , et yniversorum snnt cal.
canda despcctu.sicut ct beatus Job dixit (Job. 29.
facta: sunt, quia de lalibus reliquiis bene inlelligilur _, 24) ; cl lux vullns mei non cadcbal in terram ; quia
csse, ile quo dictum est, qui remanserit in domo tua :
profecto credit m Chiistum : sicut leinporibiis Apo-
stolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt (Act. 2.
41. etc). Neque nunc desunt qui licet rarissime,
lamcn crcilanl, et impletur in eo, quod hic isle bomo
Dei continuo secutus adjunxit • : El offerul nummuin
argcnleum, cl tortam punis, dtcatquc : dimitte me,
obsccro, ad vnampnrtem saeerdolatem, ut eomedam
buccellam panit. Quid per nummiim argenteum, nisi
oris confessio dcsignalur (Rom. 10. 10), qiw fit cie-
denlibusad salultm? argentum enim pro eloquio
poni solet : Psalmista testanle, ubi canitur * : Elo-
quia Domini eloquia easta, argentum igne examinatum,
probatum terr/e, purgatum teptuplum. Sed quid di-
cit iste qui venit ? dimitte me, obsecro, ad unam
partcm sacerdotalem, ut comedam bvccettam panh.
Sacerdotalem partem corptis Christi, id est Eccle-
siam dicit; cujus plebis ille sacerdos est, mediator
Dei, et hcminum, homo Christu? Jesus ; cui plebi
dicil Apostoltis Petrus (J Pelr. 2. 9) : Plebs sancta,
regatc sacerdolium. In h.inc partem sacerdotalem
■ Cap. 1. t>. 36. Hic lterum exscribilur Augusii-
nus, sed interpretatione seripluise multum diversa.
b Hic allegaiur versio ex Augustino.
1 Cap. 2. 36. Ha;c qux sequuntur cx Auguslino,
magnam ad partem, exscripta sunt, sed jion prorsus.
Prorsus tamen ea habet lsidorus, rap. 2. in lib. i
Regum, quem proinde.plane hic exscribit Claudius.
d Psahn. 11,7. Diver9itas nonnulla hic est, edi-
tum inter el nostrum Codicem.
c 1 Reg. 3. 2. Sed cum aliquo discriminc, quod
Patboi., CIV,
nimirum in tanla gravitale vultum (tenere) relinero
consueverat. ui nunquam contcmptibili tetitia resol-
veretur. Sed quotiescunque bilariorem se prxseti-
tibus cxbiberet, cerlam sempcr ob causam utilitati»
eorum (fuceret) agcret.
« Igitur Sposlquam Iltc in figura mutalionis Ve-
lcris Testamenti a Prophela illo prsenuntiala sunt
ad Ileli oflendente Israel Domimim, b instruxerunt
aciem Philistm conlra eos, elc Tollunl autem Israc-
litae arcam ad (tuitionem) stationem suam : capla
esl ab hosiibus arca, ipsique non soluni victi sunt
et iu fugam versi, imo etiam magna strages facta
esi occisorum. (Nonnihit) Nonnulla tamen futuio-
rum signilicat rcs gesia haic In (prvphetice) pro-
pbotia enim arca ill.i ab alienigenis capta indicabat
testamentum Dei transiturum ad genles. Quando
enim nuntiatum est Hcli saccrdoli captam fuisse
arcam Domini, cecidit de sella, el morluus cst (Cap.
4. 16. 17. 18). Transeunte arca Domini ad genles,
1 periil , atque inleriit saccrdotium Judseorum.
(Cap. .'>) Duo quoqtie filii corrucrunt, unius uxnr
et habent ali;c ediiiones. Vide Calmet in lociim
hunc
' Explicalio hujiis loci ex quxstione II Bedx toia
desumpla est.
B Subsequentia porro notata lineolis ab Isidoro
[rap. 5. I Reg.] edocemur.
b Cap. 4. v.2 et subscq. .
i Verba hxc periit, alque inferiif sacerdolium Ju-
dtrorum, non sic accipias velim, ut revera Uini pCrie-
rit ; nam revcra Abiatbar et Sadoch, paucis elapsis
21
f.M
CLAIMI TAURINENSIS EP SCOPl
liduata : et(tu 11) mox in purtu mortua cst (». 20), A (». 10) quarum lilios clauserunt domi, ut scriplum
propler eamriem perturbationem. Quod evidenli signo
prjefigiiratuni est, post cxstinctum saccrdolium Jurisco-
iiiui, carnalcm interiissc Synagogam illi carnaliter
arihxrcntem, proslraloque Heli de sella, u pontifi-
ees Judaeorum sedcm habuere vacuam, ct gloriam
sacerdolii, regnique cxstinciain.
(Cup. o. v. -2 cl scq.) t Sed quid est, quod dum
posnissent Philistiim arcam Domini in tcmplo Dago-
nis Dei sui, intraverunl lenipluni, etilivenerunlDeiira
suum prostratum, atque confrsctum, caput veroejus,
duasque nianus abscissas? Statim cnini ut tcslamen-
tum Domini pcrvcnit in (genlibus) gentcs, confeslim
idola, quae deceptum possidebant orbem, destructa
sunt, omnisque error simulacrorum corruit, pracsen-
esl. (o. 12) Ibnnl autcm in directum vacar periiam,
qua- ducit lielhstimes : uno itinere gradiebantur per-
gcntcs, ct mugienles, el non declinabant mque ad
dexteram, neque ad sinistram. r < Quid igitur vacc;:',
nisi fulcles qnosquc in Ecclesia a significanl, qui duni
sacri cloquii pr;rcepta cnnsiderant, quasi supcrim-
positam Domini arcam portant? dequibus hoc cci
cliam notandum , qtio 1 fitissc feuc memorantur
quia sunt pleriquo, qui in via Dci inlriiisecus posili,
foris camalibus aifectibus ligantur : scd non dccli-
nanta recto iiinere e qui arcam Dri portant in meu-
le. Ecce enim vaccae Bcthsainis pergunl. Bclhsami'»
quippc dicitur Domus solis. Et propheia ait (Malach.
i. 2) : Yobis autcm, qiti timclis Deum, orietur sot
tiam Dei ferrc non stistiiiens. Nam in manibus Dagon B juslitia;. Si igitur ad a-terni solis habilationein tcn-
prxcisis, opus iriololaliia; bampulahalur. Etincapile
cjus superbia diaboli abscissa (significabatnr) signi-
ficatur, a quo initium peccaii fuit. Quod vero in li-
niine, utcertumscilicel, praefinitumque suac idolola-
tri.c finem (agnoscere) agnoseerent : limes enim fines
itineris signilicat. Eliam illud ad magnam pertinet
significationem, iu ipsa ruina Dagon Dei sui, atquc
fractura, quod dorsum illius solum invenerunt, (d. o)
fractis ejiisomnibus memluis : dorsum quippe fugam
significat. Quicunque enim fugiiint, pcrseqiientibus
riorsum danl. Unde etscriptum est dc hostibus (Psal.
20. 15) : quoniam pones eos dorsum. Ubi enim snnt
idola? periernnt. Et si aliqua remanent, ab aliqui-
bus abscondunlur, ct fiigeriint. (V. C et Psal. 77. 66)
diinus, dignum profcclo est, ut de Dei itinerc pro
carnalibus affectihiis non riiclinemus. Tota enim
virtute pensandum est, quod vaccae Dei plaustro sup-
positscpcrgtint, et danl ab inlimis niiigitus, fct ta-
men de iiinere non rictorqiient gressus : ' amorem
quidem pcr compassionem sentiunt. Sed colla po-
sterius non deflectunt. Sic nimirum praedicatorcs
Dei, sic fidelcs quique intra sanclam Ecclcsiam age-
re debent, ut et compaliantur proximis per charita-
tem, ct tamcn de via Dei non exorbiicnt per com-
passionem. Arca quippe superposita Bethsamcs
pergere cst, cum superna scienlia ad inlernoe lucis
habitacnbim propinquare : scd tunc vere Belhsames
lendimus, cum viam reclitudinis gradientes, ad vi-
Quod autcm pcmissi sunt in posleriora ii, qui ar- C cina erroris latera, ncc pro affectu pignorum dccli-
«ani Dei captivaverunt, hoc pcena^ sigmim videtur :
quia, si qui susccperint (susccperuut : dilexerunt)
testamentum, et poslcriora viloe dilexerint, ex ipsis
jtislissime cruciabuntur, qu;c sicut Aposlolus ait,
(P/it7. 3. 8) existimare debuerant sicut ttercora : qui
enini sic assumunt tcsiamentum divinum, ut poste-
riora respieienies, vcteri sc vanitatc non exuant,
similes sunl bostibus illis, qui arcam leslamenti
captivam juxta idola sua posuerunt. Et (i//a) alia
quidcm vetera etiam nolentibus cadunt : guia (7sa.
10. C) omnis caro fenum, et claritas hominis, ut flos
feni, aruil fenum, et flos decidit : arca autem Do-
mini manet in ceternum : secrelum scilicet testamen-
tnm, resmnn eoelorum, ubi esl aeternum verbum
Dei. > D
(6. 1. etc.) Cum vero de lerra Philistiim arca
Domini ad terram Israelitarum rediret, (v. 7 et
nubseq.) plaustro supcrposita esl, et vaoo.-e plaustro
subjuoclae sunt , qiuc fetae fuissc memorantur ;
annis, saccrdotcs reccnsentur : sed quod superstitc
lantuminodo fiho puelliilo, ideoque impote sacer-
dolii munere fungi, sacerdotis partes implcverit Sa-
muel, qui prnplcrca solcmnia sacrilicia cliam ob-
tulit. 1 Reg. 7. 6. 10. 9. 12. 16. 2, etc.
» Ponli/icis, pracslat nostra leclio.
b Amputalum. lu Eucherio cdito nonnulla desunt.
« Haec omnia qu.ne sequuntur excepit noster Clau-
dius a Gregorio Magno, qui ea attingit, numero 42
.ibri vu Moralitim in Job : scd expressissima habet
num. 5 homilie 37 in Evangelia : ha:e proptcrea,
namus. Sic namqtie sic necesse cst, ut incedere de-
beant, qui sacrilegiis snpposili jam pcr internam
scientiam, Domini arcam portant, qualenus per hoe
quod propinquoriiiii ncccssitatibus condolent , ac-
cepto rectitudinis iiinere non declinent. Quorum
nimirum gratia menlem nostram tcnere debet, sed
rcflectere non debet, ne hsec cadem mens, aut si
alfectu non tangitur, dura sit, aut tacta, plus, si in-
flectitur, rcmissa. »
6 Percussit autem de viris Bethsamilibus, eo quod
vidissent arcam Domini : percussit aulem de populo
septuaginta viros, et quinquaginta millia plcbis. i Po-
pulus, el plcbs pro una eademque re indifferenter
accipitur. Nam ex uno Graeco quod est ko; solet
utruraque transferri. Sed in hocvidetur csse dislan-
lia, quod in priore commate versiculi additum est
viro». Viros enim majores natu significat, ut sit
scnsus, quia de optimatibus populi septuaginta sunt
percussi.de ipsa tuiha vulgari homines quinquaginla
ut a verbis Clautlii sccernat lector, lineolis di-
stinxi.
J Editi : designenl.
« Editi : qui.
' Subsequentia partim ex homilia 37 in Evange-
lia, parlim ex libro vil Moralium S. Gregorii
desumpla sunl. Ea cum cditis comparet, quoeso,
lector.
8 Cap. 0. 19. Beua hujus loci explicalionem i
Claudio tiaditam docel : capite scilicet 3 quxstW
iiiiru in libros Regum.
C53 QU^STIONES XXX SIPER LIBROS REGLM. 654
niillia. Quod ne pateretur, in Exodo (Exod.2)popnlus A post Dominum, abjeetis videlicet idolis, illi soll scr-
viens; quod eam fecisse tolo tempore pnesulatus
Samuelis, 6 qui Josepho tesle duoJeeim annis com-
a lontje stabat, et orabat, solusqne Moises aseendit
ad Dominum o. Isli ab hoc percussi, quia non solum
appropinquaverunt, sed etiam (ut aiia refeit trans-
latio) dcspexerunt, quod rationi pius congruum esl:
nam in Enodo viderunt, et audierunl, ct perspicua
divinx poientisc inspexcrunt, nec perierunt. Et ideo
isli uon dc visione, scd dc despectionc, et temerilate
uiulclali sunt b. >
(Cap 7. 2.) El factum esl ex qua die mansil arca in
Cariathiarim, multiplicati sunt dics. Erat quippe ttn-
nits ricesimus, ct requievit omnis tlomus Israel post
Dominum. c « Non ita inlelligendum est quasi vi-
ginli anni, quibns arca (manercl) manseril in Caria-
thiarim, ad oclavum usque annum regni David,
plclus est, el primo lemporc regni Saul, quod h,
eodem historico allirmanlc ', viginli annis tenuit,
nullus sanct;e historiae curiosus ignorat. Namqno
poslmoJum (/ Reg. 16. 14) cum recessisset a Saule
spiritus Douiini, et agilaret eum spiritus nequani,
maxime (Cap. 18. 10. etc.) ad [ crsequenilum David
innoxium et justum, necesse erat partem militiae
(vcl) et plebis ejus nonnullam, malilia; illius exstitisso
complicem.) Cariailiiarim ipsa est, quae alio nomine
Cariath Baal vocalur civitas sattuuin (Josuc 15. 60.
et 18. 14) una de urbibus Gabaonitarum pertinens
d tiibum Juda, eunlibus ab Ilieiusalem Diospolim
quando eam congregala populi frequentia adduxil " milliario nono. Dc hac fuit Urias propheta, quem
in Hierusalcm (// Reg. 6), sint compulandi. Inveui-
tur namquc in sequenlibus, (lRcg. 14. 8), quod lem-
poribus Saulis fuit d delata de hac eivitale, el allala
in ca tra, pugnante eo adversus Philislaeos • : sic
etenim scriplum est : (Ibid.) Et ail SatU ad Acliiam :
applica arcam Dei : erat enim ibi arca Dei in die itta
cunt ftliis Israelis. El quia constat (// Reg. 1) quod
David eam in Hierusalem adduxerit, c tultam de
domo Aminadab, in quam lunc illatam esse perhi-
betur, < reslat intelligi, quod in diebus Saulis relata
de castris, et in pra:fatam sit illala civitatem; unde
denuo regnaule David alfertur in Hierusalem. « Est
ergosensus memoratre sentenliic, quia ex quo man-
sit arca in Cariatbiarim, eru
interfecit Joachim in Hierusalem, sicut Hicremias
scribit i.
« Samnel autcm posl moiiem Ileli regel at Israe-
lem. (/ Rcg. 7, etc.) Congrcgato autcm omni populo
cxclamavit ad Dominum pro Israel, ei exaudivit
eum, (v. 7 ct seq.) et cum offerrct holocaustuni ;
accedenlibus alienigenis ad pugnam contra populum
Doi, intonuit Dominus super eos, et confusi sunl.
Et ceciderunt coram Israel, atqne supcrati sunt.
(V. 12) 7'i<nc assumpsit Samuel lapidcm unum, ct
posuil eum intcr Masphal el Siceleg. k Et ut inlcr-
preles septuaginla transtulerunt : inter Masphat no-
vam et velerem. Vocuvilque nomen ejus, lapis adju-
cum cam inde transferri lemporibus Sau! causa
belli contingerel : vel certe vicesimus erat an-
nus, cum adhuc omnis domus Israelis requievit
• Quae addnntur, in Beda non inveni.
b lnlcrpretes, quos Claudius indicat, pUne ignoro.
Novi equidem qui verterinl : dispexissent : id est
curiose, et minute eam inlnili suiil; aut si vis scru-
tati sunl, qune in arca posita erant : favere aulem
huic interprelationi viJenlur hebraica ipsa vcrba
1TTCU?'1 mnh quae reddi commoJe possunt : eo quod
vidissent in arca Domini. Sed quis nesciat ipsamet
hebraica verlia verti etiam cnm laudc posse, uti re-
vera vertit Vulgata : eo quod vidissent arcam'! An
quinquaginta millia plebis [nullo scilicet reprimentej
perscrutari commode potuissent quidquid in arca
positum erat, elcircumslantium oculos delitescebat?
Interpretes porro valdc probabiles causas alferunt
t annns vicesimus, ,-, torii, el dixil : usque tidhuc auxilialus esi nobis Dcus.
Masphal interpretalur imentio : Lapis ille adjulorii,
medietas est Salvaloris ; per (quem) quam transeun-
dum cst a Masphat vetere ad novam, id est ab inlert-
que pra-fitil solns quidem post mortem Heli pontifi-
cis annis duodccim, cum Saulo vero rege duode-
viginli.
h Equidem historia : male utique.
■ Cap. 14 seu postremo ejusdem libri vi Josephi
[n. 91 : h;ec in editione ejusdem Havercampi legun-
tur. Ilunc Saulus finem habuit... Regnavil autem
vive/tte Samuelo annis octodecim : post morlem vero
ejv.s annis duobus et viyinti. Quem tanien Josephi
locum ita Pctrus Comestor cxplicat, ut simul juncti
anni, quibus Saul regnavit, viginti elliciant; ut no-
ster scriptor habet. El regnavit Saut vivenle Samuele.
18 annis, et eo mortuo duobus annis. Citat aiitcm
Havercampus Clementem et Eutychium, Alexandri-
curDeus Belsamitas Iibere arcam intuentes morte D n0s Josepbi sectalores, qui vigiuti ipsos regni annos
rVIIIIItMll AlinH Cl lihorill» Inirw inlllihiM i.ral'A.nn C.Jl l.!l......l . nl«.... UMM n..i^.... ~~:~'.n {*!.... A'.l
punierit. Quod si libcrum hiinc inluitum irrevercn
liam quamdum, ideoqueinlerpretalivum conlemptum
esse qiiisquam velil despcctionem, et temeritatem,
quam hic commemorat Claudius, admittere id uti-
que possiimus.
c Rursushicc repeteexBeda num. 4.
d Ablatus. Prxsiat nostra lectio.
* Nisi in crrantem amanuensem hanc vocem re-
feras [nam editus Bedae locus habet : tulitque]. Yox
h3?c ex iis erit, quae a latinitate declinantes, vul-
gares linguas, aut efformaruni, aut auxerunt. Itali
tolto et lolta dicunt, quod Latini ablatum et abla-
lam.
' Antea eliamin aedibus Abinadam inGabaa fuisse
positam discimus ex capite 8 libri i Reg.
* Josephus cap. 13 lib. vi Anliquitatum [n. 9.]
haec in editione Havercampii habet. Sub hoe, et
Samuetus propheta vita deeessit... imperavit, populo-
Sauli tnbuunt : alque haec quidcm opinio Claudii
noslri auctoritale repugnantc Zonara, qui hacc tra-
dil [in fine ipso lihriprimi Annalium] : Regnavit Saul
superstite udhuc Samuele, annos octodecim : eo de-
functo, viginti duos. Coiifirroari reclissimc potest :
aique idipsum docet vetusta ea Josepbi inlernreta-
tio, quoe Knfino tribuitur : hacc enim habct : Regna-
vit ilaque Saul, Saniuel vivente, annis decem et oclo :
morienle aulem ulios duos. Vide tamen, obsecro, in-
terpretes ad duos hosce Scriptura2 locos 1 Reg. 13. 1 .
Filius unius anni eral Saut, cum regnare caipissett
etduobus annis regnavit. Et Acto. 13. 21. Dedil illis
Saul filium Cis, virum de tribu Benjamin annii qua-
draginta.
> 26. 20. 21. ILec tradidit Isidorus cap.4 in lib.
i Reg.
k Vulgata : inter Sen ; Alii Dentem ; editus Beda
In Sichilech.
C5S CLAUDH TAUR.INENS1S EPISCOPl 63C
tione, qujc exspeetabaiui in carnali regno, quod erat a Pr'ci scd vicine : lamen cuui At mentis alienalio n
bealitudo faisa, ad intentionem, qu;e per novura
tcstamenlmn cv9pcctalur in regno eucloriun, ubi esl
bcatitudo verissima » : quia (qua), quoniani nihil
cst mclius, usipie Imc aiixilialnr Dcus (Cap. 12. 17
el 18). Isle Samm I invocavit noinen Domini, et
exaudivit eum Deus, ct in tempore mcssis pluviam
impelravit. Pluviaenimin sanctis Scripluris verba
Ktint Evangelii, sive legis, sicul Moiscs dicit b : Ex-
specteiur sicui pluvia eloquium meum; ct detcendant
sicut ros verba mca. Hanc igitur pluviara dedit
mundo Christus in tcmporc messis, id est quando
gcntcs coliigi oporlcbat : (ut) unde (Jdatth. 3. 1-2)
sicul frumcntum in horrdis, sic inlcr Ecclesiae sinnm
congregentur.
sensibus, ut spirilus hominis divino spiritu assum-
pius, capiendis alque inlucndis imaginibus vacet,
sicut Danicli demonslratumestquodnon intelligebat,
ct Petro illud vas summissum est dc coclo quatuor
lincis : r nam cl ipsc, quid illa demonstratio figura-
rel, postea cognovit. Per fructum aulem mcnlis ad
intelligcntiam uno moilo cum h;ec ipsa, qu;e demon*
slrantur iu imaginibus, i|tiid signilicenl, cl quo pcr-
lineant B , revciautur, qiuc ccrtior propbclia csl
Nam inagis ipsam vecal /Vpostolus (J Cor. m, 2)pro-
phciiam, sicut Joscph mcruit inlclligere.quodPharao
nonnisi videre ; et Dauiel exponil regi.quod itlccer-
nil cl ncscit. Cum vero ila incns aflicitur, ul nou
rerum imagines conjccturali examinationeintelligat,
tJudicavit mtlem Sumuel Israelomnibutdiebui B sedres ipsas intueatur, sicut intelligitur sapicntia,
vitrv sum, fueruntquc usqne ad eum judiccs et prin-
cipes super Israel. (vm, 3) Porro ftiii Samuet declina-
vcritni posl avariliam, cl accipiehnnl munera (». -i ct
subseq.) ■ et tam iniqui judiccs cxsiUerunt, utpopulus
nequaquam ferens, regcm sibi in similitudineincxte-
rarum gentium postularet. Quibus dcdit Domiuus
Saul regem : > (Cap. ix ct x) qui cum quacreret asi-
naspalrissiii, el veniret ad Samuel in Kanialha, in-
tcr caetera, quai locuti sunt siinul, pr cdixit ei signa
Samucl, qux ventura erant ei eo dic, eum rccedcret
ab eo.
(Cap. x, ». 3 el 10.) Ctiniquc ab illo reccssissct,
vcnil ad collcm Uomiiti, ubi crul slulio Philislinorum.
Jam piiuiuin signum pcractum, sicut loculus fuerat
et justitia, omnisque incommutabilis, ct divina spe
eies, ad prophctiam, de qtia nunc agimus, non pcr-
tinet. Ulroque auiem inunere ptopbctix donanlurii,
qtiict rcriun iinagines iu spiritu vidcnt, et quid va-
leant, simitl intelligunl, aut ccrtc mamfestis loculio
nibus in ipsa dcmoiisiraiionc informantur, sicut in
Apocalypsi qusedam exponuntur. Nescientes aiiicm
aflieit propbetiae spirilus, sicut (Jo. xi, 49) Caiphas
cum csset ponlifex prophclavil dc Domino, quod ex-
pedirel unum mori pro lola genle, cum aliud iu vcrbis
quas dicebat, allenderct, quac non se a seipso dicere
nesciebal. Abundant in sanclis libris cxempla
•' Hoc aulcra verbo, quod positumcst,(«si7iiiJtne«m
spiriins, tanqnam cx abdilo divinitatis sccrcto, re-
honio Dei : etecce cuneus Prophetarum obviits ei;ct C pentinus significaturalflatus. Horiimigiiiirmodorum,
insiluil supcr ciim spiritus Dei, el prophelavit in me-
dio corum. (V. II, elc.) VideWcs aitlem omnes, qui
novcrnnt cuin heri, cl nudius lerlitts, quod csset cum
prophciis, ct prophelaret, dixerunt ad invicem : Quat-
nam res accidil filio Cis? ISum el Saul in 1'rophetis ?
d < Et boc qtiidcm non puto haberc aliquid quae-
Stionis: (Jo. iii, 8) Spirilits cnim, ubi vutt, spirat. Et
spirilum propheliae nullartim animarum potest ma-
cularecontaclus, (Sap.vii,24)Btt»»flitenim ubiquepro-
pler suam mundiliam ; aflicil aiilcm omnes non eo-
dem modo, sed alios per informationem spiritus
eorumdem hoininum, ubi rcrum dcmonstranlur
imagines; alios per fructum menlis ad intelli-
genliam, alios ulraque inspiralionc, alios autem
quonam polius afleeium csse inlelligamus Saul, satis
apparet ex eo qnod ibi scriptum est : (l Reg. x, 0)
Convcrlit Deus in Saul cor atiud. Sic enim aliain c>r-
dis significat aflcctioiiem, quam convcrlcndo fecit
Deus, ul imaginum significantium, el prxfiguranlium
capax fieret ad propheticam divinationem. > Quanium
autcmdislat prophelia Saulapropbelis?lanlum dislat
inter prophetiam prophelarum, sicut lsaias, sicut ic-
reniias.ctcacierihnjusmodi fuerunt, atqncistamtrans-
itoriam, quae in Saul apparuit, quanlum distat inler
loquclaiu huinanam cnm ioquunlur bomincs, ct cum
eadem loqucla propler neeessariuin prodigium asina
locula csl, (.Vnm. xx, 28) iu qua scdebat Baalam
propbeta : accepil cnim boc ad tenipus illud ju-
nesciciites. Per informationem spiritus. duobus " mentum, ut Dcus quod statueral, demonstraret ■ un
modis, aut per somnia, sicut non solum ple-
rique sancli, scd el (Gen. xlv, 2) Pbarao, et (Dan. u
1, cl iv, 1) Nabuchodonosor rex vidil, quod nemo
eorum intelligere valuit, scd tamen videre utiquepo-
tuoraiilaul dcmonstratione in extasi, quod Latini
nonnulli e pavorem interpretanlur. Mirum si pro-
de non habitu perpetuo inter homincs hestia ioque-
relur . aut si hoc exemplum inajore differentia re-
motum cst, nmlto mimis inirandum est boiniui rc-
probo datam fuisse ad momcnlum temporis, aflecltl
transitorio prophetiam, quoniam ille dedeial, qui
el asinam, cum voluit, loqui fccit. Magis enim di-
- Addllur spiritunlis.
l» Deu. 32, 11, flnat ut ros eloquium meum ; quasi
ii/i6fr tuper herbam, clc.
= 7. 15. Proscquilur Beda.
J Haee, qu;E sequuntur, desumpsit Claudius ex Au-
guslino libro n Quaeslionum ad Simplicianum, quae-
stionc ipsa prima hasc tradente.
i Aiifiiistinus edilus a P. P. S. Maun, stuporcm.
1 Aeio. 10. II. sedVuIgata legit initiis.
R Augustinus ediltis : revelutur, sed noslri Codicis
lectionem praelero.
!■ Hic alia interseril Auguslinus.quaeClaudiusprac-
terit.
1 Vcrba b;ec : quantum ilislal propkelia Saut a pio-
phelis : iu edito Auguslini libro non cxstant
657 QUASTIONES XXX Sl PER LIUROS REGUM. (jHJ
stal pecus ab boinine, quam homo reprobus ab ele- A domosedcnsdissimulavil se cssc regem:(/ Rcg. iiii,
ctis eliam lioininibus; r.on eniin si quisquam dixe
vii aliquid, qtiod ad sapienliam perlinci, conlinuo
sapicns exislimandus esl. Sic nec quisquam si ali-
quando proplietaverit, jam inlcr proplictas numcra-
bitur, cuni et Domiiins (Muiili. xm, 20) in Evangelio
ibcat : quosdam cum gaudio verbum excipere, ctra-
dicis altiiudincm non habere, scd esse tcmporalcs.
Ideoque, sieut consoquens indicat lectio, factum esl
in parabolam : (/ Reg. x, 12) et Saut inter propltetus.
Uoc igitnr niirari desinainus, cum in liouiinibus ap-
paret divinilus aliquid* quorum vel nieriuim, vcl
babilum excedit, cuiu forte vult Deus cujusdam si-
gniGcationis gratia tale aliquid demonstrari. Si au-
lem boc muvel, quod poslca Saul nialo spiritu in-
1) reliquis duobus annis publiec judicavit oninein
Israel, tencns obedientiam cum humiliiate : ct boc
fuit illud tempus, anlequam inandalum Doniiui trans-
gredcrctur in Amaleeli : reliquo vero tempore, quo
vixit, ct imperovil, transgressor niandatj Pomixii
exslilit. (/ ttcg. x, 26, ct cap. xi) Post boc cxspeclans
Saul Samuelem iu Galgala, videns quod tardaret,
obtniii holocaustnoi, venicnsquc Samucl intere#tera
aitad Saul : (/ Rctj. xv et xvi) Slulte cgisli, ncccusto-
distimandata Domini Dci tni, qtttv proccepit tibi. Quod
si non fecisscs, jam nunc praparassct Dominus re-
guttm liium super Israel in scinpilcrnum . sed nequa-
quam regnum lutim ultra consurgct. Qutvsiril sibi Do-
minus virum juxla cor siium, et pnrcepit ei Dominus,
vadente pncfoeabalur, (/ Reg. xvi, 14) qui propbe- 13 ul csset dux super populum suiim , eo quod non ser-
lia; spiritum prius acceperat, neque boc miranduin
e.si. lllud cnim factum cst ex dispciisalionc aliquid
significandi, hoc cst ex mei ito judicandi. Nec mo-
vcrc nos debcnt bacc aliernanlia in animo buuiano,
boc est in creatura mutabili, pncseriim eodcni tcin-
pore, quo caro corruptibilis, niortalisqiie portatur.
Aut non videmus in ipso Petro, quantum indicat
Evangelium, exstitisse Untani confessioncm, ut au-
dire merucrit, (Mtttth. xvi, 17) Beatus cs Simon Dar-
jona,quia non tibi revelavil caro et sanguif, sed puter
meus, qui in ccetis csl? Et paulo post (Ibid. 23)
tam carnalitcr eum dr. Domini passione scnsisse, ul
stalim audiret : Vade post me, Satana, scandalum
mihi es, non enim tapis qnw Dci sunt, scd qum Itomt-
vaveris quaiprwcepil Dom iius. Ixecsicid aceipieiidum
esl, ac si ipsum Saulem Deus in aHernum pra;para/-
verit regnalurum, et boe posiea nolueiitservare pec-
canli : nequecniin peccaturum nesciebat : sed prx-
paraverit rcgnuui ejus, iu quo ligura cssct regni
selerni. Ideo addidit : (/ Reg. im, 13) ci nunc re-
gnum tuum tton slubil tibi. Slelitcrgo,elslabitquod in
illo sjgniflcatum est, sed non huic : quia noninaiter-
num ipse fuerat regnatus, ncc progcnics cjus, ut
sallim per posteros alterum alleri snecedenies, vide-
retur impleri, quod diclum est in aelernum. (7 Jlcg.
ii, li) Et gatcrel , inquit, sibl Dominus hominem.
secundum cor sutttn, sive David, sive ipsum medialo-
ein significaiisteslaaicnli novi, qui prxfigurabalur
num. Et forlasse aliquanto inierius iiitelligcijlibus C [n cbrisujatc eliam, quo unelus est ipse David, et
tanium valet ad visa illa mentis, haec differeniia.qua
Petrus priuio inlellexit, Deo patre revelantc, quod
fitiiis Dei essel Christus, ct postea, ne morcrclur, cx-
limuit, quaiitum valct ad dislingucnda visa, qua> iu
spiritu hominis alienatn inciiie imaginarie fiunt, ie-
vclatio prophelix, qua primo alllalus est Saul, et
eommistio spiriiits mali, quo poslea prcmebatur •>.
« lingitur posi boc jubcnle Pornino re.x pripr a
Propheta in regnum, qui et ipse quidem.iii id quod
unctus est, imaginem Chrisli portavit : unde ct Dca-
tus David, et ipsc Christns nuncupatus, ait ad euni,
qui sefinxeratSaulein occidisse; (// Iteg. i,ii)quo-
modo non limuisti injiccrc muntitn ttiam in Christum
progenies ejus. ISoii autem quasi nesciat ubi sit,
ita sibi homineni Dcns qua-ril, scd per homineiu
more hoiiiiiuini loquitur, quia sic loquendo nos
quxrit : non solum enini Deo Patri, verum ipsi quo-
que Unigenjtp ejus, qui venit quxrere qtiod pe-
rieral, nsquc adco jain eramus noii, ut in ipso ussc-
nius- efctir ante mundi constitutioncm. Quxret sibi
ergo dixit : idcst suum habcbit. Unde in laiina lingua
hoc vcrbum accipit prxpositionem, et adquiri dicilur,
quo satis aperltim esl quid significct, quanqiiam et
sine additamento pra?positionis quxrerc intelligatur
adquirere, ex quo lucra vocantur, et quscsltis (Eph.
l.*).
Domini? (/ Iteg. ix, 2) hinc est, quod ab humero
sttrsum snpercminebat oinnibus; quia caput noslrum D b Pon0 fahl'r ferrariu> non inveniebalur in omiti
sursiun est super nos, qui est Christus : in id autem ,erm 'sro<;'- Caveranl cnim Philistiim, ne forte facc-
quod reprobaluspostca, ct rcjcctus esl, suecedente
in regnuni David, popijli, ul pracdiclum est, Israel
personam gestavi.l : qui popnlus regniim adeplum
fuerat ainissurus, Christo Doinino noslro per uovum
tcstamcnlum nou carnaliicr, scd spiiiiualiter jegna-
turo. ■
filius uniut attni erat Saul cum regnare ceepisset :
ditobut autem annis regnavil sttper Israel. Uno anno
poslquam rex electus esl a Samuele, in domeslica
• llaeleiins .\ii-;iisiiiii vcrha. Qu;e sequuiiliir tradi-
>!ii Isidorus cap. *> in liii. i Rcg.
k iV« minor cs'. virtus,quam quarere porla lucii,\t\-
renl llcbrai gladium, nitl lanceam, ct ttc habcrcnt
fabtos ferrarios, qui arma ad repugnandum faccrcnt.
((."«/>. \ui 19) i Ila Chaldxi deslruota Hierusalem,
el vaslala onini terra promissionis satagerunt; c ul
nullus in ca remaneiel aitifcx, niillus clausor, qui
vel fcedala uibis mijenia eomponere, vel posset re-
sarcir? dirupta, Quin potius quidquid apud genlem
exlerniinalam ariis inveneranl, lotumin Babyloniam
transferuiit, ul vol ad iiiliilum valeat ullra, vel illius
qutt Ovitlius.
'■ D«)oi i stil seqneriia Beda qiuvslionc 30 in libios
Rogmn.
659
CLAIDII TAITUNENSIS EPlSCOPI
cec
civitatis utilitalibus proficiat. » Arma quibus coutra \ pcenitet, cujusesl de omnibus omnino rebus taru fixa
diaboluin rcpugnanles liberlatein a Deo noliis dona-
tam defcndamiis, quid sunt alia, nisi eloquiascriptu-
rarum, in quilms et ipsius Doinini, cl sancloriim ejus
exemplis, quo online bella vitiorum snperari de-
beant, luce clarius discimus? Sed PhilistTi filios
Israel fabris arnioruii) piivanl, eum inaligni spiritus
animos fi.lclium a medilalioue sacrac leclionis, saecu-
laria illis negotia inscrendo, retardanl, ne vel ipsi
pcr bujus exercitium resisiendi fiduciam sumant,vcl
alios forte qui legerc ncsciuul, ad resisteniluiit viiiis,
exhortando, atit corripiendo b accendant, Tollunt
1'abros armoriiin.cunicos, qni sacra eloquia norunt,
in lantis sceleribus obrumu, ut diccre bona, qtiae
didiceranl, prorstis erubescant.
senlentia, quam ccrta pnescicntia. Quomodo ergo poa-
nilet aliqnid Domiiiiiin, in quoest omnispraescienlia?
8 < Nos vero cum boc de Deo in divinis Scripluris
atidimtis, indignum arbitrainur hoc de illo ser.tire.
Sed necesse esl, ut aliquid dicatur, per qnod hrc
aliquo modo dcmonslrelur. Cuni vero verba omnia,
quibus huinana colloquia conseruntor, illius scin-
pilerna viitus, cl divinilas mirabiliter, atque incun-
ctanter excedat, quidquid de illo Immaniter dicitur,
quod etiain botninibus aspernabile vidcatur, ipsa
humana ainmonettir infirmitas, ctiam illa quae con-
grucnler in Scripturis sanctis de Deo dicta cxisti-
mat, humanae capacitati aptiora esse, quam divina:
siibliinitati : Ac per hoc etiain ipsa esse transcen-
• Saul aulem post luec, dum pcrgeret dimica- B denda : estsaniori h intclleetu, sicut ista qualiacun-
turus advcrsus Pbilistiim, indixit d cuncto exercilui
jejunium, quousque reverterentur a prxlio. (V. 25
c't 27)Sed Jonalhan filius ejus videns super faciem
agri mel, exlendil summitalem virgce, el intinxit in
favum mellis, et gustavil et illuminali sunt oculi ejus.
Non utique ad videndum illuiuinali, quia antca vi-
debat, sed ad discernendum, quia vetita lctigerat.
Tunc enim casus ille, sicut et Adam fecit illtun al-
teutum, reddiditque confusum. Quo faclo ammo-
nemur, omncs illecebras voluplalum in soeeulo de-
bere conlemnere qui Deo nitilur mililarc. Non enim
potest contra allopliilns spirilualcs, id esl adverstts
principes tenebraruin, virilibus aniniis concurrere,
qui adliuclnijus mundi negiigit dulccdincm declinare.
que transccndcnda sunt. Quis cst enirn hominum,
cui non occurrat in Deo cuncta praescienlc posniten-
tiam esse non posse? Et ccrle tamen hoec duo verba
sunl, pcenitentia et pr.Tscienlia, quorum quia unum
congrucre crcdimus Deo, id est praescientiam, ne-
gamus in eo esse paeniienliam. Cuin vero alius liqui-
diore considerationeisla perlractans, quaesierit quem
ad modum vel ipsa praescienlia Deo congruat, el in-
venerit Inijus eliam verbi notionem illius ineflabili
divinitate longe, lateqtte superari, non miralur
utrnraquede illopropler hominesdici potuisse, de quo
utrumquc propter ipsum incongrue dicerctur. Quid
est enim pr.Tscienlia, nisi scientia fulurorum? Quid
autem fiituruin est Deo, qui omnia tempora super-
(Prov. v,5) Mel enim distillani lubiamcretricis, quod C greditur? Si enim scienlia Dei res ipsas habet, non
est delectatio voluptatis carnalis, dc quo ptitatur
juxta myslicos intellectus hunc eomedisse Jonathan,
etsirtc deprehensum vixprecibuspopuli liberaium. >
(/ Reg. xv, 7. ) Iniit autem Saul prcclium adveisus
Amaleck inlerfectisque cunclis Iwstibus ub Evila us-
que Sur. Est una regio Evilalli, quam circuil fluvius
Phisou (Gen. n, 41) exiens de paradiso, quae hodie
India vocatur. Dicta aulem Evilalh a quodam nepole
Noe. Esl el alia Evila solitttdo contra f.iciem /Egypli :
haec enim Evila, illa Evilath debet mincupari. Sur
quoque est solitudo inter Cades ct Barath,exlendens
deserlum usi|ue admare Rubrum ex jEgypti eonfinio
( Gen.xvi, 7 ).
(Rursns xx, 1 ; xxv, 18. Exod. xv, 22 ; l Reg. xxvn,
sunt ei futur.T, sed praesentes : ac per boc non jam
praescieniia, sed tanlum scientia dici polcst. Si aulcm
sicut in ordine temporalium crealurarum, ila el
apud eum nondum sunt, quae futura sunt ; sed ea
pr30venit scienlia, bis crgo ea senlit : uno quidem
modo secundum futurorum praescientiam, altero vero
secundum pr.-esenlium scientiam. Aliqtiid crgo tem-
poraliter accidit scientke Dei, quod absurdissimuin
atque falsissimum est : nec enim potest quac ven-
lura proenoscit, nosse cum venerint, nisi bis inno-
tescant, et praenoscendn, anleqtiam sint, ct cogno-
seendo cum jam sunl. Iia fit, ut (quod longc a vc-
ritate seclusum est) lemporaliter aliquid accidat
scientirc Dei, ctim lemporalia, quae praesciuniur,
S.) Percusso hoc lermino e « p>percit Agag regi, D etiani prxsenlia scntiuntur, quac non senliebantur
(l Rcg. xv, 7) nec voluii dispcrdere oinnia juxta pra;-
ecptnm Domini ; irasciturque ci Dominus f. t
Faclum est verbum Domini ad Samuelem dicei:s : poe-
uitci mequod constiluerim Saut regem, quia dereliquit
me, el verba mea opere non implevil ; (v. 10) ncque
eniui sictil honiiiieni, ita Deum cujusquam faeti sui
« Hic aliquid deest, quo a lillerali ad allegoricura
scnsuin transitus fiat, et uterque conneciaiur. In
Beda multa alia snnt, quaeque Leclori siibjiciam,
ciini illustiabiiur locus IV Reg. 24, 1 i. Et transtulit
oninem Rierusalem, elc.
t> Accedant. Piaeslat nostra lectio.
e Subseque ntis loci explicationem habcs in capiic f>
Uidori iu lib. l Regum.
* Toto. Prxslat nosira lectio.
ante quam fierent, sed tanlummodo praescntieban-
tur. Si vero etiam cnm venerint quae praesciebanlur
esse ventura, niliil novi aceidit scienliae Dei : sed
inanebil illa praescientia, sicut erat etiam priusquam
vcnirent, quae praesciebanlur, quomodojam praescicn-
tia dicelur, quoniam non est remm futurarum ? jain
e Subsequentia tradil Isidorus cap. 7.
' Alia multa hic tradil Isidorus ad locihujusexpli-
cationes, qu.T nescio qtta causa omittit Claudius.
e Ecce iterir.n sciiptus aCtandio Angtislinus : cujus
qujeslio 2. liliri u ad Simpbcianum lota fere hic
ponitur. Augustini verba pro more lincolis adno-
lantur.
b CoJ:ccs allt-gali a P. P. S. Mauri Screniori. Scd
noster codex cuni eiitis Angusiiui libris Saniori.
fi6f
QUjESTIONES XXX SUPER LJBROS RECUM.
cr.2
cniin prxsentia sunt, qu;c futura cernebantur, et A cuncta iiislrantis, imo non reiiquero : noa eiinn
paulo post erunt praHerila. Pra-teritarum autem re-
rum, sicul prasentium nullo modo potesl dici pr,e-
scientia. Rediturergo ad id, ut liat rebus jam pra-
senlibus scientia, qu;c iisdem rebus futuris erat
prascientia, et cum ea, qua; prascientia erat prius,
postea scienlia fiat in Deo, admiltit mutabilitatem,
ct lemporalis ost ; cum sit Dcus, qui vere sumnic-
que cst, nec ulla ex parie mutabilis, ncc ullo motu
novitio temporalis. Placcl igitur, ut non dicamus
prascientiam Dci, sed tantummodo scientiam. Qua1-
ramus el hoc quomodo. Non eniin scientiam sole-
nins dicere in nobis, nisi cum scnsa, et inlellecta
mcmoria retinemus, cum meminiiiius nos aliquid
sensisse, vel intellexisse, ut id quod volumus, reco-
lamus. Quod si ita in Deo esl. ut possit proprie dici : B linguerelur.
babet lioc humana scientia, sed pro viribus cogita-
vero, insirjuatur mihi utcunque scienlia Dei : quod
tamen nomen ex eo quod sciendo aliquid, non laiet
hoininem, potuit rei utrique csse communo. Quan-
quam et in ipsis hominibus solet disccrni a sapien-
tia scienlia, ut eliam Aposlolus dicil : (/ Cor. n, 8l.
Atii quidcm datur per spirilum scrmo sapicntitr, alii
quidem sermo scientitv, secundum cumdem spiritum :
in Deo aulem nimiruin non sunt hax duo, sed iinum.
Et iu homiiiibus quidem liaec ita discerni probabiliter
solent, ut sapientia perlineal ad intellectum xterno-
rum, scieutia vcro ad ea, quae sensibus corporis ex-
perimnr. Sed licet alius aliam differentiam proferat,
nisi iamen diversa ossent ; non sic ab Apostolo dis-
Et intetligit, ct intellexit : semit, et sensit, admittit
tempus, et subrepit : nihiloniinus illa mutabilitas,
quae ionge est a Dei substaniia, removenda esl. Et
lamen et scit Dcus, et prascil Deus ineffabili modo:
sic eum et pcenitet ineffabili modo. Cum enim scien-
tia Dei longe distct ab humana scienlia, ita ut irri-
denda sit comparaiio ; ulraque tamen scientia vo-
catur. El hxc quidem huniana lalis est. ul de illa
dical Aposlolus eliam : (/ Cor. \\u, 8) Scientia de-
struetur, quod nullo niodo ccrte de scientia Dei dici
polest. Sic et ira hominis turbida est, et non sine
cruciatu animi : ira vero Dei, de qua dicitur in Evan-
gdio : (Joan. m, 56) sed ira Dci manet super eum.
Et Apostolus: (Rom. m, 18) Revelalur ira Dei de
« Quod si ita sane est, ut nomen scientise rebus
quas ncr sensus corporis experimur, deputaudum
sit, nulla est omnino scienlia Dei. Non enim Dcus
per seipsum ex corpore et auimo constat, sicut
liiuno, sed melius dicitur, aliam esse scicnliam Dei,
ct r.on ejusdem generis, cujus ista est, qux> hoini-
nuni dicilur : sicul eliam iJ ipsum, quod Deus dici-
lur, longe aliud est, qtiam quemadmodum esl di-
ctum, quod (Psal. lxxxi, 1) siclit in synagoga deo-
rum. Tamen ad non latere quoquo modo pcrlinct-
coinnuinicatio ipsa voc;ibuli. Sic etiam de ira iiomi-r
nis detraho lurbulentum lnoluin, ut remaneatvin-
dictoe vigor, atque ita utcunque surgo ad iunote-
scentiam illius, quae .tppellatur ira Dei. Ilem do
r<r(o supc.r omnem impietatem, illo in tranquillilate C misericordia si aufcras coinpassionem cuin eo quem
Jugiter nianenle, in creatura subdila exerceal admi-
rabili aequilate vindictam. Misericordia quoque ho-
minis nonnullam babet cordis miseiiam : unde etiam
in latina lingua nomen accepit. Nam inde est etiam
quod non solum: (Ibid. xu, 15) gaudere cum gau-
den:ibus : scd etiam flere cum flcntibus hortatur Apo-
stulus. Quisautem sano capite dixerit, ulla miseria
tangi Deum, quem tamen ubique scriptura miscri-
cordem esse lestalur? Ita zelum bumaiium non sine
peslc livoris intelligimus : zelanleni vero Deum non
ita, sed eodem verbo, non eodem modo-
« Longum est pcrcurrcre caclera, et sunt innume-
rabilia, quibns ostendilur muita divina iisdem noini-
nibus appellari, quibus humana cum incomparabili
nuseraris parliupata; miseria;, ut remaneat tran-
quilla bonitas subveniendi, et a miseria liberandi,
insinuatur misericordise divina; qualiscunque cogni-
tio. Zelum quoque Dci non repudiemus, et aspcr-
nemur, cum scriplum invemmus, sed auferamiis de
humano zelo pallidam tabem doloris, et morbidam
perttirLatioiicni animi, rcmanealque illud soiuin ju-
dicium, quo corruptio castitalis impunita esse nnn
sinitur, et adsurgimus, ul incipiamus aiiquo modo
capere zelum Dei. Quapropler cum leginius ctiam
Deum dicentem pocuilet me : eonsideremus, qtiod id
solcal in hominibus opus pccnilcndi, cum procul du-
bio reperitur voluntas mulandi, sed in liomine cuin,
dolore animi est; reprehendit enim in se, quod te-
diversitate sejuncta sint. Nec interim frustra eadem D mere fecerit. Auferamus ergo- ista qua; dc humana
sunt rebus utrisque indita vocabula, nisi quia hxe
cogtiita, qux in quotidiana consuetudine versantur,
el cxperimcnlis usitatioribus innotcscunt, nonniil-
lam ad inlelligenda illa sublimia prabent viani : cum
eidem dempsero de hiiniana scientia mutabilitatem,
cl transitus quosjam a cogitatione in cogilationem
cuni recoliuitts, ut cernamus animo, quod in con-
luitu ejus paulo ante non erat, atque ita de parte in
parlem crebris recordationibus transilimus ; unde
etiam ex pane dicit esse Aposlolus (/ Cor. xm, 9)
nostram scienliam ; cum ergo hsec cuncta detravero,
el reliqucro snlam vivacitatem, eertx, alque itcon-
cus6* veritalis, una, atque setorns contpmplainne
infirmitate alque ignoranlia veniunt, et remaneat
solum vclle, ut non ila sit aliquid, quemadraodum
crat. Sic polesl aiiquanlum intimari menli noslra,
qua regttla inlelligalur quod parnitet Deum. Cum
enim peenitere dicitur, vult non esse aliquid sicut
fecerat, ut csset, sed tanien, ut cum ila essel, iia
esse debeat : cl cum ita esse jam non sinitur, jani
non debet esse ita, perpetuo quodani, ct tranquillo
x-quitalis judicio, quo Deus cuncta mutabilia incom-
mutabili voluntate disponit. SeJ quoniam prascien-
tiam, ei scientiam cum laudc solomus in hominibus
appcllare, iramque ipsam solet huinauum gonus in
maguis potestatibus trcnieio, polius quam ropre-
C«3 CLAUDII TAERINENSIS EPISCOPI Cfii
henderc, congruenter putamus lalia dici de Deo. Qui A bat, el tamen persequenti adveisario menle se hn-
autcm zelat, et quem aliquid poenitct, qiioniam vcl
culpari solet, vcl in se culpam corrigere, atque ideo
cum reprchensione isia de hominibus dici, propterea
movet cum legimus cssc aliquid in Deo ejusmodi.
Sed ill.i scriplura oinnihus consulens, propterea ma-
gis ct ista ponit, ne qua: placent, sic inlelligantur in
Deo, qnumodo consueverinl in hominibus inlelligi.
Per hoec cnim, quie dispticent, cuin ea non audemus
sic fntclligere in Dco, ui inveniuntur in homine,
discimus eliain ill.i sic quaerere, qux apia cssc at-
que convenicnlia pulabamus. Nam si propterea non
cst illuddc Deo dicendum, quia in hoiniue displicet,
non dicamus incommutabilem Dcum, quia dc homi-
nibus cum reprelicnsionc dictum csi : (l'sal. mii, 20)
mili substcrncbat, cui divino judicio pralatura esse
se novcrat. llli itaque sc humiliter poslponebat, quo
per eleclionis gratiam incomparabiliter noverat se
csse meliorem. >
(Cap. xv.) Incrcpans Samuel Saul, cur non audis-
sct vocem Domini, snl vcrsus ad prxdam fccissei
malum in oculis Domini parccndo, et non interficien-
do Amalcch, ait Saiiiucl : (». 22, et 23) Nunquid
vtilt Dominus Itolocauita, nut victimas, et nonpotius
ut obedialur voci Domini ? Mclior est cnim obcdien-
(ta, quam vi'ti»w, et anscuttare magis, quam offcrre
adipem arietum. Quomam quasi peccatum ariolandi
est repufjnure, cl (\uasi scelus idohilatrue nnlle adquic-
scerc. Pro eo ergn quod abjccisti sermonem Domini,
Non cnim est ittis commutatio. Itcm sunt qwedam, B abjccit te Dominus, ne sis res. « « Obedienlia victi-
mis jure prseponitur, quia per victimas aliena caro,
per obedicntiam vero volnnlas propria maclatur.
Tanto igitnr quisque Deum cilius placat, quanlo
ante cjus oculos rcpressa arliilrii sui superbia gla-
dio prsecepti se immolat : quo contra ariolandi pec-
catum inobedientia dicilur, ut quanta sil virtus obe-
diciii i;c dcnionstretur. Ex adverso ergo melius osten-
ditur, quid de ojus laude sentialiir. Si eiiiin qunsi
pcccatum ariolandi esl repugnare, et quasi scelus
idotolalria: nolle adquiescere, sola est, qiuc fidei me-
rilum possidct, sine qua quisque infidclis esse con-
viiicitur, eliamsi fidelis essc videalur ; hinc pcr Sa-
lomoncm in ostensione obedientiae dicilur : (Prov.
xxi, 28) Vir obediens loquitur vietorias: vir ipiippe
ipi;c in homiiie laudabilia suni : in Deo autcm csse
tion possunl : sicut pudor » quidem xtatum viridio-
rum niagiium esl ornamentum , sicut liinor Dci :
non enim tanium iu veteribus lilnis laudalur, scd
Apostolus eliam dicit : (/ Cor. vn, I) pcrftcicutcs sttn-
ctificationcm in timore Dei, qui utique nullus in Deo
est. Sicutcrgolaudaliilia liominum rectc intelliguntur
iii Dco, noii'1 iit in hominibiis, scd vocabulis tantiim-
inodo communibus longe alia ratione, el inodo. Nam
paulo post iJcm Samucl, cui dixerat Dominus : pcc-
nilet me, quod constiluerim reijcm Saul, ipsi Sauli
:iit dc Deo (/ Jieg. xv, 20) : quoniam non est sicul
liomo, ut pamitcut eum. Ubi videlicet salis ostendit
cliam, cum dicit Dcus, po?nilct mc, non huinano
marcaccipienduincssc, sicul jain qiiantum valuimus, ^ obediens victorias loquitur, quia dum alicnae voci
dispiitavinuis. » humililcr snbdimur, nosmctipsos in corde supcra-
(V. 18 , elc.) Veniens autcm Samuet nd Saul, ait nius ; hiuc in Evangelio vcritas dicit : (Jo. vi, 57 et
tid Saul. Sine me et indicnbo tibi qn<r locutus sil Do- 38) £l*m, qui vcnit ad mc. non ejiciam foras, quia de
minus ad mc nocte, dixilque ei : toquere. Kt ait Sa- cielo descendi, nou ut fuciam volunlulem meum, sed
tnuel : Nonne cum pnrvulus esses in oculis tuis, capul voluntalem ejus qui misit mc. Quid cniin ? si suain
in tribubus Jsrncl fuetus es? c « Parvnlus in oculis facerct, eos, qui ad cum vcniunt, rcpulissel? Quis
siiis est, qui in co quod seinetipsum considerat, ini-
parem sc alienis mcrilis pensat. Nam quasi gran-
dera se conspicit, quisquis se super alicna merila
clalione cogitationis cxicndil. Saul aiiicin reprobus,
in bono, quod coepcral, non pcrmansit, qtiia fastu
susccptx poteslatis intumuit : at conlra David som-
pcr dc se humilia scntiens, ejusdemqtie Saul se
comparalioneposlponens, poslquani fcricndi locum
reperil, et pepercit eidem sxvienii adversario, el
humili se professione prostravit dicens : (/ Iteg.
xxiv, 15) Quem persequeris, rex Isrtiel, qucm pcrse-
queris ? Canem morluum et pulicem unum. El certe
jam unclus iu rcgem fuerat, (/ Reg. xvi, 1, 12, 13,
ctc.) jam cxoranle Saiuticle, et coruu super se d olci
ftindcnlc didicerat, quod euin divina gralia, Saul
icprobalo, ad regni gubernacula possidenda serva-
autcm nesciat, quod voluntas lilii a patris volunlate
non discrcpel ? Scd quoniain prinius homo, qnia
suam facere voliinlalcm voluil, a paradisi gaudio
cxiit, sccundus ad redeniplioneni hominum venicns,
(lum voluntatem se palris, ct non suam, facerc os-
leiulit, permanere nos intus doc.uit. Ctim igitur non
siiam, scd palris voliinlatem facit, eos, qui ad sc
vcniunt, foras non cjicit, quia dtim exemplo suae obe-
dieniiaj nos subjicit, viam nobis egressionis claudit. »
(V. 27.) Conversus est aulem Samueliit abiret : Sanl
aulcm apprehendil summilatempaUiiejus,qu<v et scissa
est. Kt ait ad eum Samuel : scidit Dominus regnum
Israel a te hodie, el tradidil illud proximo luo me-
tiori te. Compelliinur juxta Septuaginta iulerpreliiin
Iranslationcni, hanc poncrc sentenliain, quia multo
amplius habet illic : ' ita enim illic scriplum csl :
a Eilitus : quod alalum : pcr errorcni ut pulo.
b I!a:c habet editus a Palribus S. Mauri locus :
tton recte inteltiguntur in Deo, sic quadam culpabitia
hominum inlelliguntur in Deo, non ila.
c Qure sequiinlur nolata virgulis cxscripta snnt cx
Cap. 22 [n. ii.] libri xxxiv S. Grcgorii in Job.
J Editi : olcum.
c ll«c reperies in numeris 28, ct 29 libri xxxv
Moralium.
1 Hic rursus exscribitur Atiguslinus, cap. 7 libri
xmi de Civitalc.
CG5 QU.ESTIONES XXX SUPER LIP.HOS REGUM. G63
< /Vom ivtcrtar teeum, quia tprevisli verbum Domini : A cujus lilius erat Salomon. Poslremo nunc inier se
tt ipernet le Dominus, ne sis rex super hrael. Et
converlil Samuel faciem tuam nt abiret : ci lenuit
Saul pinnant diploidis ejus, et dirupit eam. F.l dixit
ad eum Samuel. Dirumpet Dominus regnum ub Israet
de manu lua hudie, el dabit proxitno luo bono snper
te. Et dividetur Israel in duo : ti non converlclur, nc-
quc panilebit eum, qttoniam non ett sicul lionw, ut
potnxteal ettm. Ipsc uunatur, cl non permanel. Iste,
cui dicilur : spernet le Dominus nc sis rex super
Israel; ct dirumi>et Dominus regnum ab Israel dc
manu lua hodic, quadraginla rcgnavit annos snper
Israel, lanto srilicet sp;itio lemporis, quanlo el ipse
David. Et audivit Iioc primo lempore regni sui, ut
inlelligamus idco dictum, quia nullus de stirpe ejus
gcns Hebrxa divisa non est, sed indifferenler iu
ejusdem crroris societate dispersa per tcrras. Di\i-
siovero illa , quavu Deus subpersona Saulis illius
regni et populi liguram gcreulis cidem regno popu-
loquc ininatus cst, aetcrna atquc immutabilis signi-
ficala cst, per lioc quod adjunclura cst . Et non con-
vertelur, neque pmnitebit eum, quoniam, non est sicut
homo tti paenileal eum. Ipseminatur, ci tionpermanet.
Iil est liomo minalur, el non pennan. t, non aulem
Deus, (jueui iion poenilet bicut liominem : ubi cnim
legitur quod poeniteal einii, mutatio rerum sigoili-
calur immulabili pratscicntia mancnlc diviua. Ubi
crgo non pocnilcre dicilur, non mutare intelligitur.
Prorsus insnlubilem videmus per h;ec verba prola-
fuerat regnalurus. Et rcspiciamus ail slirpem Daviil, ri lam diviuitus fuisse sententiam dc ista di\isioue po-
unde exorlus est secundum carnem mcdiator Dei
el bominum homo Cbristus Jesus. Pion autem babet
Scriplura quod in plcrisquc lalinis codicibus legi-
tur : dirumpet Dominus regnum Israeldemanu lua, sed
sicuta nobispositumeslinventum inGrsecis: Disrum-
pet Domintis regnum Israel de manu tua. Ut hoc intelli-
guturdc nianu tua, quod est ablsrael.Populi ergols-
rael personam Ggurate gerebal homo istc, qui po-
pulus regnum fuerat amissurus , C.lnisio Jesu
Doniino nostro pcrNovum Tcstamentum, nou carna-
liter, sed spiritualiter rcgnaluro. De quo eum dici-
tur dabit ittud proxiiuo ttio, ad carnis cognationcm
refertur. E\ Israelenim Christussecundum earnem,
unde el Saul. Quod vero additum est bono supcr ic.
puli Israel, et oimiino perpeluam. Quicunqnc cnim
ad Christum transicrunt, vel transeunl, vel Iransi-
liuni inde, noii crant inde secundum Dci pronscicn-
tiam, non secundum gcneris bumani tinam eanidem-
que naturam. Hursus quicunque cx Isracliticis adhse-
rentes Cbristo persevcrant in illo, nunquam erunt
ciim Israelitii is, qui i-jus inimici usque in linem vitae
hujus csse persistunl, scd iu divisione, qux hic pr.e-
nuntiata est perpctun, pcrmanebunt. Nihil euim pro-
dest icstamenlum vctus (Gal. 4. 24) dc monte Sina in
servilutem generans; nisi quia tcstimonium perbibct
lestamcnlo novo, alioquin quandiu legitur Moyses
(// Cor. 5. 1S ci 16),vclamen supru corda eorum po-
situm est; cum autem qujsque transicrit adChristum,
potest quideni iniclligi metiori le, nam cl quidam C auferelur velamen. Transeuiiliiini qnippc iiitenlio
sic inlerprelati sunl, sed melius sic accipitur bono
tuperte, \it quia ille boiuis esl; ideo sil super le,
juxta illud propkelicum . (Psal. cix. 1) Donec po-
nam inimicos tuos omnes sub pedibus inis. In quibus
est Israel, cui suo perscculori regnuin abstulit Chri-
stus, quamvis fucrit illicet Israel, in qno dolus non
erat, (Jo. 1. 47) quoddam quasi frumenium illarum
palearura. Nam utiquc indc erant apostoli , inde
lot marlyres, qiioruni prior Steplianus , inde lot
Ecclesix, quas Apostolus (Gal. I. 24) coiiiiucino-
rat, in conversionecjus magnificantes Deuui.
« De qua re non dtibito intelligendum csse quod
scquitur-E/ dividelur Israel in ituo. In Isracj scilicet
ininiicum Christo, ct Israel adhxrenlem Chrislo :
ipsa mutatur dc vctere ad novum,ut non quisque in-
tendalacciperccarnalem,sedspiritualemfelicilatem.«
(Cap. 15. ">.) Sumpsit ergo Samuel gladium, ci in
frusiu concidit Agag. Quod faciendo Samnel, usquc
adiM non pcccavit, ui non facicndo peccarel. Dcus
eniin jussit intcrflci Amalecbilas, qui uiiqiie novil
non siiliim secundiim lacia, veruni etiani sccnndum
cor lioiiiinis, qnid unusquisquc, vcl per qucin pcr-
pcli dcbeat. Dignus ergo eral S;ui!, cui t;ilia injun-
gercntur, atque Amalechit.e, ul lalia patcrenlur ,
qui divino noniini honorem non dcderanl, scd popu-
luni Dri, qui sicco \estigio niare transierat, interi-
mere volncrat (Exod. 17. 8).
Igilur iceedcntea Sanl Doinino propter inobedien-
in Israclad ancillam, et in Israel ad libcram perli- '■ tiam, arreptuscst maligno spirilu a Domino, irrue-
neiileiii : num ista duo genera primum siniul erant,
velut Abrahaui adhiic adhxrcnte ancilla' , doncc
sterilis pcr Dci gratiam fecundala clamaret : (Gen.
21. 10) Ejice aiicitiaui ct fitium cjus. Prnpler pec-
e.itiiin quideni Salomonis, regnante filio ejus Ro-
hoam, (/// Reg. 12) sciinus Israel in dito fuisse di-
visum : alque ila perseverasse, hahenlihus singnlis
partihus reges suos, doncc illa gens lota a Chaldeis
esset ingculi vastatione subversa, alque translata.
Sed lioc quid :nl Sauleui? si lale aliquid comminan-
'dum csset, ipsi David fiieral polius coniininandum,
* Ea omnia sane non pauca, qu;e mox lineolis
pro more nolabuntur, desumpla sunt cx Aiigustiiio
haique spiiiius Domini in eiiin malignus. a « Jam
vcroillud, quo.l eiiam malus appellalus c>,t spiritus
Doinjiti, sic intelligilur quoinodo dictuin cst : Do-
miui e$l terra, lanquam crcatura, el in ejus posila
potestate : aut si proptcrea non congruit hoc locu-
tionis excmplum, qnia tcrra non est mala, (/ Ti-
mullt. 4. 4) omnis cnim crealura Dci bona esl, illud
congruat, quod ipse Saul jam rcprohus.elsccleralus,
alque ingratus sancto David perseculor ctiam ejus
cuin sxvissimx invidix facibus agitaretur, taruen
adhnc Cbristus Domini dicebalur, sicul eum appel-
h;ec scribenle numeru i Quxstionis I libri H ad Sitn-
pticianum. .
G67 CLACDH TAURINENSIS LPISCOPI
lavit ipse OavlJ, curn vlndicavit exstinctum (// Reg. A lur Lonus, ex hoc inielligltiir bonus. Lnde apparct,
i. 24). Sed magis arbitror malignum spiritum, a
quo vexabatur Saul, ideo dictum spiritum Doniini,
quod occulto Dei judicio Saulcm vexabat : utitur
enira Deus niinislris ciiani spirilibus malis ad vindi-
ctam malorum , vcl ad bonorum probalionem ; alio
rnodo ad illam rem, alio ad istam. Quamvis onim
» multum sit quisque malignus spiritus, quia mala
volunlaic nocere appetit : tamcn noceiuli poicsta-
lera non accipit, nisi abillo, sub quo sunt omnia
(Rom. 13. I) ccrtis, ct justis meriiorum gradibus
ordinata, Quia sicut non est mala voluntas a Dco,
sic non est potestas nisi a Deo; quamvis enim sil
in cujusquc polcslate quid velit, non cst tamen
in cujusque potestate, quitl possil vel facere cui-
bonura spirilum sccundum stibstantiam , malum
auicm secundum ministcrium, dici spirilum Dei.
Quanquam qmeri adhuc possit, ulrum cum spiritus
Dei diiitur : ct cx hoc ipso jam, ct si nihil addalur ,
bonus intelligitur, ille inlelligatur, qui cst in Trini-
tate consubstantialis Patri, ct lilio, Spiritus San-
ctus, de quo dicilur : (// Cor. 3. 17) nfrt aulcm Spi-
ritus Domini, ibi iiberlas. El iterum. (/ Cor. II. 10)
Nobis aulem reveiabil Dcus per spiritum suum. Et
illud : (Ibid. v. II ) sic et qua: Dei suut, nemo novit
nisi Spiritus Dei. Et in mullis locis boc modo dici-
lur : Spirilus Dei , ct inlclligitur Spiritus sanctus ,
cliamsi non addalur, quoniam ca qua; circumstant ,
satis indicant de quo dicalur, ita ut sJiqoando nco
quam, vel a quoquam pali. Nam et ipsc filius uiucus B Dci addatur, et intelligatur lamen ille Spiritus Dci
Dei passurus a:l lcmpus bumililer, superbc loqucnti
homini, ct dicenti quod potcstatem baberet occi-
dcndi, vcl dimitlendi eum : (Jo. 19. 11) non ha-
bcrcs, inquit, in nie potestatem, nisi dula esset tibi
desuper. Diabolus etiam volcns noccrc juslo Job, no-
cendi quidcm voluuiale diabolus erat, sed lamen a
Domino Deo potestatem pelebat diccns, (Job. 11.5)
tnitte manum tuatn, et lange carnem ejus : quamvis
hoc essct, si permitteretur , ipse facturus. Ipsam
enim permissioncm petebat hoc modo : et manum
Domini appellabat permissam a Domino manum
suani ; id est ipsam potesiatem, quam volebal acci-
perc. Cui coiigruit illud in Evangelio; (Luc. 22. 31)
quod Dominus distipulis ait : hac noctc poslulavit
principaliter sanctus. Nam quem alium commemo-
rat ubi dicit ; (Rom. 8. 16) ipse spiritus lestimonium
dal spirilui nostro, quia sumus filii Dei? (Ibid. 26)
Et ipse Spiritus adjuvat infirmilalcm nostram. (I
Cor. 12. II) El omnia hac operalur unus, alqus
idem Spiritus, dhidens singulis proul vull. (Ibid. i\
Et divisiones donatonum sunt, idem autcm Spiritus.
ln his enim omnibus sentenliis, nec Dei, nec san-
dusesl additum, cl tamen ipse intelligilur. Sed nc-
scio utrum manifesto aliquo cxemplo probari possit
alicubi dictum Spirilum Dei sine addilamento, ubi
Spintus ille sanclus non significelur, sed alius ,
quamvis bonus, crealus tamcn ct coiulitus : qu;e
proferunlur enim dubia sunl, ct indigent clariora
SaCunas vexare vos sicut trilicum. Diclus est crgo C documento, sicul iliud quod scriptum esl : Spiritm
spiritus Dei malus, hoc est minister Dei ad facieu-
dum in Saul, quoJ eum paii judex omnipotentissi-
mus judicabat : qnoniam spiritus illc voluntate, qua
in.ilus erat, non erat Dei ; crealora vero, qua condi-
tus cral, et potestate quam non sua, sed Domini
omnium, xquitate acccperal, Dei erat. Verba etiam
ipsa Scripturarum ita sc habenl. (/ Rcg. 16. 13) Et
verrexit Samuel, inquit, et abiit in Ramalha, et spi-
ritus Dci recessit a Saul, el comprehendil cum spiri-
lus malignus a Doinino, et suffocabal cum. Et dixe-
runl pucri Saul ad cum : Eccc spiritus Domini malus
suffocut te. lloc igilur a pueris cjus quomodo sit
dicium spirilus Dci malignus, supcriora verba indi-
cant nanantis Scriplura*, ct dicenlis : spiritus ma-
lignus a Domino. Secundum boc enim Domini ,
quod a Domino, quia per seipsum necare b velle
habcbnt : id csl couiprchcndere Saul : posse autem
non habebat , nisi summa justilia sineretur : si
enim jusle viudicat Deus, quemadniodum ipse dicit
Apostolus : (/ Rom. 2) cum tradit homines ad con-
cupiscentias cordis eorutn; nil niirum si nihiIomin'.iS
juste viudicans Iradit cliam eos in concupisccntias
aliorum nocerc volentium, sua scmper incomnmta-
I ili aequitate servaia. Aniniadvertendum est sanc ,
cum addilamcnto dici spirilusDei malus, cuni aiilOiii
lantummodo dicitur spiritus Dci, etiamsi non adda-
Dei fcrebulur supcr aquas (Gen. 1. 2). Nam, et ibl
Spiritum sanclum accipere quid impediat, non in-
venio, cum enim aquarum nomine illa materies in-
sinuaretur informis, qua: de nibilo facia cst, unde
omnia fierent : quis probibet intelligere Spiriluin
sanclum conditoris, quod superlcrebatur buic ma-
teria?, non locorum gradibus, inlervallisque spaiio-
rum; quod nequaquam de ulla re incorporca recto
dicitur, scd excellenlia cl eminentia dominantis su-
pra omnia voluntalis, ut omnia conderentur? pr;e-
serlim cum ea locutio, sicut illarum sciipiurarum
mos est, etiam propheticum quoddam sonat myste-
rium, quo futuri baptismatis aqua, ct Spiritu sancto
nascituri populi figurantur. Non ergo cogit, ut di-
ctum est, el spirilus Dei (ercbatur snper aquas , illum
intelligere spiritum (sicul nonnulli intelligunt) quo
mundi moles univcrsa isla corporea velul animalur,
ad ministerium qiiorumque gignenlium , el in sua
specic conlincndaium corporaliura crcaturarnra.
Crcatura est enim quidquid est lale. Illud cliam qnod
scriptum csl : (Sap. 1. 7) quoniam Spirilus Domini
replerit orbem lcrrarum, non dcsiml, qui cuniileni
spirilum velint acciperc; invisibilera scilicct crea-
luram cuncta visibilia universali quadam conspira-
lionc vegetanlcm atque continentem. Sed neque
bic vi 'co q;id iinpcdiat Spirilum sancUira Intolli-
» Editus Angiislimis inde sit,
k Editus nocere : antea dixcra! suffocare; scd infra oicil noce re volentium.
6fi9 QU£ST10NES XXX SUPER LIBItOS RECUM. CTO
gerc, cura ipse Deus dicat apud Prophetam : coelura \ addilum malus, quia paulo superius jara dictura
el terram ego impleo : (Jer. 22. 24) non enim sine
suo Spirilu sancto implet Deus cueluin et terram.
Quid ergo mirum si de Spii itu sanctoejus diclum est
replevit orbem terraruni? aliter enim replet sancti-
ficando, sicut de Stcplsano (Acto. G. S ct 7. 55)
dicitur : repletus esl Spiritu saxclo, cl de cxlcris
talibus. Aliter crgo replel « sanctifieante gralia,
sicut quosdam sam los, aliter adstante atquc ordi-
nante prxsentia sicut oninia. Quamobrem nescio ,
utrum ccrto aliquo documento scriplurarum possit
ostendi, cum sine ullo additamento dicilur Spiritus
Dei, vel Spiritus Domini, aliquid aliud signifieari ,
quam Spiritum sanclum. Sed el si est forte quod
in prxsenliarum non occurrat, illud certc arbitror
erat, et de vieinitate Scriplur.e subaudiri ct intelligi
poteral. Ita enim in ejusmodi excmplaribus legitur :
(Ibid. 23) Igitur quandocunque spirilusDeiarripiebal
Saul, toltebat David cilharam , et percutiebat manu
sua, et rcfocillabalitr Saul, et levius Itabcbal : recede-
bat enim ab co spiritus malus. Sive ergo quod di-
ciiini liic non est, spiritus Dei , scd lantummodo
spinlus matus, quod ibi minusdictum erat, tanquam
redditum apparet : sive quia snpeiius ita positum
erat : (Ibid. 15 el \G)et dixerunl servi Saul ad cum :
tcce Spiritus Dci malus cxagitat te; jubeat Domiwts
nostcr ; el servi lui, qui coram le sunt, quccrant homi-
nem scientcm psallcre ciihcra, ut quando arripuerit
te spiiitus Dci malus , psailal manu sua, el levius fe-
non lemere diei quoliens in sanctis eloquiis comme- IJ ras. Non erat opus, nt rursum dicerctur, quandocun-
moralur Spiritus Dei, nec additur aliquid, sivc ille
Palii, etFilio consubstantialis Spiritus sanctus, sive
aliqua invisibilis crcatura inlelligatur, malum ta-
mcn non posse intelligi, nisi eliam addalur malus.
ifalo enim, quia bene ulilur Deus, ad ministeriiim
judicii sui, appellalur etiam ipse spiritus Dei ad
vindictam malorum,et disciplinam, vel bonorum
probationem.
« Nec illud jam movere nos debet, quod poslca
scriptum est : (/ Rcg. 19. 23) eumdcm Saulem
spirilu Dei snper se faclo proplietasse. Quomodo
post bonum spiritum spiritus malus, ct rursumpost
malum bonus? Hoc enim fil non muiabilitaie
Spiritus sancli, qui cst immnlabilis cum Palre
quc spirilus Dei arripiebat Saul, addere malum,
quia notum erat, de quo tunc diceretur.
d < Itaque Saul propter inobedienliam repro-
bato, mittit Dominus Samnel ad Isai, et siunptu
coruu olci unxit in regcm David. Sed vidcamus
eumdem David quomodo Christum prophelice signi-
ficaverit. e David enim interpretalur manu forlis,
si\e desiderabilis. El quid fortius leone illo de trilm
Juda, (Apoc. 5. 5) qui vicit mun.lum? Et quid dcsi-
derabilius illo, de quo dicitur : (Ag. 2. 8) veniet de-
sidernlus cunctis genlibus? Ungitur isle David in rc-
gem, futiirum denuntians perunctionem illam, Cbri-
stum : Christus cnim a chiisniate appellatur. David
ab oflieio pastorali pecoruni, ad hominum regnura
et Filio, scd mutabilitate animi humani Deo cun- C transfertur. Nostcr autem David ipse Jesus ab ovi-
cla distribuente , sive malis pro merilo dainna-
tionis, vel emendationis, sive bonis pro largitate
gratix sux. Quanquam videri possit etiam idem
fuisse Dci Spiritus semper in Saul : malus autcm
illi, quod cjus sanclilalis capax non esset. Sed non
recte hoc videtur : lutior est eniin ille scnsus, et
verior, ut pro mutabililate affeclionis humanne spi-
ritus Dei bonus b bonum afheiat, vel ad prophetiam,
vcl ad opus quodlibet aliud iu muncrc divino; afli-
ciat autem malus, c qui propter minislcrium divi-
nx a;quitatis omnia distribuenlis, et oinnibus recte
utentis dieitur el ipse Spiritus Dei : prxscrtim quia
dictumest (/ Rcg. 16. 14) reccssit ab co spiriius Dei,
e.t comprehendit eum spiritus maliqnus a Domino ;
nullo pacto cnim potesl idem videri recessisse et
apprehcndisse. Porro autem in nonnnllis exempla-
ribus, el eis maxime, qui de lingua Hcbrxa ad ver-
bum videntur e<pressa, invenitur Spiriius Dei siue
ailditamento posilus, et intclligitur malus, cx co
quod arripiebat Saul, et reuciebat eum David tan-
gendo citharam. Manifeslum est tamen, ideo non
« Nonnulla adduntur in editis, qus revera repc-
litio siiperiorum videntur esse.
h Eiiilus bcne.
r Aildiliir in editis mate.
d Suinpta sunl h;ec cx cap. 9 Isidori in lib.
i Heg.
• Cnmpara hxc ctira iis, quae tradil August. n.
i.scrm. 1. in Psal xxviv. Verba htc : Dtnid intcrpre-
bus judaicxplebis ablalus, in regnuni geniium trans-
lalus cst. In Judxa enim plehe non est modo Chri-
tus, ablaiusest modo, nunc geniiuiii greges pascil.
Erat autem David in canlicis musicis erudilus;
diversorumenim sonorum ralionabilis moduiatusque
concenlus concordi varielale compactus ordiiia(33
Ecelesice insinuatunitalem, qua? variismodisquotidie
resonat, et suavitalc myslica modulalur. Iste adhuc
pucr in cithara suaviter, imo forliter canens, ma-
lignuui spiritum, qui operabalur in Saule, compe-
scuit.i Nam quis eilharx illius tanta virlus erat? sed
figura crucis Christi, qux de ligno et extcnsiono
ncrvorum mystire gcrebalur, ipsaquc passio canta-
batur, in hoc tribucns nioraliter exemplum, ul fa-
i
stum divitum sermonc humili ad aliquid bonum
provocemus.
1 « Plenimque etiam snperbus divcs exhoitationis
blandimenlo placandus cst : quia ct plerumque dura
B vulnera per lenia fomcnta mollescunt, et furor
insanorum sx'pe ad salutem, medico blandiente, BJ-
ducitur : cumquc cis in dulcedine condesccnditur ,
lalur manu forlis usque dum dcvenias ad ea : ungi-
tur iste David, etc; desumpta sunt.ex capite 87libri
xxn, conira Fauslum : atquc ex ea quidem re conji-
cimus pleraqne ex subsequentibus, quibus locus hic
explicatur, ex Auguslino fuissc dcsunipta.
i Subscquenlia perquirc in p. 3 Pasloralis Gre-
gorii Magni [admonil. 5].
s Edili : dura ct vutnera.
671
CLAUDll TAURJNENSIS LTISCOP'
072
lunguor tasania: mitigaiur : neque eium negligenler A jecit diabolum. In frmite pcrcussil, el cccidit cx co
intucndum est. quod cum Saulein spiritus advcrsus
invaderct, apprehensa David cithara, ejus vesaniam
sedabat. Quid enim per Saulem, nisi elatio poten-
liuiu? Ii quid per David iniiuitur, nisi humilis viia
sunctorum? Cum ergo Saul ab iminundo epiritu ar-
ripitur, Duvid eanente, ejus vesania temperatur :
quia cum sensus potentium per elationem in fiiro-
rem vcrtitur, dignum esl , ut ad salulem mentis ,
quasi dulcedine cilharx, loculionis noslrx tranquilli-
tate revocetur. •
(/ lleg. 17.) Post hxe David in prxlio gigantem
superavil. » < Cum adversus populum Dei alicni-
genx dimicarent, provocavit superbia humililatcm ,
provocavit diabolus Christum. Accepit arma bellica
loco corporis, ubi signum Cbristi noo babuit : hoe
quoque licet altendas, quinque lapidcs posuit : unum
misil. Quinque libri u legis sunt, scd imitas vicil.
(liom. 13. 10) Pleniludo cnim legis cliariias, ut ait
Aposlolus : (Epk. A. 2 et 7,) sulfercntcs invicem in
dileclione, studentcs servare unitatem spiritus in »/;•
culo pacis. Dcmum illo percusso, alque dcjcclo, gla-
dium cjus abslulii, ctmoxcapul illi abscidit : et hoc
fa< ii nosler David, dcjicit diabolum i!c suis : quando
aulcmcredunt magni ejus, quos illc in manu habe-
bat, el de quibus cxteras aniinas trucidabat, eon-
vcrtunt linguas suas contra diabolum, el sic Golia:
de gladio suo caput incidil. d Convenit eiiam boc
i!li v iro, qui recta fide (qux plerisque sanctis solet
sanctus David, ut adversus Goliam procederct, hxc 1> adjustitiam dcpulari) ea ipsa Scripturx sacra', qua:
arma per xtalem cl parvam staluram corporis por-
lare non valuit; abjerit onerantia, accepit quinque
lapides dc ilumine et posuit in vasc pastoraii : bis
armafus processit, etvicit : boe quidcm ille Dav iil ; seJ
roysteriaperscrulcmur. InDavidChrislusinlcIligUur,
qui lempore revelalionis Novi Testamenli, insinuan-
dxetcommendandx gratixprovidensarmadeposuit,
quinque lapides lulit : deposuil ergo eorporalia Sa-
cramenla legis, qux non sunt imposita geniibus,
tleposuil qux non observamus : nos eiiim veterem
legem legimus, et non observainus. Sed lamen ad
aliquam significationem promissam cl positam in-
telligimus. Denique luee arnia dcposuit lanquam
onera sacramenlorum vcleris legis; et ipsam legem
bxrelicus affert, leslimonia eolljgit, et erroiis ejus
peitiiiaeiam e mox convincil. Contra nos namque
dum sacrx legis tesliuiouia apporlaiil, secum nobis
affeiunl, undc vincantur. Uude et David lypum Du-
iiiiiii ' (quia vidcliccl manu [orlis interpretatur),
Goliasvero hxrelicorum superbiamsignans : hoc re-
bus locuti siint, quod nos vcrbis asserimus. Golias
quippe cum gladio, David vero cum pera pastorali
venit ad prxlium : sed eumdcm Goliam David supe-
raus, suooceidit gladio : quod nos qiioquc agiinus ,
qui promissi David niembra, cx ejus ficri dignatione
meiuimus. Nam cuni superbientcs hxrelicos, el sa-
crx Scriplurx seutenlias dcfcrentcs, eisdem verbis
atque senlentiis, quas profcrunt, vincimus, qnasi
aecepil : qiiinquc eniin lapides quinque libros Moysi ^ elalum Goliam suo gladio dclruncumus.
significanl. Tulit ergo illos quinque lapidcs dc llu-
mine, idest de sxculo : labitur eniinmorlale sxcu-
luiii, ct prxterflmt quidqnid venit in mundum. Kranl
enim in lluiniue, lasiqiiam in populo illo primo, la-
pides crant illic inuliles, ct vacabant : Transibant
supra flu\ios, sed quid fecit David, ut lex ipsa milis
essct? aecepit gratiam : (lloma. 5. 10) lex cnim
sine gratia impleri non potest; plonitudo eniin legis
charilas. Quia ergo graliafccit implere legem : signi-
ficalur autem gratia lacle : lioc enim cst in carne
giatuitMin, ubi matcr non quxril accipcrc, sed sala-
gildarc; boc maler gratis dat, et conlristalur, si
desit qui aeeipial. Quomodo ergo David ostcndit le-
(/ Iteij. 18. 7.) « Inlcrca vieioria David aniraum
Sanl rcgcm offendil, indignantis , e quod sibi in
millc, cl David in dcccm millia acclamuntiuin publir.r
gralulalionis orc insoiiarent : hinc invidia Saulis,
el semcii odiorum adversus David : quod insidialor
callidus, ul sine iisidiis suis possit offerre discri-
mini,(18. 17.. 25 el subseq.) slatuil euin Micliol fi-
lix sux nupliis aUigari, si rentum sibi allopbiloruni
prxputia victor offeiret, pro quibus cenlum, ducenla
dedit : ct unde creditus esl regio pei irc voto, mox
auctus csl gloriosiori liiumpho. Iia et Judxi, dum
contra voluniatem Dei Clirisium interficere nilunlur,
per id salulcni gcnlium egerunt, pcr quod credidc-
gem sine gratia operari non posse? nisi cum illos j. runt exslinguere. Quod vero David prius alicnigena-
lapides quinquc, quibus significalur lex in libris rum prxpuiia attulil, et sic denuo ATix Sanl nuptijs
qiiinque, quos conjungere voluit gralix, posuit in hxsit, signiGcabat, quod Chrislus uon prius syna-
vasc paslorali, quo lac mulgere consueverai. Ilis ar- gogara connubio suo spondcrel, nisi anle gloriosus
uiatiis processit adversus Goliam superbe putantcm, in gentibus lierel. Prius enim in nalionibus resera-
de se prxsumeniem. Tulil unum lapidem, b ct de- vii camis pollutjoncm, et postea copulatus est syna-
■ Auguslinus bic quoipie nos docet, quem si iii-
cet expficanlcm Psal. cxlih. descripsit Claudius, sed
nnn conslanter, uti alibi solet, adamussim, et uti
dici mos esl, nd liticram usque ; noiinulla ex eo c\-
cerpit, etbrcvius tradit, aliaprorsus exscribit. Coin-
para, obsccro, hxc, qux habct Claudius, cuin Enar-
ralioncAugiisliiii iu psalmum.qiicm dixi cxLin.Sed,
ut ai biinir, ex Isidoro quxst. 10 iu i Keg. exseri-
p.il b;ec Claudius.
h Aiigusiiniis editus : inimieum in fronie pcrcussil.
0 Editus Ucti : pulo uliiiiic legendum cum Clau-
dio leijis.
d DeSumpta snnt isla cx num. 21 [alias cap. 16.]
lib. xviii S. Grcgorii Moralium in Job.
c Edilus : inde.
' Qux parenlbcsi concluduntur, in Grcgorio non
evsiaut.
8 Ilasc perquirc cap, II, el ?;cq. Isidoii in lib.
i Rcc.
«75 QILESTIO.NES X\\ SUPER LIBROS REGUM. 071
gogse. Postquam cr.im, sicut scriptum est, (Rom. A coniigit, et lertiis nihiloniinus. Postea vcro cum et
ipsc Sniil veriisset, fu:tus est super eum spiritus Det,
1!. 2,">) introierit plenitudo gentium, tunc omnisls-
rael salvus fiat. (I Reg. 1S. 27) Dupla aulcni, idest
ducenta, prrcputia attulit sive pro Ju.Leis, el genti-
bus aequisilis, sive quia major est numcrus acqnisi-
lionis populi gentium, quam credcntium Judaeorum.
Au\ii deinde odiura Saul adversus David in tantum,
ut rex aJ incdelam sui spirilus D.ivid de inore psal-
lcnlein jaculo conarctur configere. (19. 10) Scd
quiil cst, quod duni Saulem spiritus adversus inva-
dcrel, appreliensa David citliara, ejus vesaniain
mitigabal? per Saulem enim Judacorum elaiio, per
David antem huinililas (significatur) significabatur.
Cum ergo Saul ab jiumundo arripitur spiritu, David
cl ambutabnt ingrediens, et prophetubat ".
f Non enim potesl hic, nisi spirilus bouus in-
telligi, pcr queni sancti Propbclx (ulurarum rerum
imagines ct visa cernebant. Non cx co tantum,
quia diclum esl, et prophetabat : nam in cxcmplari-
bus, qux sunt ex llebrrco, lioc quoque invenitur de
spirilu malo dictum ita : (/ Reg. xvui, 10) Post dicm
autem alterum invasil spiritus Dei malus Suut et
prophetabat in meitio domus suw : ct in aliis divina-
rumScripturarum Iocis srepe invcnitur, qund pro-
pbelia non tantmn liona, scd et mala dicitnr: ( ///
Reg. xvin, IG, 18,22. 25, 40) et propuetaj dicti sunt
cancnte, ejus vesania tempcratur, quja cum sensus Baalim, et exprobratum est quibusdain.quia prophe-
Judxorum per blasphemiam in furorem verlitur , ™ labant in Baal. Non crgo proptcrca necesse est in-
dignum est ut ad salulem inentes corum <pia-.i dul-
ccdine cilharx, locutionis Evangclicx tranquillitate
rcvocenlur. > (/ fteg. 19. 14 ct sttbseg.) Hittit Saul
tustodes ad domum David, nt cuslodirent eum, ci in-
lerftceretnr, nbscessil atttem Dmitt nocte, rl fugit, ul-
qnc sulvatus cst: eumque vettissriit tttintii Saul, invcne-
rttnt stalitant in teC.o David positam, ct pellem pi-
telligi bouus spirilus, qui Aiclus esl poslca super
Saul , quia dictum cst : Et ambulnbnt ingrcdiens, ei
prophetabat, sed quia sine addilamento posilum est,
el faclits est spiritus Dei snper cttni : non enim sirut in
illo loco dictum crat supra, spirilus Dci nialus : ut ex
horposset cliam in conscqnenlibus suhau iiri, quin-
imo snperiora magis magisque ollestantur iilum
qtiid hoc signilicet, quod miserit Saul ad custodien-
riam domum David, ut cum inlerficcrel. lloc non ad
crucem Domini, sed tamen ad passioncm ejns perti-
nel : crucifixus enim Cbristus, ct mortuus, ct se-
pnltus esl. Erat ergo llla scpultura tanqnam domus,
ad quaui ctistodiendam misil regnuin Jndxoruin ,
losam caprarum ad e.aput cjus. t Audiamus crgo spintiim Dei honum fuisse, et verc propheticura
Davidenira erat cum Samuele. (I Rcg. xix, 20) Et
misit Suut ntmlios , qui apprehenderent Davi-i ;
quando aulem Samuel erat inter prophetas el co>
tus prophetarum . qui illo tempore prophetabant,
nuntii, qui missi sunt, accepfo ab eodom Spiriiu
proplielavcruiit, missisque aliis boc coniigjt, el tcr-
quando custodes adhibiti sunt sepulcro Cbristi. C tiis nihiloniinus : postea cum et ipse Saul vcnissel
faetus est eliam supcr eum Spiritus Det, et ambulabal
ingrediens, cl prophetabat. Cum cnim dicitur faclus
csl etiam super ipsos spirims Dci, ct propbetabant
el ipsi. Idcm ulique spiritus erai, qui erat in pro-
phelis : inter quos, et Samucl invenlus est. Et ex
hoc uliquc nccesse est intelligi illum spirimm bo-
num. Atque ideo quxslio diligcnter discutienda est,
quomodo et illi cum missi essenl ad lenendum ho-
mincm, et ad necem ducendum, tali spiritu allici
nrrueiunt, cl Saul ipse.qui miscrat veniens et ipse,
ct sanguinem innocentem qua>rcns effundere, acci-
pere mcruit spii iium illnni, et prophctare.
< Hic mirum illud oeeiirril quod apostolus Paulns
apcrlissime cxponit : supereminentem viam de-
monstrans : (/ Cor. xin,l,ctc.) Si tingttis hominum
toquar, el angetoritm, cltaritutcm attlcin non ha-
beam, factus sum tvramentum sonaus, aul cymbalum
timticns : cl si habuero propheliam , et scicro omnia
sacramenta , cl omncm scientiam : et si habttcro
omnem fidem, ita ut montes transferam, charitalem
attlem non habeam, niliil sitm. El si dislribuero sub~
stantiam meatn . et si Irudtdero corpus meum ul «r-
dcam : cliariutlcm autem non liabeam , niltit milii
prodcst. Quo in loeo manifeslum cst, eum munera
illa comincmorassc , qu;c Spiriius sancii divisioni-
bus dantur, sieut superius dicit : ( / Cor. xn , 7, etc.)
(Mntili. 28) Quomodo ergo custodita est domus, si
David figurabat Christum, ul Chiistus interiicere-
lur, iliiin non iu sepultura Chrislus, sed in cruce
sii inlerfeclus? Refcrlur ergo.iil corpus Christi, quia
interficere Christum, erat tollere nomcn Cluisli.
Ncque enim crederetur in Christum, si mendaciura
prxvalerctcuslodum, qui corrupti sunt, ntdicercnl:
(Ibid. 28. 13) Quia dormienlibus nobis, venerunt di-
scipitli ejus, el abstuleruul ettm : hoc esl itaque velle
Chrislum interficcre, nomen resurrcctionis ejus ex-
stinguere, ut mcndacium Evangclio prxferretur. Scd
sicut illud non valnit Saul, ut inleilicerel David, sic
nec hoc fiotuit rcgnum Judxorum cfficere, tit me-
nioriam Christi dcleret. Isli autcm qui de Saul vir-
tutc, id cst do rcgno Judxorum iu Christum prxsn-
mere voluerunl, offendeiuni in lapidem offcnsionis,
tnnquam iu slatuam ; etlisedus cjns \isus erat agnus,
quia in qucm pcceatiim itoii invcncrunl, quasi pec-
calorcm perseeiiti sunt. lgitur David rcghc maims
factum evitans, ejusque persecutioncm decliuans,
(/ Rcg. 19. v. 18 et subscq.) vcnit ad Samuekm,
ct niisil Saul nuntios, qui apprehciiiierent David :
Samuel aulem cral inter prophetas ct coctus pro-
plieiarum, qui illo tcmpore prophelaverunt : (v. 20.
21 et subseq ) nunlii autem, qni missi sunl, accepio
ejusdeni spirilu piophclaveiunt, missisque aliis hoe
» Subseqnenlia rcperies nunieio septimo rt subsequenliuiis quaestionis ! libri n De dmrsis qua>slio~
nwus ad Smplicianum-
G73
ClACDIl TAERINENSIS EPISCOPI
6-8
Vnicuique auCcm datur manifestalio Spirilus ad uti- \ qua». in Evangclio scripla sunl (Malth. vn, 22, elc.),
litatem. Alii autcm datur per Spiritum sermo sapicn-
tia; : alii sermo scientia' secundum eumdem Spiri-
tu:r. : alteri aulem fides in eodem Spiriiu : alii dona-
tio curalionum in uno Spiritu : alii operaliones vir-
lulum : alii prophelia : ulii dijudicatio spirituum : al-
leri genera tingiiarum. Omnia autem hax operatur
unus atque idem Spirilus, dividens propria unicuiqne
prout vult. Salis ergo apparet inter dona Spiritus
saucti esse proplioliam : quam lamcn si quis habcat,
ct charitatem non habeat, nihil cst. Ex quo intel-
ligilur fieri possc, ut quiilam eliam indigni vita
a.'terna, regnoquc ccelorum, aspcrgantur tanien qui-
busilam Spiritus sancli muneribus, non habcntes
charitatem, sine qtia illa mnnera non nihil sunl,
inultos dicturos in illa dic : Dominc, Domine, in
nomine tuo mandueavimus, ct bibimus, ct in nomine
tuo prophelavimus, et in nomine tuo virtutes multas
fecimus. Quibus tamcn diclurus cst : i\on nori vos :
reccditc a me, operarii iniquilalis. Non enira cos
menlicntes putabimus isia dicluros iu illo judicio,
ubi nullus erit fali ndi locus, aut ullam \ocem la-
lium legimus dicentium : dileximus ic. Poterunt
crgo diccre : in nominc tuo prophetavimus , cum
sinl improbi, ct reprobi : non atitcm polcruut di-
cere, dilectioneni, quam inandasli, lenuinuis : nam
si diccnl, non eis rcspondcbitur : non novi vos.
(Joan. xiii, 35)/n//oc cnim cognoscetur, inquil, quia
discipuli mei cstis,si vos invicem diligatis.
scd nihil cis prosunt. Propheiia quippe sine chari- B « Exemplum ilaque bujiis Saul resislit supcrbis
tate, sicut demnnslraium est, non pcrducit ad re-
gnum Dei : charitas vcro sine prophetia uliquc pcr-
ducit. Cum enim loquens dc memhris Chrisli ait :
(/6i</. 29) Nunquid omnes Apostoli? nunquid omnes
Prophelat? Indubitanter ostendil eliam cum, qui pro-
phctiam non habcl.posse in membris Christi nume-
rari : ubi qtiem locum haberel, si charilatem , sine
qua homo nihil cst, non haberet? nullo autcm modo
ita diceret : quando de membris agebat, quibus
Chrisli corpus impletur : nunquid omnes habcnt
(Iiarittlcrn? qiiemadmodum dixit, nunquid onmcs
Aposloli?nuuquid omnes Piophelae? nunquid omncs
Virtules? nunquid omncs dona hahcnt curationum,
et c;c:cr.\ bujusmodi?
nonnullis hserelicis, qui vcl aliquid honi de niuneri-
bus sancli Spiiilus neganl posse dari eis, qui ad
sortem sanclorum non perlinent : cum eis dicimus
hahcrc illos posse baptismi sacramentum, quod cum
ad Ecclesiam catholicam vcniunt, non cst in eis
ullo modo violandum, aut quasi non habeaut, tra-
dendum : sed tamcn eos non ideo saluti debere con-
fiderc, quia uon improbamus, quod illos accepisse
concedimus, scd oportere cognosccre unitaiis so-
cictalem vinculo charilalis in eumdem, sine qua
omnino quidquid habeie potuerint , quamvis per se
sanctum atque vencrandum, ipsi lainen nihii sunt;
lanto indigniores effecli praemio vit.c a2ternac,quan;o
illis donis non bene usi sunl, qua; in hac vila, qum
i Sed dicit aliquis, posse quidem fieri, ut prophc- C transitura est, .icceperunt. Non autem bene utitur,
liam quisqiie non haheat, et lamen habcal charita-
lem, atque ideo Christi membris adnumeraius in-
haereal : sed fieri non posse, ui prophetiam habeat,
et non habeat charitatem. Nihil est cnim homo ha-
bens propbctiam sinc charitale. Ila fortasse quem-
admodum possumus dicere, nihil esse hominem ha-
bentem animam sine mentc : non quia polest inve-
nin bomo, qui menicin non habcat, habens animam,
sed, qnia nihil esset, si inveniri possit. Sic eliam dici
potcsl:corpusliguramhabet, colnrcni non habel : vi-
deri non potcsl, non quia est corpus, cui desit color,
sed quia, si dcesset, ccrni non possit. Ita fortasse
dictum cst, quod si quisque habet propheliam, et
nisi charitas, (/ Cor. xm, 7), et charitasomuia to-
lerat, atque iiieo non siindil unitalem, cujus ipsa est
fortissimnm vinculum. Non enim cl scrvus ille non
acccpit lalentum, aut aliquid aliud imelligitur ta-
lenlum.quammunusaliquod utiquc divinum. (Mattli.
xxv, 29) Scd qui hubct, dabilur ei : qui aulcm non
habet, et quod hubet, auferetur ab co. Quod non
hahcl auferri non potcst, scd aliud non habel, ct
mcrito auferatur, quod hahet. Non habet charitatcm
uieudi, u: auferatur quidquid aliud habet, quodsine
charitate non prodest.
t Non igitur mirum est regem Saul, et eo lempo-
re, quo primum unctus est, accepisse spiritum pro-
charitatem non hahel, nihil est, non quia potest d pbetandi ; et postea eum esset pro inobedieniia re-
in quoquam essi' prophctia sinc charitate, sed quia,
si esset, prodcsse non possct. Opns csl crgo ad sol-
vcndum istam qu;estionem, ut osiendamus aliquem
reprobum hoc donum babuissc prophclix. Quod si
neminem invenerimus, hoc isteipsc Saul saiisosten-
deret. Sed tamen etiam ille (num. xx, 5,24) Baa-
lam reprohus apparct : non enirn eum tacet scri-
ptura diviuo judicio esse damnalum, et lainen pro-
pheliam habcbal, et quia ei charitas dcerat, ineral
voluntas malcdicendi populo Israelitico, quam ho-
stls pretio comparaverat, qui eum ad maledicen-
dum mercede conduxcrat ; dono tamcn illo pro-
pbetandi , quo aspergebatur, benedicebat invitus.
Noe illa verba pantm alleslanlur huic sentcutix.
probatus, rccedente ab eo Spiritu Domini, arre-
ptum esse maligno Spirilu a Domino, qui etiam ipse
Spirilus Domini appellatus est propter ministeriura,
quia omnibus ciiam spiritibus malis bcne utitur Do-
minus , vcl ad tlamnationem quorumdam, vel ad
emendationem, vel ad prohationem : (Rom. xin, 1)
et quamvis non sil malignitas a Domino, non est ta
men potestas, nisi a Domino. Dictus est eiiam ( /
Reg. xxvi, 12) sopor Domini, qui occupaverat mi-
lites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum
abstulisset a capite dormientis. Non quia tunc sopor
in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille so-
por, qui tunc homines apprehenderat , nutu Dei
erat infusus : ne David, servi ejus, in eo Iqco prae-
677 QlkESTlONES XXX Sl
seuiia Benliretur. Neque illud mirum est rursus A
eumilera Saul accepisse spiritum propbetke : (1
Heg. xiv, 24) cmn persequerelur justiim , cl eum
comprehensurus, et necaturus venisset in Iocum,
ulii ciat congregatio Prophelaruiii. Sic enim salis
ilemonstratum csl, neminem de lali munere jam
securuin esse deberc, tanquam sit acceplissimus Do-
mino si non haheat charitalem; quoniam quidcm
illud donum, et Sauli uari potuit propter arcanum
ijuidein alicujus sacramenti, sed tamen dari potuit
reprobato, invido, et ingrato, et reJdcnti mala pro
boms, et ne post ipsam quidem acceptionem Spi-
ritus, corrcpto in melius alque mutato. »
a Ail namque Jonathas ad David (quem in perse-
eutionibus patris sui non juslis dolehat faligari) : si
vixero facics mihi misericordiam Domini: si vero mor- TJ
tuus fuero, non auferas misericordiam luam a domo
mea usque in sempiternum , quando erudicaverit
Dominut inimicos Duvid unumquemque de terra.
Cum adjungeret Scriptura : (tiers. 10) pepigit ergo
feedus Jonathus cum domo David : continuo subinlu-
lit dicens : '■ requisivit Dominus de manu inimicorum
Duvid. t Per aiiiieipaiionem utique fecit, prius
historix interscrendo , qnod multo pjst lenipore
factum esl, cum inlcrfeclo Saule, reguum ad Domi-
num David translatum est, et qui innoccntem eum
injuste perseqiicbaiitur, justa sunt divinitus ultione
inultali. Tune enim requisivit Dominus de manu
inimicorum David, quare virum sanctum afflixeruiii.
Tiinc cogebantur ralionem reddere odiorum, quibus
eontra illum tanlo tempore saevierant. Qtiod et de ^
Absalon, et de Seha filio Bochri, et de cxlcris lio-
stibus David c seque polest intelligi. Aliter, si scire
vis quid de manu inimicoruin David requisierit
Dominus, potest, ni fallor, a superiorc sententia, qua
dictum est, quod fcedus pepigerit Jonalhan eum
domo David , aperie intelligi , quod hoc de nianu
inimicorum David requisierit, id esi, quare non et
ipsi fcedus cnm en pacis inire voluerint, cum quo
rsse Dominum viderant. Idcirco autem Scriptura
ha?c senlentiam hanc pra?occupando iiiterponere
videinr , ut testimoniuin Jonalhoe quo dixerat :
Quando eradicaverit Dominus inimicos Dnvid unum-
quemque de lerra, verum esse comprobaret, quia
PEK LIBKOS REGUM.
67&
videlicet erailicati sint inimici David de tcrra, non
ipso David se de adversanis ulciscente, sed judi-
canle Domino pro illo. Bene aiitem suhjungitur :
{vers. 17) el adJidit Jonathan dejerare David co
quod dUigerelillum : sicut animam suamiia diligcbat
0 xx, 14 et 15. Siihseqnenlia perquire qu:eslione
5 lihri xxx Qua:st. Bedx in lihros Kegum.
b Vulgala : requiret.
c Deest atque.
d Tam nosier Codex, qnam editi ponunt ila : ta-
men icgenduin arbitror subila, uti posui.
' Ex Isidoro desumpla sunt subsequcntia.
' Domini : scd male.
• Apostolos : hic quoque male,quandoenim transit
ad aposlolos? Ad Galiheam futique Genlinm] , et ad
Tyrios, elad Sydonios confugit, non ad Apostolos.
Arbitror itaque jam dudum corruptum esse per anli-
eum. Ut ille nimirum, qui tam perfecto Juxta legem
Domini amore complectebatur David.a perditione
inimicorum cjus ostenderetur immunis, qni et d si
subita morte prareptus, regnum cum eo, ut spera-
bat, terrcnum habcre nequivit communc, absque
ulla tamcn conlradicliooe regni calcstis consor-
tium cum eo , quem pro gloria virlutuni tanlisper
dilexit, cum esset et ipse virtulum pleims, accepil.
(Cap. xx, 45 et xxi , i.) « Surrexit c itaque David
itcrum, et fugit in die illa a facic Saul, venilque ad
sacerdotem Abimclecb , a quo et gladium Goliaj
substulit, et panes proposilionis acoepit. Qu.tb rcs et
sacerdoti mortem intulit , et animadversionein rcli-
giosae intulit civitati. Haec iuique gestorum fides
cst : sed quantiim ad sacrainentum prophetix per-
tinet, in Christo Domiuo nostro impletum esl, qui
positus in carne f , dum insectationem declinaret
Judaicam, ad 6 populos transiil : cum quibus, et de-
sideratum sihi cibum sumpsit. (Luc. xxn, 15) Desi-
derio enim, inquit, desideravi hoc Pascha manducare
vobiscum, ex qnihus Goiiai, id est arma diaholi sub-
stulit, fortis enim spolia ipse dirupit : his ergo a
quibus reccplus est Chrislus, tribulationes indiixit
diabolus, et mortem. Omnes enim, ut ait Apostolus,
qui in Chrislo pie volunt vivcrc , perseculioncin pa-
tiunlur. (Joan. xv, 20) Et Dominus (ait) : Si me
perseculi sttnt, et vos persequentur. t> Quod vero Do-
minus in Evangelio (Marc. n, 26), Abiathar prin-
cipem sacerdolum, non Abimelech appellat, nihil
babet dissonanlia: : ambo etenim fuerunt illic, cum
veniens David panes peliit, et accepil Abimelech,
videlicet princeps sacerdotum , et Abiathar filius
ejus (/ Reg. xxn, 16, elc). Occiso aulem Abime-
lech a Saule cum viris domus siirc generis sacerdo-
talis ocloginta quinque , fugit Abialhar ad David,
el comes factus est lotius exilii cjus. Postea rc-
gnanle eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit,
ac tolo tempore regni ill.us in ponlificatu perseve-
rans, multo majoris excellentiaa , quam pater suus,
cffectus cst. Ideoque dignus fuit, cujns memoriam
Dominuseiiam vivente patre quasi suinmi sacerdo-
tis faceret. (Ibid. 18) In i Doech autem Idumxo,
i qui sacerdotes Domini prodidit, Jud.e proditoris
persona k s.ignatur, pcr quem ' ista nperatus est
diabolus, ut ejus perdilione facta in Christo, perse-
cutionem postea Ecclesia patcrelur, ct occideren-
turm multi discipuli Christi, et saccrdotes per no-
men ejus perseculionis a exitia paterentur. > Quidam
dicunt Doech Anlichrislum significassc, cujus mcm-
quum Amanucnsem hunc Isidori locum, et aliqua hic
desse, utique panca.
h Hactenus lsidorus.
' Iierum hic nos Isidorus docct , ct ex eo Ra-
banus.
i Verba hxc qui sacerdotem Domim prodiait do.
sunt in editis.
k ('onsistit.
i Ila.
■ Quam plurimi.
■ 1'ertecutiones gravUsimas perferrent.
6:9 CLALDII TALRINENSIS EPISCOH 630
bruni Judas exslilit, quia sicut ille saeerdoles octo- A mo stto, ipse incidet in eam. David aulcni bona pro
tfiuta quinquc peremii, sic et iste martyres, qui
fnlein resurrcclionis lonent, sic oceisurus.
a i Inlerea David curo fugcrct Saul, latcre voiuil
apud rcgcm querodam Getli, nomine Achis : sed cum
gloria cjus fuissct coiimiomorata, nc per livorem
rex, ad quem fugerat, aliquid in cuni machinaretur,
fn.xit insaniam, ct quasi furorc correptus mutavit
os snuni, defiiiebanique salivce in barbam ejus, con-
labebalurque in manibus corum , ct procidcbat ad
o-!ia norla; et dixit Acllis rex ad scrvos suos :
Quid lnic milii adduxisli istuin? minquid deerant
nobis fuiiosi? Et sic ciini dimisit. Acliis intcrpre-
laiur quomodo esi ? pcr quod significatur ignoranlia,
et verbum mirantis, et non agnoseeniis. Quod in
genle Judaeorum impletum est, qui dum viderunt
Cbristum, non agnoverunt : coram quibus mutavit
os siiuni, ct abiil. Erant enim ilii pnecepta legis
carnalia, eratsacrificiuni sccundum ordinem Aaron,
el poslea ipse de corpore et sanguinc suo iustituii
sacrificium secundum ordincm Melcbiscdech. Mu-
tavil ergo os suum in sacerdolio, mutavit in pra>
ccptis, dans aliud leslameiitum, evacuata carnah
operatione, atque inde collapsus csl in manibus
coruin , quando cuni comprehcndentes crucifixc-
runl. (Vers. 15) Kl procedebal ud ostium portce
hoc est hmniliabat sc : hoc cst b procedere usque
ad ostium lidei nostroc. Ostium enim portae ,
initium lidei noslrae. Inde incipit Ecclcsia, ct per-
inalis retribucns, iniraicum non occidit, sed pro
tcstimonio facti, orain chlamidis regix abstulil, cum
facilius essel exceptuin insidiis adversarium pcr-
dere, magis quam fallcrc. Quid ergo csl quod islo
fugiensa facie Saul, in spelunca latuit? c Quarc au-
tcm laluit, nisi ut occullaretur, ct non inveniretur ?
Quid cst contcgi spelunca, nisi conlcgi terra? qni
cnim fugil in spcluncam, lcrra lcgitur, nc vidcalur.
Porlabat aulcra lcrram Jesus : cariiem quam accc-
pcral de lerra, ct in ca se occultahat, ne a Jud.eis
invcnirelur Deus. ( I C.or. n , 8) Si ' atttcm eogno-
vissenl , nnnquam Dominum gloriai crucifixisient.
Quarc crgo Dominum glorix non invcnerunt? quia iu
spelunca se texerat, id cst caruis infirmitatem ocu-
' lis objiciebat, et majcstatem d.vinilalis corporis
lcgmine lanquani (Auguslinus : lerrae alidito) spc-
iuncac abdito K contegcbat. IUi ergo non cognoscen-
tcs Dciiin persccuti siint hominem. Mcc mori pot.iit
nisi in hominc, nec crucifigi potuit, nisi in hominc,
quia ncc leneri poluit nisi in homine. Opposuit ergo
male qusercutibus, terrain, scrvavit bcne quxrenli-
bus, vitam. Fugil crgo secundum carncni in spcliui.
cam a facic Saul, quia passus esl, usque adco so
occullari Jud.cis ut niorerelur. b Sed quarc iisque
ad mortem voluii c^se patiens, utfugeret a facic Saul
in spcluncam? elenim spelunca inferior pars ternr.
potest accipi. Elcertc, quod manifcstum est, ct no-
lum est omnibus, corpus ejus in monumento posi-
venit usque ad speciem : ut e.um credit ca , qux p tum ' cst, quod erat excisum inpetra; hoc crgo
non videl, roercaliir pcrfrui, cum cuin vidcre (ICor.
xiii, 12) facie ad faeiem cceperit. Quod vcro in illo
quasi furorc saliwe decurrebant supcr harbam ejus,
apostolus li.cc apcrit dicens : (/ Cor. i, 22) Juilui
signa petunt, el CiiTci sapienliam quwiuni , nos nu-
lem prwdicamus Cliristum crneifixum : Judmts qui-
dem scandalum, genlibus aulem slulliiium. Ipsis vero
Jiulwis vocatis, et Greecis Christum Dei lirtutem, et
toei sapicnliam, quia quod slultum est Dei sapientius
esi hominibus. c Non lanquani saliv;c offcndaiil; sed
altende quod super barbara decurrunt. Quomodo
enim in salivis inlirmitas, sic in barba virlus osien-
ditur. Texit crgo virtulem suam corpore infirmitalis
smjc, et quod forinsecus infirmabatur, lanqiiaro in
saliva apiiavcb.it : intus autem divina virlus, lan-
quam barba legcbatnr.
(Cap. xxiv). « Dchinc iu ercmo Engaddi cuni por-
gcqucndum David Saul nppctercl,ingressus est Da-
vid in speluncam, et ibi latcbat. d Sedet rcx impro-
visis exccplus insidiis , quod innocuo moliebatur,
inciderat; scriplum eslcnim, 17111 fodii foveam proxi-
<* xxi, 10. Hasc quoque nos docet Isidorus fcap.
10] el ex eo Habanus,
b Prociderc.
' Et quod infirmum rsl Dei, (ortius cst homini-
btts SalivK enim significant stultitiam et infinm
tatem, sed quod siuliuin est Dei, forlius est homini-
bus, non lanquam, clc.
d ILcc quoque cx Isidoro sumpla sunt , ex quo
etiain desumpsit Dabanus.
e Snbsequentia in hidoro parilcr invcnies : sed
ad magnam ciiam parlem in Euarratione Augustini
monamentum spclunc.i erat; illuc fugiit noster Da-
vid a facieSauI. Tamiiu enim perscculi sunt illuin
JuiUci , quoadusquc poneretur in spclunca.
i < Scd quid est quod Saul parsecutor ad purgan-
dum venlrcm , spcluncam ingreditur, nisi quod Ju-
da-i in Chiisiuni conceptam maliliam, quasi odorem
fetidum Cmiscrunt, et cogitata apud se noxia, faelis
deterioribus, duin Christura pcrimunt, ostcnderunt.
Sed (amcn David Saulem occidere noluit : et cnm
eiim, in abdito occnltatus antro, haheret in poies-
tate, rescrvare ' quani occidere maluit : ita et
Christus duin essetin spelunca carnis, persecutorem
populnm in pptestate habuit, et non occidit. Scri-
pium enim erat de lus per Prophetam : (Psat.
Lvitt , 12) Ne occideris cos. Tanluni denique David
summitatem chlamidis ejus silenter abscidit , ut
ostcnderet pro|ibetia Christum Jud.Tos non occi-
dissc , sed cis laiitum regui gloriam abstulisse ;
chlamidis enim abscissio regni cst amputatio. i l In
co autcm quod lanliim Saul veneralus est ipse Da-
vid, ut percusso corde pavitaverit, quando in tene-
in Psalm. lvi, num. i,
'- Editi : cnim,
s Occultabut
•> Nonnulla liic amputant lsidorus, et Claudius.
Vide allegatum Augustini locum.
1 Esse
i Ex. lsidoro haec sumpta tantummodo sunt : de-
sunt in Augnstino.
k Additur poiius : sed redundat.
1 Hactenus IsidoiUc.
CSI QU.dEST.ONES XXX SUPER LIBROS RLGIM 6Si
broso est occullalus anlro, qun eiiam Saui iniravc- A (25,2.) Post haee David liescendit m solimdi-
rol urgcnte necessitatc naturx, et exiguam parli-
ciilani vestis cjus retrorsum latenter abscidit, ut
haberet, unde monstrarel, quomodo ei pepercerit,
curoposseloccidere.alque ila suspieionem de aniino
ejus, qua sauctum David, putans inimicum siiuin,
vchementer persequchatur, auferret 8, futuri regni
eral umbra in aeternitate mansura : oleum quippe
illud, quo unctus est chrismatc, ab eo Christus est
dictus. Ne itaque reus esset tanti sacramcnti in
Saule violati, quia vel indumentum ejus, sic at-
treclavil, extimuit, ita enim scriptura cst : (24,
6, 5, 7, elc.) Et pcrcussit cor David super eum, quia
ubstulil pinnam chtamidis ejus. Viri autem, qui cum
illo erant, et ut Saulem in manus suas tradilum in-
ncni Maon, ubi habitabat Nabal, noinenque uxoris
ejus Abigail, ad quem mitlens David pueros suos, ut
quodcuuque invenisset manus ejus, misisset Davil
cl pueris suis. Quos ilte stulte repellens , nuntiave-
runt David. c c Tunc David accinclus armis, voluil
eum depredare. (vers. 15) Al Abigail (vers. 18,25)
aliiil obviam David, interpcllans pro se, et pro
doino sua, quem vir ejus stultilia et ebrietate so-
pitus offenderat : Si enint, inquiens, (vers. 29) sur-
rexerU aliquando liomo persequcns te, et qtwrcns ani-
mnm tuam , eril anima .Domini mei cuslndia, quasi
ifl fascicule vieeatinm, apud Dominum Deum tiium.
Porro anima inimicorum tuorum rotabitur, quasi in
impetu et circulo fundiv. Pulchernma comparalione
terimere suadebant, non mihi, inquit, contingal a B Slatum justorum a reproborum sortc discernit : ho-
D^mino, si fecero hoc verbum Domino meo Chrislo Do-
mini , tnferre manum meam supcr eum, quia Christus
Domini est hic ; huic ergo umbrae fulurue non pro-
pler ipsam, scd propter illud , quod prafigurabat
tanta veneratio exhibcbatur. b « Moraliter vero ,
quid per Saul, nisi mali reclorcs? quid pcr David ,
nisi boni subdili designaiitur? Saul igitur vcntrcm
purgare, esl pravos pra^positosconeeplani in eordc
malitiam, usque ad opera miseri odoris extendere,
et cogilata apud se noxia, factis exterioribus exse-
quendo demonstrare Quem tamen David fcrirc me-
tuit, qiua pia> subditorum mcntes ab omni sc pcste
obtrectationis abstincntes, prsepositorum vitam niillo
lingiue gladio percutiunt , ctiam cuin de imper-
rum quippe animas appeUatirieenfes, ul illorumccon-
trario spirituali inorlc praoccupatas insinuct ; juxta
illud Prophclx : (Ezech. xvm, 4) Anima qu;v pecca-
reril, ipsa morietur : hos fasciculo, illos lapidi fundae
assimilat : fasciculus enim conslringitur, ul intcccr
niancat, cl conservctur, iaps in funla expedilus po-
nitur, ut abjiciaiiir. Sic cnim in hoc saxulo elccti
prcssuris tribulationum coangiislantnr, ut his admo-
niti, arctius se ad invicem mutiia charilatc f con-
ncciani-, et coadunati ad invicem manu sui Re-
demploris in perpctuum conserventur. At vero re-
probi, quanto latius in hac vila voluptalibiis pro-
priis,velutiliberidimitluntur,tanlo longius in futuro
a divinajvisionisglona projiciuntur.ut de eis merito
fectionc reprehendunt. Qui , et si quando propter ** dicatur : (Psatm. lxxxvii) Et quidem ipsi de manu
iiifirmiiatcm sese abstinere vix possunt, ut extrema
quiedam, atquc exteriora prsepositorum mala, sed
tamen humiliter, loquantur, quasi oram chlamidis
silenter incidunt; quia videlicet dum prudata; di-
gnitati saltim innoxie, et latenter derogant, quasi
regis superposili vestem secant ; sed lamen ad se-
inelipsos redeunt, scque vehementissime , vcl dc
tenuissima vcrbi laceratione reprehendunt. Lnde
hcne, et illic scriptuin est : Post ha?c David percus-
sit cor suum , co quod abscidisset oram chlamidis
Saul : facta quippe prapositorum oris gladio fe-
rienda non sunt, etiam cum reprehendenda recle
judicanlur. Si quando vero contra eos, vei iu mini-
mis lingua labitur, necesse est, ut per afflictioncin tv
poenitentiae c comprimatur, quatinus ad semetipum
redcat, et cum prsepositse poteslali deliqucrit, ejus
contra se judicium, a quo sibi d praelatus est, per-
horrescat. Nam cum praepositis delinquimus, ordini
ejus , qui eos nobis prsetulit , obviamus. llndc
Mnises quoque, cum contra se, et Aaron conqueri
populum cogoovisset ait : (Exod. xvi, 8) Nos enim
quid sumns? nec contra nos est murmur veslrum, sed
conlra Dominum. >
o Hic aliqua desunt.
k Subsequentia didicimus ex Gregorio Magno [ 5
parte Pasloralis admon. v. 5 hsec tradeute].
c Editi : corpremalur.
H Edili : prwlata est.
* Subsequentia edocuit Beda qu;esiione G in hbros
Patrol. CIV.
tua 6 repuki sunt. Mire aulem omnipnientem provi-
dentiaui describit superni prolecloris, cum dicit :
aniinam ciri sancti qnasi in fascicuto vhenliinn apud
eum esse custoditam : sicut enim faciUimum esl cui-
libet, fasciculum herba;, vel feni sua manu relentum
conservare, ita virlus Domini et Salvatoris noslri
omnes per orbem elcclos, ab initio usque in finem
sa:culi, ne qui ex eis ulla ratione pcreant, sine la-
borc tuetiir. Juxta quod ipse in Evangelio sub figura
oviuui de his loquens (Joan. x, 27 ct 28) : El se-
quuntur me, inquil, et ego vitam wternam do eis : et
non peribunt in cfternum, nec rapict cas qnisquam de
manu mea. Sicut fasciculus unus quibuslibet vincu-
lis alligatur, iia omnis sanclorum ccetus una ea-
demque lide, spe, et charitate ad invieem conslrin-
gitur, uno divinse proteclionis inuniminc circumda-
tur. Patet sane h littenc sensus, quia aninia David,
perscquenlibus licet hostibus, custodita semper fuit
in sorte vivenlium. Porro inimici ejus, insistentibus
sibi adversitatibuSjSicul lapis fundo circumactus, si.:
instabili motu pcrlurbandi, et suis essent expcllendi
de finibus, vel etiam ab humanis rebus auferendi.
1 Et iu hoc faclo Abigail, quid nobis per enunlia-
Regum.
' Connecteni : male, ut arbitror.
6 Expulsi.
b literque.
1 Hactenus Beda.
22
Gs5 CLAUDlI TAUMNENSIS EPISCOPl G&i
lionem suam innuit, " nisi quod iracundos melius \ t3) Is enim qui paircin rcliquit, et parlem substan-
corrigimus, si in ipsa irae su;e commonitionc dccli-
namus; perturbati quippe quid audiant, ignorant,
scil ad se reducti tanto libcntius exhorlationis vcrba
rccipiunt, quanlo se tranquillius lolcratos crube-
scunt. Mcnti auiem furore ebrix, omne rectmn quod
dicitur, pervcrsum videtur : (Cap. 2'i, 57) unde, ct
rccte Nabal ebrio culpam suam Abigail iaudabiliter
lacuit, ([uam digesto viuo laudabiliter dixit. Idcirco
enim malum, quod fecerat , cognoscere poluit, quia
boc ebrius non audivit.
(Cap. 26, 5 et subseq.) < Idem b David fugiens a
facieSaul, ingressus estin castra regis. Hunc, cum
dormienlcm invenisset non pcrcussit, non occidit,
scd solam lanceam, quae crat ad caput cjns fixa, et
liae, quam perceperat, prodige expendit, postquam
iesurire cospit, in sc revcrsus dixit : (Ibid. 17) Quam
mulii mercenarii putris mei abundant panibus! louge
quippe a se recesserat, quando pecca\it, ct si non
esiuissct, in semetipso (ld cst : in semetipsum) mini-
me redisset ; qui postquam tcrrcnis rebus indiguit,
tunc cogitare coepit quid de spiiilualibus amisit.
1 Inlirnii ergo quique , atque in lioc muiido dcspecti,
plerumque tanlo celciius voccni Dei audiunt, quanto
ct in boc uiiiiido non liabcnt, ubi dclcctcntur. Quod
benc jam dictus Amalei hilarum puer illc designat,
quia Amalechilis prxdanlibus, atque currenlibus
acger remansit in via, ct famc, silique aruit : quem
lamen David invenit, ei cibum potumquc prachuit :
scyphum aqux, qui erat ad caputSaul, siibslu- B q"< «Ihco convalesccns dux David faclus, convivan-
Iil. Dorniicnlibus cunctis egressus de castris irans-
ivit in cacumina montis.
< Quid ergo est hoc? Pcrscqucbantur namqne
Christuin Judaei, sed persequendo dormiebant, quia
non vigilabanl corde : duritia cnim cordis obdormi-
tioest. Dormiunt in vilani vctcrcm, non cvigilant in
novam. Venit Christus, non eos occidit, sed tulit
(ab eis) eis scypbum aquae, id est, gratiam legis :
tiilil, ct sceptruin regale, regni sciliccl potestatcm,
quain pro magno babebant, et unde se protegebant
tcmporaliler, cl (Qua male utique) qnam adversus
Deum per incredulitalem gerebant. Deinde el J victor
David noslcr de caslris corum regressus transcendit
in altiludincm montis coelorum.
ics Amalechitas rcpcrit, deos qui se debilcm rcli-
qncrant, cum magna fortitudine proslravit : Aiua-
lechita! quippe populus lambiens vocatur. Et quid
per lamhicniein popnliim, nisi menles sacculares dc-
signantur ? qu;c tcrrena cuncta ambicndo, quasi lam-
biunt, dum solis temporalihus deleclanlur. Quasi
cnim popiilus lambicns praedam facil, dum lerrena
diligens, lucra dc alienis damnis i congrcgat. Sed
puer fegyptius :cger in via rclinqiiiiiir, quia pccca-
ior qnisquc, dum infirmari ab hujiis imindi statu
coeperit , mox sa-eularibus mcntibus in dcspectuiii
vcnit, qiicm tamen David invenil, cique cibuni ct
polum tribuit, quia manu fortis Dominus abjecta
miindi non despicit, et plerumque eos, qui scqui
(Cu/>.28). <lnterea fugicnsDavid.dum pcrgerel ad C mundum mininie valcnt, et quasi in via remanent,
Achis rcgem Philistinorum in praelium adversns
Israel, insurgentes Amaiechitc, irruerunt in Selcch
(Sicelcg ), cl succendcntes cam, captivarunt omnia,
quac erant David et pucrorum cjus. (Cnp. xxv, 1) Rc-
vcrsus ergo David ad persequendos (». 8, cl 11. etc.)
Amalechitas e invenit aegyptium puerum (laccsscu-
tcm : »n«/« miquc) lassesccntem, queni Amalechilae
aegrotum in itinere rcliquerant : hunc autem David
inventum cibo reficit, f ducem sni itincris facit ;
sicquc R Amalcchitas sequitur, epulanlesque reperit,
el fiindilus cxtinguit. Quid est quod segyplius Ama-
lechita puer iu ilinere lassatus residet, nisi quol
umator pracsenlis sacculi peccati sui nigredine opcr-
ad amoris sui gratiam convertit, eisque vcrbi sni
tibum k porrigit, ct quasi duees sibi in via dirigit,
dimi suos eliani pnedicalores facit : dum cnim Chri-
stum peccatorum cordibus inferunt, quasi David su-
per bostcs ducunt : qui convivantes Amalechitas,
vclul David, gladio feriunt, quia superbos quosque,
qui se in mundo dispexerant, Doniini virtute pro-
stcriuint. Puer ergo aegyplius, qui in via reinanseial,
Amalechitas iulerfecit, quia plerumquc ipsi mcnles
s:i'i ularium pr&dicando superant, qui prius cum src-
cularibus in hoc raundo currere non valebant.
(Cap. xxviii, 5, elc.) « Post ' mortemautem Samue-
lis, congregati sunt Philisliim contra Israel : (eers.
tus, soepe ab codem s;cculo inlirnuis, dispectusquc ^ 6) consuluilque Saul Dominum, et non respondit
ei. (vers. 7, elc.) Qiucsivit autem Saul pythonissam,
qux suscitarct illi Samtielcin : (vers. 15) statimqiic
suscitalus ait ad eum : Quare inquietasti me, ul su-
scitarer, etc. Quaeritur secundum liistoriam utrum
clinquitur : ut cum eo nequaquam currcrc valeat,
sed fraclus advcrsilale torpcscat ? h Hos ergo cligit
Dcus, quos despidt inundus ; quia plerumquc ipsa
despectio hominem revocat ad scmctipsum. (Lue. xv,
» Subsequentia perqnire in 5 parte Pasloralis
Gregorii admonit. 17.
h Subsequentia tradidit Isidorus quaesl. 18.
c Editus, Isid. lenticuluw sustulit. Prave utiqnc,
ciiin Sciiptma ipsa dical : Scyphum aqux qui ciat
ad caput Saul, ct revcra deinceps lit mentio scypbi
aquae.
•' Additur ingressus : sed redundat.
* Haec qu;c ciiam habct Isidorns, pcrquire num.
7-5, alias cap. 41 libri 5 Moralium S. Gregor.
Magni.
' Desunt verba : ducem sui itincris (acil, quae ta-
nien, ct Isidoius, cl Gregorius habent.
* Amalcchitam epulantem. 1'rj'slat noslra lectio.
h Subscqucntia invenics nunieio 7, honiil. 56ejus-
dein Giegorii Magni in Evangelia, aliamulio diversa
babct Isidorus : apta tameii.
■ Alia hic iiiterserit Gregorius.
) Editi : exaggeral.
k Additur in edilis : potumque.
1 H;cc omnia cx Isidoro, Auguslinum deinccps
parilcr allegante, dcsumpta sunt. Rabanus baec pa-
riier habet.
083
pylhouissa ipsum propbetam de inferno evocavc-
i it ; an aliquam imaginariam illusionem fnllacia daj-
nmnum factam. De qua quaestione beata» memoriae
Augustinus episcopus Simpliciano cpiscopo Medio-
lanensi ita scripsit : a Inquiris, inquam, utrum spi-
ritns immundus, qui erat in pylhonissa, poluerit
agere, ut Samnel a Saule videretur, ct loquerelur
cum eo. Sed multo majoris miraculi est, quod ipse
Satanas princeps imraundorum omnium spirituum
potuit loqui cum Deo, et pelcre tentandum Job (Job.
i, II) justissimum virum, (Luc. xn, 51) qui ctiam
Apostolos tcntandos petiil ; aul si boc ideo non lia-
bet diflicilem quyesiionen», quia per quam voluerii
creatnram, cui volueril crealurse, ubique praesens
verilas loquitur, nec propleroa magni mcriti est, eui
QU,ESTIO-NES XXX SLPER LIBROS REGLM
68G
\ cxitiis, et expedilior inlelleelus, ut non vere spiri-
lum Samuclis excilatum a reqiiie sua credamus, scd
aliquod phantasuia,elimaginaiiam illusionem diaboli
macbinationibus factam, quaiu propterca Scriplura
nominc Samuelis appellat, quia solenl imagines
carum rerum nomiiiibus appellari, quarum imagincs
sunt, sicul omnia, qua- pinguntur, atquc flngunlur
b cx aliqua parte materiae metalli, aut ligni, vel cu-
jusque rei apUe, ad opcra hujusmodi, qua-que etiam
videnlur in somnis, et omncs ferc imagincs earum
rerum, quarum imagines sunt, appcllari uominibus
solent. Quisenim est, qui hominem pictum dubitctvo-
care homincm ? quandoquidem, et singulorum quorum-
que picturamcum aspicimus, propria quxque nomina
incunctanter adhibeinus ; velut cum inluenlcs tabu-
loquitur Deus : inlerest enim quid loqiialur, quia et B lam, ant parietem dicimus : Ille Cicero est : illc Sal-
imperalor cum multis innocentibus non loquitur,
quibus providentissime consulit ad salutem, et cum
mnltis nocentibus loquitur, quos jubel interlici. Si
crgo hinc propterea nulla quxstio est, nnlla sit quae-
slio, quomodo eliam immundus spirilus cum anima
saucti viri loqui potuerit. Omnibus eniin sanctis
Deus creator, et sanctificator longe utique inajor
e.-t. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiri-
tni excitare animam justi, et tanquam de abditis
inoituorum receptaculis revocare, nonne magis mi-
r.in lum est, quod Salanas ipsum Dominum assum-
psil, el constituii supra pinnam templi ? Quolibet
ciiim modo fecerit, ille ctiam modus, quo Samueli
factum est, til cxcilareltir, similiter latet. Nisi forte
lusiius : ille Achillcs : ille Hector : hoc flumcn Simois :
illa Roma ; cutn aliud nihil sit quam picta? imagincs.
L!ndeCherubim(E.To. xxv, 18) cumsint coelestes pote-
states, fictae tamen ex metallo, qnod imperavit Deus,
super arcam teslamenti magnse rci signifieandae
gralia, non aliud qnam Cherubhn • illae quoquc cfli-
gies vocitanlur. Item quisquis videt somnium, non
ilicet: Vidi imaginem Augustini, aut Simpliciani, sed
vidi Aiigustinum, aut Simpiicianum : cum co tem-
pore, quo lale aliquil videt, nos ignoremus ; usque
adeo manifeslum cst, non ipsos homines, sed ima-
gines videri; (Gen. xli, 18) et Pharao spicas se
dixit vidisse in somnis, et boves, non spicarum, aut
bovum imagines. Si igilur liquido constal homiuihus
quis dixerit faciliorem diabolo fnisse Iicentium ad *-' earum rerum, quarum imagines sunt, easdem iraa
gines appellari, nil mirum esl, quod Scriplura dicat
Samuelem visum, etiam si forte imago Samuelis ap-
paruit, machinamento ejus, qui (// Cor. xi, 14)
transfigurat se vclut Angelum lucis, et minislros
suos velut ministros juslitix.
Dominum vivum, nnde voluit assumendum, et, ubi
voluit, conslituendum, quam ad Samuelis defuncli
spiritum a suis sedibus cxcitandtim. Quod si illud
in Evangclio nns ideo non pertiirbat, quia Dominus
voluit aiquc pcrmisit nulla diminutionc suae pote-
stalis ct divinilatis id fieri, sicut ab ipsis Judaeis,
quainquam pcrversis atque immundis, ct facta dia-
boli facientibus, et teneri se, ct virtciri, et illudi, et
cnicifigi, alque interfici passus est : non est absur-
dum credere cx aliqua dispensatione divinx volun-
tatis permissum fuisse, ut non invitus, nec domi-
nante, atque subjiiganle magica potentia, sed volens,
atque obtemperans occulue dispensationi Dei, quae
pylhonissam illam, et Samuelcm latebal, consenti
< Jam vcro, si illud raovct quomodo, et a maligno
spiritu Sauli vera prxdicla sint, potest et illud mi-
rum videri, quomodo dxmones agnoverunt Cbristura
{Jfatlh. vin, 29), quem Judxi non agnoscebant. Cum
enim vult Deus, etiam per d infimos, infernosque
spiritus aliquem vera cognoscere , temporalia dun-
taxat, atque ad istair. morlalilalem pertinentia, fa-
cile est, et non incongruum, ut omnipotcns Deus,
ret spiritus Prophelx sancti, se ostendi aspectibus D ut e iuslus- ad eorum V*™m ^ns ista Pradicun
regis, divina eum sentenlia pereussurus. Cur eui.-n
auinia boni horainis a malis vivis cvocata, si vene-
vit, amitlere videatur dignilatem suam, cum el vivi
pleruraque boni vocati ad malos veniant, ct agant
tcum eis, quod officium postulat xquitatis, servalo
atque inconcusso decore virlutis surc, ei illorura vi-
tiis pro rerum praesentium vel usu, vel necessitale
traclalis.
i Quamquam in hoc facto potest esse alius facilior
a Lib. i qua-stioiiuin ad Simpliciannm quxst. i,
nura. 1.
'" Edilus : ex aliqua malerie.
c Editus : itla fqmenta.
tur, ut maluin, quod eis impendet, antequam veniat
praenoscendo paliantur, occulto apparatu mysterio-
rum suorum, etiam spiritibus talibus aliquid divi-
nationis impertiat : ut quod audiunt ab Angelis, prac-
nunlient hominibus : lantura autem audiunt, quau-
tum omniuin Dominus, atquc moderalor vel jubet,
vel sinit. Uiide etiam spiritus pythonicus (Act. xvi,
17) in Actibus Aposlolorum atteslatur Paulo Apo-
stolo, ct Evangelista esse conatur. Miscent lameu
A In codice in/irmos.sHHimosijiic? .' pererrorem uti-
que repugnanlibus edito Augustini loco, et subse-
quentibus.
* Editus : el.
CLUIDH TAURLNENSIS EPISCOPI CS8
os«e potuerint, non A et s:ii niililesad revincendos oos discerent. Quod vcro
sequitur : sieul scriptum est in libro justorum ;
ipsuni librum liodie nusquam, nequc apud ipsos lle-
br.eos inveniri posse asseverant, sicut ncc librum
bellorum Domim, cujus (num. XXI, II) in libro Nu-
mcrorum inenlio est, (III lieg. 32, et 33) neqttc
carmina Salomonis, neque disputationcs cjus sapien-
lissimas de lignorum naiuia, herbarumque oranium,
ilemquc juinentorum, volncruui, reptiliiini, et pi-
scium, vel quod in libro dienim dicitur : (// 1'nral.
i\, 29) reliqna vero opera Salomonis, priorum, el
novissimorum scrtpta sunl in verbis Nathan I'ropheta;
et in libris Ahiae Silonitis : in visione quoque Addo
videntis contra Jcroboam filium Nabat, et mulla bu-
jusmodi volumina, qus Scriplura quidem fuisse pro-
G87
i^ii fallacias, et veruiii quod
docendi magis, quam decipiendi line prxnunliani ;
el forte hoc cst, quod cuiii illa imago Samuelis Sau-
lera praediceret morilurum, (/ Reg. xxvm, 19) dixit
etiam secimi fiituriim, quod uliquc falsum est : ma-
gno quippe inlervallo, post inoriem separari bonos a
inalis in Evangelic legimus, (Luc. xvi, 26) cum Do-
miniis inier superluim illum diviicm, cnm jam apud
inferos tormeiila paleretur, et illum, qui ad ejtis
januam ulcerosus jaccbal.jam in requie constitutum,
magnum chaos interjectum esse testatur : aut si
propterea Samuel Sauli dixil : mecum eris, ut non
ad .cqualitalem felicitatis, sed ad parcm conditio-
nem mortis referattii', qnod utcrqiie bomo fuerit, et
uterque mori potuerit, jamquc mortuus mortem vivo
pr
ttia, secunduin ulrumqiie inlellectum, baberc exi-
lum a jam lcctionem, qui non sit contra fidera : nisi
fortc profundiore, el perplexiore inquisilione, qn.e
vel viriuin meaium, vel tcmporis excedit angustias,
invenialur ad liquiduin, vel posse, vel non posse ani-
mam biimanam, cum cx bac vita roigraverit, magi-
cis carmiuibiis evocalaiii b, vivorum apparere con-
speclibus, ctiam corporis lineamenta gestantem, ut
non sohim videri valeat, sed agnosci. Et si potest ;
iitrum etiam jusli ania a, non quidem cogatur magi-
cis, c sed dignetur ostendi occultioribus impenis
siiniiii.ic legis obtempcrans ; ttt si fieri non posse
« laruerit, non uterque sensus in hujus Scripltira
traclationc atque expositione admiitatur, sed illo
excluso, imaginaria simulatio Samuelis diabolico ^ quasi non essel unctus oleo. Sciri debet, quia vera-
riiu facla intelligalur. Sed quoniam, sive illud fieri
possit, sive non possit, lamen fallacia Salanx at-
que imagiimm simulandarum, callida operatio deci-
piendis humanis sensibus mulliformis invigilat, pe-
delenlim quidem, ne inquisilionibus diligentioribus
prsescribamus, sed tamcn pntius existimemus tale
aliquid factnm maligno spiritu pylhonissae illius nii-
nislerio, quamdiu nobis altquid amplius excogitare
atque cxplicare non dalur
(31.) i lgitur exorto pralio pereusseiunl Philistxi
Israel plaga magna : et mortuus est Saul, et Jona-
tban filins ejus. » (// licg. i, 2) Evadens autem qtti-
dain venii ad David in Sicelech, et nunliavit David
plagam magnam, qu.e facta csl in populo : (vers. 6)
insuper eiiam menliendo addidil, quoJ ille percussis-
sel Saul et liliuni ejtis. (vers. 15) At David Chri-
siiiin Domini vindicans jussit cum occiderc : (vers.
xii, 17) planxit David hiijuseemodi super Saul, et
stiper Jonalhan filium cjus. (vr.rs. 18) i /'.'( prwcepit,
nl doccrenl jilios Jiula arcum, sicut scriptum est in
Itbro juslorum. IIoc ideo fccil, ul qila J PhilislXOS
sagittariis abundare jam noverai, ondc el Saul ma-
\ime liorum iclibus perierat, camdem bcllandi artcm
aenunliabat ; perspicit, quantum opinor, prudcnlia H hal, scd hodie conslat non esse. Vastala namque a
Chaldeis Judaea, eliam bibliolheca antiquitus con-
gregala, inter alias provincis opes bostili igne con-
snnipla esl, ex qua pauci, qui nunc in sancla Scri-
plura conlinenlur libri, postinodiini Ezrae Poniilicts,
et PropheUe sunt induslria restaurati : undc scri
ptum esl de eo : (Esd. i, 7, 6) Ascendit Ezras dc
Babylone, ct ipse scribu velox in leqe Moysi : vclox
videlicet, quod promptiores liiteraruin liguras, quani
ealenus Hebra:i babebant, repeiil, el in epistola regis
Persarum (Ibid. r. 12) Artaxerses Rex regum Euj.'
Sacerdoti scribic legis Uei cceli doctissimo, salulem. »
(// Reg. i. 21.) Montes Gelboe, nec ros, ncc plu-
via veniut super vos . neque sint agri primitiarum ,
quia ibi ubjectus est clypeus fortium, clypeus Saul ,
ciier Saul, qui posl uuclionein sancti chrismatis, a
quo el Christus Domini vocatus est, ab hoslibus oe-
cidi ineruit, morlem veii Cbristi, qiiam sine culpa
subire dignatus cst, insinuat. Montes quoquc Gelboe,
in quilius inicriit, superbos Judaic.e plebis conatus,
quibus contra viclorem vitse rebellabant, insinuanl.
IJnde bene Gelhoc volutatio, sive decursus inlcr-
pretatur : volulabanlur enim in sordc peccatoruiii
juxla illtid proveibioruni: '' et sus lota in volutabro
luti ; alque a reclitudinc vi.e salutaris aberrantes,
jam jaraque ad inferiora, boc est hujus sseculi desi-
deria foeda decurrebanl, ob quorum desiderium re-
gem cceli et lerr;c in ntortem tradere non dubila-
bant, propler quod eis iuei ito opialur, ne rorem de
ciclo, pluviamve suscipiant, quod hodie rebns ipsis
videmus cxpleliim in eis, quod illos gratia coeleslis
deserens ad plebera genlium translata est ; quod
ctiam Isaias sub figura vineae futurum illis ex pcr-
sona Domini coniminalus est, dicens : (Isa. v, 6) e.
nubibus mandabo, tiepluant super eum imbrem. Qutxi
est aperte dicere . Apostolis atque Aposlolicis viris
onmibus mandabo, ne illis ultra vcrbum vitae pra:
diccnl, sed irrigationc verbi coelcslis, quod a se re
a Editi : eam, scu illum.
•> Editi : vivorum.
c Addunt cditi : sacris.
d Quae stibsequuntur lineolis pro more notaia do-
cuit Beda [quaest. 7j, qucni consule. Ha*c ip^a babet
Rabanus in loctira hunc.
t II Pet. n, 22. Contigil cnim cis illud veri pro
verbii : Canis reversus ad suum vomitum, el sus lot^
iu vohttabro luti.
C80
QU.ESTIONES XXX SIPER LIBUOS REGUM. - LIBER II
g;o
pulerunt, indignos in sna slcrililale vacuos, ac pcr- A bonoium mala hominum gesla aceipiaiilur. Deniquo
peluo igni comburendos relinquant. » « De quibus,
el bene dicitur : nt agn primitiarum csse non possint .
supcrbe quippe Hebrxorum menles primitivos fru-
ctus non ferunt ; quia in Redemploris advcnlu cx
partc maxima in perfidia remanentes, primordia
fidei sequi noliicnint : sancta namque Ecclesia in
primiliis suis multitndine gentium fecundata , vix
in finc mundi, Judxos, quos invenerit, suscipict, et
cxtrema colligcns, eos quasi reliquias frugum ponet-
Dc quibus nimirum reliquiis Isaias dicit : (Jsa. x, 22,
Jiom. ix, 27) Si fuerit numerus filiorum Israel, quasi
arena maris, reliquim saliw fient. Possunt cnim id-
circo Gelboc montesore Prophctx maledici, utdum
ffiictus ex arescentc terra non oritur, possessores
terrx sterilitatis damno feriantur, quatcmis ipsi ma- B
le liclionis sententiam accipiant, qui apud se, mor-
tcm regis suseipere, iniquitate sua cxigente, me-
niissent. i h Nec tibi absurdum vidcri dcbet, ulmala
reproborum acla, boni aliquid significent : autrar-
sum bona juslorum opera in contraria significatione
ponanlur ; lege cnim Moralia sancti Papx Gregorii,
ubi exposuit, quomodo beatus Job maledixit diei suo
ilicens : Pereat dies, in qua natus sum, etc. c, et vi-
debis quia usitatissimum i st in Scripturis, ui et bo-
na in malorum significatione, et in sanctificatione
a Subscquentia allegat Palcrius, qui ea desumpsit prxposilam expositioni libri Joh [ cap. 3, <U] ei
ex capite i prxfationis in lib. iv Horali. caput 1 libri iv ejusdem expositionis in Job. Addc
^ Haclenus Grcgorius, el ex eo etiam Kabanus in quse deinceps de Belsabce cx Gregorio Magno tradit
lociim hunc. Ciaudius.
c Vide S. Gregorii Epislolam ad S. Lcandrum C
Uriam (idelissimum David regis militcm ad piissima
atque innocenlissima cjus opcra, vel dicta in mala
signilicalione. ct contra ipsum David in maximo suo
scelere in bona accipiendum intcrpretanlur : alioquin
si non ct per mala bonuni, ei malum significari per
bona posset, nimquani liceret nigro atramenlo no
mcn Dei, sed semper lucido auro deberc scribi, quia
Dcus lux esl, et lenebrx in eo non sunt ullx, ncc
rursum in tilulis Psalmorum nomeu Absalon, ct
Doecb honiinum reproborum ininio fulgenle, sed
solo atraiuenli coiore deccret adscribi. Sicut ergo
in paginis librorum quovis colore, ct mala possumus,
et bona absque ulla reprebensione figurare, ita
etiam in parie significationum, pcr quxlibet homi-
num gcsta, et bona rceiissime, et mala possunl cx-
primi . quamvis, ct nuillo sa?pius coniingal, elinulio
dulcius audiatur, bona per bona, et mala ligurari
per mala. Sient autem in piclura parielum, neqiie
obscuruni jElliiopem candido, neque candidi corpo-
ris, sive capilli, Saxonem atro decel colore depingi,
ita in retribulione merilorum juxta suum quisque
opus recipiet, ac. qnaliserit actu, talis eliam parebit
in judicio ; neque omnino ad rcm quid quisque fi-
gurarit, sed quid egerit pcrtinebit.
INCIPIUNT CAPITULA LIBRl II.
De eo, quod scriptum est, quod post mortem Satil ve-
nerunt viri Jurla, el unxenint David regem i» Hebion ,
ci Ue Abner lilio Ner qui coiislituil Hisboselh filiuni Saui
regem super Israel.
I)e liliis Kemon Berolbita; , qui interfecerunl Hisbo-
selh.
Oe laude David , qui coo^regavit triginta millia ex
electis Israel, ut educerent arcam Dei, alque morte Oz i
Aiiiinouitio David, uln inslruitur a proplicla , ne ipse
acdiOcaret lemplum Domiui , sed lilius cjus, ct aclio gra-
1 1 .11-11-1! CJIIS.
.De uunliis David, quos misit ad Annon regcm Ainmo-
iiilarum
De peccalo David in Bersabea, et moile l ria; :
I l'i >alhan venit ad David, el proposuit ci siinibtudineiii
lie divite el paupere.
De fuga David projpler Absalon , quando nudis pedibus
incedens reliqllit ci vitalem Hienualem
De |u;elio Absalon , el percus^ione, alque nuirle ejus.
De Psalmo seplimo decimo.
De noinine forlium David.
De praslio D3vid contia Pliilisllijeos, (piando siliemi
aquam Bellilemiticain desideravil.
De peccalo David , quando populum numerando pec-
INCIPIT PRiEFATIO LIBRI II.
» « Promissiones Dei, quae facta; sunt ad Abrabam, D
cujus semini, et genlem Israeliticani secundum car-
iu'111, ei . oiiines genles deberi secundum fidem, Dco
pollicente didicimus , quemadmodum coiupleantur,
per oiilineni tcmporum procurrens Dei civitas indi-
cavit. Quoniam ergo superiorislibri usque ad regnum
David faclus cst finis, nunc ab eodem rcgno, quan-
to susccpto operi suflicere videtur, ca;lera, quae se-
qimntiir, attingiinus. Hoc itaque tempus, ex quo
sancius Samuel propbetare coepil, et deinceps, do-
ncc populus Israel captivus in Babyloniam duceretur,
• Prxefatio lisec lota «lcstimpta esl ex capilulis i, 2
ct 5 libri xvii de Ciiitatc . nonnullis, sed pancis
atque indc secundum sancli Hiercmiae propbeliani,
(Jer. xxv, II) post septuaginta annos reversis Israc-
lilis, Dei domus insiaurarelnr, lolum est Prophela-
rum lempns. Quanivis eniin et ipsum Noe Patriar-
cham, in cujus diebus universa diluvio terra deleta
cst, et alios supra, ct infra usque ad hoc tempus,
quo reges in populo Dei esse ccepcrunt, propter quiv-
dam per eos fulura, sive quo quomodo significala,
sive praedieta, quae pertinerent ad civitatem Dei, rc-
gnumquc coelorum, non immerito possumns appcl-
larc prophelas ; prxsertim quia nonnullos eorum id
dempiis. Hanc itaque prxfalionem cum iis, qux
dixi, capiiibus, comparet, obsccro, lector.
631 CLAUDII TAURLNENSIS EPISCOFI 692
expressius legimus nuncupalos , sicui Abraham, A ra Chanaan, sub « regibus semcn Abrahx fueral
conslilutum, ut niliil iiule supercssel, quo lerrena
(Gen. xx, 7) sicut Moysen, (Deutero. xxxiv, 10) tamen
dies Prophclaium prxcipue, maximeque hi dict
sunt, ex quo ccepil propbctarc Samucl, qui el (/ Reg.
x, I) Saulcm prius, et eo reprobalo, (/ Reg. xvi, 13)
ipsuin David, Deo prxcipiente unxit in regem, de
cujus stirpe cxleri succedercnt, quousqiic illos suc-
cedere sic oporteret. Qux igitur a Prophetis sunt
pnedicla de Chrislo, cum moricndo dccedenlibus,
ct nascendo succedentilius suis membris, civitas
Dei, per isla currerct tenipora, si omnia velim com-
meroorare, in immensuni pergilur. Primtim, qtiia
ipsa Scriptura, qux per ordinem regcs, eorumquc
facia, et eventa digerens, vidctur lanquam historica
diligcntia rcbus gestis occupata esse narrandis, si
illa Dei promissio non complercttir, nisi ul in cadem
terra, quanlum ad prosperiiatein allinct temporalcm,
prosperitatis successione inconcusso statu, usqtie
ad mortalis litijus sa:culi lerminum gens pcrmancrct
hebraea, si Domini Dei sui legibus obediret. Sed
quoniam Deus noverat hoc cam non esse facluram,
usus est etiam lemporalthus pcenis ad excrcendos
in ea paucos fidelcs suos, ct ammoucndos qui poslea
futuri erant in omnibus gentibus, quod eos ammo-
neri oportebat. In quibus alteram promissionem re-
vclalo novo teslamento, per Incarnalionem Chrisli
fuerat implelurus. Quo circa sicut oracula illa divina.
ad Abraham, Isaac, ct Jacob, el quxcumque alia si-
adjuvanle Dei Spiritti considcraia tractelur, vel ma- B gna, vel dicta prophetica in sacris lilteris prxceden-
gis, vel certe non ininus prxnuniiandis futuris, quam
prxteritis enunliandis invcnietur intenta : et hoc
pcrscrulando indagare, ac diffcrendo monstrare,
quam sit operosum, alque prolixum, et quam mtiltis
inctignum vohimiuihus quis iguorat, qui hxc vcl
meiliocriter cogilat ? Deinde quia ea ipsa, qux ad
prophetiam non arobigilur pcrlincrc, ita sunt multa
< e Christo, regnoque coalorum, qux civitas Dei est,
ut a.l hoc apcriendum major sit disputalio neces-
saria, quam hujus opcris modus flagitat. Proinde ita
si poluero, stylo moderabor meo, ut huic operi in
Dci voluntate peragendo, nec ea, qux snpersint,
dicam, nec ea, qux salis sunl, prxtcrmillam ■>.
Erat ergo jam in terra (romissionis scmen Abra-
libus facla sunt, ila eliam cxtcrx ab islo Regum.
tempore prophelix parliin pertinenl ad gcntem car-
nis Abrahx, partim vero ad iliud semen cjus, in quo
beuedicunlur omnes gentes cohxrcdes Christi pcr
lestamenlum novtim, ad possidendam vitam xter-
nain, rcgnumquc ccelorum. Parlim ergo ad ancillam,
qux in servitute generat, id est tcrrenam Hierusa-
lem, qux servit cum filiis suis, partim vcro ad libe-
rani civilalemDci, id est veram Hierusalem xternam
in coelis, ctijus filii homines secundum Deum viven-
tcs peregriiianlur in terris; sed sunt in cis quxdam,
qux ad ulramquc pcrlinere inlclliguntur, ad ancil-
Iam propric, ad liberam figurate. Tripartita itaque
reperiuntur eloquia Prophetanim : siquidcm aliqua
lix, id est populus Israel secundiim carnem, atque C sunt ad lerrenam Hierus.ilem spectantia, aliqua ad
ibi non solum *> utcndo, ac possidendo civitatcs ad-
vcrsariorum, verum ciiaro regcs habenilo, regnare
j.im cccperal, implelis de ipso populo promissionibus
Dei jam magna cx partc : non solum qux illis tribus
Patribus, Abrabam, Isaac, et Jacob, et quxcumque
alix lemporibus eorum, verum eliam qux per ipsum
Moysen, per quem popuhis idem de serviiule /Egy-
plia cst libcratus, ct per quem cuucta prxlerita re-
vclala sunt lcmporilius cjus, ctim populum per ere-
inuin duceret, factx fuerant. Ncquc atitcm per insi-
gncni ducem lesum Nave, per qucm populus ille in
promissionis uiductiis esl terrain , expngnatisque
gcntibus, eam duodecim tribubus, quibus jusserat
Dcus, divisit ct mortuus est : noqiic post illum loto
cceleslem, nonnulla ad utramque. »
(// Reg. 2, i, 5, G.) Post mortem Saul venerunt
viri Juda, cl unxerunt David in Hebron, ut rcgnarct
super domum Juda : et nuntiatum est David, quod
viri Jabes Galaad sepelissent Saul ; misit ergo David
nuntios ad viros Jabes Galaad, dixitque ad cos : Be-
nedicli vos a Dumino, qui [ecistis misericordiam hane
cum Domino viro Saul, el sepelistis eum, et nunc re-
tribuel quidem vobis misericordiam, et veritatem.
• d Cur crgo isli, qui Saulem, et ejus filium sepclie-
rant, misericordiam fecisse dicuntur, et ob hoc a
rege p:o benedicuntur, nisi quia bene afficitintur cor-
da niiscraiilium, quando ca dolent in morluorum
corporibus alienis, qux illo affectu, quo ncmo un-
lcmpore Judicum impleta fuerat proniissio Dei dc V quam carnem suain odio habct, nolunl ficri post
lcrra Chanaan, a quodain fltiniinc jEgypti, usque
ad fluincn magnum Enfrnten. Nec lamen adhuc pro-
phetabatur futunim, sed cxpectabatur iniplcndum.
Impletum est aulcm per David cl tjus filium Salo-
monera : cujus regnum tanto, quanto promissum
fuerat spatio, dilalaluro cst ; universos quippc illos
subdiderunt, tribulariosque fecerunl. Sic ergo in
terra promissionis secundum carnem, hoc csl in ter-
inortem suani corporibus suis, ct quod sibi cxhiberi
volunt, quando scnsuri non sunt, aliis non sentien-
libus ctirant exbiberc dum scnliunt. >
David tincio stiper domum Judam rcge, (2, 8, 0,
10, etc.) Abnet filius Ner Hisboscth filium Saul regem
constituil super universum Isruel : egressusque est
Abncr filius iVcr «iim pucris Hisboselh de caslris Ca-
baon. Vorro Joub filius Sarvia- cum pucris David
» Mnlt.i liic pixtcrroillit Claudius, qux ad rcm
prxsenlero non pcrtinenl, qtixque aplissimc inse-
ruerat Augustinus, ut superiora his, qux statiin pcr-
tractat, jungeret.
b Editus : tenendo.
r Edit. addit : his.
d SiibsequenliaUradidit Augusliniis cap. 9, num.
11 libri De cura mortuorum, atias7)c cura pro mor.
tuis gerenda.
C93 QU^STIONES XXX SLPER LIBROS REGUM. — LIBER II. 694
egrcssi de Ilebron concitavcrunt beltum juxta pisci- Acst, qui cuslode femina hoslilibus gladiis nudatur :
noffi Gabaon, et persequebalur Asahel Abner. Locutm-
que esl Abncr ad Asael, dicens : Recede ; noli me
sequi, ne compellar confodere te in lerram. Qui con-
tcmpsit e.l noluit dectinare. Percussit crgo cuni Abncr
aversa liasla in inguine, et Iransfodil cum, cl mortuus
esl. " < Cnjus Asael lypum lc-uuit, nisi conmi quos
vehementer arripiens furor in prxccps ducil? qui in
codcm furoris impetti tanto caute declinandi sunt,
quanlo ct insane rapiunlur. Unde el Abncr, qui scr-
monc noslro patris lucerna dieilur, fugil , quia do-
clormn lingua, qua: supernum Dei lumcn indicat,
ciim pcr abrupla furoris ir.cnlcni cujuspiam ferri
conspicit, cumque contra irascentem dissimulat ver-
bortim jacula redderc, quasi perscquentem non vult
fcrire, sed cnm iracundi nulla consideralione sc mi-
tiganl, et quasi Asacl persequi cl insanirc non ccs-
sant, necesse cst ui lii qui furentes rcprimere conan-
lur neqiiaquam se in furorc crigant, scd quidquid est
iranquillHalls oslendant , qiuedam vero su'.)liliter
proferanl, in quibus ex obliquo fmenlis animum
pungant. Unde et Abner cum contra persequenlein
subsislit, non eiim recla, scd avcrsa hasta trans-
foravil. Ex mucronc quippe percutere, csl iinpclu
apcrlae incrcpalionis obviarc : aversa vero liasla
persequcntem fcrire, cst furcntein tranquillc cx qui-
busdar.i tangere et quasi parccndo superare. Asael
aiilein prolinus occubuit , quia commotoe mentes,
dum et parci sibi scntiunt, et lamcn rcsponsorum
Hisbosetb quippe vir confusionis dicitur. \'ir aulcm
confusionis est qui fortis mcnlis custodia munilus
non est, qui dum virluies se agere xslimat, subin-
trantia vilia nescicnlcm necant. Tota ilaque virtnte
muniendus est adilus menlis, ne quando cam insi-
riiantes bostes peiielrenl foramine ncglcctx cogita-
lionis. i
(Cap. (>.) Congregavit autetn David omnes electos
e.t Israel triginta millia : surrexilque cl nbiil, el uni-
versus poputus qui erat cum eo de viris Juda, ut ud-
ducerenl arcam Dei, super quam invocatnm csl nomen
Domini exerciluum sedentis in cherubim super eam.
1 Congregavit David omnes eleclos ex Israel lii-
giuta millia, quia Dominus Ecclcsiam primilivam cx
Israel insliluit : non quidem omncin Isracl, scd elc-
clos quosque sibi consocians : Non enim omnes,qui cx
Israet, ii sunt Israelita' (Rom. iv, 12, el 9, i, 6,7 , 8),
sed fiiii promissionis deputantur in seminc. « Qui tri-
ginta miliia fuisse lefe.untur, id est lidei operis eispei
firmitale pcrfecti : tria enim propter confessionem
sancuse Trinilalis ad lidem pcrtinent ; decem propler
Decalogmn legis, ad opera ; mille piopter sui per-
fectioncm ad spem vilx selernae, qua superius ali-
quid non cst, sicut numerus millenario major milltis
esl. Et si enim decem iuillia, si triginta millia, si
etiam mille millia dixeris, non ipsum raille iiume-
rando iransccndes, sed vel per se, vel pcr miiiorcs
nuincros sa'pius duccndo muliiplicas. Tria ergo per
raiione in inlimis stib tranquillitate tangiiiiltir, ab co r decem multiplica, ne fidcs sinc operibus mortua sit.
quo se erexerant, statim cadunt. Qui crgo a fcrvoris
sui impctii sub lenilalis percussione resiliunl, quasi
sine ferro moriuntur. t
(i, 5 el G.) Igitur vcnienles filii Rcmmon Bero-
tliiliv, Recliah ct Baliana ingressi siiut fencnlc die in
dumiim Hisboselh, qui dormiebat super stratuin suum
meridic. Ingressi suul aulem domuin , el osliaria do-
vius purgans Irilicum obdorniail ; assumenles spicas
liilici latcnler imjrcssi suiil el pcicnsscruiit eum in
inguine. i> « Ostiaria liiliciim pmgat , cum mcniis
cuslodia disccrnendo , virtutcs a vitiis scparat :
qu;e, si obdormierit in mortem proprii Domitii, insi-
diatorcs admillit, quia cum discrctionis solliciludo
ccssavcrit, ad inteificicnduin aniinum malignis spi-
liem triginta per mille inulliplica, ul fides, qiue per
dilcctioncm operalur, non alibi quam in coelis retri-
bulioncm sperel. Elecli ergo ex Israel populos recle
credcntes, opcrantes, sperantes insinuant. Viri autcm
Juda, qui eranl cum David. ipsos populos ct doclo-
rcs, qtii latcri Cbrisli qtiasi familiares adhasrebant,
indicant, quo uiroquo stipatus cxcrcilu, Doiuiui ar-
cam adducere, id est Ecclesiam dilatare, el in coruin
qui non crediderunt, cordibus insercre gaudct. Im-
ponilur .•ttitem arca plaustro novo, nt ISovi Tc.sta-
niciili gratia rcnovatis in baplismo mentibus inftiii-
datur, vinumquc novum novis utribus consci vauduni
niaiiilc III'.
(/ Reg. yii, 1 , cl II Rcg. vi, 4.) i Erat qtiidciu prius
rilibus iter pandit : qni ingrcssi spicas lollunt, quia D arca in domo Aminadab, qui eral iu Gabaa, quia
inox bonarum cogitalionum germina aiifcnuii, atqtie
in ingiiine feriunl, quia viittitem cordis delectalione
carnis occidunt : in inguine quippc fcriic, cst vilam
incnlis carnis deleclalione perforare. Ncquaquam
vero llisbosetb iste c morte succumberel, si non ad
ingressum domus, mulierem, i<l cst ad mcnlis ad-
iiiini mollem cuslodiam deputassel. Foitis naip-
que, vigilisquc sensus pracponi cordis foribus debcl,
queiii uei negligenliae somniis opprimat, nec igno-
ranlia; crroi lallal. Untlc bene llisbosclh appellalus
•' Stibseq.ieniia Gregorius Magnus capitc 16 lerlix
partis Pastoralis, adinonilione 17.
h Quae pro tnore notata sequunlur, iradidit Grcgo-
rius ittim. 10 [alias cap. 30] libri i Moraliiiin in Job.
ladeni qua: nunc prxdicalur Ecclesi;e fides, ct aiile
Incarnationis Dominica? tempus florcli.it in his qui
patriarcharum prophelarumquc siint devotioncm
scctiti. Amin.nlab enim, qtii inlerprelalur patermeus
spontaneus, (addiiur cl) vel Abrabain patrcm fidei,
(el) vel Moysen Iegislatorem significabat, qui e uti-
quc in Gabaa custodil arcam, quia sublimi virlutis
exemplo crcdentium pectora munit. Uude ct Gabaa
coltis inlerprctalur, qui esl locus in civilale Caria-
thiarim. Elata crgo foris arca ludebal Daviri, ct om
c Eriitus : hac morle.
■' Subscqucntia reperi cliam in Rabano locuni bunc
explicanie.
c Ulerqtte.
C95 CLAUDU TAIP.1NENSIS EPISCOPl OW
uis Israd coram Domino diversis nuisicoruni gene- A vi<l inducet, quia Dominus, Enocli et Elia prxdi-
ribu% quia mox inclioantc novx gratia: pra-como
Dominus ad exbibeodas Deo Patri laudes humilitatis,
oniiies invital, dicens : (Joan. xn) Qui mihi minislrat
me sequatur : (I Cor. xn, 8, etc.) alii dando per spi-
rilum scrmonein sapientitr, alii sermonem scienliir,
alii genera linguarum, alii gratiam eurationum, etc.
Sed his atque htljusmodi eharismatiim gcneribus
progrcdiente arca, id est, crcscenle Ecclesia priini-
tiva, vcntum est ad aream Nachor (Nachon), id est,
aream prajparalam , gcntium videlicet Ecclesiam,
fidei veritate consecrandam, de qua Joannes ait :
(Matth. iii, i-2) Et permuttdabit aream suam. Ibi sa-
cerdos, qui arcam iiicaulius, quasi corrigendo teli-
gil , mox a Domino percussus occubnit : quia Juda:o-
rum populus dum gentibus invidet, salutis se mu- B David humiliaturo despieit , quia credentibus in
cantibus , (Luc. i , v) convertel corda palrum in
(ilios.
« Boves et arietes immolans, hoc est, eos qr.i areani
Domini trilurant, et ovium ejus ducatum gerunt,
inartyrii s.inguine coronans, el ipse qiioquc su.t. In-
earnaiionis ct passionis excmplum calciius Judicis
non creditum palam manifestans : hoc enim signifl-
cat quod et ipsc l>avid aceinctus erat Ephot lineo;
nam linum quod de tcrra procreatum multipliri la-
hore ad candorein veslis pervcnit, veritatcm hu-
manx carnis inter flagella triumphanlis ostcndit.
Verum cunctis exsultanlihus et ad arcae coclcstis
introitum hymnos resonanlibus, sola Micbol fllia
Saul arcam diiccolibus abest, quin etiam e speculis
nere privat, dumqnc lcgem vult Evangelio miscere,
ulriusque sibi gratiam tollit.
« Et lenuit, inquil, eam, quoniam calcitrabanl bo-
res. lioves quippe calcitrarc, cst pradicalores Evau-
gclii libcrius circa fidem agcrc, neque secundum
consuetudinem legis ingredi, sed sabbala, neome-
nias, circumcisionem victimasque spiritualiler in-
terprelari, quos velut errantes corrigere tcntabant,
qtti dcscendentcs dc Juilaca docebant fratrcs . (Act.
xv) quia nisi cireutncidamini secundum morem Moysi,
non poteslis salvi /iert, et de quibus Jacobus ad Pau-
lum : (Act. xxi) Vidcs, inqtiit, frater, quod millia
sunt in Judais qui crediderunt, et omnes cemutalores
aunl legis
« Ob causam crgo sacerdotis occisi David noluil
« diverli ad se arcam Domini in civitatcm David, sed
diverlil cam in domum Obethedom Getha:i, quia
respuenlibus verbum Juda:is, ne amplius audita et
non suscepta prxdicatio noccret, aposioli ab cis ah-
lali ct ad genles imbuendas sunt missi. Unde el lo-
cus area; Nachor, quaj gentium fideiu Domini gratia:
prseparatam demonstral, pcrcussio Oza nuncupalur,
videlicel quia (Rom. xn) illorum delicto salus contigit
gentibus. Obclhedom naiuque interpreiatur servient
homo : ille esl utique dc quo Dominus ad Palrcm :
(Psal. xvn) Constitues, inquit, me in caput gentium,
populusque quem non cognovi servivit mihi. Uhi et
Jiiil.ronun abjeclionem, quasi Oza? morleni pra:mil-
mundi finem Judxis, crunt nonnulli qui Christum
profcssione, sed opcre sequantur Antichristum : qui-
bus merilo congruit quod cadcm Michol ob figuran-
dam iiislabililatem carnalium, aqua omnis inlcrpre-
lalur, non uxor David, sed filia Saul appellalur, quia
qui fide lenus Chrislo serviunl non illius regno co-
ronandi, sed perseculorum ejus, quos imitavcrunt,
anathemate damnandi. Yerum pravi succcnseant ,
hiimililatcm Ecclesiac conlemnanl, nihilominus arca
Domini suttm locum ingrcdilur.
« Pomtur in medio labernaculi quod tetenderat ei
David, id est, fides Ecclesix pra:dicalur, proficit,
inscritur cordibus omnium, quos Domimis ad viian»
pra-ordinaverat aHernam. (Act. xm, 48.) Oflert Da-
C viil holoeausta et pacifica coram Domino, id esi,
fulem devotionemque Ecclesix commendat Palri
Chrislus (Rom. vm, 34), qui est ad dexteram Dei,
qui etiam inlerpellat pro nobis. Qui in exemplum Da-
vid fldcles humilesqtte benedicens salubris mysterii
p.iscil alimentis. Parlitur singutis collyridam panis
unam, (II Reg. VI, 6, etc.) illius utiquc qni de coeh
descendit, ct dat vilam huic mundo. (Joan. vi, 35,
48, etc.) El assaturam bubuhe carnis unam, illins
scilicet viluli saginati, qui pro revertente ad pulrem
filio juniare mactatus et igne passionis assatus cst,
dtcens : (Psalm. XXI, lli) Exaruit velul tesl.a virtus
mea. (II Reg. vi, 19) Et similam (rixam oteo, car-
nem vidclicet a peccali labe mundissimam, sed ob
humana; saltilis uberrimam dileclionem, crucis sar
tens, ait : (Ibidem, v. 44) Eripies me de contradictio- ^ tagine lostam. El meiito una panis collyrida, et una
uifctts populi ; nomen quoqiic urbis congruil : Geth
cnim interprelalur torcular, significans crucem, in
qua vitis vera calcari ct exprimi dignata est ; a qua
cunctus gcnlium populus mcrilo Gethceus appellari
potesl, cui dicilur : Mihi autem absit gloriari, nisi in
cruce Domini nostri Jesu Christi b.
« Tres autem menses, quibus ibidem arca demora-
lnr, fides, spcs et charilas est. Sicut enim diebus ad-
impletur mensis, ita singula: virlutes suis qux-que
passibus ad perfectionem perveniunt. Hi menses
quousque plenitudo gentium intret, currere non ces-
sanl. Tandem rediens David arcam in civitatem Da-
■ Diverterc.
carnis assatura dalur, quia (Ephes. iv, 5) unus Do-
minus, una fides, unum baplisma, unus Deus, et patei
omnium. Aliter ha-c muncra fideles accipiiinl, qttando
(/ Cor. x, 17) unus panis et unum corpus multx su-
tttHj in Christo, et sua: carnis singuli lasciviam ca-
sliganles ac serviluti suhjicientes, sancli Spirilus
ignc decoquunt, nec non ct fruclus operum bonorum,
oleo misericordix pinguissimo compassione pruxiini
fervere faciunl. (// Reg., vi, v. 25) At conlra lili?
Saul fruslra cubiculum regis ingrcssa, nullos con-
ccpti scminis fruclus dat : quia qui verbum Dei aure
tenus percipiunl, absque boni operis prole diem
b Videqnx tradit Attgiistitius num. 5Eiiarrationis iu
ns.il. lv.
CS7 QU/ESTIONES XXX SUrER LIBB.OS REGUM. — LIBER II. C9S
pcrpelua? morlis cxspectant. t » In hac liistoria A nibus appetunl, atque omne qtioJ sunt, dejectos se
beati regis et propheke David, qua arcam Dei ad-
duxisse narratur, moraliter humililas approbata,
superbia damnata et lemeritas vindicata monstratur,
qnia ct ipsc David coram arca Dontini humililer
saltarc non erubuit (t. W), mox promissionem Filii
Dei. cx sua stirpe nascituri suscipere proraeruit : et
conjux, quoc eamdem illitis htimilitatera despexit,
cjus scmine fecundari non mcrita, pcrpciua1 sterili-
tatis pcenas luit. Intueri enim libcl qnanta virtutum
mnnera David percipiat, atque in his omnibns, quam
forliter se humilitate servahal. b • Qucm enira non
cxtollcret ora leonum frangerc? ursorum brachia
dissipare, (/ Iteg. xvn, 38) despectis prioribus fra-
tribus cligi, (xvi, 12, et xvm, 28) reprobato rege ad
exhibendo, contemnunt; sed taraen apud se intror-
sus, quasi ex ipso merito oslensa: vilitalis intume-
scunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto
amplius in specie elationera premunt. Quce ulraque
itniits elationis bella, niagna David circumspeclione
deprehendit, mira virtutc superavit. Quia cnini dc
semetipso intus bumilia sentiens, honoreni exlerins
nonquaeril, insinuat, dicens : (vera.22) Ludametvilior
fiam. Et quia per boc quod vileni se cxleritis prse-
buit, nequaquam interius intumescit, adjungit . Ero-
quc humilis in oenlis meis ; ac si dical : qualem me
exlerius despiciens exhiheo, talera rae inlerius al-
tendo. Quid ergo acturi sunt, quos doelrina elevat,
si David ex carne sua venturum Redemplorem no-
regni gubernacula ungi limendura cunclis uno lapide M verat, cjusque gaudia prophe.tando nunliahat, et la-
Goliara sternere (xvi, 50), a rege proposita exstin-
ctis allophylis, numerosa praeputia reportare, (xvm,
27) promissum tandem regiium percipere, cunctum-
que Israclilicuni populum sine ulla contradictione
possidere? (// lieg. v, 1) Et lamen cunt arcam Dei
llietiisalein revocal, quasi oblitus praelaturn se om-
tiibns , admistus popults ante arrani sallat. El quia
corain arca saltare, ut creditur, vulgi mos fuerat,
rex se in divino obsequio per saltum ruiat. Ecce,
queni Dorainus cunclis singulariter pnclulit , sese
sub Domino , et exsequando iniiiiniis et abjecta
cxliibendo conteninit. Non potcslas regni ad iiiemo-
riara rediieitur, non subjectorum oculis sallando
vilesccre meluil : non se honore pnclatum c*teris
men in semetipso cervicem cordis valida discrelionis
calce deprimebat, dicens : Eroque humilis in ocutis
nieis.
i e Saccrdos quoque. qui aream inconsidcrata te-
meritatc tcligit, ausus stti reatnm immatura mortt:
purgavit ' minorcs delerioresque demonstrat , qui
intclligere non valent, et tlespieiunt vel facta vel
dicla mcliorum, scd eo ab cis non temere reprehen-
denda sunl, quo apprehendi veraciter neqiiaquani
possunt. Sxpe aliquid a majoribus dispensalorie
agittir, quod a niinoribus error putalur, sxpe mulia
a fortibus dicuntur, qna; idcirco infirini dijudicant,
qttia ignorant. Quod bene bobus calcitranlibus in-
clinata illa testamenti arca significavit, quam qui
r C
inle ejus arcam, qui honorem dcdcral reeognoscit. casuram credens levites erigere voluit, nioxseiilen-
Coram Domino cgit c debilia vel extreina, ut illa ex
htimilitate solidaret quae corain hoininibtis gesserat
fortia. Qnid de ejus faclis ab aliis sentialur, iguoro :
ego David plus sallanlcm slupeo, qtiam pugnanlem ;
pugnando quippe bostem subdidil, saltando autem
coram Domino semelipsuni vicil : qneni Michol filia
Saul adliuc ex tumore d regioe geulis insana, ciun
humiliatum despiceret, dicens . (vcrs. 20) Quam glo-
riosus fitil hodie rer Israel, discooperiens se onte an-
citlas serrorum suorum, et midutus esl, quasi si nu-
detitr imus tte scurris, prolinus audivit : (trrs. 22)
Vivit Domiiius, quia ludam ante Dominum qui cleyil
mc potiits quam patrem luum, El paulo post ait : Et
tiam mortis accepit. Quid est nainque mens jnsii,
nisi arca testamenti, quue gestala bobus calcilran-
libus inclinalur? Quia nonnunquam eliain qui bene
praeest , dum subjectoruni populorum confusionc
concutitur, ad dispensalionis condescensionem ex
sola dilcciione promovet. Sed in boc quod dispen-
satione agilur, inclinatio ipsa fortitudinis, casus pu-
latur iinperitis. Unde et nonnulli subditi conira
lianc manum reprehensionis iniliunt ; scd a vita pro-
linus ipsa sua tcmeritate deficiunt. Levites ergo
quasi adjuvans manum tetendit : sed delinquens vi-
tam perdidit, quia dum infuini quiqtie foi titmi facla
corripiunt, ipsi a vivenliuni soFte reprobantur. Ali-
litdam , et vilior fiam plusquum (ticttts sum , eroque ^. quando etiam sancli viri qnxdam niinimis cond
hitmilis iii oeutis mcis. Ac si aperte dicat : Vilescere
coram bominibus appeto, quia servarc me coram
Domino ingenuuni per bumililateiii quaero. Sunt
vero nonnulli qui de semetipsis buinilia senliunt,
«piia in houoribus posili nihil se csse, nisi pulverem
favillamque, perpendunt ; sed tamen corain bomini-
bus viles apparere refiigiiint, et contra boc, quod de
se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate
p.iUianttir. Et sunt uonnulii qni viles videri ab bonii-
a Hacienus etiam Babanus.
h Qux" siibseqtitiniur expressim invenies cap. i(j,
alias nuni. 77 et 78 libri xxmi Moralium iu Job a san-
clo Gregorio elucubratorum.
• Edit., vilia; scd relinendum pitto debilia, qu.c
scilicet buiniliiaie solidaret.
scendentes dicunt, qusedani vero summa contem-
plantcs proferunt : duniqiie vim vcl condescensionis
vel altitudinis nesciuht, audacler ha:c stulli reprehen-
dtini. El qnid cst justuin de sua condescensionc vcllc
corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprchcu-
sionis manu relevare? Quid est jiislum de t incon-
dita loculione reprebendere, nisi moiuni ejus forti-
tudinis, erroris lapsum putare? sed perdit vitam qui
arcam Dc-i tunnde sublevat, quia nequaqiiam tjuis
,l Edit., regii generis.
c Sacerdotem late intellige.
f H;ec exscribit ct< Grcgorii librov Moralium [num.
24, alias cap. 9 vel 10] C.lamiius, qui taiuen nonnulla
raulavit.
' Edit., incognita.
609 CLAUDIl TALRINENSIS EPISCOPI 70G
sanctorum corrigere recta praesumcrct, nisi de se A in eo figuram delineal fuluroruui. Nam praeter libros
divinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmuseliani
sepluagesimus primus tiiulo nominis ejus inscriptus
est : in qun tam mulla clifiintur, quK omiiino ei con-
venirc nou possunt, Domino autem Cbristo aptissinw
pcrspicnitale cnnveniunt , ut evidenter apparc.it,
qtiod in illo figura qualiscunque adumbrala sit; in
prius meliora sensissel. Unde ct levites idem, recle
Oza dicilnr, quod videlicet robustus Domini inler-
pretatur : quia pracsumplores quiqne, nisi audaci
mente robustos sc in Domino crederent, ncqua-
qnam melioruin faeta vel dicla vclul infinna judica-
rcnt. »
(Cap. 7.) Post haec, cuni regi David niulta pio-
spera provenissenl , cogitavit facere Deo domuui,
lemplum illud scilicet excclleiitissime diffamatum,
quod a rege Salomone filio ejus postea fabricalum
est. Hoc co sogitante faclum est verbum Domioi ad
N.ithan prophctam, quod perferret ad regem. Ubi
cum dixissct Dominus, quod non ab ipso David sibi
xdificarctur domus, neque per tantum lempus se
islo ipsa veritas pr.rscntata. Nolum cst enim quibus
terminis regnum conclusum fuerit Salomonis : et
tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceani : (Psal.
i.xxi, 8) Dominabitur a mari vsque ad mare, ct a flu-
mine usque ad terminos orbis tcrrce : quod in Christo
videmus impleri. A fiumine quippc dominaudi smn-
psil exordium, ubi baptizatus a Joanne, eodem nion-
Strante cccpit agnosci a discipulis, qui eum non so-
mandasse cuiquam in populo suo, ut silii ficret do- p lum Magislrum , verum etiam Dominum appellave-
runt : nec ob aliud, vivente adhuc palre suo David,
regnare Salomon cccpit, quod nulli reguni illorum
contigit, nisi ut hinc quoque satis eluccat, non essc
ipsum qnem prophetia ista praesignat, qua; ad cjus
patrem loquilur, dicens : Et crit cum compleli (ue-
rint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, susci-
tubo semen tuum post le, qui exiet de tentre tuo, et
prwparabo regnum illius. Quomodo ergo proptcr
quod scquitur : adificabil mihi domum, iste Salomon
putabitur prophetatus, et non polius propler id quod
procedit : cum completi fuerint dies tni, el dormieris
cutn palribus tuis, suscitabo semen luumposl te? Alius
paciflcus intelligitur esse promissus, qui non anle,
sicul iste, sed post mortcm David praenunlialus est
nius ccdrina : (vers. 5, 6, 7, 8) Et nunc, inquit, hoc
diccs servo meo David. Uac d cit Dominus : (vers. 12)
Cum implcti fuerint dics ttti, el dormieris cum patri-
bns tuis, suscitabo semen tuum post te, quod egredie ■
tur de utero tuo, el firmabo rcgnum ejns. Ipse adifica-
bit domum nomini meo, et stabiliam thronum regni
ejtts usque in sempilernum. Ego ero ei in patrem, et
ipse erit milti in filinm. a i II.uic tam grandem pro-
missionem qui pulat in Salomone fnisse completara,
nmlium errat. Atiendit enim quod dictum est : Itic
a'dificabit milii domum, quoniam Salomon i-mplum
illud nobile struxit, et non altmdit : Fidelis erit
domus ejus, ct regnum cjits usqtic in alcrntim co-
rnm me.
i AllenJal ergo et aspiciat Salomonis domum plc- r siiscitandus. Quolibet enim, longo interposito tcm-
nam mulieribus alienigenis colentibus Dcos falsos,
ct ipsorum ab cis rcgeni aliquando sapienteni. in
camdem idololatriam seductum atquc dejcctum, ct
non audeat existiniare Deum, vcl lioc promisisse
mendaciter, vel lalem Salomonem domumque ejus
futuram, non potuissc prnrscire. Non hinc auieni
debeiemus ambigere, ncc si non in Chrislo Domino
noslro, qui factus (liom. i, 5) cst cx seniine David
secundum carncni, jam videremus ista compleri, nc
vanc atquc inaniter hic aliquem requiramus, sicut
carnalcs Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, qiiem
loco isto regi David promissum lcguut, inlelligunt
non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est, tanla
jam manifeslalione declarato, adhuc mirabili cacci-
porc, Jcsus Chrislus veniret, procul dubio post mor-
lem David regis, cui sic est promissus, eum venire
opoitebat, qui asdificaret domiim Deo, non dc lignis
et lapidibus, sed de hominibus, qualcm illum acdili-
care gaudemus : huic cnim domui clicit Apostolus,
hoc est fideiibus Christi : (/ Cor. ui, 17) Templum
euiin Dei sancltim esl, quod estis vos. Propler quod
in psalmo octuagesimo octavo, cujus titulus esl :
lntellectus ipsi Etlian Israclita-, commeniorantur pro-
nussiones Dei factae rcgi David, sicut et in hoc libra
Regum positae sunt, ita et ibi quaedam similia dicun-
tur, sicul esl illud : (lbidem, id cst Ps. iaxxviii, 5)
Juravi David servo meo, usque in Wternum praya-
rabo semen tuum, elc. b llludvero quod dicit: c Qtti,
lale aiimii sperare sc dicant. Facta est quidem non- p si inique aliquid gesscrit, arguam eum in virga viro-
iiulla iuiago rei futurae etiam in Salomone, in eo
quoil templura aedificavit, et pacem babuit secun •
duni nomcn suum (S.iloinon quippc pacificusest La-
tine), et in cxordio regni sui mirabililer laudabilis
fuit:sed eadcm sua persona per umbram futuri,
pracnuniiabat ciiam ipsc Christum Doninuni, non
exhibebat. Unde quaedam dc illo ita scripta sunt,-
quasi de ipso isla praedicta sint. dum Scriplura
sancla eliani rcbus gcslis prophetans, quodam modo
a Qni lam mulia ex Auguslino in prioris libri
Regiuii explicalionc descripscrat, ilcriim ex Augu-
stino lucc describil, qu;v scilii cl capitibus 8 ct II li-
bri xvn i/c Civilate iradit.
b lu eJiio Aiigustini loco alia mull.i recilanlur, ex
rum ct in ptaqis ftliorum hominum ; misericordiam
autem meam uon aufcram ab co, sicut abstnli a Sanle,
quem amovi a facie mea : non dixit ab eis, sed dixit
ub co. Non enim Christi ipsius, quod est capnt Ec-
clcsi.T, possunt inveniii ulla peccata, quac opus es-
set hmuanibus correptionibus, servata miscricordia
divinitus cocrceri, sed in ejus corpore ac raembrisl
quod populus ejus est.
codcm psalmo, qnsc desinunt in verbis illis : El thro-
niiin ejus sicttt dtes cceli.
■ Hic nornulla diversitas est ediluni inler Augu-
stiui locum et noslrum, qui cum vulgato Eucherio
fcrc convenit.
II QILESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. — LIBER II. 702
» « lllud vero quod loeiitus est Dens per Nalhan \ oravit, hoc inovel : cnm el d spiriius Ilelire hoc fe-
cerit, quando pluviam orando impetravit. Quibus
admonemur exemplis, non csse prirscriptum, quo-
ad David, nuJ!o modo praetermitlendum est, ubi ail :
(// Heg. vn, 10, II) F.l ponam locum mac popuio
Isruel , el ptantnbo illum , e t inhabitabit seorsum , et
non tollicitus erit ultrtt, et vcu cpponet filius iniqni-
talis humiliare eum, sicul ab initio n diebvs, qnibus
eonslilui judices super popntum meum Israel. Hoc
tam magnum bonum quisquis in lioc sseculo, el in
liac terra sperat, insipienler b facit. An quispiam
putabit in pace regis Salomonis id esse completuiu :
pacem qui; pe illam Scriptura in umbra fuiuri ex-
cellenli praedicatione commendat? sed buic suspi-
cioni vigilanter occursum est, cum posteaquam di-
ctum est : Et tion apponet filius iniquitatis liumiliure
eum, conlinuo subjunctum esl : sicut ab initio in
modo corpus constituatur ad orandum , dum animus
Dco pnesens peragal inlenlioneiu suam. Nam et
slanl.es oramus, sicul scriptum est: (Luc. xvui, 15)
publicanus autem de longe stabat , et fixis genibus,
sicul iu Aelibus apostolorum legimus, (Act. vn, 59,
et xx, 56) ct sedenles sicut, ecce David, et Helias.
Nisi aulem etiam jacentes oraremus, non scriptum
csset in psalmis: (Psal. vi, 7) Larabo per singulas
nocles lectum mcum : tacrymis mcis stratum meum
rigabo. Cum oniin quisque oralionem qiucrit, col-
locat membra, sicul ei occurrerit accommodala pro
lempore positio corporis ad movendum animum. Cum
diebus quibus constitui judices super populum meum fi autem non quaerilur, sed infertur appetitus orandi,
lsrael. Judices nanique, priusqiiam reges ibi essc
cir-pissent, super illum populum fuerant conslituti,
ex quo terrani promissionis accepit. Et utique humi-
liabat eum filius iniquitalis, hoc est hostis alienigena
per intervalla temporum, quibus leguntur pacem al-
lernasse cum bcllis : el inveniunl illic pacis tempora
prolixiora, quam Salomon babuit, qui quadraginta
regnavit annos. Nam sub co judice, qui est appell.i-
tus Aoth, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo
ut Salomonis lcmpora in hac promissione prsedicta
essc credantur : niulto minus ulique cujuslibel regis
allcrius : non enim quisquam eorum in tanta, quania
ille, pace regnavit : nec unquani omninogens illa ita
regniun lenuit, ul sollicita non fnerit, ne hostilius
subderetur : quia in tanla mulabililale reriun buma- L tinguil. i
narum nulli aliquando populo concessa est tanta se-
curitas, ut hujus vilse liosliles non formidaret incur-
sus. Locus ergo isle, qui proinillilur larn pacalae ac
sccurse babiialionis, aeternus est, ceteraisque debetur
in matre Ilierusalem libera, ubi eril veracilcr popu-
lus Israel : hoc enim nomen intcrprelalur videns
Deum : cujus praemii desiderio pia per fidem vita in
hac leruinnosa peregrinatione ducenda est.
Nunlianle verba Iktc Natban ad David, (// vn, 18)
ingrcssus est rcx Duvid, el tedit coram Domino.
c « Quid aliud in bac sessione intelligendum est,
nisi quia scdit in conspcclu Domini, sive ubi erat
arca teslamcnti, per quam sacralior et commenda-
tior quxdani praiscntia Domini aceipi polest , sive
quia oraturus sedit : quod non lil recte, nisi in con- '
speclu Dei, hoc est in intiiuis cordis. Polest enim et
sic accipi, quod diclum est, ante Dominum, tibi nul-
lus esset bominum, qni audiiet orantem. Sive ergo
propler arcam testamenli, sivepropter secrelum lo-
cuni, cl remotum ab arbitiis, sive propter intimum
cordis, ubi eral orantis affeclus.convenienlerdietum
csl : sedil nnlc Dominum : nisi forle quod scdcns
hoc est cum aliquid repentc venit in mentem , quo
supplicandi moveatur affectus gemitibns incnarrabi-
libus, quocunque modo invenerit hominem, non est
utique differenda oratio, ut quseramus, qno s^ceda-
nius, aut ubi slenius, aut uhi prosternamur : gignit
enim sibi menlis intentio soliludinem, et sa?pe eliain
obliviscitur se, vel quam cceli partem, vel in qna po-
sitione corporis meiiibra illud tempns invenerit.
< Fceit quoque Duvid sibi nomcn, cum rcverteretur
captu Syria in valle salinarnm, cwsis duodecim mit-
libns. <" Quid dc percussa multitudine ad David in
salinarnm valle signatur, nisi quia Redemptor noster
sua^ videlicct districlionis examine, in bis qui de illo
prava sentiunt, stullitiam immodcrati saporis cx-
« Subsequentia require in finc capitis 12 et sub-
sequenli capite, id cst 15.
b Edit., sapit.
c Augustinum Magislrtim bic qunque sequilur
C.laudius, in rem suani dedticens, quae docet sanclus
doclor qiisesiione i libri n Quxstionum ad Simpli-
ciaiiuni.
(// Ilcg. x, I, ct seq.) Fuclum esl aulcm posl litrc,
ut morerelur rex filiorum Ammon, et regnaret Hauon
filius cjus pro eo : dixilquc David : faciam miscricor-
diam cum Ilunon fitio Nuas, sicut fecit palcr ejits me-
cum misericordiam. Misit ergo David consoluns cum
per servos suos supcr patris interitum. Cum autem
venisser.t servi Darid in lerru filiorum Ammon, dixe-
runl principcs filiorum Ammon ad Ilanon dominum
suum : putas quod proptcr honorem patris tui Dacid
miscrit ad tc consolatores, el non idco, ul inrestigaret
et exptorarct cirilaicm, et everlerel cam, misit Darid
serros suos ad le ? Tutit itaque llanon servos David,
rasitque dimidiam purtcm barbm cornm, et prmcidit
vesles eorum medias usque ad natcs , ct dimisil eos.
Quod cum nuntialum fuisset David,misit in occursum
eornm ; erant enim viri confusi lurpilcr vulde, et man-
davil eis David : manele in Jericn, doncc crescat
barba vestra , cl tunc revcrtimini. Sicut enini Hanon
rex f Ammonitarum servos David ad se niissos de-
lurpavit, alque ludibritcr fedalos ad cuindem Daviu
remisil, ita et diabolus princeps hujus nmndi pleros-
que rcligiosos per subripienlia vitia deturpare con-
J Edit., Sanctus Elias, 111 Rcg. xvm, i±
e II Reg. vui, 15. Dcinceps Gregoriuni Magnum
docenlem exscribil Claudius. Haec scilicet Gregorius
tradit iium. 45 [ alias c.tp. II, vel 18] libri iu
Moralium.
' Codex perperam habel iloab.
705 CLAUDII TAURlNENSiS EPISCOP! 704
suevit, qni dum eornm ialentia mala , in aperta ct A mum ire David admouel, pedes lavare, quia incar-
flagitiosa, perpetrataqne Inxnria detegit,quasieorum
indumentis usqne ad nates abscissis nudos a digni-
late i astitatis derelinquil : et duin prislinam cornm
fortitndinem eripit, velnl barbam radit. Qnos lamen
verus David, Dominus scilicet, et Salvator noster,
clementi respeclu a pcenitentia? indulgenlia non ex-
cludit: quos ct in Jcrieo (boc esi, suli anathemate
poenitentiae) rcsidere jubet, donec sacramenta spi-
riiualia, et rortitudinem mentis, qusc peccando perdi-
dernnt, satisfaciendo recipiant ; et sic deiuum in
eonspcetu cjus stare. valeant.
(II Heg. n, 2.) Factumest, dum resurgerct David
de struto sno post meridicm, et deambularet in solario
domus reglce, vidit mulierem se tavantem, mittensque
natus Dominus veniens, Jtidaico populo pracepit, tit
ad conscicntiam redeal , et sordes operum flctibus
tergat, ut spiritualiter mandata legis intelligat, ut
posi tantam duriliem prseceploruro , ronlem baptis-
matis invenicns, ad aquam pnst laborem recurrat.
Sed Urias, qui arcara Domini esse sub pellibus me-
minit, respondit qtiod domtim suam intrare non
posset : ac si Judaicus populus dieat : ego mandata
Dci in sacrificiis carnalibus video', et rcdire ad con->
scientiam per spirilnalcm intelligentiam non requiro.
Quasi cnim arcam esse sub pellibtis dicit, quia \in>-
ccpta Dei non nisi ad exbibendnm minislerium sacri-
ficii carnalis intelligit. Ilunc tamen ctiani rcdire ad
domum nolentem, David ad incnsatn vocat : quia
tntit eam, ct dormivit cum ea , qua> concepit. Cumque B (wamvis •'""'aicus populus ad conscieutiam reverli
cognovitset David, misit ad Joub dicens . mitte ad me
Uriam /Fthirum. Venicns Urias ad Duvid misit
cpistolam David per Vriam ad Jonb,ut poneret lirinm
ubi fortissimum prirlium erai : fecitque Joab ita : et
mortuus cst Urias Ethants. » « Plerumque quaedam
res per bistoriam virlus esl, per signi/icaliouem
cnlpa : sicut aliquando res gesla ■> in tausa facla,
damnatio esl, in scriplo aulem prophelia virlulis
quod c utrumque citius oslendimus, cum bujus saersc
S. riptiirac teslimonium ad ulraque probanda in nie-
dium deducimus. Quis namque audiens non solum
fidelium, scd etiam infideiium, non omnimode lesta-
lur, quod David in solario deambulans, Beisabec
Uri;e concupivit uxorem ? Quem lanien a praelio re-
contemnal , ci tamen Uedemptor veniens mandala
spiritualia praedicat, dicens : (Joan. v, 40) Si credcrelii
Moysi, crcderetis forsitan cl milii : de me enim itlc
scripsit. Legem itaque Judaicus populus tenet, quoe
cjus divinitalera loquitur, cui idem populus credere
dedignatur. Unde et Urias ad Joab cum epistolis, ex
quibus occidi debeat, mittilur, quia idem ipse Jndai-
cus populus legem portat, qua conviiicenle morialur
Duin enim mandata legis ' detinens, implere reniti-
tur, ipse iiimirinn deferl judicium , unde damnelnr.
Quidergo per factum islud David, scelestius? Quid
Uria niundius dici potest ? scd rursus per mystc-
rium quid David B sacrius ? Qnid Uria infidclius in-
vcnilur ? qnando ct ille per vit;e cidpain propbeliae
vertentem ire ad dotnuni admonct, et pedes lavare : L Slg""" ,nnocentaam • et ls,c Per v,Uc "««<"■ »
qui protmus respondil diccns : (vers. 1 1) arca Domini
sitb pellibus cst, el ego tn domo mea rcguiescam ? Quem
David ad raensam propriam suscepit, eique epistolas,
per quasmori dcbebat, tradidil. Cujus aulem David in
solario deambulans typumtenet, nisi ejus.de qno
scriplum est : (Psni. svm, 6) in sole posuit ta-
bernaculum suum ? Et quii est Bersabee ad se per-
ducerc, nisi legem littera: carnali populo conjunclam
spirituali sibi intcllectu sociaie? Bcrsabee cnim jra-
tent septimus dicilur: qnia nimirum per cognitioneni
lcgis, iufusione spiritualis gratiae, perfecia nobis sa-
pientia miuislratur. Quem vcro Urias, nisi Judai-
cum populum signat? cnjus nomen inlerpretatnm
dicitur
quia de accepla legis scientia extollitur, quasi de Det
Iuce glorialur; sed buic e David uxorem abstulil,
sibique conjunxit, quia videlicet manu fortis, quod
David dicitur, in carne Redemptor nosler appareus,
dum de sc spiiiliialiler loqui legem innoluit, perhoc
quodjuxta lilteram lenebatur, hanc a Judaico populo
cxtraneam demonstravit, sihique conjunxit, quia se
per illam prxdicari declaravit. Uriam tamen ad do-
prophelia exprimit culpam? Virlus namque
sacri eloquii sic transacta narrat , ut ventura expri-
mat ; sic in faclo icni approbat, ut in mysterio non
contradicat ; sic gesta datnnat, ut haec mystice ge-
renda persuadeat.
« h Ail hoc enim in Scriptura sacra virorum ta-
liuni, iJ cst David, etPetri, peccata sunt indieala ',
ul cautcla minorum sit ruina majorum : ad hoc vcro
ulrorumque illic, et pccnitentia insinuatur, ct venia,
ui spes pereunlium sit recnperatio perditorum. Do
slatu ergo suo, David cadcnte, nemo supcrbiat : de
lapsu etiain suo, David surgeule, nemo desperel. Ecce
quam mirabililer Scriptura eodem veibo superbos
lux mca ■" Dei; Judaicus autcm populus , rj preinit, quo verlo humiles leval. Unam namque rem
gcslam retulit, cl divcrso modo superbos quidcm ad
huiuilitatis formidineni, buniiles vero ad liduciara
revocavit. 0 in.Tcstimabile novi generis medicamen-
tum ! quod uno, codeinque ordine posiium, et pre-
mcndo tumenlia cxsiccat , et sublevando arentia iu-
lundil. Dc majorum nos lapsu lerruit, sed de repa-
ralione roboravil. Sic quippe sempcr, sic nos dirinai
dispensationis misericordia el superbientcs lcpiimit,
a H;cc pcrqnirenumero55 [alias cap. 28] libri in
Crpgorii Moralium in Job.
b Edit. in faclo causa damnatioms est.
c Edit. verum
•' Ddniiniis.
• In editis additur i'ri<r.
f Edil. retincns.
K Sanctius.
i» Subsequcntia invenies num. 23, alias cap. 12 vel
l;j libri xxxm Moralium.
1 Greg. vulg. indita.
7US QU/ESTIGiNES XXX SUPEK
ri no ad desperaliouem corruamus, fulcit." Soii quia
exigcoie causa, Daviil ad raedium deduclo, lanti fa-
cinoris meinoriam fccimus , lertoris foriasse animus
moveior, cur omnipotens Deus eos, quos in perpc-
tmim elegit, quos ad donorura quoque spiritualium
culmcn assuuiit, ilLesos a ccrpoialibus vitiis non
custodit? Unde quia satisfieri citius credimus , bre-
viter respondemus , nonnulli oniin |)or aocopta dona
virtutum, per impensam gratiam iionorum operum
in superbix vitium oadunt; sed lamen h quomodo
ceciderunt, non agnoscunt. Proinde contra eosliostis
antiquus, qui jain interius dominatur, exterius ctiam
siKvive permittitur, ut qni in cogitatione elati suni,
por carnis luxuriam prosternantur. Scimus auteni
quia aliquando ininus est in corporis cormptioiiem
cadere, quam eogilalione tacila, ct dcliberala ela-
lione peccare : sed oum niiims lurpis superbia credi-
tur, iiiimis viiatur. Luxuriam_vero eo magis eruLes-
cunt iiomines, quo simul oranes lurpcm novcrunt.
Unde Gl plerumque , ut nonnulli posl superbiam in
luxuriam corruoiilcs, ox aperlo oasu malum cuipae
latentis crubescant: et luiic etiam majora corriguut,
i uni prostrali in minimis gravius confunduntur : reos
oiiiin so into.- iiiinoia conspiciunl, qui so liberos in-
ter graviora credideraut. Pia ergo Domini dispensa-
tionc laxatus nonnunquam ' malignus spiritus de
eolpa ad culpani trahit, ct dum plus percutit, inde
(iim, quem ceperal, amitiit : atque unde vicisse cer-
nitur, inde superatur. Considerare libet intra muni-
iiiiu graii.c sinum, quanto Dous iuisericordi.e favore
uos conlinct. Ecce qui de virtiilc so extollit, per vi-
tiiim ad humilitatera redit. Qui vero aoceptis viilu-
tilius extollitur, nou gladio, sed, ut ita dixorim , me-
dicamenlo vulneratur. Quid enim virtus, nist inedi-
camenluiii '! Et quid est vitium , nisi vuliius? Quia
ergo nos dc incdicainenlo vulnus faoimns, faoil illc
de vulnere medicamentum , ul qui virtule percuti-
inur, viiio curcmur. Nos namque virlutum duoa re-
torquemus in usum viliorum : iile vitiorum iliecebras
assuuiit in aitein virtutiiiii, et salutis stalum percutit,
ut scrvel : ut qui bumilitatem currenles fuginms,
d saluti cadentos hsereamus. SoJ inter haee scicndum
est, quod plerique bominum, quo in iuullis corruunt,
arctius ligantur: cumque eos ° antiqiius hostis ev
uno vitio peroutit, ut concidaut, cx alioquoque ligat,
ne surgant. Consideret ilaque homo cuui quo ' ad-
veisario belhiin gcrat, cl si jain (jam se in uliquo) in
se aliquid deliquissc perpendit , saltim per cuipam
ad culpam pertrahi pertimescat: ut studiose vitenlur
vulnera, quibus frcquentcr iniciliciiur, quia valde
tariim esl, quod hosiis nostcr electorum salulem
etiam vulneribus servet. 6 Erudiendos enini, sieut
a Nonnulla Gregorii inonita praeterit Claudius, qui
stibseqiientia ex Gregorio [nuin. 25] exsciibii.
1 Edit., o«o ceciderint : leclio noslra praeslaL
c Edil., llchemot.
cl Edil. ,ei.
e Behemot.
f Hoste.
g ihec hahes numero 28," aliascap. 14, [seu 13].
LIKROS RECUM. — LIKLR II. 700
A dixiiiius, electos siios Dominus sa:pe leulatoti sul,-
jicil ; sicul post paradisi clatistra, posl lerlii cum
seereta , ne revelalionum magnitudinc Panlus apo-
slolus cxiolli poiuissct, ( // Cor. xn, 7j ei Saiaa.e
angelus datus csi : sed ut pra>faii sumus, ipsa hao
toiiiatione disponitur, ul qui elati perire polerant,
uumiliati a perdilione servenlur. Secreto ergo dispen-
sationis ordine, undc SoCvire permiititur iniquitas
diaboli, iude pie perficitur benignitas Dei,quia adver-
sarius uoster inde obtempcrat niitibiis supernae gia-
liae, unde exerceat iram nequissimse voluntatis suae.
(Cap. 12, vers. I.) His ila gesiis, misit Dominus
Nathan ad David. Venicns Nathan proposuit similitu-
dinem de divite ct paupere : Unus habens ores, et
boi)Cs , altcr tnntummodo otem nnam : hunc unam
" ouem pauperis tulil dives. Audito David indignalus ait
adversus hominem illum : Vhit Dominus quoniam /i-
Ivis mortis esl vir qui fecil hoc. Dixit nutcm Kathan
ad David : tu es ille vir. Et dixit Daiid ad Piulhan :
peccavi Domino : dixitque Nathan ad David . Domi-
nus quoque translulit peccatutn tuum, uon morieris.
ihSi peccatum David lam detesiabile Dominus trans-
tulit, quid est quod omiiia qtue de eodem peccalo
per Prophetam Domini diota sunt, postmodum to!e-
ravit ? soJ procul dubio ■ Dominus delictum sine ul-
tione non deserit : aul enim ipse boc homo in se
poenitens ptinit, aut hoc Deus cuni homine vindicans
percutit. Nequaquam igitur peooato parcitur : quia
niillatenus sine vindicta laxatur. Sic David audire
post oonfessionem nierii I : Dominus translulil pce-
catum, et lanieii multis ]>ost cruciatibus alflxtus, ac
fngiens reatum culpse quani pcrpetrayeral, exsolvit.
Sic uos salulis unda a culpa primi parentis absolvii,
sed tamen realuin ejusdem eulp* dilueiitis absoluti
quoque adhuc carnalitcr obimus, quia delicta nostra,
sive per nos, seu per semetipsum resecat, eliam
cum relaxat. Ab eleotis enim suis iniquitatum ma-
culas studet tcinporali allliclione tergere, quas iu cis
in perpetuum non vult vindicari.
i Quod vero dicit , duo homines eranl in civitalc
una : Urias. et David iutolligiliir , K et addisce per-
sonas. Pauperouli ovctn muliercm dioit : hoc ost ttxo-
rem ejus, quaj adullerata est, qtia; de mensa ojus
vescebatur, ct de calice ojus potabat, ei in giemio
Tj ojus culiabal. Considera pauperem, incentiva pietatis
habcre : in divilibus auteiu fuloimina multa, sttper-
biam : apud paupcres uxor, et ancilla, et miiiislra
esl : et prooroal filios, et ipsa maler, ct nutiix est ■
apttd divites autem non est ita. Sed cuni generavit
filium, statim eum tradit foris . et piolatis insignia
abscidit superbia. Erubescil Oeri nutrix, qua; faota
rst mater. Quomodo ergo iti grenno ejus cubahat ?
h Haio in Rabano perquire.
' Quae subsequuntur e.x Gregorii libro ix Moralium
[1111111. 54, cap. 3i, olim 27] exscripsere Kabaiius ct
Claudius.
) Quse sequumur, videnttir ex Augustino desum-
pta, sed loctiin invenire non potui.
k Locus iste in vulgato Euoherio corruplus est.
707 CLAUDll 1 Al UINI
Auxit parabolam narralionc picutis. Venil ergo pe- A
regrinus liomo ad regem ilhim. Quis itaqne csl pe-
regrinus? concupiscentia videlicet. Ul ergo illius os-
tenderet caslitatem , pcregrinani concupisccntiam
nominavit. Nunquam enim alienas nuptias ilissip.iwi :
neque iniquis conspexit oculis, sed percussus in illa
muliere perdidit caslitatem : quia paululum remis-
siorem se reddiderat securitale pacis. Venii peregri-
nus; iniqua , et agrcstis concupiscenlia : ad illum
divilem vcnit. Ille non acccpit de gregibus, aut ar-
mcntis suis, ul pcrcgrino pararct epulas , scd misit
clrapuit ovcm paupcris, quas in siiui ejus cubitabal,
ci de niensa edebal. Cum hjcc igitur audisset icx
David, iratus est valde adversus hominem illum, et
dixit ad Nalhan: Vivit Dominus, quonitim fUius mor-
tis est vir ille qui fecit hoc. Ovem reddel m quadru- B
plum, et ipsc gludio punietur. Ojudicii snpereffluen-
lcin justiiiam! non eiat amoris fibra, utjusle non
ilicerel. Jubet quidcm in quadruplum sccundum lc-
gem : lcx cniin pracipit furantem quadrupli reslitu-
lione vineiii: (Exod. xxn, 1) islc autem, et legem
cst prailcrgrcssus ; julict siquidem el ipsum interimi,
et quadruplum obnoxium detineri. Piompsit itaquc
sentenliam, eljudicium a eliminatura. Cuin hoc au-
dissct Prophela , jactabat omneni umbram imaginis,
ct in nicdiuiii profert gladium, et cuin fiducia dirii :
Tu es,Rex,qui hoc opus (ecisti. 0 sccure, non gladio
secans seusum doloris, scd in compendio accusalio-
nis. Ciiin hoc oporluit, oeuillavil narrationem : cuin
vcro teiiipus invenit, slalim pcrcussit et abscidit
sine grandi plagx vulncre, scd lioc solummodo iii-
ccns: tu cs,Rcx: at illc velociter ad conscientiam
rediens, lanquam fidelis et idoneus servus , culpam
simpliciler confitetur , et dicit: Peccavi Domiiw,cl
Propheta respondit : Dominus transtulit peccatum
iuum. Velov confessio : velocior medicina : facto
peccavit : verbo poeniluil : anmiit Deus : et correptio
facta cst ; vulnus apcruit ct sanitas redit ; sed non
fuit bisProphcla eontcnius, nam post correptionew,
posl pcenitentiam, post emendalionem , post pecca-
torum absolutionem, psalmum ob banc causain con-
si ripsit, ita ul etiam poslerae gencrationis fiai illius
passio, mcdicina; ut illius naufragium sit aliis por-
tus: et qnibus ille vulncratns , cmendavit, alii in
iisdem incidcntes ; ipsa possint uli medicina , et p
emendationc sanari.
(Cap. 16.) Fugiens David Absalon fdium suum, nii-
disquc pedibus incedens transgrcssus est torrenlem
Cedron, et cuuctus populus cum eo, et pervenerunt
usque Balturim. Ecce cgressus Semei , fitius Gera de
cognationc domus Suul, mittens lapides , maledicebat
Regem dicens: egredere, egredcre, vir sanguinum, et
tir Belial. b i Quisquis Gdelium divinx gratix illn-
» Illimitatum : id esl superans limiles legis, qiue
morteuv furis non praecipiebat.
*> Paterium hic exscribit (laudius, ideoque non-
nulla adjungit, qiue expressissime in libro xxx Mo-
raliuin, quem Patenus allegal, non invenies. An
quia Palerius aliqua de suo inscrit, tamctsi Gregorii
verbis conjunctissiiiia, ut scilicelcxplirationi libro-
INSIS EPISCOPl "08
strationc compungilur, sanolo dcsidcrio de imis ad
summa cvchi, supeina? conlemplationis penna fesii-
n:ii , haec beati regis David , ct aliorum sanctoruin
praecedenlium Patrum gesta, ubi aliquid iujuste pcr-
pessi sunt, ante menlis oculos ponat, at(|iic in eis se
imilationc exercendo proficiat, et quod in pncscnti
litillat ex vitio, vel pr.xlerilorum malorum memoria
reprimat, vel donorum praecedentium consolatione
restringat, vcl eliam imilatione, ut ilicium esl, Pa-
trum pi.ei rdentium provocctur ad melius. Quod ne-
cesse est ut , sicul proposuimus exemplis cvidentio-
ribus, approbemus. c Ut cnini unum dc multis lo-
(]nar, qualenus stndiosus lcctor multa in uno inlclli-
gal : quisquis verboruin contumeliis pressus cuin
virlutem palientix servare non suflicit, David faclum
ad memonam reducal : quia cuni Semci conviciis
urgeretur, et armati proceres ulcisci eontendeient,
ait : (vers. 10) Quid milti el robis cst , filii Sarvitv ?
Dimittite eum, utmaledicat: Dominus enim praxepil
ei, ut malediceret David. Et quis est qui audeal di-
cere, quare sic fecit ? El paulo post : Dimitle enm, ut
maledicat ju.rta praeeplum Dotnini : si forte rcspiciut
Dominus afflictionem meam : et reddat mihi bonum
pro malediclione huc hodicrna. Quibus profecto verbis
indicat, quia perpetralo Bersabec scelcre, exsurgen-
leni contra sc liliuni fugicns, reduxit ad aninium,
malum, quod pcrpetravit.el contumeliosa verba, non
tain convicia, quam ailjuloria credidi! , qtiibus sc
purgari, sibique misereri posse judicavit. Tunc enim
illata «onvicia bene toleramus, cum in secrelo nien-
tis ad mala pcrpetrata recurrimus. Leve quippe vi-
debilur, quod injuria percutimur , dum in actione
noslra conspicimus, quia pejus esl, quod meremur :
sicquefit, ut conlumeliis gratia magis quam ira de-
beatur, quarum intciventu Deo judice, poena gravior
declinari pnsse confiditur.
J « lllud vero quid significet, quod parricida filius
Absalon paticni insequens, primo pater ejus decli-
nans fugil ante facicm ejus secuius de victoria, qui
aspiciebat imperium perire : quem etiam flcvit ma-
gno luctu, et deploravit cxilum parricidx. Scribilur
cnim fugisse David a facie bellantis adversum se
(Edit. sibi) filii. Et quoniam scriptuin est dc populo
Jeiusalem : (Isa. i, 2) Filios nutrivi, et exsultuvi, ipsi
vero sprcverunt me, (ilius ergo ejus impius signilica-
tur tropice, id est populus Judaicus, qui eum tradi-
dit : Absalon autem, sicut quidam interpretalur, in-
telligitur palris pax. Quod miiuin videlur in bisloria
quemadmodum patris pax possit inlclligi, qui patrcui
bello persecutus est. Sed qui diligenter ad allegoriain
intendunt, inspiciunt Absalon esse Jerusalem, qiuc
etiam et ipsa pax inlerpretatur, a cujus facic Cbri-
stus fugil, quando eam patiendo deserens, in gcnlibir;
rum Ilegum accommodel ? an potius ctiam quia ve-
tusti codices a Paicrio lecti nonnihil differebant a no
stris? Priorem senientiam postremx hnic prasfcro.
r Subsequenlia iuvenies num. 57, alias cap. 10
olim 17, lib. xxx Moral. sancti Giegorii.
J II;ec exscripsit c\ Isidoro [in lib. u Uegura, cap
3] Claudius.
7n<) QU^STIONES XXX Sl PER
per lidem successil. ° Alii Absalon, Judam iradilo-
rem aceipiunt, quem lania et tam (miseranda) mi-
randa patientia Christus pertulit tanquam bouum,
cum ejus cogilaliones non ignoiarel : eum adliibuit
ad convivium, in quo corporis et sanguinis sui figu-
ram discipulis commendavit el tradidit, b Quod de-
nique in ipsa iradilione, et osculiim accepit, liene
intelligitur Cbristum pacem exbibuisse traditori suo,
qnamvis illc tam sceleratae cogilationis inierno bello
vaslaretur : el ideo Absalon patris pax dicitur, quia
paierbabuit pacem, quam ille non habuit.
<• « Sed fortasse quis dicat, si David iniaginem
Cbrisli gerebat, quomodo multas uxores et concu-
biuas babuisse scribitur : cum has res Christus et
horrescal, et damnet? boc cnim in prophetia fiebat.
Multa; enim uxores David , multarum gentium et
iiaiionuni iuiaginem indicabant, quae per fulemChri-
sli eonsortio jungentiir : eoncubiiue vero ejus signi-
Gcant haerelicorum ecclesias , quac sub Christi no-
minis titulo manere se gloriantur. Sed quia propter
carnalia lucra sectanlur Chrislum, non conjuges,sed
coiiciibiiiae vocanltir. Deniqiie nunc regcs , si plnres
habcnl uxores, vcl concubinas, erimen esl: quiajani
transierunt figurae, pro quibus iixoium vel concubi-
narum venia conccdebatur : at nune, quia figttra;
transierunt, venia nulla datur. »
{Cap. 20, ». 4-, el snbseq.) Percusso Absalon , cum
reverstts essei David in Jerusalem, dixil Amasae, ut
eongregarct omnes viros Juda in diem terlitim , et
constituereteum principem pro Joah. Moranle Amasa
exlra placitum, pra;cepil David Joab, el Abisai, ut
irent el apprehendercnt Sibam filium Bochri. Cuin-
quc invenisset Joab in Gabaon , Joab lenuit manu
» Vide tmse tradit Aug. n. 1 Enarrationis in ps. m.
i> Terruit locus iste niiillos ex nostris; adeo ut
suspicati sint nonnulli mendosum esse locum hunc,
legendutnque alio inodo. Sed revera retinenda est ca
lectio, quam proposuimus: nam locus hic, si rectc
inlelligatttr, nullitm nobis limorein ineulit. Bellanni-
nus sane locum hune, quem ex Augustino desuni-
piiim diximus, expendit ', monetque loqui « Augu-
stinum de figura eorporis in cruce stispensi ; id est
de reprasenlalione Dominicie passionis ; eodem enim
modo Aiiguslinus Eucharistiam ligurain eorporis vo-
cavil, qtto veteres Gneci antitypa ; de qtta voce dixi-
ntus in testimoniis Basilii. » Haetenus Bellarminus,
qui revera antea, id estcap. 15, lib. u, postqii,.in sibi
objecisset Basilium in liturgia [Basilio enim Bellar-
niini tempore tribuebatur Liturgia, quae Rasilii no-
mine inscribitur] Eitebaristiain appellantem antitypa
javTtTu^aJ respondet corpjis et sanguinem Domini,
ni sunt snb speeiebus panis, et vini, signa csse ejus-
dem corporis, et sanguinis, ul fuerunt in cruce: re-
ptasentat enim Eucharislia passionem Christi. Hinc
Clirysostomus , boniil. 17, in epistolam ad Hebifeos
die.it, Eucharistiam esse typutn, scu figuram sacri-
licii ertieis, et taraen ibidem asserii, ntinc eumdem
Christum oflerri, ipti tunc oblatus fuit. Copiese porro
boc in loeo argumentum boc persequilur Bellarnii-
mis, qui etiam de eo agit sub inilium fere capitis 2i
* Dc sacram. Euchar. lib. n , cap. 24, 55, ex tomo
scptimo : ubi sibi ohjicit haec Augustini verba de-
siinipta ex Conimeii. in psal. m. « Christiis ailhibuit
Judam ad conviviuin, in quo corporis sui liguram
discipulis conimcudavit. »
I.IBROS RECIM. — LIBEH II. 710
A dextera menlum Amassc, quasi osculans citm, qui
percussit cum in latere, et morluus est. d « Qttid cst
quod Joab meiitum Amasae dexira lcnuit, sed sini-
slram ad gladium lalenter mittens, ejtts viscera efiu-
dit? nisi hoe, quod patenter datut intelligi. Dexlra
nainqiie mentuin tenere, est quasi ex bcnignitate
blandiri : sed sinistratn ad gladium niiltit, qui laten-
ter ex malilia percutit.
« o Seqtiitttr psalmus septinius deciinus, et merito
quasrilur, cur solus isle psalmus in libris Regitm re-
periatur coiisciiplus : nec immerito p.almus iste re-
gnorum libris solus invenitur, qttia regnom illud si-
gnificatur, ubi adversarium non habemiis. Tiiiilns
enim ejus est : in die , qua eripuil eum Dominus de
manit omnium inimicorum ejus , et de manu Saul.
" Quis enim figuralur in David, nisi ille qui venit se-
cundiim carnem ex semine David, qui utiqtie in cor-
pore suo, quod csl Ecclesia, adbuc palilur iniinieos?
Unde illc perseculori , quem voce maelavit, et in
suum corpus trajiciens, quodammodo manducavit :
insonuit de coelo. (Act. ix, 4) Saute, Saulc, quid me
persequcris? Quando anlem meretur eripere hoccor-
pus de manu inimicorum ejus? nisi eum et illa no-
vissima initnica dcstruetur mors , ut perveniatur ad
rcgnum Dei. >
f Diligam te virtus mea. « Diligam te, Doinine, pcr
quem fortis suin. >
Domine, firmamcntum meum, et refugium meum,
et liberator meus. « Domine, qui me firinasli, quia
refugi ad te : refiigi autem, quia liberasti me. >
Ij Oeus meus,adjutor meus,el sperabo in cum. « Deus
meus, qtii niihi adjtiloritim prius vocationis luae pra>
stilisti, ut sperare iu te possim. >
ad quod lectorem amando, haec lanltim seligens :
« llluslrat Lanfraucus rem totam insigni simililu-
dine [Luca' ullinio] : Domiuus lin.xit se* longius ire,
quod expnnit Auguslimis Iib. contra mendacium cap.
15, ubi dicit , Cbrislum ea liclione significasse , se
supra omncs ccelos ascensurum. " ldem igiiur Cbti-
slns sui ipsius figura fuit, et dici reclisshne posset
Christus fingens se longius ire, et quodammodo Chn-
stus in coeluin ascentlens > Nolare barc volni, ncaut
trepidaret Leetor timore, ubi non esl liinor : aut ea
in re Claudium reprehenderet , in qua ulique repre-
hendendus ille non est.
c « Haec quoqtte Isidoro destimpsit Claudins, sed
capiie proxime superiori, id cst 2 : ex qua qnidcm re
" suspicaii lieet, aliuin forlasse capilum ordinem in
aniiquis lsidori codicibus fuisse servalum.
«' Stibsequentia habes eliam in Palerio, qui ea dc-
sunqisil ix lib. xv Moraliiim Gregorii Magni [n. 25J.
* Cap. 22, num. 2, et subseq. Et psal. xvii. Qu.e
lineolis notanlur, ex isidoro desumpsit Claudius.
Quaerc itaqiie illa in capite 6, in lib. n Regum. Ea
etiam babet Rabanus Maurus : ex qua re vides
quanto in pretio Isidori commentaria habereiititr.
f Haec interpretatio toia tlesurnpia est ex Augu-
slino, eujtis Enarrationem in psalmum hunc [id est
17] exscripsil Claudius.
" Aliud alline, nec minus perspicuum exemplum
praebel Ambrosius in cap. 2 Lucae lib. n , imm 65 ,
his verbis : « post triduum reperitur in templo , ut
essel indicio, quia posl triduum triiiuiphalis illitts
passionis in sede ccelesii et honore divino li lei no-
stra- se stiscitatus olferret, qui mortuiis credcbalur.i
-!l CLAUDH TAURITSENSIS EPISCOPJ 719
Protector mew, ei cornu salulis mece, et redemptor A Et ascendk guper Cherubm, et volavit. < (Chcrubiu
meus. i Proteclor meus, qiii;> non dc me prxsumpsi,
qu;isi erigens adversum te cornu superbiae, scd ic
i]isiiin cornu, hoc csi flrmam cclsiludinem saluiis iu
veni : quod ut invenirem, redemisti mc. >
Laudans ittvocavi Dominum , cl ab inimicit mcis
salvus ero. « Non meam gloriam, scd Domini quae-
rens, invocabo Dominum, ct uon erit unde mihi no-
ccani impietatis errores. >
Circumdederunt me dolorcs mortis. t Id cst circum-
dederunt inc dolorcs carnis. Et torrentes itiiquitatis
conturbaverunt me. Turbx iniqux ad lempus rom-
molx velut flumina pluvialia ciio desilura cgerunt,
ut conlurbarent me. >
Dolores inferni circnmdederunt me. < In his qui
quippe id est plenitudo scientia> ascendisse perhihfl
tur , et volasse , qma majestalis ejus cclsitudinero
scientia nulla comprehendit. Volavil crgo , qui a
longe in altum ab inlellectu nostro se rapuit), •> ut
nemo adDeum perveoiret.nisi percharitatcm ; (!(om.
13. 10) pleniludo cnim lcgis cbaritas cst : cilo
cnim sc incomprehensibilem esse monstravit dilec-
loribus suis , ne illum corporeis imaginalionibus sc
comprehendere arbilrarenlur. ( c Super Cheru-
hin Douumis ascendit, et volavit. Quia super pleniiu-
dinem scientix , qux esse in hominibus potuit , In-
carnalionis suxgloriamexaltaredignalus cst, ut h e
ejus volaresit polentix sux mysierinin alt intelleclu
humano subduccre : quanlalibei enim plenitudine
iiic circumdederunt, ut pcrderent, erant dolores invi- U seientix viia spiritualium fulgeal , apprehenderc nou
tli:e, qui morteni operantur, perdiiciinlquc ad infer-
r.uei peccati. Prwiencrunt me laquei mortis. Prxve-
nerusil mc, ut priorcs nocere vellent, quod eispostea
redderetur. Tales autem homines capiunt iu perdi-
lioncm, quibus inala persuaserunljactatione justi-
ti.c. f.ujus non rc, sed nomine, adversus gentes glo-
riantur.
Et in pressura mea invocavi Dominum,etad Dcnm
meum clamavi : et exandivit de templo sanclo stto vo-
eem meam. < Etexaudivil de corde mco, in quo habi-
lal, vocem meam. El clamnr meus in eonspectu ejus.
Et elamor meus, quein non inauribus hominum, sed
coram ipso inlus habeo, inlroivil in aures ejns. >
F.l commola esl , el contremuit terra < Ita clarifi-
valet, quomodo faclum sit, ut. qui cxstitit, concipe-
relur , et anle sxcula auclor hominum nasccretur
liomo inlincni J sxculoruin, Deus caro essct ; Ver-
biiin infans fieret. Undc recle cl illic addilur : Yo-
tavit sttper pennas ventorum .quia videlieet transcen-
dit omnes intellectus animarum. Vcnto quip.ie ani-
mam figurari , pro velocitate sux cogiiaiionis , noa
inconvenienler arcipimus.) Illa aulcm celerilas, qua
se incomprehcnsibilem esse monstravil, super vir-
tutes animarum esl, quibus se veluti pennis ab xtcr-
nis timoribus in auras libertalis extollunl. >
El positit tenebias lntibulum suum. < Et posuit
obscuritatem saerainenlorum , cl occult.im spem in
corde credcntium , ubi laleret ipse non eos duserens.
caio lilio hominis , commoti sunt , et contremueiunt C " (Quia duin caligine noslrx infirmitalis obscma-
peccatores. Et fundamenta monlium conturbala sunt.
Et supcrborum spes, qux in hoc sxculo fueruut,
COliturbalx sunt. Ft commota siint , qnoniam iratus
est eis Dcus. Ut scilicetjam finnamentum non habe-
rel in cordibus bomiuum spes leiiiponiUiim bono-
rinn. >
Ascendit fumus in ira ejns. < Ascendit lacrymosa
deprecatio pcenitentiuin, cum cognovissenl quid nii-
netur Deus inipiis. Et iqnis a facie ejus exardescit:
Etflagranliacharitatisposlpoenitentiamdcnotitiaejus
Cxardescit. Carboncs succensi sunt ab eo. Qui jain
iiiortui crant, dcserti ab igne boni desiderii, ac lucc
justitix , eifrigidi , tcncbrosique rcmanserant, rur-
sos accensi ct illuminati rcvixerunt. »
mur per ignorantiain noslram , nobis abscondilur,
ne a nobis modo in xterna et lirnia ebarit.ite vidca-
tur.) f ln his etiain tenebris , ubi per fident adhtlC
ambulamiis, non per speciem , quandiu quod non vi-
dcmus , spcranuis et per palientiam exspectainus.
(e ynia vero auclor noster , nobis in hoc exilio dc-
jeclis, lucein su;c visionis abslulit, si se noslris ocu-
lis, quasi in tenebrarum latibulo abscondit. Qnas
niiniriim cxcitatis noslrx lenebras cum studiose
conspicimus , mentem ad lamenta rcvocaiuus. Flct
cnim cxeitalem , quani foris patitur , si humililer
memiuit , quod inleriori luminc privatur. Cumque
tenebras , quibus circumdatur , rcspicit, splendoris
iiitimi ardenti sc desiderio allligit , omuique inten-
/."/ inclinavit ccclum, ct descendit. « Et humiliavit D tiimis nisu seinetipsa conculit , el supernam lucrin,
juslum, ut descendeiei ad hominum inlirmitatem. Et
catigo sub pidibus ejus. a (Caligo ejus sub pedibus,
ijiiia iton ea ciaiitaie ab inferiorihus eernitur, qua
in supcrioribus dominatur.) Impii enim. qui terrena
sapiunt, e;i!igine malitix sux non cognovemnt eum :
tcrra eniin sub pedibus ejus tanqiiam scabellum pc-
uaui ejus. •
" Ea , qux bic parenthesi clausi, ea quoque, qux
deinceps parenlhesi clandam , noverit lector, non
iii Augiistiiii Enarratione inveniri , sed inserta ex
Gregorio allcgato in locum huuca Paterio, quem si
vult , consulal leclor.
'•> Ut nemo : rursus habes iu Augustino.
' ileniin iu Gregorio bxc perquire.
quam condiia deseruit, repulsa quarit. Undc fit ple-
rumque, ut in ipsis piis llelibus illa intcrni gaudii
claritas erumpat, et mens qux in tempore prius e;c-
ea jacuerat , ad inspectionem fulgoris intiini L, su-
perius vegetala convalescat.) In circuitu ejus taber-
nacuiutn ejus. Conversi tainen ad ipsuin ambiunl qui
credunt ei, quia in ntedio eorum est , cum omuibus
A Eilil. in fine.
» Qux sequuntur, donec pervenias : in his etiam
nec in Augustino, nec in Gregorio reperi.
' Ituisus nos docel Angustinus.
* H.ec diligentissime pro more exscripsit cx Palc-
rio, ideoque e\ Gregorio, Claudius.
h Eilil., suspiriis, aptius, ut arbitror.
715 QILESTIONES XXX SLPER
icqttalilcr favet, in ijiiibns, tanquam in labcrnaculo,
balntat lioc tcmpore. Tenebrosu aqua in nubibus ae-
ris. Hec proptcrca quisquamin illa luce, quoe futura
cst, cum ex lide ad spcciem venerimus, jam se cssc
arbitretur, si Scripturas ivcie intelligit. In prophetis
cniin, alque in ninnibus divini vcrbi prxdicatorihus
obscura doclrina est « (quia anic adventuni Donii-
ni, dtim oceultis sacramentis gravidi , mysteria iin-
nicnsagesiarcnt, intuentiumoculis,eorum intclligeii-
tia caligabr.t.) i
/'iyc fultjorein compectu ejus : < i;i coiuparalionc
fulgoris, qui cst in conspectu , manifestalionis ejus.
! Nuba ipsius transicrnnl. Prxdiealores verbi ejus,
non jam Judxx Gnibus conlinenlur, sed transierunt
, ad gentcs. (Univcrsa mundi spatia miraculorum
. claritate percurrunt.) Grando ci carbones itjnis. Ob-
i jurgalionis figuralx, quibus velut grandine corda du-
ra lundunlur. Si autem terra culta, el mitis, id est
pius aniinus exccpcrii , durilia grandinis in aquaiu ,
id est lerror fulguratx. , ct quasi congelatae objurga-
lionis in dociriuain saiiantem resolvilur. Iguc au-
tcm charilalis accensa corda reviviscuut. Il.ec otiinia
in nubibus ipsius ad gentes transierunt. ( Quia vidc-
iiccl sancti viri corda audienlium , et terrentcs fe-
riunt, el Llandicntes infundunt. Nainqucmadiiiodum
feriant. prophcta noster tcstatur dicens(Pso/. cxliv,
C) : Virtulem terribilium tuorum dictitl, ct magnitu-
dinem luam narrabunt : ct qucina.lmoium blan-
dicnlcs vigcnt , scculus adjunxil (Ibid., v. 7) : Me-
moriam abundantiv suavitatis luie eructabunt. Et
justilia lua exsullubunt. ) >
Et intonuit de ccelo Dominus. < Et evangelica fidu-
cia dc corde justi sonuii Doininiis. Et Ahissimus dedit
tocem suam. LU haberemus eam, cl in profundo rc-
ru.n humanarum auuiremus ccelestia. i
Et misit sagitias suas , ei dissipavil eos. « Et eini-
sit Evangelislas pennis virlutum recla ilinera transvo-
lanles, non suis, sedejus a quo uiissi sunl viribus.
El dispersit cos, ad quos missi sunt , ut aliis corum
essentodor vilae in vitam, aliis odor mortis in mor-
tein. Et corusctiliones multiplicaeit , el conturbavit
eos. El miracula multiplicavit, ctconturbavit cos.»
Et apparuerunt (onles aquarum. < Et apparuerunt
qui facti eranl in prxdicanlibus fonles (luan. iv, 1 i)
aquarum salicntium in vitam ;cternam. Et revelala
sunt [undamenla orbis terrnrum. Revelati sunt pro-
phelx, qui non inlelligebantur , supcr quos xdifica-
rctur orbis terrarum credcns Domino. Ab increpatio-
ne lua, bomine clamanlis (Luc. x, 9) : appropinqua-
vit super vos rcgnum Dii : Ab increpatione spiritus
ira- tua; : dicenlis (I.uc. mii, 5) : nisi paenitev.liam
cgailis, omnes simililcr moriemini. »
Misitde summo, ct acccpit mc. < Vocaildo exgen-
libus in bxrcditalem gloriosam , Ecclesiam , non
habenlem maculam, aut rugam : Assumpsil me de
• Tradiisubscquenlia Paterius, ideoqueGregorius.
b E lit. voluptatis.
c Edit. latiiudo.
1'iTROL. CIV.
I.IDROS REGUM. - LIDER II. 714
\ muliiiudine aquarum. Assumpsil me de multitudinc
populorum. »
Emit medeinimicis meis furtisrimis. < Eruitmc>
de inimicis meis, qui pnevaluerunt ad alfligcndam,
ct ad pcrvertendam istam lemnoralem vitam meam.
Et ab his qni odcrunl me , quoniam confortali sunt
supcr me : quandiu sub ipsis sum ignorans Deum. •
l'rtvveneruntme in dieafjliclionismcw. i Prioresmi-
hinocueruiil in tcmporc quo mortalc, et laboriosum
corpus gero. Et factus est Dominus firmamentum
meum. Et quoniam amaritudine niiseriarum firma-
mcntuui terrenae l voluutatis contiibulatum , atquc
convulsum esl , factus est Dominus lirmamentum
meuin. >
Et eduxit me in laliludinem. < Et quia carnales
B paticbaliir angustias, eduxit mein spiritualem latitu-
dincnifidci. Eruitme,quoniamvotuit me. Antequam il-
lum egovellcm, cruiune de inimicis meis polcnlissi-
mis, qui inibi invident jam volenti eum, cl ab bis qui
oderiinlmc, quiavoloeum. >
£( reiribuct milii Dominus secundum jtistitiam
meam. < Reiribuct iuilii Domkiussecundum justiliam
bonx volunlalis, qm prior prxbuil miseiicordiam,
antcquam haberem bonanivobintalein. Et secuntlum
puritalem manuttm mcarum rclribuet mihi. Elsccun-
diiin puritalem factorum menrum retriliuet mibi,
qui tribuit milii , ut bene facc-rem , cducenJo nic in
latitudinem lidei. >
Quia eustodivi vias Domini. < Ut in ■• latitudincm
bonorum operuin, (|uae per fideni sunt, ct longanimi-
Q tas perseverando consequatur. >
Nec impie gessi a Deo tnco , quoniam omniajudi-
cia cjus in eonspectu meo suni sentper. < Quoniamom-
niajudicia cjus, idesl<i per misericordiamjustorum,
et pojnas iinpiorum , et flagella corrigendorum , et
tentationcs probandorum perseveranii contumpla-
lione considero. Et juslitias ejus non re;iuli a me.
Ouod faciunt deficicuirs sub sarcina earnm, et rever-
lunlurad vomitum siiuin. >
Et ero immaculalus corum co, et observabo me
ab iniquitale mea. Et relribuct milti Dominus secu/i-
dum juslitiam meam. « Itaque non solum propter la-
litudinem fidei , qux per dilectionem operattir , se:l
etiatu proptei longitudinem perseverautix retribuct
mihi Jjominus secundum justitiam incam. >
D Et secundum puritalem manuiim mearum retribuct
mihi in conspectu oeulurum rjus. < Oiiouiam q:i;e
videnlnr, tcniporalia suni ; quae aulem non videnlur
;cterna sunl, quo p^rtinet aliitudo spci. >
Cum sancto sanctuseris. < Esl eliam occulta pro-
fundilas, qua intelligcris ciim sanclo sauctus cris,
quia tu s:;nctifieas. El cum viro innocente innocens
eris : cl quia nuili noces , sed criniculis peccatorum
suorum unusquisque constringitur. >
Ei cum clccto elecius eris. i Et ab eo quem eligis.
elegeris. Et * cumperversis subrerteris. Elcum pcr-
d Edit. ct pramia jtislorum.
e Edit. pcnersus eris.
71f> CLU DII TAURINENSIS EPISCOPI 7!G
\frso vidcris perversus : * ob quod eis non favcs, A quilla , et mollia , sed etiam per nspcra , el durs
perversus esse vidcris , quoniam dieuni non est rec-
i'i vi.t Domini . et ipsorum via non est recia. >
Quonium t» poy.utum liumilcm salvum facies. < lioe
inilein pervcrsum, videlur pcrversis, quod conflten-
lcs pcccata stia salvos f.icies. Et oculos superborum
humiliabis. Ignorantes aulem I>ei juslitiam, et suaui
volcntes constituere, humiliabis. >
Quoniam in h illuminabis lucernam meam, Do-
miue. « Quoniaui non cst noslnim lumcn e\ nobis.
scd tu illuniinabis lucernam incam , Domine. heus
meus, illumina tenebras meas. Nos cnini peccalis
nostris tenebrx sumus , scd Deus mcus illuminabit
lenebras mcas. >
Quouiam a te l eripiara tentatione. « Quouiani non
iraiisinius. I.ene ergo per psalmislara dicilur : Qui
pcrfecit pedes meos lunquaih cervi. Cervus cniiu cuin
monlium juga conscendit, quxque aspera, quxquu
se ohjKiiiiUsciilibusilligata,dato sallu liansgie.liliii
ct absque ullo cursus sui obstaculo , 6 insuperiori-
bus elevatur. Iiaeliamelectorummcntes , qua:que sibi
in boc mundo obsisteic, alque obviarc conspiciunt,
contemplalionis haltu transccndunl : et more cervo-
runi, despectis tcrrenarum reruin scntibus, in supcr-
na se evehunt. >
El super excelsa sialuel me. i El super ccelestcm
babitalionem liget intenlionem meam, ut iinplear in
(EpU. ni, lfl) omnem plenitudinem Dei. >
Qui docet manus meas ad pralium. « Qui doeet
me, sed a te , eruar a leiilatione. Et in Deo meo " me operari ad supcrandos iuimicos, qui nobis inler-
transgrediar murum. El non iu ine, sed iu Dco mco
lransgrediarmiirum,qucmintcrhomincs ctcoelestcin
Ilierusalem pcccata ercxerunt. >
Deius meus , immar.ulala cst via e.jus. i Deus meus
iion venil in lioiiiines , nisi mundaverint viam fidei,
qiia veniat ad eos , quia immaculata est via ejus.
Eloqnia Dommi ignc examinata. Eloquia Domini
igne >' examiiialiouis probanlur. Proteclor est om-
ttium speranliumin se. Et omnes, qui non in se ipsis,
sed in illo sperant , eadcin tribulatione non consu-
inentur : spes cnirn scquitur fidein. >
Quoniam quis Ueus prwler Dominum ? « Cui e servi
siimus. Etquis Deus, prxter Dominum, quem, post
cludere ceclestia regna conantur Et posuisti, ut ar-
cum a:reum, brachia mea. Et posuisti infaligabilem
intentioncm bonorurn operum ineorum. >
El dedisti mihi protectionem satulis mea: : ct dex-
tera lua suscepit me. < Id est favor gralke lux stis-
cepit me. Et disciplina tua direxit me in finem. El
b correclio tua ine deviare non sinens , dircxit , ut
quidquid ago , in eum linem referam , quo > coro-
netur inibi. Et disciplina lua ipsa me docebit. El ea-
dem correclio lua mc docebit pervenirc , quod di-
rcxit. >
Dilatasli grcssus meos subter me. i Nec impediciit
carnales angusiiai, qtiouiam latam fecisti charitatcm
bonam servilutem tanquam bsereditatem speratam ^ meam operantem bilariter, etiam de ipsis, quse sub-
filii possidcbimus? > ler me snnt , mortalibus rebus, el meml ris. Et non
Dcus qui prcccinxit me virttae. t Deus qui rne prx-
ciuxit , ui fonis sim : ne dillluenles sinus cupulita-
tis impediaut opera, et gressns meos. Et posuit im-
maculatam viam meam. Et posuit immaculalam viam
charitalis, qua ad illum veniam, sicul imraaculala est
fides, qua vcnit ad me. >
Qui pcrfccit pcdes meos tanqnam cervi. t Qui per-
ferit amorem ir.cum ad transcendenda spinosa, et
umbrosa implicamenta luijus saxaili. f Cervos, spi-
rituales viros appcllat propter alacritalcm vcloci
cursu : robustoruni enim menles in Dco immobili-
ter f\xji lanto adversa quoeque despiciunt , quanto
cernunt , quoJ contra prxccpta condiloris cxcre-
suntinfirmatavesligia i».ca. Etnon sunl infirmala sive
itinera mca, sive signa , qux impressa sunl ad imi-
landum seqnentibus. >
Perscquar inimicos meos , et comprclicndam illos.
t Persequar affeclus carnales mcos, nc ab eis com-
pnhendar : sed comprehendam illos.ut absunianlnr :
E> non convertar douec defuiant. El ab ista inlen-
lione non convertar ad quielcm, donee deficiant qui
obslrepunt mibi. >
Et confrinqam illos ; ncc polerunt starc . « Confrin-
gam illos, nec durabunt advcrsum me. Cadent subtus
pedes meos. Dejeetis illis, prxponam aniorcs, qnibus
ambuio in xternum. >
scuul : xternitatis quippe prxmia prxstolanles , vi- y. Et prcecinxisti me virtutc nd betlum. < El constrin
res ex adversitatibus suinunt, quia crcscente pugna
gloiiosiorem sibi non ambigunl manere victoriam.
Sie ilaque electorum ilesideria dum premuiuur ad-
versilate , proliciunt , sieul ignis flatu premilur, ut.
crcscat ; el unde quasi extingui cernitur, iude robo-
ratur. In co naraque ostendimus , quautaad Deum
cupidilate flagramus, si non sobim ad euni per Irau-
a Verba luuc : ol> quod [id cslob bor tpiod] eis iwn
faves pcrversus esse videris liesoiit in oditis.
!j Etiit. illuminas. Et rcvera deineeps repelit, illu-
ininabis.
c Edit.j eruar.
11 Etlit., tributa ionis.
■ Etlil., servimus.
f Yerbahx" . cervos,spiriiuatesviros appeUat prop-
xisli fluentia desideria carnis mcc, virtute , ne in
lali pugna prxpedirer. Supplantasti insurgenles in me
subter inc. Decipi fecisli cos, qui mc insequebanlur,
ut subler me (ierent, qui super me csse cupiebant. >
Et inimicos meos dedisii milii dorsum. « El inimicos
meos converlisti . et dorsum mihi eos fecisti esse
idest, ut sequereiiliir me. Et odiohabcntes me, perdi-
ter alacritatetn veloci cursu [id esl in veloci cursu
seusi vis, iv/orisnnsi/s, Ci.iudiisuut : rcliquaGregorii
Magni allegati a Palerio ex lili. \vi Moratium [num.
1\. aliaseap. 1(1, oliin 10. j
6 Sic Paterius, scd in vulgato S. Grcgorii libro in
tuperiora.
t> Edit. correptio.
1 Edil. coluvrclur tibi.
717 QU.ESTIONES XXX SLPER
disti. Alios autein cnrum, qui in odio perdurarunt,
disperdisti. »
Clamavcrunt nec erat qui salvos faceret. « Qtiis
enint satvos laceret , quos Ui non faceres? Ad lio-
minum nee exauiivil eos. Ncc ad qucmlibet, sed ad
Doniinum clamaverunl, nec cxauditione dignosju-
dicabit non recedentcs a malitia sua. »
Et comminuam illos , ut pulverem juxta » ftciem
venti. « El commintiaiii illos : aiiji cnim sunt, non
recipicntes imbrem misericordia: Dci , ut elati , et
inflali superbia ab spe firma, ct inconcussa tanquam
teir* solidiiatc, et stabilitaie rapiantur. Ut luittm
platearum ielebo eos. Per latas , quas multi anibti-
lant, pciditkiDisvias, luxttriantes, et lubricos delelio
eos. »
Erucs me dc contradiclionibns )inj>uli. < Erucs me
de contradictionibus eorum, qui dixcrunl : Si tliini-
serimusciini vivum b, oinne saculuni post euui iliit. •
Cunstiluet me in eaput ijenlium. Populut quem non
eognavi , e serviet mihi. t Populus gentium , quem
corporali pnesenlia non visitavi , servivit milii. In
obauditu aurit obedivit i/tihi. Nee oeulis me vidil,
sed recipiens prscdicalores meos iu obaudilu auris
obaudivit railii. >
Filii aticiii mcniiti snm ntiki. « Filii non nici tli-
ceudi, sed pniius alicni, quibus rccte dicitur : Vos ex
patre diubolo eslis, mentiti situt mihi. Fitii alieui inve-
icravcrunt. Filji alicni, quibus ul rcnovarcnUir, no-
vuni lestaiuciiiiini altuli, in d veterem bomiflciu re-
niauscruut. El claudicaverunt n scmitis suis. Et tan-
quam uno petle debilcs, quia vetus teiienies , iiovuin
lcslamentum respuenuit, claudi e/1'ceii sunt, etiam
in ipsa vclcri lcgc potitis suas tj.isiilioiies sequeiitcs,
quam Dei. (Mattii. xv, 2) CaJjjiuniab.iiitur cniin de
manibus non lolis , quia lales cranl semiuc , quas
jpsi feoerant, ct consueludine lijverant, abcrrando
sb c itincre preeeeptorum Dci. »
Viril Duiuinus , t1 baiedictus Dcus meus. « (tiom.
xm, G) Secundum aulcni carncm sapcrc, mors est.
Vivit Dominus, et bcnedictus Deus mcus. Et exattetur
Deus sululis meee. Et non terreua coiieuctudinc (c
Deo sabttis meae sentjam : ncc lerrciiuia ipsanu sa-
lutcui, sed in exceJsode iJJo sperem. >
Dcut qui dtts vindictam mihi , et subdis populos
sub me. < Dcus qui vindieas iuc , subdendo sub roe
populos. IMerator mcus de inimicit niei» , ciaraanti-
bus, cruciftje, erucifigc, Judais. »
Ab insui tjeuiibus in mc exttllabii mc. < A quibus
Ju Ixis insurgeuljbus in ine paiLentem, cxallahis me
rcsurgenlcm. A viro iniquo crues me : A regno eo-
inin iniquo f cripies me. »
Propterea confitebor libi in tjnilibus, boniiuc. « Pro-
l ierea tibi per nie confilel unlur geiiles , Domiae.
• Edil., anle.
'• Joan. .vi, 4-8. In eiHlisdcest. vivum.
c Edit., tervimt. Hevera in cxplicaiione habctur :
senivit.
J E it., m vetere homine.
• Eilit , itineribut.
' Edit. , erues.
Ehlit, /vus credentet Evangelio.
LIBROS RF.Gl.W. - LIBER II. "IS
A Et nomini tuo psallam. Et laiitis innotesces bonis
operibus ineis. >
Magnifitans salutes rcgis ipsitts. i Dcus qui ma-
gnificat, ut admirabilcm, faciat salutes , quas ejus
tllius dat credenlibus. Et facient misericordiam
Christo suo. Dcus (|tn facit niisericordiam Cbristo
suo. Dtivid, el seni ejus usque in scccuium. Ipsi libc-
ratori inanii polenti,t(ui vicil Imiic mundum, et eis
«, quos in evangelio genuit in aetcrnum. »
« Qu.-ecuniquc in boc Psalmo dicta sunt, quae ipsi
non proprie Doniino , id cst capiti Etxdesi.-c f con-
gruere possuut , ad Ecclesiam refcreiula sunl. Tolus
enim Cbrislus hic loquilur, in quo sunt omnia meni-
bra ejus. »
(// lieg. cap. xxm , 1.) Hwc autem sunt vcrba no-
vissima, qux di.vil David filius Isai. Verba uovissima
David non finienda dicit , ped perficicnda, jion con-
siMnenda, sed qiweeunclis fidelibusperfectionis ple-
pjjLudjnem coufcraut.
( Vers. 2.) SpMtus Domini locutns e$l I" tu-per tne,
cl eermo ejus per liuguam ttieam. Spiritum Doniini,
Spiriluni Sanctuiti dicit : sermo Dei Cliristus F'bus
Dej accipitur, ipsc enim Cbrisui$ est Cliristus Dci
J*icob.
( l'crs. 0.) Pramarieatores autem quasi spinte evel-
tenlur universi. Praevaricatorcs Jud:ei , atquc h:ere-
Uci suut vclut spinaj de Ecclesia, qu;e esl terra vi-
ventium , avulsi , atque xlcrno iucendio conibHSti
peribunt.
*j (Vcrs. 8.) Hwc uomina fortium David : sedens
in cathcdra sapientissimus princeps inler Ircs, ipse est
quati lcncrrimus ligni vcrmictdus, qui oclingentos in-
terfceit impelu uno. i Non Gcsliaa , i ut quidam pu-
tant, scd ipse David cst diciusquasi tenerrimus ligni
vcrmicuius. <IVr t[iicni virtus siiiitil bellica, el modc-
sla viri tlcsignalur civilitas. Quia videlicet sicut ver-
miculus ligni tener quidem, etfragilis toto suo cor-
pore , nec non ct permodicus apparet , nihilominus
tarncn forlissimum ligni robur exeJens , consumit,
el cariosum reddit. Unre a lercndo ligna , lcrcdc-
nis nomen babet : sic ille affaliilis omuibus doini, el
quietus , alque liumilis vidcbatur, al in certamine
publioo robustnm sc , atquc inlolerabilem bostibus
cxhibeliat. > Absurdum nonest, uthi tres fortissimi,
" David , et Elcazar, et Samaa, intelliganttir Trinilas,
Deus Pater , ci Filius , et Spiritus sanctus : ad quo-
rum sequalitatem taeteri forlissiui) noa pervenerunt.
(Vcrs. 14, elc.) « ltemk ipseDavid in prxlio Philisti-
norum cum sitiens versaretur in bello , et aquam
qiuererct : Quis milii potum dabit, ait, de lactt, qui
rst in Bethleem ? Et ad portas erat iter cisternx :
ti David ' interfusus hus;ilii<, etcum niedia htssii-
b Vulgata : per me.
' UaiC compares ctun iis, quse tradidit Reda {<jna'-
stionc ;ij ti njunifesto perspieies Claudimn ea ex
prxclarissimn boc doctore excqiissc
i Jesbutnn Par. I, ix, II.
u lsidorus [cap. i, in lib. II Reg.] subsequaiiiu
inmiit.
' Intcrctusus lcgctiiiini arbitror.
;i!) CLALDIL TAURINEXSIS EPiSf.OPI 7*0
liaro cinxeranl scpia castrorum. ■ Pracciderant Ires A [Vcrs. 1(1, clc.) Ad lianc aqnam hauriendam ir-
viri niiiliiinilir.cm advcrsarionini
et liauscnint
aqnam de lacu, qui erat in Bethlcein , et obtulerunt
regi bibendam, sed rcx noluit bibere , el b profudit
illani Domino : dixitque , non conlingat mihi hoe
faccrc, ut sanguiinin virorum, r/ni abicrunl r, ex un -
mis UloTum bibam. \ icit ergo naturam , ut sitictis
non biberel, ct cxomplum i!e sc prxbuil , qno omnis
r-xercitus tolcrare silim disceret. Quodsi altius vclis
speciare, cl iotrospiccrc mystcrium, siticbal David,
non aquam quae esi in Belhleem , sed orinndum in
eadem Bethleem ox Yirgine Chrislum in spiritu
pr.Tvidenat. Ergo volebal bibere, non aquam llunii-
nis, sedlavacrum es laicrc Christi •' pluentcm : hoc
est, non aquarum sitiebat elemenlum, se.l sangni-
nem Chrisli : unde eliam non bibit aquain oblatam, r
seil Domino fndil signiflcans sitirc se Chrisli sacri-
ficium, non nalorae flucntem, sed illud sacrificium,
in qnoessct rcmissio peccatorum, illum sitirc fonlem
aelernum , non «jtt': periculis qnaereretur alienis, scd
pericula aliena delcret
« In hoe faeio c cogitandum summopcrc est, qnan-
tum ad inores hoininuni pertinet , ut qui se illieila
meminil commisissc , a qnibusrlam eliam licitis stu-
deat abstinere : quatinus pcr hoc conditori sno sa-
lisfaciat : ut qui commisit prohibita , i scmetipso
abscin lerc dcbcaleliam concessa, ci se rcprehendat
iu minimis, qui se mcniinit in maximis ' declinasse
(Exod. \\, 17) : Lcx certc vetcris tcsl.imentialicnam
itxorem concupisci prohibet, Regem vcro loriia
riipcrtml eatlra Philislinorum tres forles , Abisai
frater Joab, et Banaias filius Joiadae. (Vert. 20.) Iste
Banaias pcrcussil duos leones Moab , el ipsc desren-
dit , et percussit leoncm in media cislcrna diebus
nivis. > < Quonmdo sit factum, Josephus narral apcr-
lius : quod videlicet cisterna fucrit nimium profun-
da, qiue tcmporc hyemis cum essent omnia nivibus
plcna , ip-a quoquc nimio nivium aggeslu fucrit
coaequala, quam cum leo supcrveniens periculi ne-
scius incidisscl, ibidem conclusus grandi rugim cla-
marel : accurrebar.t bomines videre , quod esset, ct
dum cnm aiiis ad lale spcctaculum advenircl el Ba-
naias, dcsiluit slalim in cisiernani.cl aggressum mc-
diib in nivibus interfecit leonem. >
(Vers. 25, 24, etc.) Dehinc i lcxitur calologus viro-
rum fortium in (igura sanctorum , qui forlitmline
virlutum honi oporis , ct scienlke divinae Trinitalis
fulli, non lantiimmo !o se ipsos ah hoslibus maligt.is
defendunt, verum intirmosquoslibet proiegunt.
v Peccat posl h:or David populuni numerando :
praecipit enim David Joab, ut perambularel lolum
lsra'.l , (Vers. 2) ct affcrrcl numcrum populi : el
h.ec idco Scriptura dicit, (Vers. I) quod furor Domi-
ni ciepil irasci contra lsrael. ' i Quod in boc facto
aliud demonslrslur nisi quod sic pro qualitalibus
subdilorum disponuutur acla regenlium , ut saepe
pro malo gregis eliam vcre boni dclinqii.it vita pas-
toris? Illc enim , Deo altestanle, lauilatos , istc su-
pernoruni myslerioruro conscius David propbeta, tu-
jubere militibus , \ol dcsidcrare aquain , non pcrna- C more repiMitiiia- elalionis inflatiis popubim nume-
rando pcccavit, et tamcn vindtetam populus, David
pcccante , suscopit. Cur hoc?quia vidclicct seeun-
dum meritnm plebium disponuntur corda rcctorum
Justusvero judex peccantis vitium e\ ipsorumani-
madversiono corripuit , ex quoruin causa pcccavit,
sed quod ipsc, sua scilicet voluntatc superbiens , a
culpa alicnus non fuil, vindictam culp;e etiam ipso
suscepii. Nam irasarviens, qnae corporaliter populum
pertulit, rectorem quoque populi intimo cordisdolorc
prostravit. C^rtum vcroest, quod ila sibi invicem, el
rectorum merita connectanlur, el plebium , ul sarpe
ex culpa pastorum, delorior fiat vita plebiumetsarpe
ex merito plebium mutetur vila paslorum. Sei quia
reclorcs bahcnt judiccm siium, magna caulela subdilo-
liler vetat. El cuncti novimus, quod Davil concii
pisccniix mucrone transfixus, alienam conjugesn, et
appetivit, ei abstulit, eujus culpain digna g vulnera
sunl sccuta : ci malum quodperpetravil.perpoeni-
lentiic lamcnta correxil. Qui cum longc posl, conlra
bostiiim cuneos sedercl, aquam bibcrc de Bcthlce-
nus cislerna ox desiderio voluit, rujus clecti militcs
iuier calervas adversanlium roedias erumpentes ,
aquam qtiam rcx desideraverat , illaesi detulerunt.
Sedvir flagellis eruditus, semelipsum prolinus cum
periculo militum aquam desiderasse reprehendit ,
eamquo Domino fundens, libavit : sieut scriplum
est : libavit cam Domino. h In saerilicio qilippe
Domini cffiisa aqua conversa est , quoniam culpam
concupisceati.e mactavit per poenitontiani repre- " nimest, non lcmcre vttam judicare regentium. Nequu
enim frustra per scmeiipsum Dominus (Malth. xxi,
12) a?s numniulariorum fudii, et cathedras venden-
tium coltimhas everlit : nimirum significaiis , quia
per magistros quidcm vitam juJical plebium , sed
pcr semci'psum facta evaminat magistrorum : quatn-
bera infligit.
■> Edit., socrificium.
• Hsec docuilBeda ipiaest. -10.
i Noniv.illa ex Isidoro desumit Clattdius , sed ila
invcrlit, ac mutat, ut aliurn plane sensum ea ha-
beant. Vide capnt7 in lib. II Kog. Isidori.
v 11 Reg. cap. xxiv.
1 Subsequentia habes in Paterio [cap. 251 ideo-
que i ■; Gregorio, ex cujus comroenlariis in Joa. [lib.
xxv, num. 55] desumpsit Paterius.
beusionis susc. Qui ergo quondam concupiscorc
alienam conjugcra ncquaquam timuit, poslea etiam,
qno.l aquam concnpisset, expavit. Qui cnim se illi-
cita pcrpetrasse meminerat, contra scnietipsum jam
rigtdus, etiam a licitis abstinebat. »
■ Praceuerunl. Sel praestat nostri Codfcis lrotio.
b Perfudit, ut arbitror.
c Yulgata, et animarum penculuin h'<bani. Error
aliqnis hic incssc videtur
■' flucntem.
e Subsequentia ex Patcrio , ideoque cx Grcgorio
dcsumpsil Cbu lius. Vide obsecro Gr gurii homili nu
54, in Evangelia [iimn. lb'J.
' Eiiil. dtli/tiisse.
6 EJit. verbera. ScJ certe oaucro tuinera nou ver-
7il QL.ESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. — LIBER III. 729
vis eliam subdilorum vitia , qux a magistiis mo.'o A tur : eirursum qui subjecti sunl , rcctorum suorum
vel dissiiuulaiilur judicari, vel nequeunt , ejus pro-
cnl dubio judicio reservantur. Igitur, dum salva lide
res agilur, « virtus ex nierilo est, si quidquid prioris
est , toleratur. Debct laiiien bumiliter suggeri, si
forlasse valeat, quod displicet, emendari. Sed curaii-
dtim siiminopere cst, ne in superbiam transeat justi-
tiaj inordinata defensio ; ne dum reclitiido incaule
dirigitur, ipsa magistra rectitudinis liiimilitas amil-
latur ; ne eum sibi praiesse quisque despiciat, qucin
forlasse conlingil, ut iu aliqua actione reprchendat.
Contra hunc tumorem superbise subdiforum mens ad
cnstodiani humilitatis cdomalur : si innrmitas pro-
pria incessantcr attenditur . nain vires noslrasvera-
citer cxamiuari ncgligimus : et quia de nobis for-
acliones judicant : et si ipsos rcgiincu tencre conti-
geret, se potuisse agere niclius ptitaul. Lnde p!c-
rumque fit, ut rcctores miuus prudenter ca , quac
agcnda sunt, videan!, quia eorum oculos ipsa ncbula
clationis obscurat, ct nouunquam is qui subjectus
est, hoc cum prxialus fiierii , facial , quod ddduni
lieri subjeclus arguebat. El pro co , qnod illa, qtia;
judicaverat, perpetrat, salteui quia judicavit, eru-
bescat. Igitur sicnt praelalis curandum cst nceorum
corda sestimationc singulari sapientiae locus <■ supe-
rius extollat, iia subjeclis providendum est, ne sibi
reclorum facla displiceant. Si autcm magislrorum
vita jure repreliendilur, oporletut eos subditi eliam
cum displiccnt venereulur. Scd hoc est soleiler
lia » crcdimus, iJcircoeos, qui nobis pradati stint, B jntuendum, ne aut quem vencraii neccssc cst, irai-
districtc judicamus. Quo eniiu nosmetipsos miutis
agnoscinius, eo illos , quos reprehendere uilimur ,
plus videmus. Singula li.ec inala siinl , quae sajpe
a subditis in c pradaiis , sajpe a pnclatis in subdi-
lis coraniittunliir , quia et omnes subditos lii , qui
praesunt, minus quam ipsi sunt, sapientcs arbitran-
* Edit., virtttlis esl meritum.
b Edit., (ortiora.
tari appetas, ant quem imilari despicis, vencran
contemnas : subtilis eieuim via tcnenda est recn-
tudiuis, et humilitatis, ut sic reprehensihilia magi-
slrorum facta displiceant ; qualenus subdilorum mens
a servanda magisterii reverenlia non recedat. >
« Edit., prwtatos -
<• Edit., iupchur.
subditos.
INCIPILNT CAPITIJLA LIBRI III.
De seneetute David, el succcssioue Salomonis, et nuttii-
iie ejus.
De visionc, quaui vidit in Gabaon Salomon, ei sapfentia
ei collaia, ei judicin diurum mulicrutn.
De co, quod scriplum ■ sl , qund Salomon tria millia pa-
rabolas ediderit, et luerunt carmina ejus quinque u.illia ,
d sputaverilque a cedro usque ad hyssopiun.
(juomodo Hiram rex Salnmonem in operetempli juvent
Owt oprrarios Salomon in opere templi liabuerit.
De quo i.qiide lempluui sii faelnm.
Ouando, vel uiii ardJicaluni sil teuqilum.
Uujus iii«ri9urx> sil factum.
De feiiestris, el tabulis ejns per g.vnini.
De ascensn, et facluns iuedii, ac teriti taliernaculi.
lii parietes cedro, ae pavimeutum sitabieie intextum.
De dMiucla mensiira templi ipsius, et oraculi
lil omnis domus sit cedro vestila, el auro.
Ut altare oraculi cciiro , et au o-
De clierubin fai lura.
lil paries sciilplus, 1 1 pavimentam sitauro veslitum.
De ingressii oraculi, sive tcinpli.
De atnis doiiius Doiuiui.
(,'noi anuis lempluni sit xdiflcalum.
Ue Columuis areii
r De m n-e sereo.
De basilms decem, ei luter bus.
Quod iu regioue Jordanis facla sunl vass doiniis Do-
miiii.
De alt.ii 'i ulroque.
De rr.ciisis decein aurcis domus Domini.
De decetn catidelabns.
De cardiuibus osliorum , et perfectione domus Do-
niiui.
I bi veiierunt cuncli senes ex Israel acl rejjein salouio-
nero, el Hierusalein , el dclulerunt arcam de Siou : ct
iuleruni s.icerdotes aicani fcederis Domini in oracu'o tem
pli : et post h;ec diril , quod eminerenl vecles, appare-
renti|ue suinmitales eoruin foris •aiictuaiiiim anle oracu-
lum. Dicil etiam, quod uon essel abud iu arca teslamenli ,
nisi du:e talwUe lapidex , quas posucrat in ea Moyses m.
Oreb.
De nebula, qua? apparuit in domo Domiui.
De classe Sidomonis, atque Hiram , qus; ibat per aiinos
siugulos iu 0;Jiir deferre aurum , siniias, paios, ct l.giu
thvina.
'De throno Sslonionis, et abiuilaiitia argenti, el auri
Hierusalein.
D De casu Salouionis, el line nialoriin ejus.
1NCIPIT LIBER III.
{III Ileg. 1.) Sennit David, ungitttic|uc Salomon
in regem super omnemlsrael in Gihon, ut impleretur
:n illo illa promissio, qttx facta est ad David (II
lifij. vn, 5, 12, ir>) : Xoh tu (cdificabis mihi domum,
ted filius tuus, qui egredietur de utero tun. ln quo
quidem fulur.c rei imago facta csl, in eo cjuod leiti-
pluin aedificavit, et pacem habuil seciindiiin iiouicn
suuni. a i Salomon quippe interpretatur pacifieus, ac
pcr hoc illud vocabulum illi vcrissitne congruit, per
qncm nicdiatoieni c\ inimicis, acecpta rcmissione
» Desiimpta sunt suhsequenlia ex cnarralione
Augnstini in Psal. lxxi [numwo ipso primo].
pcccalorum rcconciliamur Dco. Eicnim ( Rom.
v, 10), eum iiiimiei essemui recuneiliali sumus Ueo
per morteni filii ejus, ideni ipsc est, illc pacificus,
B qui fccit Htraque unum, el midium parietem ma-
cerke solvcns, iiiimicitias in carne sua, legemque
mandalorum decrctis evacuans, ut tluos condcrel in
se : in umun novitm hominem faciens pacem. Et ve-
niens cvangelizavil pacem his, quilonge, etpacem his.
qui propc. Ipse in Evangclio dicit(/o. xiv,27) : pa-
ccm meam do vobis, pacem relinquo vobis. llis, ct
■ Eph. xi, li. Hiec exscribit Isidorus cap. 2 iii
III Reg.
CLAUDH TALKINENSIS EPISCOPI
TH
nliis mullis lcsiimoniis Dominus Cliristtis pacijicus \ lurbant, ut qiuc sul>leva!a immcnso niuncre cxultat,
ei»e monstralur. • Nam iit quod scdiftcavit teni-
|ilmit excellcfitissimum Domino, ct ibi Cbristum
signiticat, qui Kdiflcavil domnm Dr.o in ceclestibiis,
non de lignis, el Inpictibnn, sed dc hominihus san-
cliS) hor. cst Odelibus, quibus dieit Apostolus (I
Cor. ni, 17); templum enim DeisanctUm ett, auoil tslis
vos. »
TribtiS floinitilbus vocalum fuisse Salomonem,
Scripturic mariifcstissirae docent, pacificum id cst
Salonionem. Et Ididam , id est dileclnm Domini,
ct (Eccle. j, 1) Coeleth, id est Ecclcsiasten. Eccle-
sias-lcs antcmGrxco scrmone appellatur, qui ccelum,
id est Erciesiam congregat : quem nos mmcuparc
possumus concinnatorem, idestqui loquilur ail popu-
lum, et sefmo Sjus non spccialiier ad nniim, sed ad B
traivcrsos gencraliter dirigitur. Porro pacificus, cl
dileetus Dotnini ab eo quod iit regno ejus pax ftieril,
et cuin Ddniinus dilexcfit, appellatus est : nam et
psalmus rjtladragesimus quartus, et scpluagesimus
primus : Dilecti et pacifici titulo praenniantur, qui
taraetsi ad prophctiam Cbristi, et Ecclesiae pertinen-
ieS| fclicitalem, et vires Salamonis excedant, tamen
sccundum historiara, stipcr Salomonem Cnnsdripti
sunl.
(Cap. tii, tv.) Abiil ilaque Salomon in Gabaon, et
immolavit ibi bolocaustum Domino : ubi apparuit ei
Dorainus pcr noctem, ct examiivit deprecationem,
qtiam poslulavit, deditque ci sapieutiam et scientiam,
in taiilum ul nullus anle similis illi fueril, nec post il
etiam tcnlalionc pulsala, quid sit. invcniat. Sic lle-
lias, et visitatns dcMiper, sernione ciclos aperuii, et
tamcn probatus, subito inflrmus per deserta fu-
giens f, nintium mulierem cxpavit. Sic Paulus ad
tcrlium coclum B ducilur, paradisi penctrans se-
creta considerat, et tanien ad semelipsum rediens,
contra carnis bellum laborat (liom. vn, 21), legem
aliam inntembris susliiict, cnjns in se rebellionc fati-
gari.spiriluslegem dolet. Posthdonalionera ergoinu-
ncris, idcirco Deus hominem probat, qtiia et collato
munere sublevat, el abstracto paululum, ipstira sibi
bominem demonstrat. Quod eo usque procul duhio
patimur, quo delersa fundilus Iahe peccali, ad pro-
inissa; incorruplionis substantiam rcforniemiir.
» t In isto judicio Salomonis, ubi piiinum ha-
liuisse judicium inler duas muliercs de pietate cer-
tanles describitur, quarura in una dilcctio ardebal,
in altcra simulaiio subripiebat Christi figura fitii ;
tihi mulicr illa improba plebs scilieet synagogic vel
haereiicorum vere matris, hoc est Eeclesix Gliuna
appetebat : quera i non ut reservarct, sed rcvera
ut iiilerimeret, cupiebat: sed sicut gladio Salonio-
nis k dirimente, propri.c matris gemitti, iste verns
repertits cst parlus, i:a et spiritti Jcsu Chrisli do-
cenle, plerumque hi, qui a matre seducti, ct capti
sunterroie hasreiicorum, velsynagngce, iioiinunqiiain
mcrenlur pro senietipsis gementem recognoscere
Ecclcsiam tnalrem : unde salis, convenienterquo
.ipparet, hanc mulierem, hxrciiOorum, vel synago-
lura Sufrecturus sil. Po9t acceptam aulem divinittis ^ g* figurasse impictatem, quae et suos nequiter nu-
sapienliam, mox lurpiura niulierum causa dc judicio
tentatur. b t Ubl nolandtim, quod poslquam Domi-
nus erroris nostri lencbras liieis su:e cognilionis
illuslrat, inox tentationis aculeo, visitando probal,
quia ct acccndendo corda nostra ad virttites provc-
hit et reccdcndoconcnli tcntalione permittit. Sienim
post viitiitura riiuucfa, nulla tentatiorte c conCutc-
retur, hoc se jam halicre animtts ex se ipso gloriare-
tur. tlt ergo ea d fii ■mitas tlona liaheat, et infirml-
latem stiam liumilller agnoscnt, per accesstnn graii;e
aj alta sustollitur et pi-r rccessuln, qnid ex se ipso
sit, probalur. QuoJ bcnc nobis cx hiStoiia biijus
sacr.r lectlnnis irtnuittir. Qui.1 Saleilton, ct diVinitus
triendo, interimunt, et alienos, quousque perdanl,
illiciendo persuailent. Moraliter vero l in hac sen-
tentia, quid aliud per malriim lactantiiitn nomina,
nisi doclorum ordo? quid vero per cafum filios,
nisi disciptilorum pcrsona s gualiii? ISiiiit raagislri
nimirum vigilantes quidem scicnlia, sed vita dor-
niicnies, auditoreS stios. quos per vigilins pracdica-
tionis nutriunt, ibuii qund dicuiit, faCere negliguut,
per soniniiini torporis occidunt, et negligendo op-
primunt , quos alere verliOrum laclc viilehanlur.
Uinie plerumque, dmn ipsi rcprchcnstbiliter vivunt,
et habere discipuluS Vitse lalul .ihllis nequciint, alle-
nos sibi attrahere conantur, qualeiuis tlum honos sc
aeccpisse sapientiam, et lamen post arceplam eaiii- ^. habere scquaces oslPiultitil, apud judieia homlmim
dem sapientiam, nieretricum statim pulsaliis quae-
siione memoraltir. Mox enim, ut gratiain laiiue re-
velalionis acCepit , certamen ttirpiiim mulierum
perttilit : quia nirairum saepe cum mcntera noslram
concessis viriutibus respectus inlimac e claritatis
illuminat, hanc pfotimis cliam lubricx cogilationes
* SubseVfiienlla pono in Isidoro l&mtum itiVeni.
* Hxc qilJe lineolis pro more notavi, cx Palerio,
ideoque ex Gregorio Magno Claudius sumpsit. Vide,
obsecro, qua?. tradit ille lib. vui Moralium [num.
W. cap. 29, alias 17J.
c Edit., coiictililuret mOx : glOriatur.
4 Et firmitatis.
* Largitatis.
1 Vnam.
cxcnsent mala, quae agtint, et quasi pcr subdilomni
vftam, raortiferam tcganl negligentiam. Unde et il-
lic mulicr, qiue filiura exstinxit proprinm, qusesivil
alicnuni : scd lanien veram malreni Salomonis gla-
dius invenit, quia videlicel cujus fruclus vivai, vel
cujus inlercat, in cxtremo examine ira districli ju-
s Hapttts.
I» Dationem.
' Hactenus Palerius, Ideoquc Gregorius. Qure
subsequuntur, ex Isidoro didicit Claudius. Vide ca,).
iii libri lertii Reg. V. 17.
i In edit., nisi ut reservaret, 6ed male.
i Diripienle, sed boc quoque male.
i Uursus redit Paterius, seu Gregorius, num. 1G
et 17 lib. xxiii Moralium subsequcntia tradeue.
725 QILESTIONES XXX SUPEK
diiisdemonstrat. Ubici ilhidcst solcrter intuendum,
quod vivcns filius prius dividi praccipilur, nt soli
postmodum matri reddalur : qnia in hae vila quasi
partiri concedilur vit.i discipuli, dum ex illa non-
uunquaiu altcr apud Deum meritum, alter vero
apud homines laudem haheie pcrmillitur. Sed 1'alsa
uialer, eum, quem non gcnuit, occidi non metuil;
quia arrogantes magistri, ei caritatis ignari, si ple-
nissimum nonien laudis ex alienis discipulis conse-
qui ncqueunt, eoruni vilam crudcliter insequuntur.
Invidire enim face sticcensi, noluut aliis vivere, qnos
conspiciunt sc non possc possidere. Unde cl illic
pcrversa nnilier clamai («crs. 2<i) : nec meus sit, nec
istius. Ut enim diximus, quos sibi obsequi non vi-
dcnt, ad gloriam lemporaleni, eos aliis invident vi-
vcre per verilaiem. Vcra autcm mater satagit, ut
cjus filitis saltim apud exlrancam sil, ct vivat ; quia
cnncedunt veraec» magistri, ul ex corum discipulis
nlii quidom magislerii laudem habeanl; si tamen iu-
tegritatem vitse iidem discipuli non amittant, per
qu»2 pietatis viscera, hsec eadem vera mater aguo-
seitur, quiaomne magisterium in exaininc charitatis
approbaiur, et sola totum reciperc ineruit, qu;e
qnasi lolum (concessil) ccssit : quia fidcles prrepo-
siti pro eo quod ex bonis discipulis suis non soluui
aliis laudem non invident, scd ulililatcm eis ctiani
(profectus) proveclus exoranl ; ipsi ct integros, ct
vivenles filios recipiunl quando in supremo ex.v
inine ex eorum vita perfectre rctributionis gaudia
scquuntur :
« t Locutus est quoque Salomon tria millia parn-
bolas : et fuerunt carmina ejns b quinque miltia. Quid
ctiim per tria niillia parabolas, nisi plenitudo fidei
in lege, et Evangeliis a Chri^lo tradila dcsignatur?
qure dum tota mulliplicitcr per allegoriarum sensus
sub c mini6terio Trinilalis disseritur, quasi tria mil-
lia parabolre nuncupanlur. Carmina aulcm cjus
(piinque iuillia pro quinque scnsibus corporis intel-
ligunlnr, quos qui in diversis virtutibus bcne d gc-
rit, bealus cst, et pcr eos quasi quinque millia car-
mina Domino canit.'
(Vers. 33.) « Disputavit auleni Salomon a cedro
usque ad hyssopum. Cedri nomine celsitudo gloriae in
clectis accipitur : sicut el Prophela tcslatur dicens
(Psal. xci, 13) : Justus ut pahna florebii, ct sicut
cedru*, qntv esl in Libituo, multiplicabllur. Hyssopus
autem herha est humilis, saxo hrerens, ipia signalur
huniilitasChrisli. Redcmptor quippe noster a cedro
usque ad hyssopmn disputavil, quiaab allacxccllen-
lia ca'Iesiis gloria> usque ad carnis humilitatcm dc-
scendendo pervenit : si quidcm et cedri nomine pra-
\oruiu superba elalio designatur, sicut por David
dirilur (Psal. xxvm , !>) : Vox Domini confringcmis
cedros. A cedro ilaquc Christus usque ad hyssopum
» Cap. iv, 32. Subseqnentia perquire in lsidoro
librum III Itcgum commcntariis Uluslrante.
b Vulgatn, quinque et mille
" Mijsterio.
'' liegit.
e Eult. dhputatit. Pracfero lcctioncm co luis no-
LlliUOS IIEGUM. — LIBEK 111. 72'j
A " disputat, quia pravornm corda, ct luimilium judi-
cat. Supcr tiijiin aulem disputavit, dum iu cruce pc-
pendit. Tunc cnim in cedro, saeouli arrogantiam in-
clinavit, quani etiam ad byssopihumililateni, idcst
usquc ad crucis slultitiam, ac contcinplibilem lidein
deduxit. >
(Capvt v.) Scquitur f dehinc bistoria : i quando
Salomon aediiicalurns dotnuoi Domino, qua?sierit
auxilium abHiramrege Tyri, qui erat amicus D.i •
vid ouuii tcmpore, ci cum ipso quoque Salomone,
postquam regno potitus esl, paecm habcre jam coe-
pcrat, promplurnque mox Salomon ad adjuvandum sc,
ii! omnibns cjus invenerit animum, ita ut artifices
iili, cl ligna, el aurum, pront opus habebal, dedc-
rit . cujus beneficii gratia Salomon ci pcr annos
B singulos plurimos tritici, et olei choros in cibuiu <lo-
niui ejus dabat. Nulli uitcm dubitun, quod Salomon,
qui interprctatur pacificus, et ipso nomine, et sere-
nissimo regni sui statu ilium siguilicet, dc quo dixit
Isaias (ix, 7) : M ultiplicabilur ejus imperium, et pa-
cis non eril finis. Hiram vero, qui latiue dicilur i i-
vens exeetsc, credentes ex gcnlihus, ct vita siniu
ciiin !ide gloriosos figuraliter exprimii. Neque ali-
quid prohibet, quin Hiram, qui rex crat, regalique
polenlia Salomonem, id cst Pnci/icum iu sedilicio
domus Domini jnvabat, convcrsos ad lidcm B ipsos
rcriim Dominos typice denunliet, quorum opc constat
Ecclcsiam s.epe adjutam, ac nobiliter augmenlatam,
et coulra hrcreticos, schismaticos, et paganos prin-
cipalibus cioelam esse decretis. Pelil crgo Salomou
C
in opcre templi auxilium ab Iliram, quia cum ve-
niens in carnc Dominus, dileclam sihi doinum, vi-
delicct Ecclesiam, aedificnre disponeret, non de Ju-
dajis tnntummodo, verum cliam de gentibus, adjulo-
res opcris elegit, nam de utroquc populo ininistros
scrmonis assumpsit. Misit Hirara Salomoni praecisa
de Libano ligna cedrina, ct abicgna, quae in doino
Domini pcncrentur, quia convcrsa gcntiliias nnsit ad
Dominum viros quondam a<i srei iilum claros, secun:
dominice increpationis dc monle surc superbia* jam
dejectos et humilialos, qui ad normaui evangelicrje
verilatis instiluti, iu rcdificio Ecclcsix pro suo quis-
que merilo, vei lcraporc collocarcnlur.
« Misil rtiam arlificcs, quia convcrsos ad vcraiu
. sapicntiam philosophos, qui gratia crudilionis, popu-
lisquoque regendis jure proponercntur, Doinino gen-
tiliias obtulit, qualis ipsis apostolorum temporibus
Dionysius Arcopagita, qualis deinccps doclor snavis-
simus, ct forlissimus niarlyr Cypririnus, aliiquc
quamplurimi. Hisit aurum : quod iu radcin pcne si-
gnificalione aceipitur. Quia niinirum viros sapien-
lia, ct ingcnio pracclaros h oslendil, pro qnibus cun-
clis oblalioiiilius gentilitas a Domino dona cxspeclat
gralirc ccelestis : trilicum videlicet vcrbi Dei , ct
stri, nam dcinceps habel judicat.
1 Qu;c sequunlur lincolis pro more uotala, in
Rabano eliam sunl.
B Earum rerum.
^ Kortasse leeendum csi obiulit.
7-27
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI
oleum charitatis, atque unciionis, ci illuininaiioiiis \ cerdotes eligendi, sed de onmi sunl Ecclesia qux-
Spirilus sancti. Convenil aple rebus Ecclesix , quol
auxilium sancli operis flagitans : ait ad lliram Sulo-
mon (/// Reg. v, C) : Prcecipe genti , ul praicidat
mihi ccdros de Libano, et servi mei sint cum scrvis
luis. Servi quippe Iliram, qui pnrcidubaut cedros
Salonioni ile I.ibano, doctorcs sunt elecli de genli-
bus, quorura officii esl eos, qui in niuiido boc, re-
bus et gloria lxtabanlur, a superbix fastu corrigendo
slenicre, alquead obscquium sui redeniptoris eorura
vota transferre. Ctim quibus videlicct servis, cranl
cl scrvi Salomonis , ac pariter mcmoralo insta-
hanl operi , quia primi doctorcs ex geniibtts ne-
ccssc babebant ipsorum Apostoloruin, qui a Doniino
didiccrant, eruditione in verbo fidei inslitui : ne si
rendi, qui xdiflcare domum Domini, vel excmplo
suo, vel dicto sufliciant : et ubicunque inventi fue-
rint, mox in officium doctoruni absque ulla perso-
narum acceplione promovcndi, talcsque, cum ad
erudiendos infldeles, ab|ue in collcgium Ecclesix
vocandos onlinanliir, quasi ad cedcndas in Libaro
inaterias templi, viri slrenui, atque elccti miltun-
lur. IM quidem numerus triginta millium, quo iidem
lignorum cxsorcs ccnscbanlur, potestadeoruin figu-
ram apte referri, qui in fidc sanclx Trinilalis sunt
perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Veruin,
quia triginta millia ita erant ordinali, ul dcna inil-
lia per menses singulos operi sanclo instarent, ma-
gis denarii numeri sacranieulum perpeudere dcbe-
absquc magislris docere incipcrcnt, magislri exisle- *» mus. Dena namqiie inillia virorum de Israel ad cx-
denda ligna in opus domus Domini millunlur, quia
quicuiique doctores, atquc insipientium cruditores
sunt ordinandi, decem prxcepla legis pcr oninia ct
ipsi observare, el audiloribus salis dcbent obscr-
vanda monstr.irc ; sed et prxmia in ccelis fulura,
qux denario solent figurari, el ipsi sperare, et audi-
loribus suisspcranda scmper debent intimare. Terni
autcmmenses, quorum distantia singulis crat ligno-
rum cxsoribusimposita, perfcclionem trium virtu-
tura cvangelicaruin typicc dcnunliant, cleemosynx
videlicetorationis, ct jejunii. » & llarum fecit mentio-
nem, qux non ad liominuni osienlalioncm, sed ad
solam inlerni inspectoris gloriam csscnt facienda,
alioquin a fructn xlernitalis vacua mancrcnl. Qui-
rcnt erroris. Idcirco ctenim Salomon servos llirain
cxdere sibi voluit ligna dc I.ibano, quia doctiorcs
erant servis suis ad cxdcnduui. Sed idcirco eliam
scrvos suos aimililer adesse voluil, ut ostendcret
cxdenlibus, cujus mensurx ligna fieri dcberent. Cu-
jus rei figiira in promptu est, quia niinirum Apostoli
ccrtius verbum Evang< lii, quod a Domino audicre,
noverunt. Sed gcntilcs ab errore Iiberati a atquc ad
»critaiem Evangelii transformali, mclius ipsos gen-
lium crrores noverant : el quo cerlius noverunt, et
arlificiosius hos expugnare, atque evacuare didicc-
niiit. i b Paulus quidem sacramentum Evangelii,
quoJ per rcvclationcm didicerat, melius novit ; sed
Dionysius melius rcvincere potcrat falsa etbnicorum
ilogmala, quorum cum erroribus syllogismos a pue- " l>us verbis apcrte docuit omncs virtutum fructus,
10, el argumenta cuncta noverat. Cui sensui con-
vcnil apte quo.l sequilur (Cap. vi, vers. C) : Scis
fuim, quod non est in popnlo meo vir, qui noverit cm-
ilere ligna sicul Sidonii. Non enim erat in populo
Jjdxorum, ubi Dominus corpo.aliler prxscns doce-
bat, ullus viromm, qui lain docte nossel errores
rcfellcre genlilium, quani ipsi ad lidem conversi
«iM)ii!i's, ct ex gentibus facti Christiani. Sidonii
namque cl Tyrii, quia gentilium fuerunt populi.me-
rilo figura gentium accipiuntur. Quod aulem servos
S.ilomon noster in hoc opus miserit, in sequcntibus
mysiico sermone designatur, cum dicilur (vers. 15
el 14) : Elegit Salomon operarios de omni Isracl :
his tribus quasi ramis dc una charitatis radice pro-
dciinlibus insinuari. « Per eleemosynam namquecom-
prchendunliir omnia, qux ad dileclioncm proximi
explenda bcnivole in fratres operamur : per oratio-
nem oinnia, quibus pcr inlcrnam cnmpunctionem
nostro conditori conjungimur. Per jejunium oinnia
quibus nos a contagione viliorum, et illecebris sx-
culi obscrvamus, ut lib^ra inenle, et corpore caslo
dilectioni valcamus inhxrere scmper, et nostri con-
diloris, ct proximi. El isli suul tres menses opera-
rionim tcmpli. Mam quia mensis plenitudine die-
niiu lunaris circuli perficilur, pcr illum plenitudo
virtiilis cujusque spiritualis ostenditur, in qua raens
« et erat indictio triginta mitlia virorum, miltebatque D fidelium a Domino (iiiotidiana illustralione quasi luna
evt in Libanum, decem miltia per mcnscs singulos vi- a so'c respicitur. »
eissim, ita ut duobus esscnt in domibus suis. < Ubi
primo nolandum qnod nou fruslra Salomon opcr.i-
rios de onmi Israel elcgit; neque erat ulla portio
populi, de qua non digni lanlo 0|>erc viri assiunc-
rentur. Quia nimirum non de uua slirpe Aaron sa-
« Additur vel convcrsi, qux in Rabano ipso cx-
stantquidera, sed decst vox liberati. Eam si vult,
deleat lector.
b Hactenus Rabanus : reliqua, a quibus lineolx
absunt in tantummodo Claudio rcperi , secuto scili-
cel morem, quem alil i his verbis exposuit : non-
nulla etiam, ut mihi visum est, infra illorum locutio-
nem, mea sludui conjungere verba, qua utramque
expositionem absque scissione conjungerent . [In epi-
>' Unus vcro mensis, quo ligna ad opus teinpli
cxdcbani, eleemosyna esl, id est opus misericordix,
qux erga salutcm proximi, ut iu unitatem sanctx
Ecclcsix bene proficiendo perveniat, doccndo, casli-
gando, tcmporalia commoda impendcndo, vitx
slol. ad Calat.]
'' Rursus redit Rabanus.
'' Qux notata non invcuis, a vulgalis Rabaui
excmplaribus absunt. An quia ea Claudius de. suo
inseruit : an potius quia operariorum negligcntia ea
abslulit ? Judicavcrit lector.
* Hxc non exslanl in vul§atis Rabani operibus.
Cur id evenerii, lectori dijudicandum relinquo.
729 QILLSTIONES XXX SUPER
cxcnipla monstran.lo, laboramus. Duo autem reliqui
menses, quibus in domibus suis manere, ac snis ne-
cessitatilius sunt vacare, permissi, oralio est, el je-
junium, quibus prxterea ea, qua» crga necessitatem
fratrum foris operamur, nostrx salutis proprie cu-
rain inlus conversa a.l Dominum menle, gcrimus.
Etquoniam illi solmn perfectevcl sux, vcl fraternx
salutis curain gerunt, i|ui se intuitionc divinx gra-
ii;e bumiliter subdnnt, reete scquitur {Vers. II) :
« Et Adoniram erat super hujuseemodi indiclioite.
Adoniram namque, qui latine diciiur ; Dominus
meus excelsus, quem mclius, quani ipsuui, quemno-
minc imitatur insinuat, Dominum videliccl Salvato-
rem? El tunc Adoniram operariis tompli prxponi-
tur, ulsua provisione rile ordinet, quibus meiisilms
singuli ad operandum cxeant, quilius deimo ad cn
randum domum suam redeant, cum Dominus, et
Salvalor noslcr nientcs sanelorum praedicatorum
sua familiariirs illuslralionc informat, ad disccrncn-
dum, quando oportcat, xdificnndi Ecelcsiam opus
inire ; pr;e;lieando, velalia pielalis ollicij prxstumlo,
el qiiamlo rursuin conveniat a I snain ipsorum con-
scientiam examinandam, quasi ad inspiciendam do-
mum snam, reverli, et liane oralionibus, ac jejiiniis
superno inspeetore, ac visitatorc dignain reddere. >
(Wis. 13 et 10.) Fucrnnl itaque Salomoni septua-
ginta miltia eorum, </tii onrra porlttbant, et octoginta
tnillia latomorum in monle, absque prtepositis, qui
prtveranl sinijulis operibns, nnmero trium milliv.m
treceniorum pracipicntivm popuh, ct his, qui facie-
banl opus, elc. « a Lalomos dicunl lapidum cxsores.
I.lem aiiieni lapidum cxsorcs, qiiod ei lignorum cx-
sores figuralc dcsignal : hoc est sanclos prxdicato-
res, qui mentcs insipicntium de laliore vcrbi Dei
exercent, eosque ab ea, in qua nati suul, lurpitu-
dine, ac deformitate transmutare conlcndunt : ac
regularitei' instilulos uniiati lidelium, xdificio vide-
licet domus Dei, aplos reddcre curanl. Quod autem
etligna, et lapidcs in monle cedunlur, et cxsa, ac
praeparata utraque materia, ad montes domus
Domini transfertur, patet sensus ; quia omnes homi-
nes in monte superbix nali sunuis : quia de prxva-
ricalione primi bominis, quam superbia fccii, origi-
ncm carnis traximus. Quicunque gratia Dei prxor-
dinaii suinus ad vitam, exci liiuur catechizando, et
sacramenta fidei pereipiemlo, de mouic superbixin
iiionlem domus Domini Iransferimur, «]ui eruii de
poicstate tenebrarum, ad arcem virlutum, qux est
in unilate sanctx Eeclcsi:e, pcrveiiimus. Nolandum
autcm, quod iidem operarii ila erant dislriluiti, ul
pars in monte lapides cederent, pars item onera por-
tarent. Divcrsa sunt namque dona spirilus, et qui-
dam majoreui direndi , ac protervos arguendi eon-
LIBUOS REGUM. — LIIiER III. 73:)
A stantiam liabeut, quidam iuitiorcs ad consolandos
pusillanimes , ct infirmos sublevandos existunt, qui-
dam utriusque virtutis muncre prxditi ad opus Do-
mini conveniunt, quales lieri voluit cos, dc quibus
loqiiitur Apostolus diceiis c : Corripile inquictos, con-
solamini pusiUanimes, suscipile in/irmos, pcilienlcs
estote titt omnes (1 Thess. v, li). Prxposili auleiii,
qui prxcrant singulis operibus, ip^i sutil sacrx con-
ditores Scripturx, querura magisterio in omnibus
erudiinur, quomo.lo b inscios docere, et contcm-
ptorcs corripere : ((.'«/. vi, 2) qnomoJo nos iu-
vieein oncra nosira porlare, m implcamus legcin
Qnisti, convenial. >
•' Qiianlo nulcm quisque [ilus iusustcntandisproxi-
morum necessitatibus, sive in casiigandis eorum cr-
** raiibus laborat, lanto cerliora in fuliiro prxmia, vel
quietis animaruin post nioriem, vel bcalx corporum
immorlalitatis d exspcctnl, c « Unde rccte prxfati
opcrarii scptuaginta milli.i, ct octoginla miHia esse
perbibentur. Septuagmta millia videlicct proplcr
sabbatismum animaruni ( scptimus cniin dn.s in
Sab! alnm, id est requiem consecrauis cst). Octo-
ginta millia propier spem rcsurrectionis, quan octava
die (id est posl Salibaltim) in Douiino prxcessit, ct
iu nobis quoque octava die, similiter, et octavj
;elale fulitra spcratur. Prxposili aulein erant tria
millia liecenti, propter liilem nimirum sauctx Tri-
nilalis, quam sancla nol;is eloqtiia prxdicanl. Quo.l
vcro pro trilnis millibus Ircccnlis jtra-positis in libio
_ Paralipomenon(// Pnr. n, I8),lriamilliasexcenlisunl
scripli.ad eanidcm prorsussublimium virorum perfe-
clionem respicit. Nam quia in scnario numcro f Do-
niiiuis mundi ornatum complevit, recte in eo perfc-
cta bonorum solcnt opera Ggurari. El quia sar.cu
Seriplura euni fide vcrilatis, opera justiliac docci
habenda, rccte prxpositi opcniin tcmpli tii.i niillia,
et sexcenti fuisse perhibentur. Nec prxtereundum,
quod hxc septuaginta, el ocloginla millia porlan-
liuni onera et latomoruui ciiui prxposilis suis, non
fuerunt de Isracl, sed de proselytis, id est advenis,
qui morabaiiturinlereos. Scriptum namque esl in li-
bro Paralipomenon (// l'ur. n, 17) : Numeravit igitur
Salomon omnes viros proselytos, quierant in lerrals-
rael, postdinumerationem,quam tiiuumeravii Davidpa
j) ter ejus : et iuvenii sunl centum qninquaginta millia, et
tria millia scxcenti, fecitque s cos septuaginta millia 1/111
Itumeris onera portabani, e c. Proselyti aiilem voca-
banlur Grxce, qui ex aliis nationibus progeniti, in
fulem et consorliura populi Dei accipla circumci-
sione Iraiisierunt. Fueriini ilaque operarii domus
Domini de liliis Isracl, liieriinl ile proselylis, fue-
rtint de geiitibus. De filiis videlicet Israel, iriginla
millia, qui ad prxcidendos de Liliuno cedros missi
» Rtirsus Rabanus occiirrit, quem docentcm ha-
bps, duni lineolas invenies.
■* tliiiores, sed prxstat nostra Icctio.
c Qu;e lineolis carent a Rabano edito absunt.
d Deesse videlurposi" judicium extrcmum, aut aliud
pjiismodi. Quomodo locutiones ill.e, qtue uuictem
niortuis tribuunt, accipiendx sint, ilocct Muratoriua
iu lilno, quem «V Slalu morluornm inscripsit.
e Herfit rursus Babanus.
f Deesl in editis \ox Dominus, quam tamcn sensus
exposcit.
6 Rabanus, et editio vulgata ex cis,
;:.l CLAUDH TALKLNENSIS EPISCOPI T5J
sriut : de proscij lis isii, de quibus nunc lucuii sumus, \ auleinlapi lesnon solum cxmenlarii Salomonis.sedci
lapidum cxsores. De gcnlibus, Ilirain ipse, et servi
ejus, qui cum servis Saloiiionis ligna cacdebant de
Libano. Oinne iyilur liomiiium gcnus, per quos sedi-
licanda erat Ecclesia, 111 xdificio tenqili prsecessil :
Judaei namque, proselyti. ct gentiles conversi ad
veritatem Evangelii unam, eamdemque Cliristi Ec-
clesiam, sivc rectc vivemlo, sive eliam docendo con-
slruunt.
( Yers. 27.) « Pra'cepilqtte rex, xtt tdtlerenl lapides
grantles pretiosos in fundamentum templi, el quadra-
rent eos. Fundamenium templi luilliiiu esi aliud my-
siice intelligendum, quam illud, quod ostendit Apo-
slolus dicens (/ Cor. m, II) : Fundnmentum enim
aiud nemo polest ponere, pnvter id, quod potilum
casmentarii Uiram, quia ex ulroque populo fuerunt
nonnulli, qui ipsoruin quoque doclorum sublimium,
iraodoctoresexisterent, >d ctquasi quadranlcseosad
sublevandum domus Domini sedificium pararent. No-
queenimsoli Jeremiasetlsaias, ctcvteriextircumci-
sioiieprophetx.veruraeiiambcalusJobcumfiliissuis,
qui erant de geiilibus, maximam \it.r, sive patienii:c
formam, doclrinx salutaris pr.econia scquentis ajvi
docloribus ministrarunl : quo abjcclis verbis, acti-
bus, cogitationiims supervacuis, ad porlandum onus
sanctae Ecclesisc digni, et apti invcnii sunt.
e Porro Ciblii prwparaverunl ligna et tapides ad
ailificandamdomiim. «Gildosesl civitas in Syria Phc-
nicix, a quo Giblii sunt vocati, cujus meminit Ezc-
est, Cltristus Jesus. Qui propterea rerte fundamen- •■ cbicl dicens (xxxvn, 8) : Sapientcs ttti, Tyrc, faclt
liun domus Domini polesl vocari, quia sicut ait Pe-
trus (Act. iv, 12) : .Yoh cst atiud sub coelo datum
hominibus nomen, in quo oporleat nos salras fieri. Iu
quod luiidamcntuni lapides grandes, et pretiosi po-
nuiitur, cum pracipui factis, ac sanclitale viri fami-
liari menlis sanctitale suo adharent conditori ; ut
quo firmius in illo spcm suam ponunt, co fortius
aliorum viiam dirigere, (quod esl laliliiilincm por-
laie) sufiiciaut. Lapi.les ergo, qui in fundamenlum
lempli aJ porlanJum a?dificium omiic poncbantur,
proprie siiiil propbetie, cl apostoli, qui verbum et
sacramenta verilatis, sive visihiliter, sive invisiiii-
liter, ab ipsa Dei sapientia pcrceperunt > » Unde cl
nobis, qui eorum vilam, sive doctrinam sludeuiiis,
sttnt gubcrntitores tui. Sencs Ciblii, et prudentes ejut.
Pio quo in llebnco continelur : Cobel, sive Cebal,
quoj intcrprctalurtii/^ntciis, sive determinans. Quod
vocabulum aptc convenit eis qui corda hominum
ad asdificium spiritale, qnod ex virlutibus auinuc
consliuilur, paranl : sic etenim solum suos audito-
res fidciu, ct opera juslilia: sufliciuol doccre , dum
ipsi prius sacris paginis edocti, diligenter, qua» sit
fides leiienda, qno virtulum callc incedendum, certa
difiinitione vcritalis didiccnmt. Nam frustra sibi of-
ficium docloris usurpai, qui discretionem eatholicx
lidei ignorat, neque sancluarium Domino, sed rui-
nam siiii jcdificanl, qui docere alios regulam, quam
ipsi noii didicerunt, conantur. In aedificando ergo
pio noslro modulo imilari, fundatos dicit Apostolus (.' domum I> imini primo sunt ligna.et lapidesca? lendi
(Eph. u, 20) : super fttndainentum apostolorum et
prophettirum. Sed el gencraliler quicimque, et 13-
dcliter ipsi Domino adhacrere, et impositas sibi fra-
irum necessitates forliter fcrre didiccrunt, bi pos-
sunl lapidibus grandibus , ac prctiosis indicari.
i b Qui I ene lapidesprimo quadraii, acsic in lunda-
mento poni jubcntur : quadratum namquc oiiiiic ,
quocunque verlitur, stare fixum consucvit. Cui ni-
iniruin figurx corda assimilanlur eleclorum, quse ila
in fidei lirmitatc consistere didiccrunt, ut nulla oc-
currentium reruin adversitate, nec ijisa etiam morle
a sua rectituuine possint stalu declinari. » c Quales
lidelieet doclores Eeclcsia, non solum de Judxa ,
vcrum eiiam de genlibus per plures suscepit. Undc
de moule, quia cos, quos in fide veritatis institueie
quxrimus, piimo necesse est, ut abremmliaie dia-
bolo, ac de sorte primx prxvaricalionis, in qea nati
sumus, doccamns rcnasccndo erai, deinde quxrendi
suiit lapides pretiosi, el grandes, atque in fimda-
nientum tcnipli poncndi, ul nieminerimns, ahdieata
conversalione priori, corum in omnibus vitam, mo-
rcsque inspicere.cosque nostris audiloribus imilaiidos
proponere, qitos per virtulem humiliiatis specialiter
Domino adhaereie noverimus. > f Quos invincibili
menlisslabililale.quasi quadralosquodammodo, at-
queadomnestenlationumincursus, immohilcsperdu-
rare conspicimus.quos prctiosos, et gramles meiito,
ac faina comperimus. Post fundanicnlum vero tali-
bcne delapidibus bujus mundi grandioribus pretiosis D bus, ac lantis lapidibus composiium, xditicanda cst
c! qnadratis subdilur :
(Vcrs. 18.) « Qttos dolaverunt camentarii SuIgiiio-
nis, et cwmentarii Iliram. Dolantur namque lapides
pretiosi, ciim elccli quiquc proecedeiilium sanctorum
instructionc, ctinstanlia, quidquid in se habent no-
xiuniet inane, rclinquunt, alquc anle conspectum sui
conditoris solam insitx justili.c rcgulam, qaasi sta-
bilein quadralurx formani ostenduni. Doiaverunt
doiiuis Domiiii, prxparalis diligeniius lignis, ac la-
pidibus, ac decenti ordinc collocalis. Qux olim dc
piisco suo situ K (vcl radice) foeiant abslraela, quia
post prima fidei rudimenta, post collocata in nobis
juxta exemplum subiimium virorum fundamenla bu-
mililalis '■• « addendus cst in allum parics operum
bonorum, quasi supcr impositis sibi inviccm ordini-
bus lapidum (Psil. ixwiii, 8) ad ambutandum , ac
• Qu.e lincolis notata non sunt, a Raliano absunt.
b H.ec rursiis Kahani veiba sunt.
r Qa;e nolata non sunt, iu edito (labani non le-
giiulur.
d Desuiit lucc qnoque in Rabano.
c En itcrum Rr.banus.
1 Qikc liueolis carent, in Ila! ano uon exstant.
s Verl a ha'c : vet radice aliam leclionem indi-
tanl ; noliii t.inien demcre. Dctuat, si vull, Lector.
ii Subscqucnlia iu liabano repcrics.
753 QU.ESTIONES XXX SUPER
proficiciidurrt de virlv.Cs in virtutem. Vel cerle lapides
linulameiui giandes pretiosi, etquadrali, primi snni,
iii supra diximus.Ecclesiarum magistri (£p/».n,20),
qui ab ipsoDomino verbum audieruntsalulis. Snper-
positiautem onlines lapidum, sivc ligiioruin, sequen-
tessuoqtioqnc tempore sacerdotes, quorum vcl pra>
dicaiione, ac ministerio f.ilirica crescit Ecclesirc, vel
(ornaiur) ordinalar virtutibus- Quales nutem colore
fuerint lapides, quibus factum cst templum, in libvo
Paralipomenoit apcrie declaratum esi, dicente David
ail Salomonem, cum ei impcnsas lempli, et quye pa-
ravcrat, ostenderet (/ Par. xxix, 2) : Omnem pre-
tioiiim lapidem, et marmor parium abundatltissime
prwparavi. Marmor autein parium inarmor eatldi-
dumdicitui', qualeeadem insula gignere consuevit. i
» Unde poela de illa (Virg. 111 JEa.) :
Olearnn, niveamqne t*aron, sparsasrrtie per s?i|ii<>r
Cjrjlada, seU crehri legiuius freta concila ventis.
Mvea ergo Paron dicilur, eo quod candidissimi ge-
neris mannor mittal. » Kstauicm una de Cycladibus
iusulis, quo videlicel lapide lemplum fuisse faclum
Joscphu* insinuat dinens : Elevavit itaque lemplum
usque ad cameram ex lapide albo constructum : >' »/-
titudo (uit viginti quinque cubilornm, ei certtum. Nec
myslerii sensus in abdilo est; cuivis etecim palct,
qiiia marmor candidum, cx quo doinus Doniini con-
Btrucla est, mundam clcctorum actionem, siinul et
eoiiscieiili.ini ab omiii narvo corruplionis casligalam
designat, (|iialcs esse voluit sapicns ille architt.cliis
eos, qiios super fuiidamcnlum Cbristi locabat, lapi-
des prcliosos, auro argentoque redimitos (// Cor.
vn, 1) : Cliarissimi , inquit, mundemus nos ab oiiini
inquinamenlo earnis, el spirilus , pei/icientcs sanciifi-
cationem in limore Dei. » c j42dificimii in superioro
bujus volii.i.inis parle hahes a beato Beda exposi-
tuni '<.
(Criji. viii, I, ('/ // Par. v, 2.) Veuerunt cuncii se-
ncs ex Isracl ad regem Salomonem in Jerusalem, m
dtferrent arcam fcederis Domini de civilale Duvid, id
est de Sion, ei lulerunl saccrdotes aream [xderis It -
miiti, llitulcruntque cam in locum sitain in oraculo
templi in saucla saiiclorum snblus ulas ehcrubin : si-
quidcm cherubin expandebant alas suas sttpcr locutn
arcar, protegebantque arcam, ct vcctcs ejus desupcr.
Cnmque eminerenl vecles, appaicrcnlquc summtules
eorum [oris saiictuarium anle oracnlum, non appare-
bant nltra extrinsecus : qui el {iwm.nl ibi usque in
prasentem dicm. t lloc nianifestius in Paralipomciion
volmnine scribitur (Ibid., rers. 9) : « Vectium, in-
ijuit, quibus portabant arcam, quia pautulum lungit)-
res cranl, copita parebant ctnleoraculum. Si vcro quis
paululum fuisset extrinsecus, eos viderc non polerant.
Ubi nolunduin, quia et si capita vectium acccdenli-
" Quae lineolis carcnt, Kabanus miniine liabet.
b Edilus Rabanus : altitudo fu.il sexaginta cubilorum,
' Uactenu3 etiam Rabauus.
d Pluiima omiititcodcx noslcr, qure habet vulga-
Uis Eiichcrius ex ISeda dcsumpta ; ad quem quideni
idem codex Lecioiem allegat. Ilie aliijua cefte-de-
sunl, qua; nolanttu in serii: capituni.
LIUUOS RECUM.
LIUEH III.
A bus propius, ac diligentius intnentibus apparebant
antc oraculum, non tamcn fieri potcrat, ul ipsa eo-
iuin eajvita ante oraculum emincrent, quia nimirtim
nccesse crat, ut clanso oraculo, ct appenso ante oslia
velo, ipsi quoque vectes loti ctini arca, et cherubiu
abderentur interius; quod lieri non polerat, si |iro-
mincntes ulierius vecles producendis a I claudendum
ostiis locum non darenl. Quorum posilioncm ve-
ctiuin Scriptura non sine causa, sed niagni intuilu
sacramenti lam diligcnter expcdire curavit : con-
stat eiiim, quod domus lempli exlerior, peregrinan-
tein in terris Ecclesiam : sancta sanctorum auieni
internam snpernre jialrix felicitatem designal. Iicm
illata in sancta sanctorum arca, assiimplam Cbristi
hiimililatcm, et intra veliiin regia1 ccelestis indu
" ciam : vectcs vero, quibus eadcm arca poriahatur,
prjcdicatores "erbi, \>er quos ipsc mundo innoiuit,
lypice denuntiant. ' Apparebant enim summitatcs
vectium foris anle oraculum non seinpcr, sed cum
ossia ejus lcm oraculi apcriri cont.ngcrel, ucquc boc
omnibus, sed iis solummodo, qni propius acccdentes
attentius ca, qux intus eranl, satagcbant intticri,
Ipsa autem arca, qualis et quomodo csset posita
(solis iis) soluni cis, qui oraculum intrassent, videre
licebat, qtiia nullus sanctoruin adhuc vita pnsitus,
lainelsi miiltmn in allitudine sc menlis attollens,
sed soli illius patrise cives gloriain inihi sui Hedem-
ptoris (plene) plane contiientiir. Suui et vecles cum
arca in oraculo reconditi, quia absconditi sunlciiam
iiune perfecti quique eleeii, qni nos pracesserunl de
mundo in abdito .vultus D,i, a conlurbittione honii-
nun:, quoruin tamcn siimmilates vcciiuin nnnnun-
qiiam aperlo oraculo his, qui appropiaot, visunlur :
cum perfectioribus quibusque, atquc oculum sui cor-
dis loia intentione purificantibus, divina gratia ali-
quid extremum de supernorum civium gaudio con-
lcmplan.Ium donavcrit. Qu.e nimirum contcmplalio
bis, qiii paulo longius recesscrunl, niinime coucedi-
lur, quia quanta exterius nienie vaga reinanent,
tanlo miiius, qure sint interuii gamiia, vident. i
(Ve.rs. 10.) Deinde scquitur : In arca autem non
crul aliud, nisi duw lubttltv lapidetr, quas pusuera! in
ea MotjSes in Oreb, quuutio pepigil [ccdus Dominus
eum jiiiis Israel, cum egrcderenlur de lerra .Eatjpti.
., Quieri |>otest quomodo liic dicat quod iu arca non
esset alnid, nisi dnac taliuhe tcslimonii, cuin apostn-
lus Paulus, magistcr gentium in fidc et verilalr, lle-
br.cis, id cst filiis Isr.iel, scribat diccus (Hebr. i\, 2):
Taberiiaculum enim factnm esl priiuum, in qtto erant
candelubra, el mensa, el proposilio panum, qua' diei-
tur sancta. Post velamentum aulem secundnm, laber-
nueulum, quod dicilur sattcta sanctorum : aureum
habens ikuributuni, et urcam iesiamenli circumlectam
1 Beda cap. seu qiixstionc I ! qua? sequunlur li-
neolis notaia tradil. Rahanus h.ei pariter hahet.
■ Nonniilla, qu.e vulgalis liedo:, el Rabaui lilnis
leguniur, praleniiiilil hic Claudius. An «jiiia partnn
iilonea iis, qiuc sihi Cxplicanda pioposucral? judi-
caverit Leclor.
735 CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI 736
ex omni parlc auro, i/i qua eral uina tiurea habens A Posl perfcclum ouilio opus domus Domilli cl lon-
m orationem Salonionis(//i Reg. ix,3),eldivinaad
manna, el virga Aaron, qutv frontiuerul , ct tabultr te
stamenti. Ecce t^ste Aposlolo didicimus, quod et ista
ibidera fuerunl : non cnim ausos e»t aliud eis scri-
bcre,nisiquodcertumtcncbantilli : omniahxc inipsa
:irca fuisse, scd non plenius apparcl, quando intro-
missx ibidem sint : excepio quod in libro Numeri
scriptum est (.\um. xvn, !) ct 10) : Protulit Motjses
omnes virgas de conspeclu Domini ad cunctos (itios
Isruel : videruntqne , et reccperunl singuli viryas
sttas. Dixitque Dominns ad Moijsen, refcr virgam
Anron iii tabernaculHtn testimonii, ul servelur ibi m
signum rebellium filiorum Israet : ct quiescant quere-
Uc eorum a me, ne moriantur. Dcnique et <lo niaiina,
itain Exodo scriptum cst (E.rorf. xvi, 33, 34) : Dixit-
eumoracula lacta inter cxlera refert Scriptura (Ibid.
II, 20) quod classem navium fcceritrex Salomon in
Asyongabcr. Asyongaber portus esl maris llubri
(JYtoit. xxxiii, 3.ri) et fuit triccsima prima mansio filio-
riiui Isracl, quando profecti sunt de ^Egypto : ipso
eliam loco post (/// /(■;/. xxn,49) classisJosaphat, ut
Scriplura testatur, vi tempestalis attrila est. Classis
sniil uavigia maris : classis ctiam dicta navium
multitudo.
(//>irf.ix,27,28.) Postbxc ilerum rcfert Scriptura,
quod venerhlt servi lliraiu cuin servis Saloiiionisin
cisdem navibus in Ophir, suuiptiimqnu iude auruin
quadringentorum viginli talenloram delulerunt ud
<7iit' Moyses ad Aaron, stmte vas itnttm, et miite ibi li regem Salomonem in Jerusalem. Ophir, unde, sicul
man, quantum polest captre Gomor, cl repone cortim
Domino nd senanttnm in gencrutioncs vcslras, sicttt
prtvcepil Domintts Moysi. Posuitque iititd Auron in
tabernaculo reservandum. Erai autem in arca urna
aurea habcns nianna, quia in homiiic Christo iia';i-
lat (Coloss ii, 9) omnis pleniludo divinitatis corpora-
tiler. Krat aulcin virga Aaron, quse excisa denuo
flioruerai, qnia (Joan. v, 22, 27, 29, 50, etc.) po-
testas onmis judicandi penes eum e*t, oni ju:iiciiiin
in humililalc passionis videbatur csse snbl .tcin.
Erant cl tabulx tcstamenti, qnia in illosunt (Coloss.
iii, 3) omnes thesuuri sapientia; el scicnlitv tibscon-
diti. Adhxrcbant ei veeles, quibus portabalur, quia
doclores, qui quondam laborabant iu veilio Chrisli,
uunc prxsenli visione gaudent glorix Cbristi : qno.l *
cuim uniis corumdcm dixil [Philip. i, 23) : Capio
dissolvi, et cum Cliristo essc, de omnibus utique sni
operis consorlibus intclligendum reliquil.
(Cap. viu, 10.) Faclum est ciim exisscnt sucerdotes
de sunctuario, nebula implevil domum Domini . ct
iioii poterant sacerdoles stare ct minislrare propter nc-
bulam : impteverat cnim gloria Domini domum Ilo-
«iini. a t Gloria Domini inteliigilur Cbrislus, cujus
fide repletus est uuivcrsus mundus. De qua gloria
(Sum. xiv, 19, 20, ctc.) cum pro adorato \itulo Do
iuiiium dcprecarctur Moyscs, utparceret populo pec-
calori, respondit Domiiius : Propilius cro illis, ve-
ritmlamen vivo ego, ct vivit nomen meiim, quia impie-
bilur glorta mea Ginnis tcrra. Et scptiiagesimus pri-
mus psalmus canit (ecrs. 19) : Implcbiiur gloria ejus
ommsterra.Undectangeli clainabant pastoribus (Lt«c.
n, 14) : Ctoria in excelsis Dco, cl in tcrra pax hominibus
bowrroluniatis. Quod autem nebula implevit ilomnm
Domini, et non poierant sacerdotes minislrare proptcr
ncbulam, lr.ec scntentia superbos Jiidxortmi ponlili-
ees ac doctores insinuat, qui dum Nativitatis Cbristi
sacmmenla mvestigare despiciunt , debitum fi.lei
sux niinisteriiini per erroris nebulam perdiderunt.
lta enim corum mentcsinlidelitalis caligo replevit, ui
exigeotibus propriis nicritis, non agnoscant cultum
credulitatis. i
jam diximus, aurum afferebaturSalomoni, fuitunus
dc posteris (Gcn. x, 2."i, 29) Ilel er oomine Ophir, cx
cnjns stirpe vciiienlcs a fluvio Cophen.c usque ad
regionem Indix, qux vocatur Ilieria, eos babitasse
refcrt Joscphus, a q1 o el regio ipsa tale vocabuluni
cst consccula. Unde scpluagiiita interpretcs dcrivalo
v< cabulo iion Ophir, sed Opkira traustulerunt.
(/// Reg. cdp. x, 1.) Sed el regina Saba audiiti
faoia Satomonis, in nomine Domini venil lenlare euin
in tuniymatibws.
Sicilt enim b;vc regina venit a finibus lcri;c, id est
Imlia, ut quidam dicunt, audire sapienliam Salo-
monis, ila venit Ecclesia post uuilta sxctila ad Rc-
demptorem, el crudilorem suuin, ut de stultiiia
crroris, doctrinam perciperct veritatis. Hxcesl illa
regina, dequaad Doiuinumdicitur(Pc. xi.iv, 10; :Asti-
tit reginaa dextris tnis, in vestitu deuuralo eircumami-
cta variciuic, i J esl diversarum circumdata preiioso de-
core virlultim : lucc etiam orouium credcnlium ma-
tcr est, qux natos aii inortem, regenerat ad salutcm :
pcr quam Christus plus restiaiit. in gratia, quam pe-
riit in natura : et Adx transgressoris degenerem
prolem iu adoptionem divinx paternitatis assumpsit,
et de paradiso cxhxrcditatis, ceeli reddidit cives.
Hax post synagogain quideni vocata, sed aule syna-
gogani promissa. Hxc. enim jam in primo iioinine
prxfignrala est. Nam sicut ex Ada' lalere fabricata
cst Eva : ita ex Chrisli corpore, et rulnere redem-
pla crc\it Ecclcsia.
(Cap. x, vers. 2.) Ingrcssa regina Sabu ierusulem
cum tnitito comitatu, ci diritiis, cum camelis portami-
bus armnata , et aurum infiitilum nimis, ct tjeuimas
prctiosas, venil ad Salomonem, cl locula est ei tini-
versa quv iiabebal in corde suo.
Ergo in ligura regina: luijus, Ecclcsia venil e\
gentilius, ct linibus lerra imponens lincm ciipidila-
til)ii--,viiiis(picierrciiis,aiidiresapieiitiamSalomonis,
idcst viripacilici DoniininostriJesu Christi (Eph. n,
I i) qui fecit utraque uniiin solvens inimicitias intcr
Deum, el homiiicni in carne sua. Venit post vclercs
et profauas superstiiioncs audire. et disecrc dc fidci
" Q<ix seqimntur, illustrantque locum luinc, dcsumpia sunt prorsus ev capile 2 Isidori in librum 111
Rcgum.
W QU.LSTIOXES XXX SUPEP. LIBKOS REGUM. - LIBEK III. 7D8
iihirninalione, eljudicio fuliiro : ile anim:e imnior- ,V opcra lua, quam rumor, quem audivi. Cum crgo pev-
laiitate, de spe
resurreclionis, el gloria. Venil ergo
in Jerusalem r.um ranllo comilatu : iil est, non jam
cum una tantum gentc Judxorum, sicut prius syna-
goga solos habuit Ilehneos, sed tolius mundi genti-
lius, divcrsisquo, nalionibus. Venit ergo exliibens
munera digna Clnisto, aurum, ct gcmmas pretiosas,
et boe camelis portantibus aromala, id cst ex gen-
tili populo venientibus, qui fuerant prius vitiorum
rucdiiate distorti, et inalorum onere curvi, ac pecca-
torum pravitate deformes. Cum hls lanquam mune-
ribiis reginn hajc ingredilur ad paeificmn regciu
Clirislum, exhibens sccum aromala lidei, aurum pu-
ritatis, inccnsum pretiosum, splendoresque gennna-
liini, morum sciliect insignia, ornamenta virlutum.
venil li.ee, sive Ecclesia, she quxquc anima saucla
in ailcrnam Jcrusalcm, iil rsi visioncm pacis, et in-
gressa fuerit beatara rcqiiicm, et gloriam coclcstium
promissornm, multo [ilura, rt magnificcnliora per-
spiciet, quam ei sunt iu liae terra per sacra eloquia,
per prophetas alqne apostolos nunliata. Nunc enim
tanquam inspeculum inamigmate : tunc aulem oculis
Silis vidcbit : id est (acic ud fuciem (I Cor.xni, 12). Cuni,
inquam, unaquasquc anima li.lelis, et sancia in illo
saeculoplenabonorum operumfruclibus.divinisfueril
prsescntata conspeclibus, exbibens in se, imo se ip-
satf xeniiiin Deosuo.proferensdigna coelo,et valilura
coclum multiplicia munera, gcmmas miscricordix,
juslitia:inargarilasdiversorumornamenta merilorum,
(III Rcg.\,1,ei JI Par. w, I.) Et locula est ei uni- B idestaromatacompunctionis.etsuaveolentisbalsama
versa, qiur habebat in eorde sito : M est aperuil ei cor
suiiin, manifestavit ei oecuUam conscientiam suam in
confessione , et pcenitudine prxcedentium dcliclo-
ruin, Vidcamus quid agat b:ec regina.
(V. i ) Yidens autem regina Saba omnem sapienliam
Salomonis, ct domum quam adificaverat, et cibus
mensai ejus, el kolucauslu, qum offerebat in domum
Domini, non habebut ullra spiritum.
Quid cral ratiunis, ut prxpolens regina domuni ,
expens.i.-.. ct cibos regios lanlo opere miraretur?
Ergo hoc iu loco aliqua majora nos oportct inqui-
rerc. Vidit ergo Ecclesia ex gcntibus congregata sa-
pienliam Cbristi, id e^t post carnalia instiluta geiiii-
lium, post hiiinanani, et animalcm doctrinam phi-
caslitalis profercns, sicul di\i, aurum inliiiitum ni-
mis, id csi integrum in se reconsignans pio inxsti-
mabile prctium Redemplori, spiriiu.ilibus cordis, et
corporis oblationibus pl cilura, ut possit coelestium
mirabilibus inscrta, vocem propheti x exsultalionis
assumeie (/'sd/. lxv, 15) : Ir.lroibo domum tuamin
hotocauslis. Tiinc beala et illustris anima inler stu-
peudas remuncratoris sui consiiluta divitias, ineffa-
hilibus regiu.e bujus verbis uti ad Deum poterit di-
cens : Vcnis est sermo, quem audivi in tcrra mea su-
per sermonibus inis. Mnjura sunt opera tua, quam ru-
mcr, quem uudivi. lloc esi dicerc : o Domine, de
(libulalionil us meis magna quidein sperare prai-
siimpsi : sed majorem percepi vcniam. Manifesla ,
losophorum, accepil iulelleclum salutis, et vitge, C quam cerno, dulcedinis magnitudinem, cogitationis
inspexii spiiituali.t mirabilia bonorum, agnovit ve-
nim fabiicaiorein cirli ae lerra», ct potcntissimum
liumani gcneris conditorcm. De eujus sapienlia dici-
lur(Si,'p. xi, 21) -.Omnia in mensttra , ct ponderc, ei nu-
mero constiluisli. Viditei domum quara sedificavcrat,
id est, incarnationcm hominis assumpti. Dequa domo
dicil Aposlolus (Coloss.lt, ftj ; In quo habital omnis
plenitudu ilMuilalis corporaliter. Viditel cibos Salo-
mor.is, videlicet illos, dc quibus dicebat (Jo. iv,
34) : Meus cibus est, ut faeiam voluntatem patris ejus,
qr.i me misit. Cibus Clirisli cst salus nostra, reficilur
coelcstibus cpulis, profectibus nostris. Cibus ejus su-
mus, dum aequisiti ab Ecclcsia, in lnembra ejus,
corpusque transimus : vel cibus cjus altaris sacra-
me* sensum superat exspoclalionis efleclus. « Et re-
vera id, quod paral Deus diligentibus se, !ide non
comprchcndilur, spe non attingilur, charilatc non
capiiur, dcsidcria, et vota transgreditur, acquiri po-
tcsl, oestiinari non potesl. VideLit hoino merita sua
insuspicabili retributioiiiim largitalc succrescere ,
habebit de perceplione fructum, non babebit de sa-
tietate fastidium.
Fccit etiam rex Salomon tlironum de cborc gran-
dem, et vestivit eum auro fulvo nimis, qui liabebat sex
gradus, el tummitns tlironi rotunda eratinpartcposte-
riori. Thronus eburneus ajteroam judieis potcstalem
auvo divinitatisfulgentein, quam hI>ominicushomo a
Palre accepit, figmam gestassenon duhium est. Sex
menta cceleslia, dcquibus dieitur (Ps. lxxvii, 2i, D gradus hujus throni omnem creaturam visihilem et
elJoan. vi,50, ctc.) : Panem cceti dedil cis, ponem un-
gelorum mandncavit homo. Viuit et holoeausta ejtis :
orationcm sine dubio, supplicationumque mysteria ; et
obslupuit. Ibi vidil inTstimabilesdivitiasDomini sui.
( V. G el subs.) Di.xitqve ad regem : Verus est sermo,
quem audieram in lerra mea,super sermonibus tuis, tt
supcr sapicntia lua : et nun credebam narrantibus ; domc
ipsa icni, ct vidi oculis meis, ctprobavi, quod mediapars
nuntiata mihi non fnisset. Majora sunt sapientia , el
« Remunerationis prclium. Sie vulgatus Euebc-
rius.
h Locutiohaec per se Nesloriana est : scd mitefieri
il!.; potest a 1 euni modum, quo niiteflunt nonnubc
Palrum locutiones htijus similcs, ijeo liberiores,
inrisibilcm, quoe sex diebus faeta cst, et Clnisto Do-
mino a Patre subjecta lypice demonstrabaut. Quod
aittem ipse thromis in posteriorem stti paitem ro-
tiindus csse describitur, boc procul dubio dalur iniel-
ligi, quia prxsens mundus, qui per mctas temporum
Volvitur, in sua cxtremitate a Domino sit judicandus.
At vero duodecim lenneuli per sex gradus bini stan-
tcs, sanrtorum apostoloruni significant potestatem ,
quibus dictum est a Domino (Matth. xix, 28) . Se-
quia anlc exorluni Ncstoiii errorcm prolatx. Ca;te-
rum ex iis [nisi fallimur] est locutionihus, qu;e iu
Claudio reprehensse sunt, isque non teuieie iVstorii
asseclis annutneratus.
(.I..UDII TAURINENSIS LPISCOIM
710
debitis supcr dttodecim scrtVj judicantes duodccim tri- \ culo simul, et uno lempore oslenditui'. Nam bono
hus hrael.
Post aliquanla iterum refert Scriplura (vers. 27) :
Quod fecit Salomon, ut ianla c^sct abundanlia ar-
genti in Jerusalem, quanta lapidum. Ha?c locutio iro-
|iica, non propria est : tale cst quale in Genesi legi-
mus, ulii (il\il Deus ad Abraham (xm, lfi) : Faciam
semen luum quasi pulverem ierrce. Quod ea locutione
dictum est, quam Graci vocant hyperbolera : qua:
utique tropica, non propria est : (iuem lamen n:o-
(liiin, ut cxteris tropis uii solcre Scripturam, nullus
(|iii eam diilieit, ambigit. Iste autem tropus, id est,
motius loculionis lit, quando iil quod dicilur, longe
est amplius quam quod eo dicto significatur. Quis
enim non vidcat, quod erat incomparabililer aniplior
iilius, bonos Ecclesiac, maio autem illios, maJos Ec-
rlesix signifieatos puto, tauquam in unilatc are:e. Kie
iu illo uno homine bonos in granis, malos in paleis,
aut rerle in utiiiate iinms segetis bonos in trilico,
malos in € zizania. >
(Cnp. xi, 29.) Faetum est igitur in tempore illn,
ul Uieroboam tgrederetur de Hierusalcm, et inveniret
eum Aliius Silvnitcs proplieta in via, opcrius paltio
novo : eritnt atitcm ihto tantum in agro. Apprehcn-
densquc Ahius pallittm smtm novum, quo operlus erut,
scidil in duodecim partes, e! uit ad llieroboam : Tolle
tibi deccm scissttras, Itirc euim dirit Dominus Deus
Israel : Ecce ego scindam regniim de manu Salomo-
nis, et dabo tibi deeem tribus : porro ttna iribus re-
lapklum numerus, quam argenti pondus in civitate B manebit ei propter senum meum Darid, et al>a tribus
Jcrusalem?
(Cap. XI.) liex aulem Salomon amavit mulieres
alienigenas mullas : ftliam quoque Pharaonis,et Moa-
hitidas, et Ammonitidas, ldumwas, et Sidvnias, el
llctluvas : de gentibus, super quibus dixit Dominus
liliir. Israel, non ingrcdiamini ad etts : ncque de illis
ingredientur ad vcstras : certissime enim avertent
corda vestra , ut scquamini deos earum. His itaquc
coputatus est Salvmvn ardentissima amcre, [uerunt-
que ei uxores qtttisi rcgintv septingenlai, et concubinx
trecentce, et averlerunt mulieres cor ejus. Ammonendi
sunt quibus hoc sseculum prospcratur, qui uullis ad-
versilalibus hujus inundi feriunlur, quod Saloraon
post acccplam sapientiam, usque ad idolatriara eeci-
propter Hierusalem, quam elegi cx omnitms tribubus
Israel.
d « Illud vero, qiiod post morlem Salomonis de
cem tribus a lemplo sepataue sunl, ct duae relicla?,
satis indicat, quod de tola ipsa gentc Aposiolus ait
(Rom. xi, £>) : Ueliquiiv pcr elec.ioncm sidvee facltv
sunt. i
Quod veio nnilas paliii prophctte in daodecim
partes seissa esl, ex quibus seissuris Uieroboam de-
ceni accepit, boc figurasse vidctur, qnod coneordia
Ecclesix ab lixrelicis conscissa, ipsi magistri erro-
ris, a quibus unilas divisa cst, plebem in deeeni tan-
quam errorcs a catholicis dividunt, et tyrannice sil.-i
subditam dctinent.
disse describitur, quia niliil in hoc mundo, prius- *"■ Post mulla alia refert Scriptura libri Hcgmn, el di-
quam caderel, adversilatis habuisse memoratur, sed
concessam sapientiam funditus deseruit : eo quod
eum nulla saliem minima tribulaiionis disciplina
eustodivit, nisi poslquani Deumdeseruit, el se a Deo
dcserlum esse cognovil. " « Jam vero dc casteris
operibus ejus qutd dicam? Euiii vehemenier arguit
sanela Scriptura, atque condemnat, et niliil dc poe-
nitentia ejus, vel in eum indulgentia Dei, omnino
commemorat. Nec prorsus occurrit, inter b poste-
riora ejus male gcsla, quod sallim in allegoria boni
aliquid significcnt : hinc ejus flcnda submersio; nisi
forte quis dicat mulicres alienigenas, quarum ainorc
cit (Hom. xi, it) : lieliqua autcm verborum Satomonis,
cl omnia, quiv fccit , el sapientia ejus : ccce universa
scripta sintl in libro vcrhorum dierum Salomonis.
In libro Paralipomenon, quem GraM.-o vocabulo ta-
liter nnncupamus, quem nosLatine preeleritorum pos-
sunius dicere, ila dc Salomone scriptum est (// I'ar.
ix, 29) : Rcliqua vero operitm Salomonis primorum, cl
novissimorum scripta sitnt in verbis Natltaa pro-
pliettv, ct in tibris Ahitv Silonitis : in visione quoque
Addo videntis eontra llieroboam. Hos libros hodic
nusqnam, nequc apud ipsos Hebraeos inveniri posse
asseverant ; sicnt ncc libnim Bellornm Domini ,
deceptns cst, significassc eleclas Ecctcsias de genti- eujns in libro Numcrnrum mcniio est (xxi,li):
bus. Possetenim forlasse hotf non absurde intelligi . » ncque librum Juslorum (Jos. x, 13) : oeque car-
mina Salomonis : ncque dispulalioncs cjtis sapicnlis-
si iIIjc proplcr Salomonem desererent deos suos , et
colerent Deum ejus. Cuin vero ii;s«- propter illas of-
fendit Deum suum, el coluit deos carum, non est
quid indc boiii conjici possit; nec tamcn nihil arl>i-
Irandum cst boni aliquid significarc potuisse, sed
inalum; ajiparct enim in persoua hujus Salomonis
inira excellentia, eL subvcrsio terribilis. Quod igilur
in iiio diversis lcmporibus exslilit, prius boiiura , ct
posterius malum, Ikic in Ecclesia in isto adhuc sa>
n ILec perquirc <ar>. C Isidori in III Iteguin . in
aii. G )>ide
' Habani in
h Edit., occurril, quitl saltem in ullegoria.
o Edit., zizuniis.
<* Pesumpta smit ha:c e\ rap. 7. lsidori in
simas de ligooruiu nalura, herbammque omnmm,
itemque jnnientorum, volucrum, leptiliuni, ct pi-
scium, vcl quod jam *'\ libro vcrba dicrttm proluli-
inus, nbi dicil : Iteliqua vero opera Salomouis prio-
runi, ei novissimorum scripta sunt in vcrbis Nuthoii
Propliettr, in libris Ahitr Silonitis, in visioue qu-oque
Addo videntis contra Hieroboam filiuM Nathan, ei
oiulia bujusmodi voJuraina, qu* Saipliua quidein
III Ri-g. ; ei foilasse cliam stiliscquentia « enfiem
Isidoro desumpta sunt; scd periil porro, nisi falli-
mijr, reliqua pare Commentariorum Isidori, qu-u liic
aliegatur.
Til QL.ESTIONES XXX SUPER LUJROS REGIM. — LIBER IV. 7<2
probat sed liodie constat non e?se. Vaslala namquc A sumpla esl, ex qtia, pauci qui minc in sancla Scri-
a Chal..a?is JuJaea, etiam Lililiutlieca antiquitus con- piura continentur libri, poslmoiluni Ezrac pontilicis
grcgata inler alias provincix opes hostili igne con- et propheta: sunt industria rcslaurati.
INCIPIUNT CAPITULA LlJJRl iV.
Dc prophcla Domini, qni vonit ad Hierolioanri in Beth-
leel, ot pscndopropheta, qui euui decepit, propter quod
el morluiis esl.
I>i> Achali rcge, et Ilipzabel nxore ejns.
De llierico oedilicaiione , quain fecil Aehiel de ltc-
Ihnl.
Du llelia, et virlutibus ejns.
De inorle lilii mulieris viduse , quem suscitavii H liss.
De manifestalione Helia: ad Acliali , ct S.icerdolilius
idolortun, el aliare quod evsiruxil Helias, e( igne a Ueo
rcisso, nec nou el largitalo pluviae. ,,
De nequilia Jeyabel adversus Heliam, et fuga pjus. "
De adveulu eji.s ad monieiii Dei Oteb.
Dc egrpssione eins in Damascum, et unctione Asahel
regis iu Syria : el II eu hlii [\anisi regis super Israel, et
Hcliseo prophela post se. in Israel.
De po. ijuod scri|itum cst: lloc facianl ntilti dii, el hoc
ndtlanl, si suffice il pnlois Snmarta puijillus, universi no-
puU, 17111 sequitur tne.
De visione Micheae prophelse, ubi vi it Dominum se-
dcutem super soliuui excelsum : ei lueudacio falsoruin
|irophetarum.
De iikii te Acliab, el stirressione filii ejus.
Dc duolms quinquageuariis cum nuhlibus suis ignc
ronibiisiis.
De confabulatione HeliK cum Eli^co, el raptu ad cce-
lum.
De Heliseo, ulii Hierico seriles, et malignas aqujsra-
navii.
I)c parvulis ab eo miledictis, et ab ir sis deyoralis.
De muliere, mjm (ilii a credilore dlri[ iebanlur, sed
per Heliseuin liberati sunl.
De viro, el mulieie, ipii irauseunie Jlelisco frequeuler
iu domo sua enm re, ipieuaut.
De siirrectioue pucri , ubi per servum suum baculnin
iuisu, el mortuus 11011 revixil.
De eniliiidalinuc Na niaii S y r i a lepra su3.
De ferro :i lignn exilieiiti, 11 in profundo demerso. et
consilio regis Syrise, ut compi "heie.leret Heliseum.
De lainu, quae laela esl iu Samaria obsiileniibus Assy-
ri's, quando capul as'ni ocingiuta argenteis vendebalur.
De unclione regis Jo.is hln Azarige, quein Joia.Jas puu-
lifex eo.isliiuit regem, el operibus pjus.
I e Ani.i-.ia regcJuda, qui pereussil Kd»ni iu vallc Pa-
linarum.
De liicroboam rege brael, qui rcsliluil lermiuos is-
rael.
De his, qui in Samariain a rege Assyrioriiin adducti
sunl.
De Ezech a rege Jnda, el Senacliarib rege Assvrinriiin,
et blaspliemia ilapsaces, aique perctissioue exercitusSe-
nacharib.
De segritudine regis Lzicliia>, et ipiinilerim additis
aiiuis.
De divitiis ejns Cluldaeis morbo jaclant &■ osiensis ".
Dc Manassc , el malilia ejus.
De. Josia rege, et Cbolua t> prophetissa , cl operibus
ejus.
De N.ibnchodi.nosor, et exerciiu ejus, ct malo rrp,um
Jmla, 1 ropler quod uadita csl Ilierusaleui 111 niami Chat-
daiorum ad vastandum.
a An aliquid hic deest
<; t' Vtilg. Holdam.
INCIPIT TEXT
Posl divisionein rcgni Israel iuter Roboam , et
Ilieroboam , postquam lecessil Israel a dmiio David,
sequittir Scriptura, et dicit (/// Reg. xn, 20) : 0 Fa-
clum cst autcm cum auditsel omnh Israel, qtwd rc-
vcrsus essel Ilieroboum, miserunl, ct cocuaruni eum,
congregatoque ccctu conslitueruui eum regem super
Isracl. !> < Non est ' titique diibilaiidimi voiuntali
IVi, qui in cwlo, et in terra omniu ijuiccuiique toluit,
fecit, et qui etiam illa, qn:e faluia sunt, fecit, liuma-
nas volunlates non posseresisteie, ntio minus faciat
ipse, quod vult, et cum vult, a nisi forte, ttt ex mtil-
tis, isia de Hieroboam suflkiat, quamlo Deus voluit
ci propter peeeatum Saloinonis regnum dare. Sic
crat in potestale Israelitarum subdere se memorato
regi, sive non subderc : quod uiiquc in eorum eral D
nositum voluntale, ui ctiam Deo valerent resisteie.
Qui lamcii lioe non fecit, nisi per ipsorum lioinimim
^oluntates, sioc duliio LaLens humanorum cordium,
» Ex. boc loco coiiF.lat multo diversam abea, qtiam
iiunc servamus, librorum Regum fuisse olim propo-
Sitam divisionem. Claudius eiiim IV liegum Lie in-
eipit, qnando quidem p.os hxc babcmus versiculo 20
capilis xii Hbri 111 Regiuri. Oportet tamen, dum
Cl.iiiilitim edimus, eani divisiouem relincre, quam
ille proposuit.
11 Ista ad mngnam paitem invenies cap. li, alias
nmn. 'i'i, lilni (lc Correptione, et tiralia.
>' Ivlit., itcipic.
a Atigustinus lixc babct : 1 Nisi fort'', ut ex mul-
l S LIBRI IV.
quo placerct inclinandorum omuipotentissimam po-
testalcm. e Sic eigo ctim voluerit reges in lerra
Dcus constituere, magis habei in poleslate volunla-
tes hominum, qiiam ijisi suas. 1
(Cap. 1j.) Deinde refcrt Scriptura, quod venerit
Prophela de Jmla in Betbcl ad Hicroboam regem sa-
crilegum, oLjurgare eum propler sacrilegia idolo-
rum, qua fecerat, nndc avertit lilios Israel a Doiiiino'
Deo patrum stiorum, jussusqtie est, ibi 11011 niandu-
care, ncque bibcre : qui, pro eo quo.l deceptus est a
psettdo-proplieta, et inoLediens fuit verbo Domini, a
leone in via interenipttis est. r c Quid est Lomo cu-
jusliLcl sil meiiti, si conditoris sui ptoleclione dese-
ratur? qua; niniirum prolectic minus uccessaiia cre-
ditur, si sempci habeatur. Sed utiliter plerumque
subtrahitur, ul sibimetipsi homo, b quia sine ilia
niliil sit. ostcndalur. Manus igitur Domini aliquando
nos nohis per adversa insinuat, qua? etiani nescienlcs
lis aliqtia commemoreni , quando Deus volnil Sauli
Regnum dare , sic erat in pnle.state Israelitaiimi
subdere se memorato viro, sive non subdere, > elc.
ILec noniiiliil immulavit Clati.lius, ul Jcroboam ap-
plicaret, quod de S.iule dixerat Augustinus.
c Nonnulla hic ab Atigusiino inseruntur , qu.ie
oiiiisit Claudius, ulpoie rei siue niiiiiinc opportun.i.
1 Hiec pcrquirc in Ptiterio, ideoqtie in tiregorio
Magno, cujus lilirum xxm Moralium consiile [nuin.
.'•0 et 54].
5 Id e;l quod. Edit. quatn.
nos in |> ospcris portal, quia deslituii dum cadere
incipimtis, el lamcn adjuti retincmur, et doctrina
ftl, quod in lapsum trepidaviinus, el cuslodia, quod
ni siutu permancamus. Ncmo ergo se alicujus virtu-
lis astimet, eliani curn <i«i(! forliter ■ potcrit : quia
si divina proleclio descrit, ihi rcpentc encrviter
obruitur, <ii>i se valenlcr starc b glorialur. Quid est
enira qnod vir Dci contra altarc Samariae ;«1 prophe-
tandum directus, prxsenlc rcge auctdritalem libene
vot is cxercuil, ejusderaque regis exlensuin hrachium
in c rigorem mirabililer asirinxit, quod lamen mox
misericorditcr saluli rcslituil? Cujus in doinum in-
vitalus comedere noluit, qui ne iii via comedcrel,
proliibilionis domiuica: praecepta servavit, qui lamcn
in eadeni via, ct scduclus comedil, el pastus inleriit.
Qua in re, qui<! sublili considcratione colligimus :
qiii.l, ut ita dixeriin , fbrmidandum suspicamur, nisi
quod forsitan apud scmclipsum lacilus, el pro prae-
eepiis dominicis rcgcm se contempsissc d gloriatus,
;il> interna raox soliditate quassalus esl. El indc in
opere culpa surripuil, undc gloria in cordc * s«r-
repsil. Un.!e falsis prophetse vcrbis deceptus disce-
ret, quia ncqiiaquam proprix forlitudinis fucrit,
quod ad regis verba rcslitisset. Pene aule.m ex ejus
ore morlis sentcnliam acccpil, cnjus scduclione vitse
prxceplo dcviavit, «t indc paenam veracitcr adsu-
meret , «nile negiigcnler culpam adraisisset. Se-
quilur :
(xni, 21.) < IIwc ' dicil Domimts , quia inobe-
diens (nistiori Domini, et mm cuslodisli inuiidutum,
qnod pra:ce) ii tibi Domiuus Deus luus, et reversus
cs, fl comedisti panem , cl bibisli aquam in ioco, in
ijuo pra-cepil tibi nc comeder.es. panem, neque bibcrcs
aquam , non inferetur cadaver twtm in sepulcro pa-
trum tuorum , el reliqua.
< Qsianli lia^e peena pcndenda sii, si secundum
Cvangclium cogitcmus, ulji post corpus occisum ni-
lnl meluendum esse didicimus, nc membra 6 cxani-
inata patiantur, ncc poena dicenda esl. Si autem bu-
manum erga s«:«« carnem cnnsidereioiis affcctura,
potuit inde tcrreri, vel contristari vivus, quod sen-
surus non erat morluus. Lt baec erat pcena, quo-
niam dolebal animus, id <le suo corporc futurum,
quamvis ciini Geret, non tlolercl : bactenus euiin
\ ottiit Dominus servuin siimii plcclere, qui non sua
contumacia spreveral praeccptum ejus implerc, scd
aliena dccipiente fallacia obedire se credidil, quando
non obedivit. Ncque enim piitaudum est, ila 1'uissc
interemplum niorsu besiise, ut ad supplicium tarla-
reuin, ejus deinde anima rapcrctur, quando quidcm
ipsum cjtis cnrpus idem lco qui oeciderat, cuslodi-
vil, jumesilo eliani, quo veliebatur, i!!a'SO, et simul
cum illa immani fera intrepida prascntia ad sui
Domini funus adstante, quo mirabili signo apparet
» Potest.
■• Gloriabatur.
c Rigore.
J Gloriabatur ei.
« tnrrexit.
' Suhsequentia lineolis pro mor^ notala tradidii
CLAUDII TAURINENSiS EPISCOPI '>'.
A boininein Dei coercilum potius lemporaliter usque
ad mortem, quain punilum esse post mortem. I>e
<l«a re Aposlolus cnm propler •> quorumdam nlTeu-
s s, co ismcmorassci inlirmilales, inoitesque mnlio-
ruin (/ Cor. xi , 51 el ~cl) : si cnim hnsmctipsos, in-
qiiil, jttdiearemus, u Domiiio non judicaremur : cum
judicamnr uttteui, u Doniiuo corripimur, ut non cum
lioc mundo damncmur. Eum sane ipse, qui tlecepe-
ral (veri. 30) in monumenlo proprio satis lionoriliee
sepclivit, seque sepi liemluin juxta ejus ossa cirra-
vil : ita spcrans parci posse ossibus s:iis, cum veni-
rcl tenipus, quando secundum illius bominis Dci
prophcliam (lVReg. xxui, 10, 17), Josias rex Juda in
illa lerra miiltoriiin ernit ossa morluorum, eisdem-
que ossibns sacrilcga altaria, qu:e sculplililius fue-
B rant constituta, funcstavit : pcpcrcit quippe illi mo-
niiinento, uiii jaceliat Propheta, qui antc annos am-
plius quatercenlos ista predixcrat : ct propter ipsuni
ncc illms, qui emn scduxcrat, sepultura violatacst.
Aifectu iiaiii(|tic illo (Epll. v, i'.l), quo nemo unquam
carnem suam odio lia! el, providerat eadaveri suo
qui occiderai meudacio animam suam. Ex lioe igi-
lur, quod carnem suain quisquc naturaliler dillgit,
el illi pccna fuit addisccrc, non eum fulurum iu se-
pulchro palrum siiorum, ct liuie eura prospieerc, ut
parcerelur ossibus suis, si juxia eum jaceret, cujus
scpulebnim nemo violaret. Iluiic alFecluni martyres
Chrisii eerlanlcs pro verilale, vicerunl. Nee niiium
quod eontempserunt , quod non fuerant peracta
niorte scnsuri , qui non poluerunt cis, quos viventes
^ senlicbant, cruciatibus viuei. Poterat utique Deus,
qm lconcm prophelse corpus, quod ipse oeeiderat,
ulterius non permisit atlingere, el fetit de perem-
plorc rustodciii : polerat , inquam , a sitorum inter-
feetis corporibus, canes, quibus fuerant projecta,
prohibere : poteiat, et ipsorum hominum innume-
rabilibus modis lenere saevitiam, ne cadavera ineen-
derc, nec » in aera dispergere audcrcnt : scd boc
quoque cxperimenlum multiplici varietali tenlalio-
num deesse non debuit, ne fortitudo confessionis,
quae iminniiilali perseculionis pro corporis salule
non cederet, pro sepulcri honore trcpidarel; po-
streino ne fides rcsurreeiionis coiisiimplionein cor-
poruni formidaret. Dcbuerunt crgo et ista permitti,
„ «l etiam posl hsec tanii borroris exemnla, martyrcs
in Christi confessionc ferventcs, hnjus quoquc ti-sies
fierent verilalis, in q<ia didi. erant, eos, a quihus sua
eorpora interlicereiitur, poslca niliil hahere, quod
facerent : qnoniam quiiiquid morluis eorpoiibus fa-
ccrent, utique nihil facerent , quando in earne omni
vita carente, nec aliquid sentire posset qui inde mi-
gravit, nee aliquid inde perdere, qui creavit. >
Praetcrmissa inulta libri Regum historia, ad Achab
scclcslissimi regis, et sacrilegae uxoris ejus Jezabcl
Augustiims eap. 7, alias num. 9, libri de Cura Mor-
tiwrnm |:ilias de curu gerendtt pro uwrluis].
6 Edil. exanima,
i> Qunsdam.
> Deest iu edit. in aera, sed habetur : ne cmcrcs
dispergere.
74S QU/ESTIONES XXX SliPER
lempora cursiin tcndimus, ut dc viitulibus sanclo-
ruiu Froplietarum Ileli.c, alque Helisci sallim tenui-
ter aliquid disseramus.
(/// Bcg. xvi, 28.) Interea referl Seriptura , quod
Achub filius Zambri mortuo patre sitpcr hraet regna-
veril, in Samaria viginti, et duobus annis, fecerilque
malum in conspcclu Domini supcr omnes, qui fuerunt
ante eum : nec saiis fuit ei, ut ambularet in pcccalis
llicroboam filii Nabath, insuper duiit uxorem llieza-
bel filiam tt Methbaal rcgis Sidonionim , abiitquc, et
servivit Baal in templo, qttod wdipcaverat in Sama~
ria, et planlavil illuc lucum ; ct addidit Achab in opere
suo irritare Dominum Deum Israel supcr omnes reges
Israel, qui fuerant antc cum.
Lucus, locus est silvester spissus, dictus ab eo,
qiiod parum luceat : locus niultis vestitus arbori-
l:ns : locus amccnus, ubi mullx arbores sunt. Dictus
Iiiciis per b catachresin , qnia caret luce prs nimia
ncmorum uinbra densis arborihus septus, solis lu-
cem detrahens. Potest et a conlucendo crebris lumi-
nibus dici, qua; ibi propter religionem genlilium,
riiliuniqiie fiebant. Solebant aulem Pagani in lucis
bis da:mones consulere, et responsa ab illis. in si-
gnis, et vocibus accipiebant, undc et a fando fana
siml appellati. Cum enim in diebus Hcliae, scisso
jam inter duas partcs populo Judxorum, Acliab per-
ciissionem inveniens regni lsraelitarum, apicem ob-
tincret, Hiezabel exlerna? fcminam gentis, el pro-
fanae mentis duxit uxorem : cnjus cura, atque in-
stantia idolorum ita profecerat cullus, ut ad sacri-
legum ritum rex pariter traducerelur, et populus.
Crassabatur in injuriam Dei diabolus aniiquus artifex
tyrannidis, mulliinodam Dei religionem destrucre
salagens. Crassabatur in cordc mulieris, cujus in-
slinctu divina lex, et ejus sacerdolium spernebatur.
Occidebantur PropheUc, et aliaria lollcbantur, stu-
pcbant omnia, et tantuni commissum facinus per-
borrebant, mundum dico in omnibus tabescentem ;
quod membris speciebusque suis nomcn creatoris
ascriberct error humanus. Sed quaeris forte, ut tibi
probetur utrum pcccantibus hominibus metunnt ele-
menla; audi lliercmiam magnificum prophetarum
divino ore clamantem (Jer. n, 12) : Expavil, mquit,
caclum in islum, el terra commota cst, quia duo mala
fecit populus meus : me dereliquerunt fontem aquw
vivo?, el foderunt sibi lacus contrilos, qui non possunt
aquam continere. Turbata ergo erant elementa, tur-
bala non ofBcio, sed afleclu, quod unicum, ut dixi,
Deitatis nomen, hominum cis error imponeret, fa-
mulatumque debitum conditori ceca dcvolione pra>
beret. Erat hic Elias medius in tanlo discrimine ani-
maium, erat medius in ipso mundi naufragio, quod
nor aqnarum inundatio, sed pconalis, et cseca dia-
•> Elhbaal.
h Antifrasim.
c Sulisequentia invenics in Bed;c quiestionibus 30
in I bros Kegum : quaestionc 10.
«1 lliel.
* l'rim\tivo.
1 EAll. jaceat.
Patrol. crv\
LIBROS REGUM. — LIBER IV 746
j^ boli .-eraulalio invexerat orbi tcrrarum. Solus cnim
hic, latcntibus cuucris, vclut luccrna ardens offere-
bat se his quos vidchat profund.-c noctis mersos cali-
gine, nunc raonendo. nunc argucniio, nunc curando,
nunc eliani comminando (Jcr. i, G). Scd nunc lumcn
ca;co, nec surdo prodesl inferri sermonem. Crcsec-
bal in dies singulos error iufaustus, ct omnera crea-
luram moriis umhra conlexerat : ad omnem for-
mam, omnemque speciem inclinahatur niiserum ho-
minum genus. Quid enim de Sole, Luna, ac Stellis,
de terra, ac maris principalibus dic.un, ct cJarissimis
elementis? Cunctis animantibus volantibus, qiiadru-
pedibus, ct reptilibus, muscis quoque, et vermibus,
aRterni, etsingularisDei prosternebalur imago. Quem-
admodum igitur ferret illa mens. tota pietatis, et
jj fidei, Helia; dico Prophetx, et lantam ruinam, tan-
tamqne perniciem animarum? jaccbat populi illius
corpus regio morbo constrictum, el velut ex animo
jam, et sine sensu discerptis membris, et per mpcs,
et scopulos, per nemora, Iucosque jactalis. nullas in
se divinae imaginis reliquias possidebat. Nullum huic
poculum, nullnm medicamenti genus proderat, si da-
retur, quia mcmbra, si quod apponerct propellebant .
ferro erat utendum , vulnus cruore sanandum : con-
sequenter tamen ut creverat, a capite, inquil Isaias,
usque cd pcdcs (Cap. xvi, 5i).
« In diebus autcm regni Achab, ccdificavil <• Achiel
de Bcthel Hicrico : in Abiram * primogcnito suo fun-
davit eam, el in Scgub novissimo suo posuil portas
ejus. i Patet sensus, quia cum prafairc condilor ur-
q bis, fimdamenta illius ponere incipcret, priir.ogcnitus
ejus, qui vocabalnr Abiram, mortuus cst : el cum
Urbea;dificata portas munire tenlaret, novissimum
filiorum suorum, cognomento Scgub, amisit : quod
ita fulurum Josuc (Jos. vi, 26) cum cam deslruciam
anathcmati traderct, imprecando pnedixit : itale-
dictus, inquiens, vir coram Domino, qui suscitaveril,
et aidificaverit civilalem Hierico. In primogenito suo
fundamenta iltius ' jactel, el in novissimo liberorum
ponat portas ejus. Quia vero Achiel 8 uniens Deo :
Bethel interpretatur domus Dei, Achiel de Bethel
dcstructa a Josue atque anatlicmalizata Ilierico
moenia restaurat. ^ Cum quis eorum , qui m Eccle-
sia habitum religionis assumpseiat , ad agenda sce-
lera, quse ei Dominus Jesus in die baptismatis do-
Dnaverat, * redit, quasque ipse anathematizaverat,
diaboli pompas, luxuriose vivendo repetit : cum cr-
rorum dogmata, vel gentilium fabulas a veritate Ec-
clesiastica, qua imbutus cst, quasi de Bethel egre-
diens, ruinas Hierico resuscilat : meritoque talis
■ coram Domino malediclus, et primum filiorum in
fundatione nefariae civitatis, et novissimum in por-
lanim positione amittit ; quia et fundamcnta fidci, a
g Virens.
b Notat hic Cornclius a Lapide eadom, quac noster
scriptor, quem Eucherius piitat, appellatquc, tradere
Angelomum. Sed quam multa cum nostro scriptore
communia habet Angclomus!
* Conuonai'eraf.
2i
717
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI
748
<;uibus bona xdificia inchoare, » el clauslra bon:e \ (III Reg. xvn, 3) : Iteetde hine, et vade contra onen-
a^iionis, quibus perllci debucrat ° perdidit. Ilaic et
allegorico scnsu exposui , ui reminisearis, quam sit
vorus Apnstoli scrmo, qui dicit (7 Cor. x, M) : Quia
nmnia in fiyura eoniinyebant illis, scripta sunt autcm
propter nos. >
Scquilur. Di.dtquc Ilctias Thesbitcs dc habitalori-
btn Galaad ad Ackab, vivil Dominus Dens Israet, in
cnjut conspectu sto. ' « Scicndum cst quod duobus
modis in conspectu Doinini venimus, uno quidem,
quo hic pcccata nostra subliliter pcrpendentes, in
cjus nos conspectu ponimus, et flendo dijudicamus,
alio vcro modo in conspectu Domini venimus, cum
in cxtrcmo judicio ante tribunal judicis adsistimus :
nam quoticns conditoris nostri potenliam ad sensum
tcm, el abscondere in torrente Carilh, qui csl conlra
Jordancm, el ibi de torrcnlc bibcs : rorrisquc praeepi,
ul pascant te ibi. Abiit cryo, el fccit jnxta vcrbum Do-
tnini. Corri quoquc deferebant ei pancm, et carncs
mane : similiter panem, ct carncs vcspere : et bibit de
torrente. Posi dics auteth siccatus csl torrcns, non
enim plueral super terram.
Helias igitur rectc Dei filio assimilatus csl, cui et
aucloritas, et nomen veridice congruit ; Helias enim
Dcus mcus inlerprctatur : quod nomcn substanliali-
ter Dei filio inest : aucloritatem sibi vidclicet facicn-
di, quod velit oiiginaliiervindicans : quoniamomnia,
quoe sunt Palris, sua quoquc essc lcstatur cst : tlies-
bites autem capthans, sive convertens intcrprclalur.
reducimus, totiens in conspcctu illius slamns. Ui.de B DoDomino hocPsal.nista ait(P*fl/. lxvm, 19) : Asccn-
rccte nune pcr virum Dei Heliam dicitur : Vivit Do-
minus Dcus Isracl, in cujus conspcctu sto. >
a Hclias jam, non ut solcbat lcnis, ac mitis, scd
iinmitis, ac scvcrus aeccdit ad ipsum corporis caput,
aecedil ad regem Achab, et dicit ei : Vivil Dominus
Deus virlntum Deus Israel, in cujus conspectu adsto,
si (ucril ptuvia, aut ros in his annis, nisi in oris mei
sermone. Magna vis prophctictc dignitatis : humaniis
sermo est, etdivinus efleclus : in lerris homo loqui-
lur, ct impcrio ejus ccelesles obediiml polestales.
Commovit omncm crcaturani unus scrmo Prophetoe,
el miro modo liuini sonans, acra concussit. Turlia-
tus cst humani ministerii ordo, et a s.xculis instituta
clemenlorura harmonia contabuit, cum sicco humi-
dum, calido fiigiduni negarelur : sed elementa pcc-
nani suam laila suscipiunt, dummodo vel in salutem
hominum, vel in honoiem proflciant coudiioris. Ju-
bctur Heiias secedere, ac laterc : ab avibus cibus ei
coelilus ministratur : siccalur dcinde lorrens, de-
ficiunt pocula. Procedcns cnim velut ignis sentenlia
ipsa quodammodo terra; vitalia penclravit , con-
fcslimque omnia arefecit. Nulla agrorum gratia :
pratorum nulla venustas : ripa; quoque virgultis,
quondain florenlibus pnctexlae squalorc lurpissimo
fatiscebant, cum fonles aquis, llumina ciirsilms pri-
varcnlur. Migrat inde Piophela, cl cx Dci pr.-eccpto
transit ad praiparala cellaria, loii.isque alTcciionis
ohlitus, de sc cogitat solo : non commovelur huma-
dcns inattumcaplivam ilu.iit captivitatcm. Et ilerimi
(Psat. cxxv A) : Convertere Dominc eaptivilutem nos-
tram, sicut torrcns in auslro. Ac nc forsitan movcal
quen.piam, quod Ileliarn Dei comparaverim filio,
legat episloiam ad Hcbrxos, et id Aposloluni prolu-
lisse reperiet dicendo (Hcbr. vn, 5) : Quodammodo
hic Melchisedcck assimilatus filio Dci pcrmanet in
celernum Ponlifex : sincpalre, sinemalre, sinegenea-
loyia, neque iniliiimdicrum liubcns, nequefincm. Quoil
utique nulii hominum, nisi Dei filio olim congrucre
potuit, qui ex ijuo, vel unde originem trahat, Scri-
ptura penitus non indicat. Id ipsum ctiam, el dc
Ilelia Scriptura tcstatur, cum suhito nomcn illius
introducit, et a qua trihu, vel lamilia ortus sit,
C niinimc piofci tur. Torrens Carilli, qui inlerprclatiir
Divisio, sivc concisio , judaico populo congruerc cer-
tissimum cst : qui populus lorrenti merito compara-
lur, quia quod ad ohservandiini pcr legem ei fuerat
divinilus Iraditiim, opportuno lenipore Incarnationis
dominicc liniendum eral, quando umhr.ie, ct imagi-
ncs le^is expletse noscuntur. e • Pascilur dcinde
Ilelias temporc faniis a corvis manc aflerenlibus
paneni, et ad vesperam carnes : et Manichxi non
inlelligunt in illis libris Christum, cui quodammodo
salutem noslr.im esurienti, confitenlur peccalores
1 fidei primitias spiritus nunc habenles, in fine au-
tcm, velut ad vesperam s;cculi cliam carnis resur-
rcctioncm , pcrcipientes ? > potcst ct per pancin,
et carnem, quas niane, et vcspcre corvi He
nitate, nec ulla fleclitur pictate : non respicit ad ipsa D a(Tcrre) Scriplura pronuntiat, inlclligi in panihus
jura nalur.TC, non parvulum sub sicco ubere matris
exhalantera : scnum ac juvenum profunda incdi:e
nece lessa, non jam corpora, sed cadavera lurbido
prxterit vullu, non exoranli colono, non supplicauti
rcspondct agricokv : sed crudelior feris, ei bellus
eflectus immanior, huuianum omne dcspicit genus.
Et factum esl verbum Domini ad Hcliam diccns
» Domum.
t Perdit.
c Ihcc hahes 1n Paterio, qui Iitc dcsumpsit ex
libr. xi. Moralium Grcgorii [num. 49].
<t Esl in exemplare vox Christus, quse prorsus
inepia esl. Dcinceps vero aut, aliqua exparte, ex-
scripsit velerein translationcin homiliae Chrysostomo
tiibutx, qua;que lcgilur in edilione Montfauconii
opera pielalis, qua; in peregrinis, et indigentibus,
sibi lestatus esl Dominus dari (Mattli. x, 4). In
carnilius aiitcin easligatio intelligcnda csl corporis,
sive crnciatus, quos pro divino amorc, vel cullii,
sancti omncs sibi intulisse, vel a pcrsecutoribus
perlulisse manc, el vcspcrc, id est suh veteri teita-
incnin, ct cvangelica praedicatione, lcguntur.
pag. 730, ctseq., tnm. II, et inscrihitur in Petrum
Apostolum , ct in llcliam Prophelam , aut ad eam
cerle respexit Claudius. Vide num. 2 illius, quam
dixi, homilia'.
« Suhsequentia nota-ta desumpsit Claudius ex cap.
31 lih. xn conlra Faustum, ct Isidoro cap. 8 in
III Rcg. id ipsuin tradenle.
t Edil., fidem.
749 QU/ESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. - LIRER IV. 7:,0
(Cap. xvii,7,8,f(sHteij.)Posiqiiam vcro exsicca- A confide, hiqnit , ct fnc tccundum veibum mcum.
lus est torrens, dicitur Heliae a Domino : Surge, ct
vade in Sareptam Sidoniorum, ctmancbis ibi : praicepi
enim ibi mulieri viduw, ut pascat lc. Suriej.it, ct ubiit in
Sareptam.Cumquevenissct ad portam civitntis, appa-
ruit ei mulicr vidua colligens ligna , el vocavit eam : dixii-
queei: da mihipaxitlum aquw in vase, ul bibum. Cumque
itla pcrgcrel, ul a/fcrret, clamavil post lergum ejus
dicens . a/fer mihi el bucccltam pnnis, otsccro, in
mann tua ; qua: rcspondit : viml Dominus Deus tuus,
quia non habco panem, nisi quanlum pugillus eaperc
polest fariihv in Injdria, cl pauxillum o!ci in tccgtho.
En coltigo duo ligna, ul ingrcdiar, el fuciam iltud
mihi et fitio meo, ul comcditmus, ct moriamur. Ad
quam Hetias ail, noti limere : sed vadc, et fuc sicut
Sed prius fac milii indc subcincricium, libi aulcm, ,t
filio tuo facics poslcn. « 0 magnificum mulieris ani-
mum ! 0 mirabilemenlis propositum. Ovcrc vcnera-
bile per sxculum factum ! poium pelit, mox oficrt.
Et quml regilms forsilan jam deerat, quod divitcs
non habcbant, lioc vidua ex abumlantia erogabat.
Poscit panem ab ea, qtioe cum filio erat <!ic postcro
moritura. Ncc babere se negat, qucm fatclur simpli-
ciler, nec mctuit prodere vcritalcm. Et non tam
poslulanli, quam quodammodo cxigcnli, omncni
causam pandii in mcdium : quantitalem vielns, cl
nuincriim personarum, ut hospitcm non minus velit
Iiabere, quam judiccm. Non dixit, non possum face-
re quod jubes, ncc ait : considcra viduam, non (am
dixisti. Verumtamen primnm fac. dcipsa farinuta sub- ^ de se, quam dc filio talicsccntcm. Considcra pai
cinericium pnnem parvulum, ct nffer milii ;tibiuutcm,
ct filio tuo facics postea. Iltrc autem dicit Dnminus
Deus Israel : ligdria farina? non deficict, ncc lccijthus
olci minuclur, usque ad diem, qua daturns csl Domi-
nus pluvinm super facicm terrte» Qiut abiit, el fecil
juxta verbum Hetiw, el comedit el ipse, et i!!a ct "
fitius cjus, ct ex illa die hydria farina: non dcfeci',
lecijthus olei non est iinminulus, juxta vcrbum Domini,
qnod locutns fuerat in manit Helim. •> Ul fcierim
omitiam, quid intrinsecus latcat Sacramer.ti, quod
de lcrra Israel ad Sidoniam mittitnr regionem, unde
capnt omnium. et causa malorum Jezabelorta fuit •
illud breviter perstringatnr, quod pergit ad viduam
penuria laborantem, et in ipso vita;, moriisque con-
vuloruni chorum, ncc me illis auferas, ncc malrem
paliaris tanta orliatam prole derelinqui. Kon ait :
tu es ulique, qui Orbem tcrra?, famis senteniia
condemnasli. Te, omne homiinini genus irasccntc,
dcperiit. Deinde transisti patriam : leir.im omncm
pcne gentis lua', el provinciam pcragrasli : nusqiiam
locuplcs obviavit, qui esurientem susciperet, ct refi-
ccrel jejunantem. Ego libi snla occurn, aut cgo
jam sola rcmansi, qiia- procter pecuniae cgestatcm,
cliam mole opprimor liliorum, quoe tanlam natoruii
plebcm plaga ipsa patior graviorcm. Exeo domum,
non utspicas colligam, scd ligna, non ul alimoniam
dcfcram, scd fomenta. Quos a fame lilerare non
possum, conorsaltim a frigorc defensare. Ccrlc quia
finio consiitulam, qua; exicrat, ut ligna colligeret, " la>" crudclis es, ut non considcres, quod injungas,
«t tam sibi, quam parvulis cxtremani viclus suh-
sUntiam procuraret. At Hclias videns muliercm
squalore confectam, non movetur, non cunclatur,
non revocatpedem, sed ingerit se, et immcrgit, fit-
que ei ipsc gravior fame : el dicit ad eam : Dn mihi
parum nqun\ ut bibnm. 0, si tibi, heatc hnmo, vidua
respondisset : ct justa le vocc repcllens dicerct :
Qnid pelis a me, quod omnihus ahslulisti? Quid
quneris a muliere, quod miindoncgasli? lwcomnium
•necessitas, et Iia^c pcnuria, oris lui auctoritalc
prolata est. Ego a te debeo satiari ; el tti venis ad
mc? Sed nulla horum mulier, nec corde, nec ore
usa sermone cst. Mox devota mens, et evangclica;
illo sane contentus esse dchucras, ut nohiscum pa
rilcr ederes quod remansit, vcl prius sincres par-
vulos saliari; tiinc tibi quod remansisset, offerri,
sc;l singulariler tihi prxcipis ficri eilios, ct non so-
lum singiil.iriler, sed le visprimitus satiari : nulla
te miseroruni convenit cura, ncc ipsa iKiturac rcligio
interpellat. Parvulis, ct lacicntihus cxlremum i'e
ipsisdenliliusaiiferre vis cibum : scd illa horumniliil
aut egit, ant dixit; quinimo inlrcpida curril, ct
imperata consummat. Eral in illo tempore spccta-
culum angelis liominibusqtie gratissimum : d quod
inter gcntes, ct in lerra profana, vidua mtilier jam
tunc essct lilia Abraha?, multo hospitalior ipso pa-
non indigna merccdis, frigida; poculnm prophetaen rente, multohumanior fidei gcniloie (Gen. xvm, 2,
defert silienli. Addilqtioque Helias, ct dicit : A/fer eic. ). Erat quidem Abraham hospitalis , ct crga
mihi ctiam panis buccellam in manu. At illa : Viiit
Dominus Dcus tuus, si est milti panis, n si manus
plenn (arince in hydria. En colligo duo Hgna, ut in-
grediar, et faciam illud mihi, et fitio meo, et mnndu-
cabimus, ct moriemur. Sedquid?Ad hoec Helias :
a Domus ejus.
i> Snspieor iimlta ex Augustino ad hujus loci ex-
plicationem rcsumpta esse ; sed locum qucm indi-
cem, nondum reperi. An scrmonem aliquem consu-
luit Claudius, quo nunc desiituimur? Judicel lc-
ctor.
c Qnsc seqiiiintur, comparcs oplo cum numero 5
illius homilia: qux in SS. Petrum et Hcliam in-
scribitur, cl inter dubia Cbrysoslomi opcra posita
peregrinos magno detcntus affeclu, sed erat verc
opulcns, cral dives, adcratci possetpiod vcllet, quia
minor erat animus, quam facultas, ncc sensus ani-
mum stiperahat; haec vero, quoe non soltim marito;
scd ct facultaiibus viduata, non solnm nalalibus
cst a Monlfauconio pag. 729 tomi II. Plura cnim
desurnptaeN ea sunt, sed cum aliqiia diversilale :
ex qua qtiidem re, liquido constat, jam diidnm fnis-
se eam homiliam latinitate donalam, et fortasse ia
earum numcro esse, quas translulissc Cassiodorum
discimus.
d Siibseqneniia fere omnia, scd cuni aliqua divcr-
silate ex honiilia in SS. Petrum et Ileliam in rem
suam translulitCIaudius.
751
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI
teunls, scd et tcmporis malo constricta, \ I taniam A nominis provocavit, sed verho ei
deveneral paupertalcm, ut in domo nihil, nW) quo 1
angerct famem, possiderepotcral, parvulorum lur-
ha ipsa incdia gravior est, sed in liis omnibus
n.alis libcralis animus, et mens ilevoia prxstabat.
Pergit, el ut prxceperat liomo Dei, Gdeliter complct,
suscipil Prophetam, et recipit. Quo ergo ore, qnibiis
vocibus hanc femiuam laudem? i Nihil mibidignum
occurrit, quod taniae virtutis aiiimiim valeat exxqua-
ie. Considero enim, qucmadrooduin sluilio liuinani-
lalis omncm indc dcspexit naluralis affectus, non de
se, non de parvulis : nihil eam a rnentis proposito
revocaverit, nec propriisexus infirmiias, nec mater-
r.a crga parvulos viscera pictatis. Occidit ualurx
ollicia hospitalilatis inluilu, et efTectus esl devotus
752
lantuminodo
imperavil diccns : Da miln panxillum nqua? in vate,
ul bibam, et buccellam panit in manu tuit. Aqua cnini
in vase, liiles accipienda est cordis (Rom. x, 10),
qna creditur ad jnstitiam. Buccellnm vero panis in
inanu, miscricordix esi intelligendumopus, quofl !es
et opera vinculo sibi quodam indissolubili connec-
tunlur. Uhi enim una dcfcccrit, altera penitns nc-
quaquam stabil. Qnod antea Jacohus ait Apostolus :
(if, 26) pdet sine operibut martua est. Et opera sine
lide, inania rcd lunlur, et frivola. Eeclesia ergo in
lypo illius mulieris vidux, juxta Domini prxceplum
ad alferenduin cidem aquam pergendo, quodammo-
do fidem sui cordis prxparatam oslendit Domino.
1'aneni sil.i confilelur nccdum fuissc , condigna
crga hospitcm matris animus, filioruni a crudele B videlicct opera divinx culturx, sed modicum se
testatur habcre farinx in hydria, et paululuni olei
in Iecytho. Pugilluin fariux in bydria, natnralem
indical legem, qux diviua largitione Immanx natu-
rx insila est, per quam discernilur bonum, vcl
inaluin, et, ulquod sihi quisquam fieri non vull,
J alii ullo tcmporc non faciat. Paululum vcro olci iu
lecytho, rationalilis accipiendus cst intellectus, pcr
quein crcatura iniclligil creaiorcm, et piis operihus
ciilcin pl.tccre studcl : qua? idcirco dixil : sc parum
hahcre, quia necdum per baptismi Sacraiiieuliim
spiritualis gralix aeceperat donum. lbi tamen farina,
olcumquc, ore prophelicobcncdicitur : id cst fructus,
et hilaritas charitatis, sive graiia corporis dominici,
ct chrismalis unctio indcfeclivo vcrho ccelestis mu-
scpulcruni. Quantum enim ad illaro spectat, mortui
sttnt parvuli, el genilricis quodammodo manibus
strangulati, atque sepulli Qnantuni autcm ad Dei
misericordiam, non mortui sunt vere, nee fame, vel
incJia consumpli : quia soli cxieris pcreuntibus,
convaluerunl. Confeslim siquidem, et Propheta
lanlam fidcm divina mcrccdc remunerans ait : Vi-
\it Dominus,quiu htjtlria fcirina' ttta; non deftciet, et
ras olei noit imminuetttr. Facta est igitur manus vi-
clua: percnne lorcular, ct mola jugitcr fundcns : Et
quid dico rouliciis nianum? In verbo Prophctx
lota domus viilu;e pioium cellarium facia est, non
ibi ros, non pluvia, non veris aura, noncalidi soles,
non niinhus uecessarius, non aratrum, non agrieola,
noii colonus, sed oinnia, ct in omnibus sermo Pro- ncrc fecundatur. Cujus liacteuus in vasis olcum
phetx afliilim viduae iuinistrabat. > Sciendum la-
inen quod in LXX interprelibus ha:c vidua , non
iiniim taniuin filium, sed plnres habuisse narratur. b
Mulier vcro, quse fuissein Sarepta scribilur, Ecclc-
six lypimi gcstabat, quoe a suo diutius conditorc
deserla, popiilum recke fidei nescivil, quasi paupc-
rein egena stipe nulriebat, iil est verbo frucluin
experlem doccb.it, donec adveniret sermo propheli-
eus, qui ex siccato vcllere Israclis, ul pole clausa
cieli janua, fame periciitabatur in Judx-a : qua: oh
boc dicta cst viilua, quia ut poie gentilis, nec dum
fueral divino cultui mancipata, nec sacra: legis ha-
bebat nolitiam ; Sarepta autem civilas, qu* inler-
gaudii spirilualis, el bencdictionis farina non defecit,
cxteris, qua: non credunt, gcntibus, inopia panis
diviui , el vcnalui dcdilis intilili. Quod autcm ait,
diio se ligna colligere, ex quibus modicum fariuie
coquerct quodliabebat, clcum liliis suis comcdcns,
moriis jani exilium exspectarcl, ila accipicnduni esl .
in diiobus lignisnon solum ligni nomine, sed eliam
numero lignorum crucis myslerium prxsignabal;
pcr quam sibi, et (iliis suis.id cst populo, quiChristo
fueial creditui us, panem vitse perpetuie dari crcde-
bat, pr.clcritis peccalisper lavacruni baptisnii niori :
illo vidclicet genere, quod Dorainus in Evaugclio
prxdicavit {.lo. xx, 29) : Bcati qui non viderunt, et
pretatur : incendium sive Iribulalio panis, vcl panis Lcrediderunt. Perpancm vero subcinericium, parvu
angustia, pr.cscns accipiendus esl Mundus, in quo
incendium pessim:c conflagrat cnpidilatis: ubi rebus
supervacuis adquircndis quasi aucupandi cura im-
pendebatur. Ubi dira: cupiditalis incendium, panis-
que s[iiritua!is antea liebat angustia. Ergo, ut de
Helia Scriplura pronuntiat , Dominus noslcr ad na-
lionum Ecclesiam veniens, et earn cxtra poitam
civitalis, patrium videlicct inolitum errorem rcpe-
riens, non cam signis, et mirabiUbus, maximisque
porlentis, ut Israeli fecerat, ad confessionem sui
«Hic.c habet interpretatio Montfauconii. Videreerat
riscera proiecla,et Prophetam susceptum : tolam filio-
rttmlurbam sepulcrum effecil : quantum enim fuil viduai
inpr}posito,illi mortui sunt, sed Dei bcnignitate [uc-
lumcst, ut viverent, et incolumes essent.
liiui illud jam proefigurabat, quod in cxordio fidei
observare gentes per epistolam Aposloli decrevisse
leguntnr : c Vt ab idololatria! se luntummodocultu, eta
fornicalionc, acsttffocatis abstinerent. Hxccnim, quae
rudibus adlnic, el feris homiuibus ah Apostolis con-
silio sapienli indulta sunt, ad comparationem cvan-
gelicae prxdicationis, ad quam postmoduinintroduc-
ti sunt, valde cxigua, el parva fuissc noscuniur.
Quod autem ait : mihi primitut facito , boc voluit ad
omnes credentes cx gcnlibus, ut non suis roeritis
b Multa his affinia docet Berengaudiis in Apoca-
lypsim ad ea vcrba. Et cum upernittet sigiUum quar-
tum.
c In exemplari esl : uliitcmpore non faciat.
753 QlbESTIONES \XX SLPEK LIIMOS HEGLM. — LIBEK IV. 754
ascriberent, quod obdurato, sprotoque Israele ipsi A Chrislo crediderit, moritur. L'nde sublatus ad sacri
salvati sunt; sed sibi , qui ut crederent, eisdem mi-
sericors exstitil. Quod auteni dictum estadCainnon "
recle offert, qui non recle dividit, hoc est : qui non
Dco, sed sibi omne bonum, quod babet, asciibil :
sive alilcr, panis subeinericius bisloiia accipienda
est legis, qua» spiritualem iulelligentiam opertam
coniinebat liltera. Per fermentatum vcro panem,
Evangelii iutclligenda est praedicatio, cujus veteris
testamcnti lanquam fcrmentum inserta sunt tesii-
monia. Quod autcin pascentem se pavit Ilelias, ita
inlelligendum cst : universi enim vero fideles, licet
sua fide, ct piis operibus Deum pascant, tamen, ut
boc habeanl, ab illo eisdem condonatur. Omnc cnim
dalum optimum, ut seriptum est (Jacob. i, 17) , et
Altaris coenaculum, per unctioncm chrismatis , et
invocationeni Patris, ac Filii, ct Spiritus Sancli,
communionemque Corporis, et Sanguinis Domiiii,
viviflcari manifestuni est : et mnc ab oinni Ecclesia,
cnjus pueri linjiis maier figuram gerebat, illa pro-
fertur confessio : quia DominusJesusverus Dci filius
est, et in gremio Patris, vel dexlera sil conslilutns,
nirsumque deposilus <le altari, coetui fidelium, tan-
qnain matri, redditur vivus. Sive alilcr : posiquam
enimfidelisquis prislinis vitiis pcr poenilentiam, et
salisfactioneni, sua mortificaverit membra, sublalus
a lerreniscnpiililalibus, ct carnalibusdesideriis, per
meditationcm legis, ac prophciarum, evangelicaquc
pradicalione vivificari merueril, templumque fuerit
omne donum perfcctum desursum est, a luminumpa- B divinum eflecltis, illuc inlentionem animi contendil
tre descendens. Divina enim munera metuentibus
Deura nequaquam pcnilus minuenlur. Rursum ali-
tcr : per pancm subcinericium, queni sibi verus He-
lias Dominus nosler, a nationum Ecclesiaadvescen-
dum prxcipit exhiheri, quod aliud accipicndum est,
nisi pcenitenlium satisfaciio? Id ipsum psalmographo
sub persona pociiitcntis cancnle cnm dicit (Psal.
ci, 10) : Quia cinerem stCttt panem manducabam,
el potnm meum cum flctu lemperabam. His cnim sa-
lisfactionibus Domiims se pasci hortatur.
Factum esl aulcm post verba hozc : wgrotovit filius
mulieris matris familia-, et eral languor fortissimus
ita ut non remaneret in eo halilus. Qum dixit ad lle-
liam : Qttid mihi et tibi, vir Dei ? Ingressus es ud
dirigcre, ubi Clirislus est addcxleram Patrissedens,
ct in carneadhuc habitans, conversalionem jam ni-
titur habere in ccelis. Sed quanlumlibel quis homo
ad Deum contendat erigerc meutem, et per excessimi
quemdam, theori.e se gaudeal in supernis Chrislo
Domino adhxrere, corporis lamen coinpelleiitenatu-
ra, cui anima juncla est, ul dc supernis ad infeiiora
rnrsum relrahatur, neccsse est. Quod aulem dicil,
lleliam sc superpuerum expandisse, tribusque vici-
bus mensiiiii fuisse, hoc ipsum explesse Dominuui
manifeslum est, cum pcr legem, et prophetarum
vaticinia, seu propria prjedicatior.e saliilcm protnlil
gontium populo. Superiora jam figuraliler cxposita
verba Ilcliae dc vidua, multo alilcr apiul anliquas
me, ttt remcmorarentur iniquilulcs meaj, et inter- " translationcs reperiuntur, in quibus Holias Doinino
ficercs filium mcum ? Cui ait Helias : da mihi filium
tuum. Quem tollens de sinu ejus portavit in coenaculo
qno manebat,et posuit eum super lectum suum, cx-
pandilque se, ac mensus est super puerum tribus vi-
cibus. Et conversa est anima pucri ad eum, et rcvi-
xit, depositumque de camacuto tradidil malri sua?
el ait : en filius tuus vivil. Qua: respondit ; in isto
cognovi, quoniam vir Dei es lu, et verbum Dei in ore
tuo verum est.
Quod enim dieit uTuim mulieris nimio languore
delentum, ad mortcm usque fuisse perdiicluin, hanc
intclligenliara habcrc dignoscitur. Posl perceptam
enim quis divinam cognitioncm, seu evangelicam
supplicat dicens. c < 0 Doinine teslis hujus vidua',
cum qua ego iiihubilo apud ipsam, lu male fecisti,
ut occideres fiHutn ejus. Niliil in hoc dicto moveret
animum, si vora pronunliatio servarelur. Vox est
enini non crcdcntis , quod tam malc faceret Deus
cum ca vidua, quae tam pie prophctam susceperat,
co prxsertim lempore, quo ibi erat, cui protulerat
illa totum victum suum lam exiguum in tam magna,
et summa inopia. Ita ergo dictiim est, ac si diccret:
0 Domine testis hujus vidua\ cttm qua ego inhabilo
apud ipsam : lune maic fccisli, ut occidercs filiiim
cjus? Ut subintelligatur, quod utique Dominus lestis
cordis illius mulieris, videbat quania essot pictas,
prxdicationem, perceptoque bonorum openun gustu, ^ unde etiam Hcliam ipsum ad eam miserit, non male
pro cmnmissis facinoribus, etprsetcritiserroribus,in
gravissima langueat aftlictioue neccsse esl; quia,
ut scriptura est : b qui addil scienliam, addit (pceni-
leotia; salubrem) dolorem : castigatione assidua, vim
facil pcrditioni sua;, ut evadcre valeat perpetuam
mortem, el viiam consequaiur beatitudinis sempi-
lernae : hoc ipsum Paulo Apostolo confirmante, cuin
ditit (/ Cor. xv, 9) : se non csse dignum vocan Apo-
ttttlum, eo quod perseculus fuerit Ecclesiam Dei, et
expugnaverit illam : in descensti euim fontis, origi-
nali peccato, ac pristinis vitiis per baptisinum, qui
a Gen. iv, 7, ex veteri versione SeptiiagiiiU,quam
seqiiilur Ailgiislinus xv De Civit. eap. 10.
h Eccle. i, 18 : qui uddil scientiam, aildit ct labo-
rcm.
faciendi causa morlificaveril (ilium ejus, scd exhibendi
miraculi ad gloriam nominis sui : quo tanlnm pro-
phelam, ct tunc viventibus, et posteris commcnda-
ret, sicut dicil. Doininus (Joan. xi, 1), non ad mor-
lem moiiuuin inisse Lazarum, sed ut glorificetur
Deus in filio suo. Et hoc consequentia probant; ex
ipsa eliam fiducia, qua credidit Helias, non ad boc
illud contigisse, ut acerbo liictu hospita ejus afflige-
relur, sed polius ad hoc faclum, ul Deusmagniliccn-
tius ostenderct vidusc, qualeni Dei famulum susce-
pisset. Sequitur Scriptura, et dicit : F.l itisufflavit
c Qiw deinccps posita sunt, tradidil At:" i nns
ad quoestionem 5 libri u de diversis quwtttontbus ud
Simplicianum .
CLAUDH TAlRlNEiNSIS EPISCOPI
7SG
puero tuo, et invocuvit Dominum, el dixil : Domine A cullrit, el lanceolis, donec perfunderenlur tanguine.
Deus meus, reverlalur nunc anima pucri Itujus in
eum, et factum est sic. Hxc crgo deprecato, q;ia
peiiit Hclias tam breviter, et tani fideliter, ut resur-
gal pucr, salis indicat, quo affectu dicta sint supc-
riora. Ll ipsa niulier osteiulit, ad lioc morlificatum
fuisse filiuiu suum, ad quod Helias factum esseprx-
sumpserat, cum illa verba 11011 confirmando, scd re-
nuendo enuntiaverat. Cuin cnim vivum reccpissct
lilium suum ait [vert. 24) : Ecce cognovi, quonium
Itomo Dei es tu, et verbum Dei in ore tuo ccrtissimum
est. Mulia autem suut in Scripturis, qux nisi illo
inodo a ponaniur, incontrariamscntentiamrecidunt,
sicuti esl (/iom. vm, 55) : Quis accusabil adversus
electos Dei? Deus qui juslificat. Si quasi confirmans
Cumqtie transisset meridies, et tempus adcsset jam
quo sacri/icium1 vcrum offerrideberct,dixit lletias ad
popuhtm : acccdite ad me, et accedente ad se populo,
curavit altare Domini, quod destrttctum fuerat, et
tttlii duodccim lapidet juxta numcrum tribuum /S/io-
rttm Jacob, et adificavit altare in nomine Domini :
fccitqttc aqiio?ductum quasi per duas araliunculas in
circuilu altnris, et imposuil ligna, el ait : implele
quatuor htjdrias nqua, el effundite super holocaustum,
el ligna. Quodcttm lccissent, idipsum, eliam secundo,
ct lertio fieri jussil, replclaque est fossa, ct aquacdu-
ctus, aqua.
c Vide cur Hclias eliam lioc facit, et diligeuter
adverle. Habebat beatus Hclias, et per graliam pro-
respondeas, vides quanta pcrversiias orialur, sic B pheticx dignitatis, et per divini cultus studium, pe-
ergo pronuntiandum est, ac si dicerctur : Deusne
qui jtislifical? ut subaudiatur, nou utiquc. Acpcrhoc
aperlam puto essc illam Helix sententiam, quam
iion servata pronuntiatio faciebat obscuram. i
(77/ Bcg. cap. xvm, I, 7, elc.) Factum esl verbum
Dotnini att lleliam : vadc : et oslende te Achab, ul
item pluviam super fuciem temv. Qui perrexit : et
occurril in ilinere Abdiw dispensatori rcgis Achab,
et ait : vadc, nuulia Achub : adest Helias, qui abiit el
nunliavit ci : venilque in occitrsum ejus, et ait ad
lleliam. Tunc es qui conturbas Israel ? Ad quem He-
lias, non turbavi, inquit, Israel: zed tu et domus
patris lui, qui dereliquisti mandalum Domini, et
secuti estis Bahalim. Vcrumtamen mille nunc, etcon-
grerja ad me univcrsumlsrael in monlem Carmeli, et C
Prophelas Bahal quadringentosquinquaginla, prophe-
lasque lucorv.m,qui comcdunt de mensa Jezabel. Mi-
sit itaque Achab ad omnes filios Israel, ct congrcga-
vit 1'rophelas in montem Carmeli. Accedens autcm
llelins adomnem popultim ait : usquequo ctaudicatis
iu duas partes? Si Dominus esl Deus, scquimini eum.
Sin uutem Baltal, scquimini illum; cl non respondit
ei populus verbum. Ad quos rursiim uit Ilclias : ego
remansi Propheta Domini solus. Prophcta> atttem
Baltalim quadringenli qiiinquaginta viri sunt. Denlur
erjo nobis duo boves, et illi cliijant bovem unum, et
in [rusta cedentes ponanl supcr ligna : ignem aulem
non subponant. Ego quoque faciam bovem alterum,
el imponam super ligna igncmqiie non subponam. In
ritiam omnium, quae in lemplis dxmonuin ageban-
tur, scientiam. < Noverat inter cxlera inepta po-
tius commenla, quam callida, etiain bujuscemodi
coiuposilainfraudem, qua facilius irretirentur anima;
miscrorum, ut arxeorum non simpliciterantepedcs
delubri slaluantur, sed pendens crepido supra quam
structa est, rogus subterranca fornice bajuletur, ad
quam ex adversa parle concavi parietis occuliu adi-
tu descendatur, ac per palulas cavernas, prxparalos
ignes doli minisler, sacrilicii temporc, clandestinis
otficiis siibniinisuct. Quo attonitus miserorum ani-
mus, tlutn nullas desuper vidct adliibitas flammas,
bostiamque ccrnit ex improviso comburi, per invi-
sibilem potestatcm igncs ccelo credat esse delalos.
i Ne ergo hoc incrcdulx mcntes etiam de divinis
suspicarcnlurallaribus, vallum quod licri prxceperat,
aqua jussit impleri : ut, si qua esset sub allario fo-
vea, proderctur, vel descendcns deorsum aqua, la-
lenlcs utique ignes exstingueret. Nec vero sullicit sc-
mcl rigasse locum : tcrlio id agitur: sed ncc boccsl
Prophela contcutus, ipsa allaris ligna prxcipit inun-
dari, ul omnis fraudis suspicionc submota, divinae
potcstatis csse virtutem, nec rex, nec populi, necipsi
dubitarent Dxinonum saccrdotes. >
d Cumque jam tcmpus esset, ut hotocaustum ojfer-
retur, accessit Helias adattare; el cxclamavit dicens:
Domine Dcus meus exaudi me hodie in ignc, sicut
<:audisli mc in aqua, ul cognoscat populus hic, quo-
niam tu es Dominus Deus Israel, el ego servus tuus,
vocent ilti nomina deorum suorum, et ego invocabo " et propter te feci opera liwc. Exaudi me Domine,
nomen Doinini : ct Deus qui cxaudieril per ignem,ipse
sil Dcits. Responditqne omnis populus ct ail :Optima
propositio. Dixitque llelias Prophelis Bahal : eligite
bovem unum, ct facite vos primum, quia plures estis.
Et fecerant iln : invocabantque nomen Bahal de mane
usque ad meridiem, et non erat vox, nec qui respon-
deret .... Incidcbanlque se secundum ritum suum
" Pronunlienlur.
*• Ncscioeuraddita sit vox hxc verum. nisi forle
respieiat ad sacrilicium legitimum, quod deinccps
Dco oblaturus crat. De qua re vers. 50.
c Qux sequunlur reperi cum aliqua, sed levi va-
rictatt! in homilia qux iu SS. Petrum et llcliam
inscribitur, positaque est, ut jam dixi, a Montfauco-
exaudi in igne, et cognoscat popultis hic qitia lu cs
Dominus Deus, et tu convertisti cor poputi hujus re-
trorsum. Et ecce clamantc eo, cccidil ignis de cceto,
devoravitque holocaustum, ac ligna, et lapidcs,pulve-
rem quoqtie etaquam, qua? erat in fossa aquwductus,
lambens. Quod cum vidisset omnis populus, cecidit
in faciem suam, el ail : Dominus, ipse esl Deus. Do-
nio inter dubias Chrysostomi homilias [pag. 729 to-
mi II]. Vide obsecro numerum 4 ejusdem homilix
pag.757.
d Vers. 50, sed multo cum discrimine Vulgatam
inter et interprctationem bans : sed in homilia,
quam inter Chrysostomi dubias esse dixi, el hic
fere exscribitur, hxc interpretalio allegatur.
7S7
QlLESTiONES XXX SLPMU LlliROS RLGUM. - LIHLR IV.
758
miuus ipse est Deus : dixitqtie llelius tid eos, appre- A significat rcprobnm , por pharisxos , alque srribas,
hendite omnes Prophetas infames, tt ne umts quidcm
effugiat deiltis. Quos apprehendente» continuo duxit
cos llelias ad torrentem Cison, et ibi cos trucidare
pr.tcepit.
Clemenlissimus euim Deus, qni non oLliviscilur
misereri, nec in iraconlinet raiseraliones suas, rur-
sum ad Israelem filium suum dignatus est mittere,
ut eisdeni pluviam evangelicx prxdicationis tribuc-
ret. Tres enim auni famis, scientiam sanctx Trini-
talis popnlo Judxorum, vcl in lolo iniindo, defuisse
prxsignabanl. Achab vero, cujus nomen inlerprela-
tur [rater patris, a quo cliam Pei prophetas inter-
fectos pronuntiat Scriptura, principum Sacerdoluin
typum gerebat. Quod aiitem dicil Acliab ad Ileliama:
seu hxrelicos, non Dco, scd Diabolo auciori eorum,
ab ipsis oblatum. Transacluni mcriilici (cmpus,
vergentis mundi significabal cursum, in cujus vc-
sperum Dominus Jesus Cbrislus in vcriini sacrili-
cium, quod ipsc cst , se ipsum Palri ad dcpoiieuda
liimiaiii generis dclicta obtulit. Altare quod ab Helia
curatum est , cx duodecim lapidibus rcstauratum,
Sanctx Trinitalis accipienda est confessio, qux in
Judxis olim , vel in hxrelicis destnicla fuit, a Do-
niino pcr Apostulos in Ecclesia refoniiata cst. Ligna
vero, qux supcr Allaic composita fucranl , crucis
patibulum prxsignabant , in qua dominicum aflixum
estcorpus, quod vcrum , ct acccplabile DeoPaiii
fuil holocaustum b. Qualuor liydrix replelx aqua,
Tune es ille, qui conlurbas Israel? lioc ipsum et de B totidem numcro significabant Evatlgclia , in quibus
Domino, Sacerdotum prin< ipes dixisse Pilalo Icgiin-
lur (l.uc. xxiii, 2) : Iitvcitimus liunc subvertenlem gcn-
tem nostram. llic cnim, ut Doiiiinus eis legilur ex-
probrasse, lilii fuere patris sui diaboli, cujus opcra
faccre stuJucrunt, ut vitx sux auctorem crucifigen-
duin iinpie proclamarenl : Vos enim (ail Domiuus)
(Joun. viu, H) de diaboto palrc estis, et opera pulris
vestri facerc vullis. llle enini hvmicida cst, et abini-
tio mcndax (Epist. io. m, 8) : et in rcritate nunquam
sletit. Abdias aiitcm cujus nonicn inierprclatur ser-
vusDomini, qui ctiam, eo lempore, quo Achab Pro-
phctas Dominiprxceperallrucidari, cciiunuProplie-
las in speluncis celaverat, victuni eisJeiu quolidie
admiiiistrans, illos quodammodo prxsignahat, qui
baptismi Sacraniciuum, quod iu iiomiiie SanclxTri-
nitalis datur, habetur prxceplum. Ignis quoque, qui
lapides allaris , et quar supereum fiicrani, nec non
ct aquam voravit, Sanclum prxsignabal Spirilum,
qui iioii solum Apostolos, sed tuncios credenlcs pcr
lavacrum regenerationis in Dci sacrificium assu-
mit, ct sanctificat. Falsi vero Prophctai , qui ab Ile-
lia interfecti legunlur , advci s;c accipicndx sunt
potestates, de quibus Dominum in crucc pronunlia-
vit Ajiosiolus triumphasse, sive illi acc piendi sunt,
qui adveisum Dominum impie proclamasse leguulur
(llattlt. xxvn, 2j) : Saitguis ejus sitper nos , et super
fiiios nostros. Quod iiiique temporibusVcspasiani, ct
Tlti expleium, qui legii Josephum bisioriographum,
cx [irincipibus JuJ;corum occulii discipuli Domini C uon habcbil anibiguum.
eranl (Joan. xix, 38), boc esl Nicodenius, el cxte-
ri, quos Evangelista pronunlial. Prophclx Baal, et
pmphctx Lucorum, scribarum,el Pharisxorum ty-
pumgerebant, quisacrx Legis ncgligeutcsprxccpta,
populum propriis traditionibus pervertebant, qui-
bus Vir fulurum Dominus legitur prxdixisse. Car-
nielus veronions qui interprelatur scientia circumci-
tionis, Chrisli prxfigurahat Ecclesiam, in qua iioii
prxputii circumcisio accipicnda sit, scire prxcipi-
inur : per cirruincisionciii cnim pixpulii, carnis li-
bidiucm luxuria:, atque liixuriam scieiidum esl ab-
scindendam. Per cordis vcro circumcisionem, im-
miindx cogiialioncs inlclligendx sunl ampulandx.
Dovem vero, qucm Helias inactaviiin holocauslum,
Deinde bistoria scquilur, et dicit ■ c Ascendit lle-
lias in verticem Carmeli , et pronus iit lerram posuit
faciem suem intcr genua; <* el exorabat Dominum :
dixilque ad puerum sunm , ascende, et circumspice
contra mare septem vicibus. Quod cum fccissel, septi-
ma vice apparuit nubccula pitrva quasi Itominis ve-
stigium ascendens de mare, el subko contenebrali
sttut cueti, el fttcta esl pluvia grandis. Quod enim He-
lias exorat , ul pluvia tribuatur a Dco , hoc quoque
Doniinum fecissc pro suis discipulis, ct qui pervcr-
Liim illorum credituri erant, Evangelista pionuntiat.
Miiiislrum Ilelix, cui jussum est conlcmplari con-
tra marc, oinniiiui prophctarum, qui anie Salvata-
is adventum fuerunt, typum gesiassc non dubium
aique in fruslaconcidit,velusinlelligendumcstlesta- O cst, quibus iu gratiam Spiritus Sancti pcr oinne tem-
menium, ex quoad confutandas Judaicassuperslitio-
nes, ea qux de illo scripta fuerant, mullisin locis cx-
cussisseDominum Jcsumevangelicaprxdicalionema-
nifestal, cum dixisse scribitur (Matth. xxi , ii) :
ISoit tegisiis, quod dictum est, tapidem qucm reproba-
terunt ordi/icantes, Itic [uctus cst iu rapul anguli ? F.t
inlellexerunt, inquit, scribtr, et phariscei qttod de ilis
diceret, etc., qux in E\angdio reperiunlur. Bovem
vero alterum a falsis Prophclis electum , populum
» Ha>c omissa siini insuperiori Scripturx loco, sed
cxstanl v. 17.
1 Vers. 51. Implete quatuor Itijdiias aqua.
pus, quod anle advenlum Salvaloris prxcessit, in-
cariiatiouein illius prxstolare datum cst. Nubecula
parva , qux velut vestigium lioniinis ascendisse de
niari dcscribitur, Domiims, ac Iledemptor noster
accipiendus est : sicut enim vesligiuin cxtremum
corporis membrum est, iia quoquc Doininus Jcsus
humilis, ct parvus, ac pauper in inumlo existere
voluit, qui nos a peccalo iniiiularet. Cteii contene-
brali sunt, quia sancli prxdicalores divini Verbi
c Vers. ii, sed cum nliqno discriniinc Vsilgatam
intcr ct hanc inlerpretalioncin.
d Yerba hxc exorubat Dominum, in Vulgala uou
cxstant.
75.)
CLAUDll TAIRINENSIS EPISCOPl
700
occnlti Sacramenlis sunt repleti : pluviu faeta est \ latibus servabatur. » Posl ha;c sequilur : (xix, 5)
mugna , (|iiia evangelicus iinber per Aposlolorinu
pncdieationem totius mundi rigavit fmes. Currus
A. liab , queiu Helias accinclis lumbis praiibat, Dia-
boli accipienda potcslas est , cui a Duiuino dicilur
(Matlh. iv, 10) : Vadc rctro Satanas; uon tentabis
Dominum Deum tuum. In tanlum enim Diaboli po-
tostas in advenlu Domini inanis cxslitil, et inlinna,
ul nec in porcos dominandi haberet licentiam : nisi
ei fuisset permissum.
(Cap. xix.) Nnntiata sunt , inquit, Jezabel cuneta,
qucc gesserat Hetias, ct quemadmodum Propltetas oc-
cidisset Bahal. Quts statiin mintium misil ad eutn
dicens : hax mihi faciaul Dii, ct liac addant, nisi hac
hora cras ponam animam luam sicut aniinam unius
projecitque se, et dormivit in umbra juniperi. Et ccce
Angclus Domini tetigil eum , dixitque ill . turge , el
comede. Respexitque, et vidit ad caput suum subciitC'
ricium panent, el vus aqucr. Comeditque, ac bibit, ac
rursum dormivil. TetigUque cum secundo Angelus
el diiil : surge, et comcde : grundis enim libirestat
via. Consurgensquc comcdit, el bibit , et ambulavit in
fortiludine cibi illitts quadraginla diebus , et quadra-
ginla noctibus tttque ad montcm Dei c Oreph. Quid
igilur Jezabel? ha-c faciant mihi Dii, et ha-c addanl ,
nisi posuero animam tuam, sicut anitnam unius ex
illis. Et audivil Helias, el fugit viam dierum quadra-
ginta { 0 violentiam verbi ! 0 forroidinis einineii -
tiam ! audiio mulicris verbo, fugil Ilelias, et fugit
ex illis. Quod audiens llclius tiinuil valde, el abiit jj non una, non duabus, non tribus diebus, scd ingres-
quocumque eum ferebal voluntas, venitquc in Bcrsabee
Juda-, et illic reliquit puerum suum. Ipse autcm per-
rexil in dcserlum locum, vium unius dici. Cumque
veuisset iltuc, et scdisset subtcr unam juniperum, ait :
sttfficil mihi Domine, lollc animam rneam.
» « Sancli viri, qui sublevanle spirilu ad summa
rapiuutur, quamdiu in bac vita sunl, ne aliqua cla-
tione superbiant, quibusd. m tcntationibus reprimun-
lur; ut nequaquam tanliim proficere valeant, quan-
tiim volunl; sed ne cxtollantur superbia , fit in eis
ipsarum qux-dam mensuia virtutum. Hinc esl enim
quod Helias , dum lot viitutibus in alta profecisset,
quadam mcnsura suspensus esl, dum Jezabcl post-
inodum, quamvis Reginam, tamen mulicrculam fu-
sus csl in eo scrmo mulieris, et quid agcret, nescie-
bat, lanii itineris spatio, mctu exagitante, jactalus,
velut cum Zepbiri fl.ilibus cursu impulsx navis ar-
borem violcnlus ex adverso lurbo corripuit, imple-
tumque reflexit, ila Propbetx aninium virtutum ve-
lis navigantera mulicris perculit sermo , loiamque
ejus navem per omncs formidiuum fluclus tur-
bato rcctore jaclavit , quid ergo lu Ilelias? tu eniin
es, qui verbo clauseras coelum , ct fraudaveras im-
bres, qui mandaveras aeri , et diviuos ignes eduxe-
ras, qui falsos salubriter inlerfici jusscras saccrde-
tes , qui constanter in faciem exprobraveras Regi,
quod ipse, et domus sua populum evcrteret Israei :
qui dixeras : vivit Dominus : Si erii pluvia , aul ros
giit. Perpcndo quippe bunc roir* virtutis virum, C nisiinverbo oris mei : qui domum viduse, spicarum
ignem de coelo traliere , et secundo quinquagenarios aream, el torcular feceras olei , qui omnibus impe-
raveras elementis , sermoncm nunc mcrelricis au-
viros cum suis omnibus petitione subila concrema
re : verbo coelos a pluviis claudere : verbo coelos ad
pluvias aperire, suscitantem mortuos, ventura qua>
que prscvidentem : et ecce rursus animo occurrit,
quo pavore ante unam niulicrculam b fngit. Consi-
dero virum liinore perculsum de manu c Dcmini
inorlem pctere, nec accipcre : dc inanu mulieris
niortcm fugiendo vitare. Quaerebat enim mortem,
dum fugeret . diccns : Sufpcit mihi , tolle animam
mcam, neque enim melior sum quam patres mei. Un-
dieus, expavisti, et una muliercula profugum fecit,
timorisque caplivum . 0 rem slupendam ! Vide duos
islos, Petrum et Hcliam , magnificos viros, cl caste-
ris clariores, velut duas civilalum arccs in sublime
porreclas, a mulicribus fatigari. Pelrus timet puel-
lam : Jezabel delerret Heliara. Et quia cjusdcm
cuipa; vitio uterque subjacuil , ainlwrum naturalis
infirmitas unum sorlila esl proditorem. Fugil ergo
Helias viam quadraginta dierura. Ubi est zcli tui
de ergo sic polcns, ut tot illas virtules faciat? Unde ardor inconlincns, ubi constanliaj flaroma? Ubi au-
sic infirnius, ut ita fcminam penimcscat? nisi quia ctoritas liberlatis , cum dicebas : vivit Dominus, si
dispensalione supcrni nulus mensura otculti libra- erit pluvia super lerram , vel cum Regem cominus
miuis appenduntur, ut ipsi sancti Dei liomines, et D arguebas, lanHque mirabilia faeiens uniim adullerae
inullum valeant per potcniiam Dei , et rursum qua-
dam mensura moderati suntper infirmitatem suam?
In illis virlutibus Helias quid de d Domino accepe-
ral , in istis inflrmilatibus quid dc se esse poicrat,
agnosccbat. llla polcntia; virlus ftiit : ista inlirmitas
cusios virlutis.
« In illis virtulibus oslcndebat quid acccperat :
in islis infirniiiatibns boc quod accepcrat, custodie-
bat. In miraeulis monslrabalur Helias : in inlirmi-
» Subsequentia libi prasbet Paterius , ideoque
Grejorius lib. xix Moral. num. 9 et 10.
b' Fugerit.
' Dei.
* Deo.
non tulisli sermonein ? Sed considera , quid in his
ostcndalur. Quid scilicel , quamdiu lioroini Domini
gralia cooperatur, omnia secunda siinl, oronia fida :
clementa scrvinnt, et principfes prosternuntur, reges
adorant , populi veneranlur. Si vero se, semcl per-
fectionis , vel correplionis causa supcmum ab ho-
mine suspcndat auxilium , confcslira fragilitas natu-
rx monstratur mox insurgunl qnse videbantur esse
subjecta : qux prius ttt Doininum melucbanl inci-
• Horeb.
' Qu.-e sequuntur lialics numero 4 crebro allega-
tx homiliie in SS. Petruin et Heliam, scd verbis
aliquando transpositis, et eorum ordiue immutato.
Wl QlvLSTIONLS XXX SLPLR LIDROS ItEGUM. — LIBER IV 762
piunl esse lerrori. Jezabel, qua; interprelatar ftuxus A et septem millium virorum eleelorum eleclisiima
vanns, Synagogs geslavit lypnm, quoc vanis super- virlus, quam nec error humanus inclinare, nec ina-
slitioniluis serviens, in Evangelica prasdicaiione cre- nis gloriae cogitalio poluit elevare (Vcrs. 18.) Hi
ilerc nuluit , et auclorcin vilas persequens , sicut et omnes non curvaverunt genua ante Bahat- sed in
Jezabel Heliam, exstinguere magis, quam credere stabili poplite ad instar coeleslis exercittis me scm-
maluit. Puer Heliae , qui in Bcrsabee, qui inlerpre- per adorant. Fugisti ergo, non qnod in le solo fu-
lalnr puietis juramenti, dimissus cst , Sacerdotale ror adulterae desxviret , sed qund tibi banc electio-
accipicndum est miiiisterium , quod tcmplo Domini
in Hiertisalem, cultui exbibebalur divino. Desertum
vero, ad quod via unius diei Helias legitur perve-
nisse, el sub arbore juniperi quievisse, universus
accipicndus est mundus, qui propter d.ciiioiimn cul-
nem genucrit maguitudo virlutum , ul tam arrngan-
lem ferres dc genere bumano senteniiain , erasque
paulisper mea gratia descrcndus, et nisi tibi tantaj
elationis frena laxassem , lapsuin incurrercs gravio-
rem, et disceres bona facta non tu;c virluii ascri-
liun in maligno fuerat posilus, ad quciu Dominus bcre , sed divina?. Non igitur alia ex causa fugisli,
rclicta Jud.-r-a, pcr prajdicatores suos transire digna- llisi luod , secedente gratia niea mulier le minaci
lus est, et ibi quasi dormit, dum pcr fidetn in cor- sermone deterruit. Consideremus ergo quanta vis
dibus fidclium requiescit. Arbor voro junipcri agre- " fuerit in adulterae sermone, gratia rccedente, quanta
stis, atque inculta , Ecclesiam prxsignabat ex gen- forlitudinis magnitudo. Quadraginta diebus oberrat
tibus, quae sacrarum Scripturarum nequaquam fue-
ral exculla pr.-eceptis, ad quam (sraeliticum Regnum
transilurum Dominum pradixissc , Evangclista pro-
nuntiat (Malth. xxi, 45) : Auferetur a vobis (Juda-is)
Hegnum, inquit, et dabitur genti facienti voluntatem
Dei. Viam vero unius diei , quam Helias egisse legi-
tur, unitas intelligcnda est Trinitalis, quain evange-
fugiens Helias pcr invia, etdcserla, tantique ingenii
vir mclu ronslernatus non sentit esiiricm. Quid agis
Helias? ubi est , ul s^pejam memini, illa omnibtis
stiipcnda fiducia? ubi os illud metuendum? ubi lin-
gua lerribilis allcrnis imperans elemcntis? Sed ha-c
lilii, ut dixi , conslabant gratia ministrante. Vide
ergo qiiemadmnduin levitale culpas permiltitur ja-
lica prxdicalio cunctis nalionibus inlroduxit. Pa- cere tantus Prophcta, ut emendatiis elationis vitio,
nis subcinericius, et vas aqiue, quid aliud indicant, alque correptus , inlegro vcstiatur moderalionis, et
nisi gentium pcenitentiam , et lacrymarum cffusio- clemenlias indumento. i
nem, quibus Dnminus valde reficiiur? * 'aui ergo cruditi sumus, et t?ocli in Pelro atque
(Vers. 8, 9, elc.). Post hcec penenit, inquit, lle- Helia, quemadmodum eos Doininus nosiri causa pa-
lias ad montem Dei » Oieph, et mansit in spelunca. lilllr circumscrilii deliclo : quemadmodum illos li-
El ecce sermo Domini ad cum dixitque itli. Quid Itic ^ t,oi' pictatisque signiferos, et gcnciis bumani colu-
agis lletias ? at ille respondil : zelatus sum pro Do- "'"as , permiscrit metii doininante quassari, ut po-
iiii»o Deo exercituum , quia dereliquerunt pactum
Domini, fitii Israel, altaria tua deslruxerunl , el pro-
plietas tuos occiderunl gladio : et derclictus sum ego
sotus, et quwrunt animam meam, ut auferanl eam.
b < Fugiens ergo Hclias venit adquemdam locum,
el olidormivit ibi, et veuitad euni Doniiniis. Dniui-
nus scilicet ad scrvum et ail (/// Reg.xtx, 15) : Qnid
t,i hic llclius? velut nolans cum limoris , cl (uga;.
Quid tu, inquit, hic Helias? pulasne fugisti? ct fmor
le unius inuliercula; profugum fecil? Ubi est illa
constantia? ubi libertas? Disce de caHero non libi
ipsi conlidere, nec propria;, cum rcs secundo cursu
ferunlur, imputare virluti. Verumtaincn Helias re-
spondct, et dicit : aliud quidcni mente retincns,
aliml ore dcpromens (Vers. U) : Domine Proplicttis
tuos occiderunt : altaria lua demolierunt ; el ego rc-
tictus sum snlns, el quxrunt animam meam. Hocest,
b;ec cogitalio, qua: lantum Proplietam de ipso deje-
Cit fastigio meritorum , conimuneniqne hominem
demonstravit. Denique mox eum corripit scrmo di-
vimis. Non ila, inquil, est Hclias : falleiis, et buma-
na- cogilationis laqucis incliris. !Non idcirco fugisli,
nec te ideo, quod solus esses , Rcgina perlerruit.
Nec enim tu es tantummodo, qui non adoraveris
Dabal : sunt milii fideles fauuili , sunl multi amiti,
Horeb.
pulorum essent exemplum, a Deo sibi non pcccandi
gratiam uiininie condonatam, ne cutn ipsi a culpis
cssent, ac vitiis alieni , peccaloribus diri existerent,
ct crudeles; sed cum forte quis fueril delicto pra>
vcntiis, iion staiim abjiciant, non coiidemncnt jaccn-
tis affeclum : scd iinpartiantur viscera charilatis,
porrigant manum, et crigant lapsum, spem ei tlivina;
clementiae promillcntes , sicque eliam sc vivere
exemplo ipsorum commendent magistrorum. Hxc
autcm idcirco diximus , non juslos culpando, sed
peccatores ad spem erigendos prolulimus. Li piiino
qnidem virtutes eorum extulimus : nunc culp.is in-
tuliinus , ut eljuslis foriuam cautehc, el peccatori-
bus salutis poriuni fidelissimum inonstraremus. •
Merito quxritur quomodo licile sacriOcaverit He-
lias exlra te.inplum Dei, quando ct ignem de cado
iinpetravit, et proplieiasdsemoniorumconvicit. Quod
jnilii non vidctur alia ralione defendi, qiiam illa, qua
defenditur el Aln aha: factnm , quando filium Deo
jussus voluil immolare. Cum eniin jubct ille , qni
legem constituil aliquid ficii, qnod in lege prohibuit,
jussio ipsa pro lege habetur, quoniam auclor est
legis. Nonenim decssc possent miracnla alia prscter
sacrificitim, quibus snperarentur, ei convinccrentur
prophetse lucorum : scd Spiritus Dci, qui fucrat in
*> lla:c quoque liales numero 4 creLro allcgatx homiliac i'o SS. Pctrv ct Hetia.
7C3 CLAIDU TAUIUNENSIS EPISCOPI 7Ci
Helia , quidquid in hac re fecil, contra legem csse A '' plehe nos atiquid ile illo cognoscere non posse sen-
non potest, quia dator esl lcgis.
Alia adlmc iiisnpor qnaestio animum pulsat : quare
interpellaverit Hclias Doininum , quod Israel dere-
licto Dco propbetas u occiderit , et cjus destruxerit
altaria , cum in lcgc oliin jussuni fuissct, non eos
posse amplius habcre altaria, qiiam uniim, primum
in tabernaculn, deinde in tcmpio, nisi quod liquide
dalur inlclligi, quod postquam deccin Irilius a domo
David excis;r, elatcmplo, ct Hierusalciii sunl se-
paraue, illi, qui in dccem iribulius, qu;e vocaban-
tur Epbraim , cultores divini nominis crant : el ut
putaniliini est ad illa altaria rccurrebant, qua* olim
ereveranl Paliiarehac, Abraham , Isaac , et Jacob,
locis competentibus, ubi cis Dcus appai uerat, ad hoc
altaria cultores divini noiuinis , el si non ad sacrili-
candum, tamen ad nrandiim Deum palruni siiorum
recurrebant. Ikcc videntes sacrilegi lsracliuc , et
idolorum cultorcs, destruebant, ut nec ibi locus es-
sel, ubi vcri adoralores Dominumprecarenlur; et
lioc cst, quod in superiori parle jam praemissum est,
quod inslauraveiit Hclias altarc Domini quod dc-
structum fuerat.
(Vers. II). Dixilque Dominus ad Ilcliam : Egre-
dcre et sla in monle coram Domino, ct ccce Dominus
timus : unde licnc illic siilnlitur : Quvtl cum tmilisset
Ilclitis : operuit vulinm suitm pallio, ct cjrcssus stclil
in nsiio speluncm.
■ t Qttid cst quod Propheta cum vocem Domini
secuni loqucntis audiret, in speluncx su;c ostio slat,
cl faciem vclatV nisi quia dum pcr contcmplationis
gratiam vox supernx intelligenlia? lii in mentc, to-
ius homo jam intra speluncam non esi, quia ' ani-
nium carnis riira non possidct, sed stat in osiio,
quia mortalitatis angustias cxiic medilatur. Scd
jam qui iu oslio speluncx consistit , et verba Dci in
aurc cordis percipit, nccesse csl , ul facieni velet,
quia dmn pcr siipcrnam gratiam ad altiora * inlclli-
gcnli;e ducimur , quanto subtilius levamur, tanto
semper per bumililatem nosmcii|)sos intellectu no-
slio premere dcbcinus, nec conemur (flom. xn, 3)
plus sapere, quam oporlet saperc, sed sapere ad so-
brietatem; nc dum nimis invisibilia disculiimis,
aberremus, ne in illa natura incorporea corporei lu-
minis aliquid quaeramus : aurcm enim inlcndeie, et
facicm opcrire , est voccm inlcrioiis subslanliae au-
dire per mentem , et tamcn ab omni specie corporea
oculos cordis avertere, ne quid sibi in illa corporale
aainius lingat, qux ubiquetola, et ubique incir-
transit, ct Spirittts grandis , et forlis subverlcns mon- t'll"lscril,l;l est. >
tcs, et conterens pelras antc Dominum. (Vers. 15.) Et dixil Dominus ad llcliam , vade
Quod aiilcm ait anle Dominum p rwcessisse spiri- reverlere in viam luum per desertum in Damascum.
ttim grandem, ctc. cjns advcntum significat ad corda Cumquc perveneris, tmges Azahel Regem super Sy-
credentium qniliusdam occullis, et ineflabilibus si- q '"""' et Bieu fiUum Namsi unges Regemsuper Israel,
gnis esse profulurum. Nam quod ait : Subvertens el HeliseumfiliumSaphatquiest de Abelmeula, unget
viontes et contcrcns petras ante Dominnm , lioc est
qnod Apostolus ait (// Cor. x, i, 5) : Arma mililicc
iwstrir non carnalia, sed spiritualia, ad destrtictio-
ncm iniinitioniim ... ct omnem altitudinem cxtollcntem
se adversus scienliam Dci.
(Vers. H, 12). Non in spiritn Domintts , et post
spiiitum commotio : non in commolione Dominus, ct
post commolionem irjnis : non in igne Dominus, el
posl iijnem sibilus atircc tenuis. h < Spiritus anlc Do-
niiiiiim cvcrtit montcs , el petras couterit, quia pa-
vor, qui ex advcntu ejus irruit, etaltitudinem cordis
noslri dejicit, et duriiiam liqucfacit. Sed spirilui
commotionis, cl igni non inesse Dcum dicit : Itt si-
Prophetam pro te. Et cril , quictinque (uyeril gla-
dium Azabel, occidit eum Hieu : El quicunque ftigc-
ri! gladium Ilieu , interficiel cum lleliseus. t> Abcl-
meitla urbs csl una ' de principibits Salomonis. Est
autem nttnc ricus (ul iu locorum libro legimus), in
Attieone, decimo ab Scijlhopoii miiliurio distans con-
tra eustralem plagam, el nitnc dicitur i Belula. cDa-
mascus enim , qui interpretatur stmyninem bibens,
sive propinant, tolius Mundi typum gerebal, in qtto
babilatores, illins, immolandi dxmonibus lilios suos
sanguincm bibcre, ac prnri inare non esl ambiguuui.
Sanguis enim pro peccato , ac morle ponitur in
Scripiuiis : quam non solum sibi infelices vidcban-
bilo vcro aur.c leimis incsse non negat : quia i-.imi- D tur inferre , sed el suis imitaloribus propinabant.
ruin mens ctim in contemplationis sublimitate sus-
pendilur, quidquid perfecle conspicere proevalet,
Dominus non csi. Cum vero subtiliter aliquid con-
spicit : lioc est quod de inconiprcbensibili substanlia
ceternilatis audil : quasi cnim sibilum aur:e lcnuis
pen ipimus cum saporcm incircumscripuc veritatis
contemplatione subiia subtiliter degnstamus. Tunc
ergo verum cst , quod <• Dcum cognoscimus, cum
a Altaria destruxerunt , prophelas tuos occiilcritnl.
^ Subsequentia usqtie nuin pervcnias ad ea ver-
ba : stetit inosiio speiunac, lineolis noiaia perquire
in Paterio , ideoque in Gregorio, c.tijus liluu.n \ in
Jub consnlc [nuni. 66, alias c.ip 3ii, olim 2'oJ.
' He Dco.
d 1'lane : scd orxstat vlene.
Azahcl vcro, qui intcrpretatur factura Dei, univer-
saruin genlium continebat figitrain, cui valde con-
gruit inlerpretatio : Dei [actura. Opus enim divinuiu
fuit, ui obdurato Israele , ct signis , atque \irlu-
tibus Domini pcnitus nequaquain ercJenle, na-
lionum populi cttm omni nicntis alacritale crede-
rent in cruciOxum. Sive alilcr fuctura Dci, id est
invigo Dei per fidem (diiis;i gemibus consliliita,
e H.cc quoqce in Gregorio invenies; sed alibi tra-
dila ; sciliccl nuin. 18 boinili.e I in L/.ecbiel.
' Animnm.
e Iiilelligewia.
i' Vidc librum Ilicronyini de locis hebralcis.
■ l)e pra'cipuis.
i licth lultt, ulii Vclhulia.
705 QCF.STIONES XXX SUPER
nulli poteril cssc dubium. Nam, lit in Jarob, ei Esau
(igiiia prxcesserat majoris quondam lilii , primalus,
ac benedictio ad juniorem fralrem iranslata , ila
eiiam in isiis, Azahele «delicel, ei Iiieu, diviua ilis-
pensatione intelligimus g^ri , ut geiitium populus,
qui fuerat junior, per Azahelem prxponatur in per-
sona Hieu primogenito, ut soriptum cst, Isracli, ct
juxla Scripturac tcstimonium , populus, qui erat in
cupite, prnptcr prccvaricationes assiduas, et piaculum,
quod intulit Dnmino , factus in cauda cst, translato-
que ab eodem regno , ut Domintts fuerat protesta-
tus, datuui est gentium populo, Dei volunlatem vi-
delicet exsequenti. Sed quia divinx piclatis eslom-
nes homines salvos /icri, sicuti Esau , licet juniori
fralri subjccliim , nequaquam benedictione privavit,
ita quoque et bic Helix a Dco prxdicilur : relinquam
mihi scptem millia virorum , quorum genua non sunt
curvula anle Bahal. Relinquam enini, ail futurum
lempus pcrtincre , intelligi voluit, qund in Domini
adventum constat fuissc explctiim. Ilbul pro cerlo
cxstitissc intelligendum est, qnod qui cx onini Israeli
pcr aposlolos Cbristi fidcm susecperunt, septiformi
spiritu Cliristi tincti sunt. Hieu vcro, cujus voca-
buliim interprctatur ipse, vel cst, filius vidclicet
Namsi, qui interprelatur adlrectans , vel palpans,
Apostolorum specialiier prxfigurabat pcrsonam :
illis quippc liorum nominum valdc congruil inter-
prelaiio. Beali enim Aposloli sempcr esse pro cerlo
esl, qui pn. Trinitalis confessione, et veridica prx-
dicatione , Dco et univetsc Orbi pcrpeluo vivunt.
loannes qtioquc in epistola sua cum dc vcrho vitae,
boc est de Dei filio, qui carnem assumpsit, scribe-
rel, ita clTatus esl (Joan. Fpist. I, i, 3) : quem no-
stris ocutis vidimus , ct auribus nostris audivimus , el
manus nostrai tiactuverunt. Quod autem dicitur He-
lix , Heliseum filium Sapbal de Abelmeula unges
proplictani pro le : ila intelligendum cst : Heliseus
enim interprelatur Dei mei salus, Saphat autcm ju-
dicans. Abclmeula vcro luctus parluriens : Dci enim
filius , qtii esl vcra fidelium salus (Joan. v, 22), et
cui omne judicium tradidit patcr, in quo judicio im-
piis, et increduiis erit luctus parluriens, Gehennx
videliccl cruciatus, qui in substaniix sux splendore,
atque virtute non poterat ab omiiibus contemplari,
cx deitate, ttt Aposlolus ait (Philip. n, 7) suam ina-
niens inajcslatem , in Helisei prxfiguratione, Servi
dignatus est suscipcre formam, qui verus homoex
virginis utero procreatus , Sancloque Spiritu un-
ctus. Quod auiem ait historia, quieffugerit gladium
Azuhel, occidct eum llieu, el qui e/fugerit gladium
Hieu, occidct eum Hcliseus, hoc modo ilitelligi po-
lest. Gladius enim Azahel Syri, illorum docrrina ac-
cipienda est , qui cx genlihus dominicx Incarnatio-
bis, ct Passionis, ac Resurrcctionis vales inspirati
divinitus exstilerunt, ad confulandos videlicet judseo-
• Vide Palerii eaput 12, in lib. Ifl Regum : hrec
porro ille dcsumpsit ex Gregorii lib. xxxi in Job
(nuni. 107].
h Surgere poterat, declinaiet.
LIBROS REGUM. - LIBER IV. 7G6
A riini doctores, qui hoc mystcrium populis occulta-
bant. Gladius vero llicu , qui supcr lsrael unctus
est, prxdicatio intelligenda est Joannis Domini pra>
cursoris , qui Saducxos, el Pharisxos venientes ad
baptismum suuni , increpans dixisse scribitur (Luc.
iii, 7) : Genimina viperarum : quis vobis ostendil [u-
gere a vcnlura ira? Gladius prxterea Helisei , evan-
gelica accipienda est prxdicatio , dc qua Dominus
dixisse scribitur (Matth. x, 54) : Non veni pacem
mitlere in terram, sed gladium : quia fideles, el juslos
quodaininodo dividit , ac separat ab infidelilms et
injustis, ct quia in cordibus credentium cupiditales
inleremit noxias, et vitia univcrsa, atqne peccata.
Interea ail Dominus ad Heiiam : lieliqui mihi sep-
tem niillia virorum, qui non curvaverunt genua ante
H llnhal , et omne os quod non adoraverit eum, oscu-
lans mannm.
a i Cerium est, quod cordis sui oculum per clalio-
nis lencbras exstinguit, qui c.um rccle agit, conside-
rare meliorum inerita negligit. At contia magno hu-
militatis radio scmetipsuin illuminat ijui aliorum
bona subtiiiter pensat, qui.i duin ea, quac ipse fccc-
rit, facla foris, el ab aliis conspicit, eum, qui de
singularitate intus erumpere nititur, supcrbix tu-
inorem premit. Hinc cst , quod vocem Doiniui ad
Ileliam soluin se aeslimanlein dicitur : Reliqui mihi
septcm millia virorum , qui non curvaverunt genua
ante Bahal. Ut dum non solum sa remansisse co-
gnosceret, de elationis gloria, qua; ei dcsingulariiate
•> surgebat, declinaret. Prophcta nempe erat, et same
myslcria superna cognoverat. Quid crgo dilficile
fuit agnoscerc in hoc niundo c fidcliler Dco famulos
et alios rcmansisse ? Sed hinc solerter inlueiidum
esl , oculum cordis elatio quam nequiter claudat,
quia qui <• humilitcr el occuJta Dci • novcrat, ela-
lus et aperta nesciebat. i
Post bicc enim inquit (xix, I!)) : Helias repcrit
Heliseum filium Saphat, aruiiiem in duodecim jugis
boum. F.l ipsc in duodecim jugis boum aranlibus
unus erat. Cumque vcnisset Flias ud eum , misit pat-
tium suum super eum, qui relictis stalim bobus cu-
currit ad Hcliam, et ait : Oscttler, oro te palrem
meum, et matrem meam , et sic sequar te. Cui dixit
Helias : rcverlere, quod cnim meitm crat, feci tibi.
r. Reversus ilaquc Heliseus tulit par boum , et maetavit
iltos, et in urulro boum coxil cames corum, deditque
populo ad comedendum.
Duodecim juga boum, viginti qttatuor veteristfr»
slamenti figuraliter accipiendi sunt libri. Duodccim
vero aralores duodecim intclligendi sunt Aposloli :
sed in omuibus illis Dominus cxistcre dignalus cst
opcraor, qui <Jix.it (Jo. xv, 5) : Siite me niliil pote-
stis facere. Osculuni palris, reconcilialionis dignosci
lur signum. In duobus cuim bobus lcx aecipiend»
cst, et prophctia , quarum uinbras, et imagincs Do
Fideles.
Huinilis.
Additur judicia.
707 CLAUDIl TADRINENSIS EPFSCOPI 768
minus nostcr, per incarnalionis su;e, ac passionis Adubiumesi : qui cuni 6 uiginla, et duohus Rcgibus,
niysteriuin occidit iu littcra , et in crucis su;e coxil
aratro, nec non ad comedendum Gdelibus prxbuit,
ut jam noii vivant sccuiidum lilterara, sed sccun-
duin spiritum.
(xx, 10.) Post haec refert Scriptura, quod Benc-
dad rcx Syrix obsidcns, el impiignare incipiens Sa-
mariam ail : llac faciant mihi Dii, el Itax addant :
si suffeceril pulvis SamaritB pugillis omnis populi, qui
sequitur me.
Himc babct sensum. a i Samaria juxta morem
civitatum habcbat tcrram interius h propter muros
pene ipsis muris sequalem, ne vidclicet eos sir.e
subsidiis terra; adjacentis ercclos , creber insistenle
manu hostili , dejicerel ictus arietis e. Exlrinsecus
lioc cst omnibus vitiis suis adversum humaniim ge-
nuspugnare non desistit : Achab vcro qui interprc-
tatur fratcr patris , hoc in loco porsonam geslavit
Judxorum , ctim quibus diabolns prius conflicliim
habiiil. >
(xxn, 19.) Interea scquitur Scriplura de visione
Michxse prophctae, ulii ail ad Achab : Yidi Dominum
sedenlem super sotium suum , cl omnem exercitum
cocli a dexlris , el a sinistris ejus , et dictum esl : /n
quo decipiam Achab, ut ascendat, et cadat in liamoth
Caluad '! El dixil unus verba liujiismodi ; el alius ali-
ler. F.t eijressus unns dixit : ego decipiam Achab. Et
dictum cst ei : in quo decipics ? qui respondit dicens:
egrediar, et ero mendax spiritus in ore omnium pro-
autem murorum altitudo longe super faciem terrae plielarum ejtts. •■ « Quid pcr solium Domini, nisi an-
transccnderat , maxime cum in montis vertice, ut
Scriptura rcfert, fueril urhs eadem posita. Ait ergo
Rex supcrhus obscssam terrens civitatem, quod lan-
tam haberet secum exercitus multitudinem , ui si
quisque lnilitum ejus, solummodo lapidem, vel ce-
spitcm, vel stipilcm ad construendum contra urbcm,
aggercni apporlasset, tam sublimis ex eo posset ag-
ger exsurgerc, qui superficiei civilatis ipsius, quse
erat intra muros, esse videretur aequalis : ita ut ex
equo pugnanles contra civitatem, tcla vel faccs mit-
tere posscnt. Cujus temeritalem arrogantiac mode-
sto sermone compesccns Rcx Isracl ail (Vers. 11) .
Dicite ei. Ne glorietur accinctns trque ut discinctiu.
gelicas polestates accipimus, quarum alis pr.esidens
inferiiis cuncta disponil? Et quid exercitus coeli,
nisi ministranlium angcloium miiltiluilodescribitur?
Quid cst crgo quod exercitus coeli a dexlris, et a si-
ntstri-, cjus slare perhibetur? Deus enim, qtti ita esl
intra omnia, ut ctiam sit extra omnia, incircum-
scriptHS est : et veritas illa, a>terna beatiludo, quae
dcxlcra ejus dicitur, sinislram non hahet, quia nihil
esl quoddisplicc.it, qnia siintil omnia contuetur, si-
mul cuncla aspicit; ea autem, in qnibus el bonus
spiritus vivit, et maltis , exercitum cceli a dextris, et
a sinistris cjus haherc describitur. Unde per dexte-
r.im intell ginius angclos elcctos : per sinistram
Alius est autcm accinclus, alius discinctus, alius r vcr0 spiiilus reprobos. Non enim minislrant Deo
non accinctus. Accinclus namqtie est qui cingulo
circumdatus ir.ccdit, discinctus qui cinguluni nuper
dcposuit : veibi gratia, vel balncum intralurus, vel
leclum ascensurus , vcl alteram ferte tunicam indu-
limis Non accinctUS, qui nuper tunica indutus, ncc
ilum se addita zonae circiimposilione mtinivit. Sic
ergo, et in expedilione castrensi qui positus est, re-
cle accinctus noniinalur, id esl armis indiilus. Qui
pugna confecta victor domum rcdiit, jure discinctu»
vocatur, quia nimirum deposilis armis oplalne pacis
otiiun gerit. Qui vero necdum pugnare, neque se ad
ccitamcn parare jam cceperat, merito non accindus
csse dicitur. Ait crgo Rex Israel Regi Syrix glo-
rianti, e quasi jam cepisset Samariam , quam ohsi-
solummodo honi, qui adjuvanl , sed ctiam mali qui
probant, non solum quia a culpa redeuntes sublevant,
scd etiam quia redire nolenles gravant. Nec movere
dcbct quod exercitus cceli etiam rcpulsi angeli vo-
canlur, quia et ipsi quamvis ab aethereo coelo cx-
pulsi suut, adhiic tamen in aerco coelo dcmorantur :
quas enim suspcndi in aere novimus, aves cceli no-
minamus. Et de eisdem spiritihus Paulus dicit
(Eph. vi, 12): Conlra spiritualia nequilim in ccelcstibus.
Quorum capnt entintians ait (Epli. n, 2) : Secundum
priiuipem polestntis acris liujiis. Ad dcxteram ergo
el sinistram exercilus stat, quia volunlas elccloruni
spirituum divinae pietali concordat, et reproborum
sensus suse malilice serviens, judicie districtionis ejus
dere cceperal : ' Negligetur accinclus, xquc tit dis- j) oblemperat : unde ct mox spiritus fallax in ' medio
cincttis ; ac si aperle dicat : Noli gloriari qtiasi jam
vicior helliei discriminis, qui adhuc in acie positus,
quem victoria sequatur, ignoras. Et vcrum profeclo
dicebat : nam mox inito cerlamine , Benadab non
viclis advei-sariis tritimphans, sed ctso siio cxcrcitii
fngiens domum rediit, Renadab Regcm Syri;e typum
huJmisse diaholi, qui princeps cst hiijiis mundi , non
a Loci liiijus cxplicaiionem cxcepit Claudius a
Rtvln quxst. 17 libri xxx qu:estioniim in liluos Rc-
g-tin eam proponente.
1 Propc.
c Murorum cuim altitudo longe, ctc. Sed praslat
nostri eodicis lectio.
d Aliutl, et sic dcinccps.
c Quod : praestat nostra leclio.
prosilissc dcscribitiir, per quem Achab rex cxigenti-
bus suis meritis decipiatur : neque enim fas est cre-
dcrc bontim spiiitum, fallaciae deservire voluisse, ut
dicerel : Egrediar et ero mendax spirilus in ore om-
nium prophelarum ejus; sed quia Achab rex peecatis
prreoedeiilibus dignus erat, ut tali debuisset dece-
plionc damnaii, quaienus qui sa.'pe volens ceciderat
f Ne glorietur.
6 Vors. li. lieges triqinta duo rum eo.
11 Siihsequontia habot Patcfius, idcoquo Gregorius
[libro ii Moralium, n. 58, cap. 20, olim 21 ): sed
imiltum inost discriminis intcr ea qu:c allogalus
Gregorii liber exhihet, et nosler habet 'codex cujus
Icclioncni sequor. Vulgatam consulal lccior.
t Mcdium.
769 QU.ESTIONES XXX SUPER
in culpnni, qnamloque nolens capereiur ad peenam;
occulta jislilia, licenlia nialignis spiiitibus datur,
ii i quos volcntcs in peccati laquoo strangulanl, in
percali poenam eliani nolcntes trahant. > » Sedquo-
modo Deus hacc agat ubiqtie praesens, el ubique tn-
tus, ac scniper piaesens, et quonioilo ejus siniplicem,
et incominulabilem , aeteinamque veritatem consu-
lant sancli Angeli , omnesque ab eodcin oreali subli-
ines, et mundissimi spirilus, alque id quod in co
sempilcrnc jusium vident , pro congruentia rcruni
mfeiaium, tcmporaliter peraganl : quomodo etiani
lapsi spiiitus, qui in vcrilate non stelerunl proptcr
iiniuiiiitliiiam , et infirmitatem concupiscenliarum ,
et poenarum suarum non valentes pracsenlem intrin-
secus coniucri, cl eonsulcie veritalem, signa forin-
seeus |ier crcaliiram exspectent, cisqiie moveantur,
sive ad facicndum aliquid, sive ad non faciendum :
quove modo coganlnr aeterna lege , qua universitas
regilur, viucti, atque constricti, vel sinenle Deo ope-
raii, vel cedere jubcnti, cl conipleeii arduum, et ex-
pltcare longissimuin est.
(xxn, 40, 52, et seq.) Post mortem Achab regnarc
ete|iil Oebosias filius ejus pro eo , de tpio refei t
St riptura (/ V Rcg. i, 2.) : Quod cecidil per cuncel-
los cccnacuti sui, quod hnbcbut in Samuria, ct a*yro-
larit.
Oebosias rcx Samarix, qui se a domo David sepa-
ravit, etpcr cancellos dceidit, hoc significare vide-
tur, quod haerelici, sive schisraalici, et si aliquam
hon:c aelionis areem conscenderc videnlur, quia la-
nicn compagem Ecclesise unitatis non babeni, quasi
palinlibtis, et non solidis laterum praesidiis ad vi-
liorum semper infima relabunlur, dnm divino de-
sliluti auxilio, sivc perlinaciae fastu inlereunt.
(IV Reg. i, 9.) Deinde rcfert Scriptura eadem,
quod iilein Ocbosias miserit dnos principes qiiiiiqna-
genarios ad Hcliam, quein qnia procacitcr cum lio-
niinein Dei vocaverunt, illooranle, coelesli igneeon-
sumpti siint: teiiius autem missus salvatus esl. < Fi-
giiraliler autembqiiinquagenarius numerus eonfessio
poemtenliae cst, c pcr quam dcclaratur rcmissio pec-
catonun. Jud;ei enini nolentes Christum Deuiu esse vc-
rum nccprincipein d indulgentiac largitorcm , dicunt
ei (Jenn. vin, 57) : quinquaginta nnnos nondum liubes , et
Abraham c vidisti? Hi talesfulurodivini ignisincendio
exslinguuiiliir, tertius autem ' quinquagcnarius, qua
conversns ad fidem Trinitatis, demoustrat pccniltn-
lia; sacramcnta, idcireo ad indulgentiam meruit per-
venire. 8 Sciendum est quod Scriptura sacra dno-
bus modis maledictum memorat : aliud videlicet quod
approbat, aliud qnod dainnat : aliter cnim maleili-
clum profertur judicio justiliae, aliier livore vindi-
cl.c. Maledictum quippe judieio jusiitirc ipso piimo
« Hactentis Gregorius : subsequentia porro veiba
Claudii esso videntur, non velustioris scriptoris.
!■ Isidorus cap. 1 iu lib. IV Kcgum, qti;c hic tra-
dil Claudius, expressissime doeet.
' Qua.
J 1'mnitcnlia.' dicunt, etc.
« Nosti?
LIDROS KEGCM. — LIBER IV. 770
A homine peccante prolatum e.st, cum audivit (Gen.
in, 17) : Maledicta terra in operc tuo. Malediclum ju-
stitix judicio profertur, cum ad Abraham dicitur :
(Gen. xu, 3): Maledicam malcdiccntibus tibi. Riirsum
quia malediclum non judicio justiliae, sedlivore vin-
dicta; proinitur, vocc Pauli praedicantis adinonemur,
quiait(/ioin.xii, 14) : Bcnedicite, ct nolite maledicere.
Et rursumidem (/Corinl/i. vi, 10) : Diequemaledici re-
gnum Deipossidebunt. Deus crgo maledicere dicilur,
ct tainen malcdiccre homincm probibct, quia qnod
homo agit malilia vindictae, Deus non faeil, nisi ex-
aminc, et virtute justitiae. b Nam et sancti viri eum
malcdietionis sentcntiam profcrunt, non ad hanc ei
volo ultionis, sed juslitiae examinc erumpnnt. Intus
enimsubtile Dei judicium aspiciunt, ct ' male foras
B exsuigeulia, quia maledicto debeant ferire, cogno-
scunt, et eo in malediclo non peceant , quod ab in-
lerno judicio non discordant. Hinc cst quod Pctrus
in offerentem sibi pecunias Simonem scntentiara
maledietionis inlorsil dicens (Act. vm, 20) : Pccunia
tua lccum sil in ncrdilionem ; qui enim non ait est,
sed sit , non indicalivo, sed optativo modo se hoc
dixisse signilicavit : hinc Hclias duobus quinquage-
nariis ad se vcnienlibus dixit : Si homo Dei sum,
desccndat iqnis de cxlo, et consumat vos. Quoruin
ulique senlentia quanta vcrilatis ralione eonvaluit,
leiniinus eausae monstravit. Nam et Simon selerna
perdilione intcriil, ct duos quinquagenarios desupcr
veniens flamma consumpsil. Virlus crgo subsequens
testificaiur, qua mente maledictionis senicntia pro-
^1 mitur, cum el malcdicentis innoeentia permanel, et
tamen cum, qui maledicitur, usqiie ad inleiitum ma-
ledictio absorbct. Itaque ex utriusque partis fine
colligitur, qnia ab uno, ct intimo judice in reum scn-
tentia suinpta jaculatur. >
(Cap. ii, rcrs. 2, i, etc.) Quod enim abstrahendus
Helias, atque elcvandus ad ccclum, jusserit Hcliseo,
ut residercl in Calgalis : aul in liclhci : aul llier.co :
sivcJordanc : et illc seinper juravcrit pcr Dominum,
quod iion relinqueret eum, hoc figurasse videlur,
quod apostolorum in se babuerit figuia , qui ab ips:.
revelatione fidei (sic enim inlerpretatur Galgala) ,
Christo Domino individue adhacrenles usque in diem
ascensionis ejus in coelura ab ejtis cnmitatu non re-
t. cesseiunl. Cumqtie liansissent Jordanem (Ibid.,
vers. 9), dixil Hclias ad Hcliseum : Poslutaquodvis,
ut faciam libi , antequam tollar a te. Dixilque lleti-
scus : obsccro, ul jial duplex spirilus tuus in me.
Secundnm hisloriae fidem duplcx spiriltis Heliac
Helisco collatus esl , quia multo pltires virtutes He
liscus , quam Helias operalns esl. Ti opnlogice vero
duplex spiritus Heliae Heliseo attributus esl, quia
post ascensionem Domini pcr advcntum Spiritus
f Cognovit.
6 Qu;e sequunlur omnia ad loci hiijus cxplicatio-
ncm desuinpsit Clandius ex cap. I, alias num. 2,
hbri iv Moralium S. Gregorii.
h Cum vero.
■ ilalu.
771
CLAVDH TAVWNENSIS EPISCOPI
772
sancti duplex intelligenlia: ilonuin , lioc cst Vcteris, A emigrarunt, dc qua ille lamcn non mortc, sed trang-
lalione migravit. Jain itaque aliqnid nielins habet,
qnam in liac vita posset, qnamvis nnndum liahet,
quod ex liac vita rccte gesta in fine lialiilnrus cst :
pro nobis cnim meliora providerunt (llcbr. xi. AQ),
ne sine noliis perfecti pcrflccrentur. Aut si quisquam
putat hoc Ileliam mcreri non potuisse , s: duxisset
uxoreni , filiosque procreasset (creditur enim non
habuissc, quia hoc Scriptura non dixit, quamvis et
de celihatu ejus nihil dixeril), quid dc Enocll rc-
spondebit, qni filiis genilis Deo placens , non mor
tuus, sed Iranslalns csl? (Venes. v, 21, 2i.) Cur
ergo elAdam, ct Eva, si juste vivenles, caslc filios
procreassent , nonne cis possent tiranslatioiie, non
morte succedenlibus cedere? Nam si Euoch, etllc-
lias in Adara niorlui, morlisque propaginein in carne
gestanles, qund dcbilum ut solvanl, crediintur etiam
rediliiri ad banc vitara, et quod tandiu dilatum csi,
raoriluri : nunc taraen in alia vita sunl , ubi anic
resiirrcolionera carnis, antequara animalc corpus in
spii ilualc muletur, nec inorbo, ncc senectute doli-
ciunt : quanlo justius , atquc probabilius priniis
illis hominibus prasstaretnr, sinc ullo suo, parentumve
peccato viventibiis, ut in mcliorem aliquem slatura
filiis genitis ccdercnt, unde sxculo finilo cum omiii
prospcritate sanctorum, in angelicam forinam uon
per carnis morlem, sed pcr Dei virtulcm multo feli-
cius muiarentur.
(IV Reg. n, vers. 12, et 13.) Apprehendiique vesli-
ac Novi Testainenti, Apostolis est collatum.
(lbitl., vers. II.) Cumque pcrtjcrent, ct inccdcntes
scrmociwirentur : ecce curnts igneus, ct cqui iijnei di-
viscrunt utrumque; el ascendit Uelias pcr turbinem in
cwlum. Beliseu» ttutem videbat , el clamabat . Pater
mi, patcr mi , currus Isracl, ct auriga ejus, cl non
vidit eum amplius.
Currus Isracl, boc est mente videntium Dominura,
non incongrue Dominus Jesus Christus accipitur,
qni eleetos suos patienlcr tolerando, velnt iu curru
portat, aique pcr prxdicationem, et disciplinam
suam sicutauriga agital. Moralilcr autem. « « Quid
cst quod Helias ourrus Israet, et auriga dicitur : nisi
quia auriga agit:it, ct ourrus poitat? Doctor ergo,
qui mores popnli, et per palientiam sustinet, et sa-
cri eloquii verbis docet, et currns dicilur, ct auriga.
Currus, quia tolerando portat : auriga, quia popu-
him bonis admonilionibus exercet.'b Quid est quod
Heliasad ccelum rapius esse dicitur? Nunquid nam
oum adhuc in hac carne corruptibili positum , ad
illius summx quietis sinuni, ante resurreclioncm,
ascensionemque Doraini, crcdimus cssc perductum?
Sed aliud esl ceelum aerenm, aliud xlhcreum : cce-
lum quippc acreura lerrx cst proxiinum, unde et
aves cceli dicimus, quia eas volitare in aere videmus.
tn ccelum itaque aercum Helias sublevatus esl , ut
in secreta ' qiiadam tcrra: regionc repente ducerc-
tur, ubi in magna jam carnis et spirilus qniete vi-
veret, quousque ad fmem inundi redeat, et mortis q tnenla suti, et tcidit illa in duas partcs, ct levavit pul
dcbitum solvat. Sublevatns nanique Helias ascensio-
nem dominicam designavit; ille enim mortein distu-
lit, non evasit. Hedemplor autcm noster, qoia non
distulit, sed superavit, caniquc resurgendo consum-
psit, d aueruae resurreclionis suaj gloriam asccn-
dendo declaravit. Notandum quoque est , quod lle-
lias in curru Icgilur ascendisse, ul videlicet apcrtc
monstraictur , quia purus homo adjutorio egcbat
alieno. Per angelos quippe illa facta , et ostensa
sunt adjummla , quia nec ad coeluin «• qnidcm ac-
reum per se ascendcre poteral, quem ualura sua:
inlirmitas gravabat. Redemptor aatem noster, non
curru, non angelis sublevatus legitur, quia is, qui
feceral omnia, nimirum super omnia, sua virtute
lium helitr , quod cccidcral ei. Heliscus cnim Du-
mini, ac Hedemptoris nostri figuram gcstavit. Yesti-
ineiila vero illius vetcris testamenti accipicndx sunt
ScriptURB, qiuc tunc scissae, hoc est, revelaUe ho-
ininibus sunt, quando per passionem, ct resurrectio-
nem, sive ascensionem ipsius in ccelos expleue sunt.
Pallium vero Helia; ab Heliseo collectum virlus acci-
pienda est Verhi, quam ad glorilicandam carnem
suara mundo reliipiit.
(Vers. 19, cl subscq.) llabitanli Heliseo in Ilieri-
co, venerunl ad cum viri civilalis , cl dixerunl ei :
Iiccc liabilatio civitatis hujus vttlde optima cst, ut ipse,
tu Domine, pcrspicis, scd aqutr pessima: sunt, ct terra
stcrilis. Al ille ail : Affcrle mihi vas novum , et mitlile
ferebalur : illuc etenim rcvcrtebatur , ubi erat , ct 1) j» eo sal. Quod cum allulisscnt, egressus ad fontcm
inJe rcdibat, ubi f manebal, quia cum pcr huma-
nitatem ascenderet in coelum, per divinitatem suam
et terram pariler continebat , et ccelum. » e Neque
eniin aibitrandum est lleliam vel sic essejam, sicut
i) erunt sancti, quando peracto operis die, denarium
pariter accepturi sunt (Mntth. xx, 20) : vclsicque-
ma linodum sunt hoinines, qui ex ista vita nondum
* Snbsequentia habes primoquidem num. l.r> ho-
milia- 7 in Ezecbiel, tmu num. a et U homil. 211 i;i
Evang. ■ , .
'" llactenus hom. 7 in hzsch. ex horn. m Lvang.
« Secrelam regionem.
<! Kt resurrectionis.
« Quod est.
' liemtiucbal.
aquarum mtsit itt eum sat , et ait : Htec dicit Domi-
nus : Sanavi aquas has, cl non crit in eis ntors, ncqite
Slerilitas. Sanattr sunt erjo aquic usque ad dicm hanc ,
juxta vcrbum Hclisci, quod loctitus est.
' Civitas Ilierico mundi bnjiis prx-ignahat fign-
ram , cnjus babitatio secundum condiioris creatio-
nem, non simpliciter tanlura, sed valdc, ut ab om-
e Haclenus Grcgorius loco citalo. Reliqua habes
ab Anguslino iradita cap. 6, nuni. 11, Iibri ix dc Ge-
nesi a J litteram.
i> Eiiit. si(«r.
> Expiicationem hanc cxcopitaMsidoro Claudius,
scil vrr. ormn ordiiiem nonnihil immutavil. Vide ca-
put 2 Isidori in lib. IV Hcguiu.
775 QU^STIONES XXX SUPER LH5ROS P.EGUM. — LIBER IV. 774
nibus cernitur, optima est : aquse vcro illins pessim?*, A gratiam cvangelicx pnedicationis inlra lilteram !e-
dnrtiina est aecipicnda pliilosoplmrmn, et poetarum,
bominum vidclicet menles ad dxmonum cultus, ct
libidinem , alque luxuriam provocans. Terra vero
slerilis omne indicat hominum genns : qui relicto
creatore Dco, obscuralis sensibus dcserviebant om-
nibns erealiuis. Queni enim in lioe. faclo iniraciilo.
nisi Dominum Jesum Christum prxfiguraverat, qui
postqnam Vcrbum caro faciiim est, ali|ue per mini-
siriim in Jordane flnvio baplizari dignatus cst, aquas
Ilicrico steriles, hoc esl hujus mundi , converlit in
luvacri fecunditatem? utquidquid ex eis regenera-
tuin fuisscl, talem accipcrct spiritum. ln sale quipp i
sapientia : in vasc vero rudi, caro Domini intelli-
gilur.
gis, et proplietiam vetcris leslamcnti non revelatam
apud se continebat. Posiquam vero a<l cognitionem
vcri llelisci, hoc esl Salvatoris nostii, pervenire
promcruit, ejus consilio a vicinis snis plnrima vasa
vacua peliit, qnia posl apostolorum prxdicationeir
mulliludinem credentium ox diversis genlibus intra
(loiniim fi !ei ad se collegit.
De oleo quoqiic, quod apud se babcbat, in cxlcra
vascula transfudit, qnia gratiam spiiilualcm per
ora pncdiealorum in cunclis genlibus mulavit. De
quo oleo, iil est divina gralia, lilios suos rcdeinit,
quia per donmn Spiritus sancli, atque charitatis un-
ctioncm a perpclua scrvitute peccati seiuetipsam
cuin cunctis fidelibns liberavit.
(ii. 25.) Ascendil Hclisciis in Bethel. Cumque^R (Vers. 8.) Faclum est autem, nl ttelheut trans-
ascenderet per viam, pueri parvi egressi sunt clc ci- ,re'> el erat tbi mulier magna, quie tcnnii cum, ut
vitaic, ct Uludebanteidicenfes : Ascendecalve, ascetute comederet pancm. Cumque frequeuier inde transiret,
calve; quibus maledicens iu nomine Domini, continuo diverlebat ud eam, ut comederel panem, qua- dixit ad
cgressi sunl duo ursi de satlu, cl laceravcrunt ex eis vinim suum : Animadverto quod vir Dei snnclus cst
quiidrugiiitn el duos pueros. Et abiit exinde in montem utet </"'" trtinsit per nos frequenler. Fuciamus crgo
Carmeti. cccnaculum purvum, el ponamus in eo lectum, ct mcn~
a Hcliscus, qni inlcrprctatur Dei satus, personam
Salvatoris gcslasse non dubium est, qni Salvator
asccndcns in Bethel, hoc est ad domum Dci ceclc-
sam, sellam, ct eandclabrum, ul cum vencril ad nos,
maneat ibi, etc.
Mulier ista Sunamitis lypum Ecclesix reprxscn-
steni, a Judxis, qnasi a pueris insipienlibus, subsan- tabat, qua; piiusqiiani veruin Heliseum, lioc est Sal-
natus cst; clamanlibns iisdem Judseis : Asccndc cal- vatorem nostrum, per fidem suscipcret, sterilis fuit.
ve, uscende culvc, Crucifitje, crucifige iu Calvariae Postquam vcro cumdem Domihum in hospilio cor-
loco, oli cujns piaculi faeinus plebs Judseorum dc- dis sui snscipere promcruit, populum fidelem, quasi
cursis duobus, ctquadragintaannispost rcsurrcctio- uniciim filiuin genuit. In coenaculo, altiludo liclei :
nem Salvatoris, et ascensionem in costum, a princi- C in lcclulo vcro, quies spirilualis, atque contempla-
pibus Komauorum, Vespasiauo videlicct, et Tito, lionis otium pracfiguratur. In mcnsa autem unilas
qnasi a duobus ursis consumpta est ; mons vcro Car-
inelu% Ecclcsia intelligcnda est, ad quam, spreto
Israele, suum Dominus translulit regnum.
(Cnp. iv.) Mulicr qutcdam, inquit, dc uxoribus pro-
fidci , ct concordia prasdicationis innuitur. In sella
vero, docendi potestas : in candelabro , illuininatio
Gdci, sivc clariias virtutum exprimilur.
Post hocc rcferl Scriptura ( Vers. 20, c.t seq.) de filio
phctarum vcnit ad Heliscum, ci ait : Scrvus tuus vir Sunamitis, quem puerHelisei missus cnm baculo
mcus, morluus cst, et lu nosii quia limens cral Deum.
El eccc nunc veniens crcdilor meus duos filios meos
vutl tollcre in servitium sibi. Cui tlixit Heliseus. Quitl
luitics in domo tua? Indica mihi : el illa, modicum,
itiqiiit, otei, quo untjur : tid qiium Heliseus, vade et
pete tibi vasa non puuca : el ingressa cubiculum loltc
ite i]:so oteo , el mitle in vasis : lu infunde, et fitii tui
resuscitat : per scmetipsum vero veniens, alque ad
ejus membra se colliycns, huc illucque deambulans,
etin ore mortiii scpties aspirans, bunc ad redivivam
lucem protinus per myslerium compassionis anima-
vit. « Quia videiicet * auctor hnmani genciis Dcus
quasi mortuum puerum doluit, cum exstinctos nos
iniquilatis aculeo miseratus aspexil. Et qnia per
offerant vusa. Cumque itnpleta fuerint, vende, et red- Moysen , terrorem legis proiulit , qna.si pr pucrum
de credilori luo : lu aiitcm , et filii lui vicitc de rcli- virgam misit : pcr legcm quippe, virgain Dcus tc-
<7i<«. (Jiur abiit, ct fecit sicul ei vir Dei prwceperm.
i' Mulier Ii.tc vidua , anliquam sanctorum Patrura,
qni sub lege fuerunt, significavil Ecclesiam, qua; in
ailvcntu Salvatoris, a lcgalibus pncceplis, quasi a
le^itimo viro deslituta, cum duobus siiperslilibus fi-
Iiis, id csl gemino pnpulo derelicta est. Creditor Im-
jtisEcclesi;e, diabolus iutelligendusest, qui humanum
gemis ante adventuin Salvatoris per oiiginale dcli-
ctum, et quotidiana peccata obnoxium tenebat, qnia
« ll.ine quoque explicationem dcsumpsit ab Isido-
roCIaudius, uonnullis tamen immiitatis.
v Simlein hiijns explicationera habet Paleriiis,
ideoqie Grcgorius, quem consule.
nucrat cum diccbat : si quis h;cc vtl illa feeerit,
niorte moriatur. A pcccali igitur nioile limor nos
susciiare non valuit, sed <i tantum vitaj aspi-
rata iiiaiisuetudiiiis gralia crexil. Scd puer cnni
baculo morluum suscitare non valuil, qni.i Paulo at-
testanle (llcbr. vn, 19) „//,;/ adpcrfcctum adducit l.x.
Ipse auicui per semeiipsum veniens, et supcrcadaver
se humiliter sterncns, al exxquanlda mortui mem-
bra se collegit, quia (Dliilip. h, 0) cum in fortna Dei
c Subsequentia dcsumpla sunt ex Paterio, ideoqua
ex Cregorio hiec tradente ii. b3 eap. 40 Jib. ix hio-
ral.
J Ad stnlum.
775
CLAUDII T.UHINENSIS EriSCOPI
esset non rapinam arbilralus est essc sc aqualem Dco. A aut baptizavit, hoe significatum est,
sed semetipsmn exinanivit, formam scrri accipiens,
iii timilitudrnem hominum factus, ct kabitu intentus
ul homo. Huc illucque deambulat, quia et Judocam
juxta, et longe positas gentes vocat. Supermortuum
scpties « inspirat, qnia per aperitionera divini nmni-
nis gratia scpliformis spiritus in peceali mortejacen-
tibus aspirat; moxque vivens erigilnr, quia is qucm
terroris \irga suscilare non poluit, per amoris spi-
ritum puer ad vilam rediil. >
(Cap. v.) Jam nunc historia Naaman Syri persc-
quenda cst. Superius ostendimus Heliseum typnm
habuisse Domini Salvatoris. Naaman vero princeps
militiie Syrke, qui leprosus erat, el suggerenle an-
cilla ad beatum Ileliseuni sanandos advenit, popu
776
<i! Christus,
non per scipsnm venit ail popnlnm g< ntium, sed pcr
apostolos suos, qnia illis livit [Mallh. x\vui,I9): lte,
ei bapli&te omnes in nomine PatrU, ct Filii, ct Spi-
ritus sancti . el hoe attendendum est, qnia Naaman,
qui poptilmn genlium figurabat, in illo fiuvio sanita-
lein reeepit, quem poslea Christus suo baptismate
consecravit. Quod audiens Naaman, ut Iavaretur
septies in Jnrdane indignalus est dicens ( vers. 41,
et 12) : Nunquid non meliora sunt flumina regionis
mete, pitinina Damasci, Abana ct Pharphar, ul in
ipsis laver, ct mundcr? Ila-c illo dicente consilium
dederunt servi sui , ut acquicsceret prophetce consilio.
Quid auteni hoc significet, intucndum cst. b San-
cius Ileliseus, sicul diximus, lypiim halchal Domini
lum genliura figuravit. Puella vcro parvula , qux de B Salvatoris : Naaman figurabat populum gentium ;
terra lsrae! ab Assyriis capta, et in Syriam dutta,
uxori Naaman serviiium exliibebat, et dominx su;e
suggesserat, quod si ad bealum lleliseum pergerel,
sanitatem consequerelur, legis accipicnda cst fama :
idcirco videlicet parvnla nuncupata, quia ut Apo-
stobis ait : Nullum ad perfeetum perducere vatuit
(llebr. vn, 19); omnis enim peifeclio iu Doniino
Jesu Christo est : fama quippe eorum, quae in lcge
de castitate, el sobrietale, patientia, jusliiia, hospi-
lalilate, pielate, caeterisque virlulibus babebant
Scriptura, ad universas pervcnerat nationcs : quia
licetin tempore illo in sola Jud,ca prophetia floiue-
qnod vero de suis fliimiuihus sanitalem sc reccptu-
rum essc credebat; hoc indicabat, quod genus hu-
nianum de libero arbitrio, et de propriis merilis
prasumcbat : sed propria merita sine gratia Chribli
libertatcm habere possunt, sanitaiem recipere oin-
nino non possunt. Unde nisi ad cxemplum Naanian
biiinaniim genus consilium Helisei audisset, id est
p.T Christi gratiam donum baplismatis bnmiliter
exccpisset, ab originali et actuali lepra liberari non
posset. Sive aliter flumina Damasci , quarum aquas
Naaman Syrus meliores anuis Jordanis esse opina-
batur, hujus mundi significant sapienliam, quain po-
pulus gentium, prtusquam fnlem Chrisii percipcret,
rit, fieri tamen non polerat, nisi ut etiam ad alias
vicinas gentes bcata ejus notilia perveniret. Et quan- _ pro magno habens, evangelica prnrcepta negiigens,
qtiam eamdem custodire contendcrcnt, tamen vclul cnntemnebat. Lavtire, inquil, septies dixil proplcr
captiva eisilem serviebat, qnia idolatria! cultui de-
diUE erant. Taraen audivit Naaman pucllam , el ve-
nit ad Heliseum sanandus a lepra : et populus gen-
lium, qui audivil famam legis, et prophetiam, ve-
niens ad Chrislum, ab omnium peccalorum lopra
puigandus. Quid tamen dixil bealns Heliscns per
iiiuitium ad Naaman, videamus. Ait enim ei (vers.
10) : Vade, inquit, lavarc scplics in Jordane. Quod
ciiiii audisset Naaman, lantum ut lavarctur septies
in Jordane (»ers. 11, et scq.), indignatus csl, et vo-
lebat renuere, sed ab aniicis suis consilio acccpto
acquicvit ut lavaretur, et purgalus esl. Hoc signili-
ca\it, quia poptilus gentiiim, anlequam Christus
septiformem gratiam Spiritus sancti , quae in Chrislo
Domino requievit. Denique quando in eo fluvio Do-
minus baptizatus est, Spiritus sanctus in columhae
spccie super cum venit.
Cum ergo in figura baptismi Naaman fluvio dc-
scendisset, facta csi, inquit Scriptura (rers. 14),
caro cjus tanqitam pneri parvuli. Ilanc simililudincm
in populo Cbristiano corapleri videmus, quia omnes
qni baptizantur, sive senex, sive juvenis, omnes ta-
mcn infanlcs appellanlur, quia per Adam et Evam
veteres nascuntur, per Christum ct Ecclesiam novi
iegencrantur. Prima generalio perducil ad moriem :
secunda generatio pcrducit ad vitam. Prima genera-
crucifigeretur, ipse per se Chrislo loqucnli non crc- jy lio filios ira; facit : secunda generatio vasa miseri-
didit : sed postoa dicentibus apostolis, adsacramen-
tum baptismi fidelitcr venit. Heliseus namqne in prre-
figuratione futurorum Naaman Syrum videre noluit,
et tamen minime despexit : sic nimirum Dominus
Jcsus Christus populum genlium, qui cum carnali-
bus oculis rainime vidit, exterum a sua saluto non
fecit. Dixit ergo Heliseus ad Naaman : ui lavarctur
seplics in Jordane. Notandum quod sicut Ileliscus
niillil Naanian ad Joidancm flnviuni, iia a Chrislo
populus geniium missus cstad baptismum. Qnodau-
tem Heliseus non per se ipsum Naaman aul telkii,
« Aspirat.
h Ileliseum fuisse lypnm quemdam Domini Jcsn,
Ut caeieros praitereani , expressissitue tradidit Augu-
cordiae : sicut Aposlolus dicit : Jn Adam omncs mo-
riuntur, in Christo omncs viciftcabuntur. Quomodo
ergo Naaman senex scpties lavando factus est velut
puer, sic populus genlium cum esset pcccatis vcte-
ribus senex, ct mullis iniquitatum maculis, vcltit le-
pra, perfusus, per gratiam baptismi ita renovatur,
ul in eo, nec originalis, nec actualis lepra peccati
romaneat, et qui fuerat criminnm ponderibus cur-
vus, ad cxcmplum Naaman, salulari lavacro reno-
v;;tur, ut parvulus, et piima stola induilur. De qua
Apostolus ait : Quicunque in Christo bapliiali estis,
siinus num. II, alias cap. 9 sermonis 11 de verbis
Aposloli [i;i nova serie 26].
777 OILESTIONES XXX SIPER LIBROS REGUM. — I.IBER iy. 778
Chrittmn induistis. In cmundatione Naaman Syri de- A >" hac viia, ubi hotninum mirahilium propbctia ita
cima virtus ponitnr Helisei. Denarius enim mimerus
consmnmationeni , sive perfeclioiiem demoitslrat,
quia in fine mundi Dominus legitur advenisse, in
quo univcrsis gentibus lepra infidelilatis adspersis
salus cognoscitur altribula. Quod vero, postcaquam
mnrdalus est Naaman , nmnera obtulit beato He-
liseo, el illc accipere noluit, Christi in hoc gralia li-
guratur, qux ideo gratia dirta est, quia gralis datur.
Sic enim ipse Dominus in Evangelio disripulis suis
dixit : (Matth. 10, 8) Inftrmos curatc , mortuos su-
scilate, lcprosos mundatc, divmones ejicile; gratis ac-
cepistis, gratis date.
Dixitque interea Naaman ad Heliseum : (vers. 17)
Obsecro, concede mihi servo ttto, ut lollam onus duo-
comparanda est illi vilse, quasi parvuli ad juvenem,
vidit tamen Ilcliscns acripientem muncra servura
suum, ubi ipse non eral : ila ne, cum vencrit quod
perfectum est, tiee j:im coipus corruplibile c aggra-
vat animam, sed incnrruptihile niliil impediet, il|i
saticti ad ea, qux vidcnda sunt oculis corporis, qui
bus Heliscus absens ad servum suum videndum non
indiguit, indigebunl? Nain secundum interprctes se-
ptuaginta, isla sunt ad Giezi verba Prophetx : (vers.
2(i) noiine cor meum <> lccuin, quanda « conversut ett
f vir de. curru in * obviam tibi : h et aceepisli peeu-
niam, elc. Sicut autem ex Hcbrxo interpretatns est
Hieronymus presbyter : Nanne cor meum, inquit,
in prvsenti erat , quando reversus est homo de curru
rum burdonum delerra : non enim facjel ullra acrvus B suo in occursum tui? Corde suo ergo se dixil hoc vi-
tutis holocaustum, aut vicliptas diis alieitis, nisi Do-
mino soli.
Onus terrse duorum burdonum Incamationis Chri-
sti prxlcndehat sacramentum , cujus mysterium
uterque popultts ex circumcisione videlicct ct prx-
putio, ob spein xlernx beatiludinis portare non re-
nuit.
Post hxcrefert Scriptura cadem, qnod interrogavil
Heliseus Giezi puerum suum. (Vers. 25) Vndevenis,
Giezi? qui respondit : Non ivit servus tuus quoquam.
Et itle ait : Nonne cor mettin in prmsenti erat, quando
reversus est homo de curru suo in occursum tttum?
Nunc ergo accepisti argentum , et accepisti vestes} uf
emas olivcta, et vineas, el oves, el boves, et servos, et
disse Prophela, adjutus quidem mirabiliter, nullo
dubilante, divinitus, sed quanto amplius luuc omnes
munere isio abundabant, ' cum ( 1 Corin. \5, 18 )
Dominus erit omnia in omnibus ! Habebunt tamcu
etiam illi oculi corporei officium suum, et in loco stto
uterque erit illis spiritus per spirituale corpus. Ne-
que enim ille Prophela, qttja npn eis indiguit, ut vi-
deret absentem, non eis usus est ad videnda prasen-
tia ; qttx tamen spiritu videre posset, eliam si illos
clauderet, sicutvidit absenlia, ubi cura eis ipse notj
erat. Absit crgo utdicamus illos sanctos iu illa vita,
Deum clausis oculis non visuros , qttem spiritu scm-
per vtdebtint. Sed utrum videbunt. el per oculos cor-
poris, cum eos apertos habebunt, inde qu:estio est.
amillas : sed et lcpra Naaman adhwrebit tibi , et se- ^ Si enim tanlum t potucrupt in corpore spirituali, eo
morlo utique etiam ipsi ocult spirituales, quantum
possunt isti, quales nttnc habemus, procul dubioper
eos videri Deus non poterit. Longe itaque allerius
erit polentix , si per eos vidcbitur incorporea illa
natura, qux non continetur loco, sed ubique tota
est. > Giezi ministcr Helisei, qui cttpidilate argentj
deceplus, pecnniam a Naaman Syro accepit, et posf
paululumlepra; contagione est percussus, Juda- pro-
ditoris typum gessisse non dubium est. Sicut eniin
Giezi ideo sejviebat bealo Heliseo, ut pecuniam pos-
set adquirere, ita et Judas propterea adhxserat Dq-
mino Salvatoti, ut fraudem faceret et terrenas di-
vjtias congregaret. Denique sic de illo in Evangelio
mim tuo usque tn semptternum.
a i Si enim Propheta Heliseus puerum sinim. Gie/i.
absens corpore, vidil accipienlem munera, qux dedit
illi Naainan Syrus qucin propheta memoratus a
lepra? deformitate mundavcrat.quod servus nequam,
doroino suo non vidente, latenter se feeisse putave-
lat : quanto magis in illo rorpore spiritali videbunt
sancli omnia, non soluin si oculos claudant, verum
etiam unde sttnt corpore absentes 1 Tunc cnim erit
perfectum illud , de qtto loquens Apostolus ait :
(I Cortn. 13,9 el 10) Kx partet inquit, cognoscimust
et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod
perfeclum est, evacuabitur quod ex parle cst. Deinde,
ut quomodo posset, aliqua similitudine ostenderet, scriptum esl : (Joan. 12, 6) Quia fur eral, et loculos
quantum ab illa, h qnam faclurus est, distet haec vila,
non qualiumciinqtic hominum, veruru eonim qui
prxcipua hic sanctitate sunl prsediti : Cmih essem
(inquil) (ibid. 11, el 12) parvulus, quasi parvulus sa-
piebam, quasi parvulus loquebar, quasi parvulus co-
gitabam. Cum autemfuclussitm vir, evacuavi ca qux
parvuli eranl. Vidcmus nunc pcr speculum in ami-
gmale, tunc autcm facic ad facicm. Nuncscioexparte,
tunc atttem cognoscam, sicut et cognilvs sum. Si ergo
• Qux pro more lineolis notata sunt , desumpsit
Claudius ex Auguslino hrec tradente capite 29 libri
XXH de Civilate.
" quo? fulura est.
c Aggravabit.
d Additur erat.
Patbol. CIV.
habebat, ct ea, qucr millebanlur , exportabat. Nam
Giezi , qui gratiam magistri potuerat promereri ,
sicut dominus siitts conseculus fiterat beati Helide,
cupiditate victus meruit in seteinnm crudeli Iepra
perfundi : Jitdas vero per amorem pecunia;, ct apo-
stolatus graliam perdidit, et iaqueo vitam finivit :
ac sic intelligimus omnes malos sacerdotes intra Ec-
tlesiam intus in anima peccati lepra fuisse pcrfusos,
qui contra dominica prxcepla ministerium, (juod
• Revcrsus.
f Iiomo.
g ln occursum.
fc Hxc desunt in editis.
' Deus.
i Potervnt.
2K
77!)
CI.ALDII TALiUNENSIS KPISC.OPI
j^r.iiis acceperunt, gratis non administrant : et pro A illc, ubi securis cccidit,
780
ll |H '.rti.TllilClllCIII.
omni opcre, quod iu Ecclesia gerunt , non futiiram
nier.redem, sed pra-sentem qu.eiunl retribulionem.
Polest eniin Giezi Juduiorum populum Dgurari.qui
eo icmporc peccaii lepra percutitur, quo Ai co geu-
iiimi populus liberalur. Denique sic infidelcs Juda-i
in passione Domini clamaverunt: (Mutth. 27, 25)
S.<nguis cjus snper nos el super jiiios nostros. Tunc
Ciiim peccali lepra perfundi meruerunt, quando su-
per coeleslem medicum ore sacrilcgo clamaverunt :
{loun. 19, 13) Tolle, tolte : crucifige enm. Ergo co
lempore in illis remansit lepra, quo ad nos transiit
giaiia. Dcnique sie et Apostolus Paiilus ad eos lotu-
lus est, dicens : (Act. 13, 40) Vobis, inquit, oportuit
primum logui verbum Dei : sed guia vos indignos ju
et fugitivum , cl desccuuciileui in voluptatem, vel
luxuriosum sicculi Iiujus ciiisuiu : llu\iiis eiiiin a
flucndo noiiien acccpit. Et quia omiics peccatores
liansiioriis voluptaiibus iuhxrenles fluerc dicuulur :
iileo securis illa in lliiminis !iino jacebat oppressa.
Veniens vero Eliscus, iriisil liguuin, ci natavil fer-
ruin. b QuiJ esl, liginim millere, ci fcrrum in luccm
producere? nisi palibulum crueis ascendere, et ile
profuitilu inferni humanum gciius eripere : ac Je oiu-
niiiin peccatorum imo pcr crucis inystcriuin lilie-
rare. Postquam vcro nalavit ferrum, nnsi( inanuin
Prophcla, etrcccpit illul.ct reddidilad ulilcm usimi
domini sui. lta et de nobis factum e.-l, qui de maiiu
Domini superbiendo cccideramus, per crucis ligiium
dicaslis ailernce vilce, ccce convertimur ad gcntes. " ad maiium vcl potestalem Doniini rcddimur. ltem
Quando doclrina Apostolorum ad gcnlcs transiii. tunc
in miseris JuJaeis peecati lepra remansit.
(6,4,5.)PosthxcrcfcrlScriplura,quodeunte bca:o
Eliseocnm filiis prophetarum' ad Jordanem fluvium,
diimsibi ligna concidercm, cecidcrilsccurisiii aqua :
et ille, dc cnjus mami corruil, clamavcrit a i bcatnni
Eliseum : (IV Ileg. 0, 5) llen heu, el hoc ipsum
viutuo acceperam. Post haec in loco, ubi securis illa
ceciderat, Deatus Eliseus misil lignum, et natavit
ferrum.
0 i Domiiius Jesus Christus, cujus figuram Eli-
3eus gestavil, cum per prxsentiain corporis sui Ju-
daeorum impielatem, lanquara infrucluosam arborem
succidere vellet, quia de ii!o Joannes dixcrat : p
(Malth.Z, 10) Ecce sccuris ad radicem arborum po-
sita est. liem interveiiienle passione, corpus illud \e-
lut iiianubriiim deseruit, et in infcrni profunda Je-
scendit. Qnod in sepuKura positum, aJ vilam, tan-
i|iiam ad manubrium simm spiritu lvdeunle sur-
rexit. i Sive aliter : Eliseus namquc lypurii babuisse
Domini Salvatoris frequenter supra jam dixinras.
SeJ in puero illo filio propheta*, enjus securis de
niaau lapsa csl, non incongruc Cluistus Dorainus in-
lelligilur : securis illa, qua; cecidit, Adam, sivclotuin
gcnus huinanum significasse vidctur. Tencbat ergo
lilius prophelx securem in inaiiii sua : cl Domiiius
ac Salvalor nosterhumanura genus, quod creaverat
in manu polcntix sux : sed i|iiomoJo securis illa de
moraliter : >- « Fcrrum in inanubrio esldoiiiiiii inlel-
leclus in eordc : lignum vcro per iioc c.cJere, est
pravc agentes increpare. QuoJ nonmraquain dum
lluxe agilur, dura lapsus vanx glorix in accepta ca-
dein scientia non vilalur, fcrrum in aqna perjitur,
quia cx dissoIuU) opere intclligenlia falualur. Quam
piofecto inlelligentiam ;id hoc noviinus dari, ut anle
J.uitis ociilos ex boua debeat actione restitui. Lnde
el recte is, (]iii lerrum amiseral, clainabat: Ueu, hcu,
Dominc mi , et hoc ipsum mutuo acceperam : babent
cnini lioc elccii proprium, ut si quando eis in sua
scieulia furliva van;*- glorix culpa subi ipilur, ad cor
velociler reJeaul, ct quidquid in se anle distrieti
judicis oeulos damnabile inveniuut, lacrymis inse-
(iuantiir. Qui flentes non solum caute inspiciunt,
qux mala coiumiseiunt, sed ex acccpto iminere quae
reddereetiam bona debuerunt : quia niinirum lanto
se air.plius peccatores senliunt, quanlo ex neglectis
bonis, quaeagere poteraat,debitores teiicntur. Uecte
ergo, qui ferrUm perdidit, clamabat : Heu, Iwu, heu,
el hoc ijisum mutuo acceperam, ac si dical : IlluJ per
dissolulionem negligentia; pcrJidi, quod ui per bona
opera reJJerem, cx gralia creJitoris ac.ccperam. At
nunquam Deus inentem Jeserit, qux in peceatis se
\craciter agnoscil. LnJe ct niox Eliscus veniens,
liginmi dcorsum niitiii, et ferruni iu superfieicin at-
tulit : quia videlicel HeJcmplor nostcr, pie nos re-
spiciens, cor peccatoris bumilial, cl ci J qui aniise-
nianu prophetx, et in profuado corruit, ita et genus p r.tl, intelligentiam rcformal, lignum raergit, el fer-
humanum cum de inauu Dci oinnipolciitis per su-
perbiaiu se excussit, ceciJit iu fluvium luxurix, et
oiiiniuni peccatorum gurgite sc subraeisit. Securis
ergo ill.i in profundo jacebat, quia gcnns humanum
in omniuiii criminuni abysso, infelici ruina conue-
rat, sicul scriptura est : [Psabn. 08, 2) Infixus sum
in limo profundi. Iterum (ibid. 5) Deveni in ultitudi-
nem matis , et tcmpestas dimcrsil me. Fluvius cnini
o Piior pars hujiis explicalionis ex Isidori com-
inenlariis in IV Regnm Jesumpta est.
i- Subscqucmia vidcntur vctustam explicaiionem
.cx alio Scriplore desumpta u proponere.
•- Siibscquenlia tradidit Gregorius Magnus num. 9
et li) ..lias cap. 5 libri vxn Moralium, eaquc allegat
pliam Palcrius,
ruin e levat, quia cor allligit, ct scienliam reparat,
LnJe bene in alia translalione dicilur quod f infregit
lignuiu, algue juclavii, el sic ferruin suslalit. Liguum
namque confringere esi, corclalione conlcrere. Li-
tjnum aJ ima jactarc, cst g elevalum cor in '» cogi-
latione, ul diximus propriae infirmitatis bumiliare,
aique iilieo ferrum > in superficiern redit, quia j ad-
versum exerciiaiionis pristinum inlclligentia recur-
d Quam.
<■ Keleval.
1 Confrcgit,
6 Elatum.
>' Cognilione.
■ Ad.
i Ad »3imi pristiniV.
781 QU.<ESTIONF.S XXX SUPER LIBROS ItECUM. — LIBER IV. ?82
ril. Igitur quoniani tlonum inlelleclus , quod acci- A eabi slercoris columbaruni, quod quinque argenteis
pitur, vix cuni tol dilTicultatibus custoditur, curan-
duw valde est, ne otio lorpeat, curandum ne in
exercitatioue operis vitio elationis evancscat : sancti
naraque viri minime exullant, cuin cognoscunt quae
» faciunl : sed cum faciunt quae b cognoverunt : et
si iniclligendo largiorcs congaudent inunere largilo-
ris, mcerentes tanien considerant debilum operis :
ut videlicet actione persolvant, quod eis c proroga-
tuin est iu d cogitatione. Stultus nainque cst debitor,
qui gaudens pecunias mutuas accipit, ct tempus quo
reddere e debet, non altendit. Moderatur autem lae-
tilia accipicndi , quando solerti providentia etiam
constitutum tempus reddcn li cogitatur. i
(Vm. 8.) Bexautem Syriic pugnabat conlra Israel,
einptum, in cibum sumi dicitur, hoc figurasse vidctur,
quod populus reprobus, rclicta cultura Uci, alque
quinque corporis sensibus subditus, per idolorum
culluram, et siniululioncm, velut quodam fetorepec-
calorum pasti. diabolo satisfacicbanl. Dux mulie-
res, quarum una famis inopia coctum lilium suum
comedit, reprobain plebem ex Judavis significasse
non dubium est, quap omne bonuni, quod in se ori-
giualiler habere potuit, inopia fidei consumpta con-
sumpsit : alia vero, qtiae in lale facinus consensum
prsehere rcnuii, electam plebem procul dubio figuravit.
(Cap. 7, 3.) Quatuor ergo viri erant leprosi juita
introitum porla?, qui dixerunt ad invicem. Quid liic
esse votumus donec moriamur ? etc. Quatuor leprosi,
consiliumque iniit cum servis suis dicens : In tocu illo, B qui cxtra civitalem positi luturam Israeli * defensio-
cl illo pouamus insidias : ct reliqua. Rex Syriie Sa-
mariam obsidens , diaboli gestabat typum ■ qui
ante adventum Salvatoris Jud&orum populum sua
obsidione concluseral, cujus saevitix atque occultae
insidix , quas huraano pratendebat generi , veri
Elisei, hoc est Domini Salvaioris prxseientia, alquc
virtute frustralae sunt. Exercitus regis Assyriorum,
qui ad capiendum Eliseum ab eo missus esl, scri-
barum et pharisxorum habuerunt lypum , qui
instiiielu diaboli ad persequendum Deum instigati
sunt , et per virtutem ejusdem Doiniui et Sal-
vatoris npstri, justo judicio obcoecati sunt : ct rur-
sum per misericordiam illius, pane verbi Dei sunt
pasti, et aqua scientiae refecti. Merito moyet, quo-
nem pronuntiant, illos indicasse videntur, qui ex
populo Jtida>orum iramunditiam peccatorum suorum
prius caeieris confessi sunt, et ad tantam pervenire
meruerunt gratiam, ut victum atque fugalura diabo-
lura per victoriam crucis Christi cseteris annuntia-
renl. Quinque equos, qui in Samaria pra* inopia fa-
mis lantunniiodo remansisse dicuntur , carpalem
Judxor.un populum sub quinque iibris legis dereli-
ctum figurasse certum est. Dux ille, qui futuram
frumenti abundantiam per Eliseum venturara au-
diens, credere noluit, scribarum alque pharisasorum
gestavit figuram.qui fertilitatem fidei in Ecclesia di-
vinitus colhtara vidit.et quia credere noluit,obhoc
in impietate sua mortuus, a fidclibus conculcatusest.
modo potuerint Syri isli ire in Samariam, si tali C (Cap. 8.) Eliseus aulem locutus est ad mulierem,
cujus vivere fecerat jilium dicens : Surge, vade, etc.
Mulier Sunamitis, quae ob inopiam famis, consultu
Elisei de Judxa ad terram Philistiim transivit, pri-
milivam Ecclesiam, quaeper Aposlolos cx circuraci-
sione in Christo credidit, praesignavit. Qua; Ecclesia
ob inlidelitatem Judseorum atque inopiam vcrbj
Dei, quae illos obtinuit, revelante sibi divino Spiritu,
ad populum gentium transmigravit : bsec cnini in
fine rnundi, postquam pleniludo gentium inlroierit,
ad priorem populum revertens, prxdicante Elia,
electos ex eadem plebe quasi pristinam patronorum
suorum possessionem in proprio jure recipiet,et tune
omnis Israel salvus fiet.
erant caccitate percussi, ut oranino nihil viderent.
Hac aurasia f et illi percussi sunt, qui qu;erebant
ostium Loth : hoc eniin inodo sua calamitate turbati,
ameutes facti sunl, usquc dum irent in Samariam,
et ulterius Prophelam taji modQcomprehendere non
quxsiverunt.
( V. 24, et seq.) Factum est autem post hmc congre-
gavit Benadab rex Syrim universum exercitum suum,
et ascendil,et obscdit Samariam. Facta esl autein fa-
mes magna in Samaria, et lamdiu obsessa est civitus,
donec venundaretur cuput asini octaginta argenteis ,
el quarta pars cabi stercoris columbarum quinquear-
genteis, etc. Fames Saniarix illata inopiam significat
verbi Dei, sive egestalem fidei, per quam diaholus jv (Cap. 1 1, 4.) Anno septimo misit Joada, ct assumens
ante adventum Salvatoris Dei populum concluserat.
Caput asini octoginta argenleis venundatum signi-
ficat superbiam, qux inilium est omnis peccati. Per
asinuni enim, qtiotl immunduni cst aniuial, oniuia
vitia diaLoli pr.cligurasse non dubiuin cst, quorurn,
ut dictiim est, caput est superbiu. Hanc reprobi oin-
n<'> negleclo decalogo legis, atque ogdoaila Evange-
lii, in qtia inuigo est Dei, in cibum sibi inaluemnt
absumi, quani panem verbi Dei Quarla vero pars
« Faciant.
'■ Cognorerant.
''• Vrarogatum.
J Cognilianc.
» Dcbeat.
1 Niiiii corrunlus nonnibil sit iocus iste, alii \ide-
centuriones,et milites... pracepit illis, dicens... Ter-
tia pars vestrum inlroeat sabbalo, etc. <' i Quod ait
Joiada pontifex sacerdotibus, et levitis in tcmplo,
et proferens Joas filium Azarioc, quem sex annis,
quibus regnavit Atbalia, clain nutriebat in templo :
Tcrtia pars veslrum introeat sabbalo , et observet ex-
Cubitum domus regis , lertia autem pars sil ixd por-
litm Seir, et tertia pars ad portnm, qua- esl posl liabi-
thcuhim tcutariorum. Custodietis e.ccubitum domus
rint. Codex habet : has auras.
8 Arbitior tiberalionem.
i' Explicationem loci bujus prorsus cxcepit Clau-i
dius a Beda 18, cxplicatione in libros Regum ha;c
tradente.
>83
CLALDll TALltlNEiSSIS EPISCOPI
7£i
Messa. Duwvero parles c vubis omues ctjredientes sab- \ diingenlos inallitiiJine cubilos haberent, nec tamen
6n(o euslotlimit » excubitum tlomits Domini eircum
regem,et vnllabitit eum habenles arma i» manibu»
vetlris, clc. Quac ibidcm dicta, velfacta commemo-
rantiir, melius intelligunlur, si dc locis lempli. in
quibns actom est, latius aliqua replicentur, Tem-
plnin quidem ipsum, exeeptis porticibus, quibus omni
ex parlc sibi adhacrentibus circnmdabatur, habcbat
intra parietes (hacc esl enim mensura priina, qiiam
verba dierum nominant) sexaginta cubitos longilu-
dinis, viginti antcm lalitudinis. Cujusomnis ambilns
atrio tres cubiiis alloeral circumdatus, habenlc in-
iroituin a parte orientis, cujns in libro Regum it;i
mcniinit Scriptura : (III Keg. G) Fl tvdiftcavit
tttrium inicrius Iribns ordinibui lapidum politorum,
requaiuLc lempli allitudini aliquanlulum propinqua-
renl. Quorum oinnium in libro Paralipomenon ( Pa-
ral. 28) ita goncralis lil inonlio : Dedit ntilem David
Salomoni suo descriptionem porlicus , et teinpli , et
ccllariorum, et cccnticuti, et cnbicnlorum in aditis, et
domus propitiatioms, nec non el omnittm qua' cogita-
vcrat, ulriorum el excdrurum per circuitum in the-
sauro domus Domini, ei in thesauris Sanclorum. Sed
et Josephi Scriptura, (Anliq. 8. 5) vel pictura ab
auliquis formala, plenius, quo sinl luec ordine facla,
distinguit. Ilis \ero ita compositis, in Sancta San-
ctorum sunimi tanliim Saccrdotis crat semel inanno
eum sanguine hosltarum ingredi ; in sanctuario ante
oraculmn Saccrdoles lantum purificati introibant.
et uno ordinc lignorum cedri. Intcrius videliccl hoc B In atrio intcriore Sacerdoiesomnes.,elLevita;. Circa
appellans atrium, co quod alia circa hoc exteriora
kint facla. Porro in verbis dierum iia : (i 1'aral. i)
Fecit etiam alrium Sacerdotum, cl biisilicam gran-
dem, ci ostia in basilica, quw lexil a-re. Atrium vide-
licet Sacerdotum hoc nominans \ qma nimiriim.ad
hoc erat faetuin, ut ab ingressu teropli cxteros arce-
ret, solisquc hoc Sacerdotibus licere designaret.
Erat aulem hoc idem atrium ab australi, oeeidentali
et septentrionali parle vicinius muro templi. Porro
ad ortum solis, unde et introitum per gradus babe-
l-.at, in magnam se prolixitatem a lemplo protende-
bat, utpole quod in illa sni parte altare holoeausli,
in illaluteres bis quinos, in quihus hosii:c lavaren-
tur, in illa mare ajneum, in quo intraturi ad mini-
stcrium sacerdolcs lavarentur : in illa Sacerdolum '
uiunolanlium, et psallcntimn hahebat choro; levila-
n.in. Circumdabalur qutem hoe airium undique
vcrsunt a r longa aede praanasima in quadrum, cujus
jnierior paries (id cst, qui templum a qualuor mundi
paiiibus respiciebal) infei ius eral per totmn in ar-
cubus constructus, ulterior vero lirma soliditatr
fundalus. Et januas h.ibcns sereas, ul supra di-
ctnm, J memoravimus ; et ostia in basilica, qtia»
tcxit sere; qure etiam porticibus communila ma-
ximis, el opportunis crat discrcta ccenaculis. I.t
rursum extra bancaedem in gyro c altera simili scbc-
mate facta f : scd et tertia nihilominus circa illam
eodem ordinc facta per gyruin, interiora omnia longe,
hoe atrium suh (dio) divo, vel si lempestas arcebat,
in sedihus circumposilis viri Israelitx ad orandum,
sive ad audicndum vcrbuni Uei !■ conveniebant. In
lertio ordine alriorum stabanl ad orandum mulieres
lsraeliticse sub (dio) divo : vcl si lempestas non si-
nebai, proxima eireuinposilarum xdium tecla subi-
bant. Porro in ullimo ordine atriorum geniiles, qui
ad orandum forle coiivenerant, intrabant. IJbi etiaiu
post tempora dispersionis ii, qui dc gcntibus nupcr
adveuerant Israelitae, « diebus scptem purificali, sic
tandem, interiora sanctorum petebant. Quae auleut
intra airia, vel in atriiscrant pavimenla, lapide va-
rio smit onmia strata. lta vero oslia in ledibus con-
tra invicem posila craul, ut ii etiam, qui in ullimjs
eonsistebant, lemplum possenl inlueri. Erant auteiii
sortes viginti quatuor, el Sacerdolum, et Leviiarum.
et Janilorum, qui per totidein septimanas sibi ex or-
dine succederent, sabbalo nova turma inlranle ad
oflicium, et post Sabbatuiii ea, quae proxima septi-
niaua ministraverat, domum redeunle. Sed hic pon
tiiex proponit necessitatem augendi circa novum re-
gein exereitus, el eos, qui intrandi septimanam ha-
b°bant ordinom, suseepit, et illos, qui jam suan:
septimanam ministrando iinpleverant, nc abirent,
retinuit. Qui alios quosque Levilas de cunctis urbi-
bus Jnda simul, et principes famiiiarum Isracl, missis
in hoc centurionibus Hierosolvmam, congregaverat,
ut Ycrba dierum narrant, ( 1 Paral. 23) quos edu-
laieque ciicniba! : ln hoc tantum a prioribus distans r) cturus lilium regis tali ralione dislinxit, ut omncs,
LcdibuSj quod orienlalis, et seplentrionalis ejus pa-
ries ostia miiiime habcbat, co quod utcrque eoruin
aJ muros pertineret civilatis. lhcc aulcm sunt atria,
de quibus canitur iu Psalmis : (Psal. 135 et 134)
Qui stalts in tlomo Domini, in atriis domits Dei no-
stri : el quoniam ipsa donius Domini in ediiiore loco
conslructa erat, fiebat, ut atria, quanlo exleriora
1 fucrint, tjnlo aliiores hahcrent parieles, utpote
inferius fundamenta habenlcs, adeo ut ultima qua-
•n Excubius.
h F.dit. : hor tantum hahent : quod ingredi Sa-
eerdolibus licere designaret, Pircstat nustri codicis
lcclio.
' Lontje.
d Commemoravimus ■
qui impleverant sabbalum, et egressuri erant,
duas divisi partes rcgem i-n interioribus atrii loci-
armaii circumslarent : reiiqua vero mullitudo, i<
est qui non craut de slirpe Levi, exteriorcs atrio
rum januas conlra furorem reginse, si quid forle ad
versi moliretur, custodirent. Porro hie qui nupc
ad sabbatum veuerant Sacerdotes, Levitae, et Jani
toies in tres di.visi parles, donnim regis, ideslpala
liuni, observarent : ne vel hoc regina collecto excr
' Altare,
f Faotiim.
6 Fterent . scd f.-illiiur.
fa Convenire solebant.
' Decsl in editis tliebus scptem.
785 QL.tSTiO.NES XXX SLPER LIBKOS RKGiJM. — LIBER IV. 786
silu conlra regem, defenderel : Scrvamit et portam \ in sepulcro Etisei, quod cum teiigiiset ossa Elisei :
Iiabitaculi scutariorum, per qiiam de leniplo ad pa-
blium desccndebalur, sicul infra a dicitur : duxe-
rtmlque regem de domu Domini, et veneruul per
viam porta? sculariorum in palaiium, et sedit super
llironum rcgum, ulii etiam porta h Siref, el doiiuis
Messa, qua? cum porta scutariorum nominatur, esse
videntur. Scuiarios autem tuiores « Regum appell.il,
leslanle libro Paralipomenon : (2 Paral. 12) quia
cuin Roboam scuta a?rea pro aureis fecisse coniine-
toiorasset, adjecil : El tradidit ilta principibus scuta-
riorum , qui custoitiebanl veslibitlum patalii : in quo
videlicet libro distinctius Iwee euncta replicanlur :
Tertia pars vestrum, qui vcniuut ad sabbttlutn Sncer-
dotum, Lemtarttm, el Janitorvm erit in portis; lcrtia
conliituo rerixit Itoinu, cl stelit supcr pcdes suos.
Latrunculi enim Moab (iguraliter da?niones iutei-
ligendi sunt, qui ad incesiuni et omne opus eiecra-
bile vitiorum slimulis perurgent infelicium menics.
Qui vero niortuniu sepeliebant, ii accipiendi suni,
qui, ut Aposloius Jacobus ait ; (5, 19) Impios et
peccatores ab errore vite suw ussidua exltorlatiouc
convertunt ud trttmitcm pietatis, et cnstitutis, animus
que eorum snlvanles a perpetua morte, cooperium
mnltiludinem pcccalontm.
Sive aliter. Sepelienles mortuum , ac lairunculos
fugienles illi merito appellandi sunt, qui pie vivere
volentcs iu Chrislo, fugiunt, ac declinant vitia uni-
versa, atquc peccala, qua? moricm videlicet opcran-
vero pars ad domum ieijis> et tertia in porta, qutv ap- ]} tur, corporaquc in fonleni projiciuut baplismi, iu
pellutur Fundamenti; omne vero retiquum vutgus sit
in atriis domus Dotnini, nec quisqtiam alius ingrcdia-
tur domum Domini, nisi Sucerdoles, et qui minislrant
de Lcvitis : ipsi lantummodo ingredianlur , J qy.i
sanctificati snnt, et omne reliquum vttlgus obseriel cu-
stodias Domini Levitat atttem circumdent rcgem, Ita-
benles singuli arma stta, elc.
(Vers. 12.) c Quod sequitur de eodeni : e Produxit-
que fttium regis, et posuil supcr eum diademu, et te-
stimoniunt, in diademate ihsigne capiiis regiuni : in
testimonio designat decrcta legis Dei, quibtis quid
agere rex debeal, el qualiter vivere, pnccipitur.
Denique in libro verborum dicrum apertius : ( 2
Paral. 23,11) Et imposuciunt, inouit, ei diadema,
quo sccunduin Apostolum crcdenles sepeliuntur cum
Cltrislo {Itom. ti, 4. Coloss. 2, 12), ul pcr commu-
iiionem corporis, et sangiiinis ejus deinceps possint
vivere cuni Clirislo,
(14, 7.) fp.se (\idelicet Amasias) percussil Edorn
in viille Salinarum decem millia , elc. Quod di-
citur de Amasia rege Juda • Ipse percussit Edom
in vttlle Salinarnm decetn millia et apprehcndil pe-
tram in prtvlio, vocavitque nomcn ejus u Jciliel.
' i Yallis Salinarum erat, ubi sales facicbaul, vcl
ficno videlicet saisugiois, ut niuliis in locis deciso,
exsiccato et incenso, vel aquis putconim sale fer-
vefactis, el usque ad salis (irniitalem coqticndo per-
duciis, vel alio qnolibet ordine, quo sal fieri consue-
dederuntque in manu ejus tenendam legem. Elmagnx C vii, in quo eliadi loco Joab duodecim miliia Idti-
utique erat, salutarisque prudenti;e, nt per lyranuicx,
iinpiysqne regime necein, sueccdcnie in regnuni filio
regi* legitimi, cum ipso f reguin babitu, simuldisci-
plina legis Dei servauda commitlelur, et qui se pra>
latoni populo rcgendo videret, i|ise se regendum di-
vinis legibus subdi debere meminisset. >
(Cap. 12, 13.) El non ftebal ratio his hominibus.qui
accipiebant pccuniam, elc. e « Quod inslaurantibus
tcmplum Domini teinpoie praefati regis Joas dicilur :
El non ficbat rutio his komhtibus,qni accipiebaut pecu-
niam, ut dislribucrcnt cam artifteibus, sed in ftde tru-
ctabant eam, devotionem oslendit eorum, de quibus
sermo est, qui lanlum sludii in religione habuerint,
nt nullus dubitaverit, quin pectiniam Doniiui sine
alicujus fraudis suspicione tractarent : et hanc de
xrario sublal;m fideliter artificibus ad muniendam
domiim, proui singulis opus esset, offcrrent.
(13, 20.) Posi hwc mortuus est, inquit, Eliseus, et
sepelierunl eum. Lalrunculi vero de Moab venerunt in
terram ipso videlicet anno. Quidam autem sepelientes
hominem viderunt talrunculos, et projecerunt cadaver
* Dicetur.
hSeir. I
" Regis. '
d Quia.
e Hujtis quoque, efsubsequentis loci explicatio ex
Bcda desuinilur. lbidein, nuin. 20, et 21.
' Regni.
* Ua?c pariter e\ Beda desumpnt Rabanus.
* Jectekcl
rnxorum percussisse Icgitur. Ncc praHereundtmi
quod pro \alie Salinaruin vems e.ditio qtiasi nomen
regionis i Gemela posuil. Pelra aiilem civilas est
Arabia? nobilis in eadem terra Edom, qux' in libro
Numerorum Recem dieilur, et ab Assyriis hodie
usque sic appcllaliir. k Jccethel vero, quod Amasias
victor ei nonieii iniposnii, inlcrpretatur co?ltis Dci,
vel auxilium Dei, agcnle eo fideliler, ul perenni in-
deretur memoria?, quod hanc,\el culus populi Dei,
vel Deo adjuvaiilc, ccperit. >
(14, 25.) Ipse restituit termitws Israel ab introitu
Emitth etc. ! « Quod dicilur de Hieroboam rege
Israel : lpse restiluit lerminos Israelis ab introitu
Emath, nsque ad mare solitudinis, Eniatb, qua? nuuc
" Epiphauia dicitur , septenlrionalis erat terminus
Israelis : Mare autem solitudinis, quod bebraiee di-
citur Araba, mare niorttium designat, quod iu lou-
giludine per stadia mxxx usque ad m Zoaras Arab;e
iii lalitudine per centum quinquaginta usque ad vi-
eina Sodoniorum n pr.a?lendilur. >
" Et nnuqttwque gens fabricata est beum suum, ele.
' H.cc habet Beda quaesiione 21, inter 30 quic-
stiones in libros Regum.
i Gemetaclt.
k Jecthet.
1 Hoc paritcr, el subsequens Beda desuuipta snnt.
■ Zoaros.
" Progredilur*
» 17, 29.
787 CLAUDH TAURINENSIS EPISCOPI
• QnoJ dicitur dc liis, qusc in Samariam a rcge As-
syriorum adducloc sunt, nalionibus. et unaquirque
ijem fubricata esl Pcutn suum, posueruntque eum in
fanis excelsis, qucc fecerant « Samaria: geni , et gens
in urbibus suis, in quibus habitabant. Viri cnim B;iby-
lonii fecerunt Sochoth Benoth : Viri autem Cutheni
feccriuit Nergel, Et viri de b Emetha fecerunl Asima.
Porro Hevoei fecerunt c Nebaaz, et Tharlha. \n lihro
quidem locorum legilur, quod Benolh , et Nergel
fuerunt civitates , quas construxerunt in regione
Judoeae Samaritani , qui de Babylonia transierant.
Asima quoquc oiipidum quod oedificaverunt, qui ad
eam venerant de Emaih. Nebaaz etiam, et d Tanha
civitates, quas Hcvoci in eadem Judoex lerra comli-
derunt. Videtur aulem juxta conscquentiam sermo-
788
. rusalem, ubi erat templum ejus. Quodque paucita-
tein obscssorum volens ostenderc, (vers. 25) equo-
rum duo millia pollicelur, quornm Ezechias ascen-
sores prscbere non posset, non de imber.illitate vcnit
populi Judacoriim, ) qui equitandi carebat scienlia,
sed dc observatione mandaiorum Dei , qui per
Moysen super rcgeni proeceperat lsracl : (Deuter. 17,
16, et 1") Non multiplicubit stbi equos, et uxores
plurimas non habcbit. Atl i<l autem, quod dixerat :
(vers. 22) Si responderis mihi , in Dotnino Deo
eonpd imus, elc., callide, pmdcnterque rcspondit, se
non sua vobintate, sed Domini venisse prxceplis k.
t Et dixit Heliachim, et caeteri ad Rabsacen :
1 Loquere ad servos luos Sijra lingua, siquidem inlet-
ligimus eam, elc. Accusatio FVjbsacis Ezechise testi-
nis, etiam idolorum, quibus 6 hse gentes prius in p rnonium est, quod captis cunctisJudoesc urbibus.con-
terra sua servierunt, bic posse vocabula intelligi,
f quia cum dictum esset, et unaquaque gens fabri-
cata est Demn suum, quasi ad expletionem sen-
tcntise subjunctnm est : Viri enim Babylonii fecerunt
Sochoth Benoth,\i esttabernacutaBcrto//i. F^tmelius,
ni fallor, faccret interpres, si Sochoth latine in tabcr^
uucnta vertcret, et nomen idoli Benoth absolute po-
iieret : et sicut in sequentibus manifeste dicitur :
{17, 31) lli aulem, qui erant de Sepharvaim, combu-
rebant filios suos igni Adramelech, et Anamelech diis
Sepharvaim : uhi ostenditur Adramelech, el Aname-
lcch idola fuisse urbis Scpharvaim : ita videtur consc-
quens, ut etiam Nergel Cuthenorum, Asima Emathe-
norum, Nebahaz, et Tliarthac idola fueruntEvaeorum.
fisus in Domino sit m, dixeritque ad populum : (// Par.
xxxn, 7). Nolitelimere, necpaveatis regem Assyriorum,
et univcrsam multitudincm , quas esl cum eo : multo
eninl plurcs nobiscum sunt, quam cum ilto; cum illo
enim est brachium carneum : ttobiscum Dotninus DeUi
noster, qui auxilialor est nostri, pugnalque pro no-
bis. Et confortatus est, inquit, populus hujuscemodi
verbis Ezechiw. Unde Rahsaces destruere vnlt quod
ille construxerat, et loquitur ad populum : (IV Reg.
18, 29) Non seducat vos Ezechias, et non vobis tri-
buat fidtuiam supcr Domino Deo. Rursumque adji-
ciens comminationem, et terrorem, t:t (vers. 27)
cotnedant, inquit, stercora sua, et bibant urinam pe-
cudum suorum " tiooisctim. Per quae ostendit famc
(18, 13.) Anno quartodecimo rcgis Ezechia; ascen- Q eos, et penuria, sitique esse capiehdos, simulque
dit Sennacherib rex Assyriormn super omncs civitales
iudm munitas, el cepit eas, elc. Historia manifesta
cst, et interpretalione non indiget. s In verbis autt m
Rabsacis arroganlia consideranda est, qusc velut
quaedam conlraria forlitudo imitalur consuetudinem
prophetarum, ut quod illi solcnt in prologis ponere ;
/jitc dtcit Dominus, quo auctoritatcm et magnitudi-
nem loquentis ostendant, iste mtnc dixeril : Jlax
dicit rex magnus, rcx Assyriorum. Consideremus
verba Rabsacis, h < ac priinum quod dicit : > Coit-
fidis super baculum atundineum confractum istum,
supersEtjyptiim, falsum est : nulla enim narrat histo-
ria, qnod Ezcchias ad ^Egypiios miserit, et Pharao-
nis auxilium postularit, quodquc infert : (vers. 22)
illecebras jungit formidini, ut quos terrore non vi-
cerat, repromissionibus ct persuasione decipiat di-
cens : (vers. 31) Facite mecum quod est ulile. Ergo
sensus est : Facite (inquit) quod vobis prosit, et in
benedictionem prolieiat vestram. Sive hoc dicit :
Benedicile regi Assyriorum , et laudate eum : ut
Dominum confitemini, ul prsemia consequamini : et
donec rcvertar de /Egypto, sive capla Lomna re-
deam, habitate in urbe vestra, et rebus vestris frui-
niini : poslea autem : (vers. 32) Veniam et transfe-
ram vosin terram, qua; similis est lerrw vestrce. Qui-
d;im pulant terram eis Medise repromilti, quoc ha-
behat lerra; Judse siraililudinera, tam in silu, quam
in frugibus. ° Quodque infert : Vbi est Deus Emath,
Si responderis mihi, in Domino Deo nostro confidi- v et Arphad, et Sepharvaim, Ana, et Ava? Nunquid
mus, verum est : scd rursum jungit mendaciuni ve-
rilati, quod (Ibid.) abstuleril Ezecliias excelsa
illius, et aharia : hoc enim non conlra Dominum,
scd pro Domino fecerat, ul idololalria, ct veteri er-
rore dcstructo, juberet Dominum adorari in Hie-
1 Samaritas.
b Hemath.
c Nebahaz, et Tharlhac.
<l Tharthac.
' Huc.
I Quod cum.
f Vers. 19. HacdicitBex Magnus,Rex Assyriortim .
II H.tc, quoe tradidil Claudius. Rabanus in lociiu»
liunc pariler tradidit.
tiberaverunt Samariam dc manu mea? Oslendit ha-
rum omnium civitatum, sive gentium diis servisse
Samaritas, et quia nonerantdii, sed idola, merilo
cultores vanitatis. ut decebat esse p submersos. Est
aulero Emath urbs Ccelesyriae, quae nunc Epiphania
1 \n speras in baculo, etc.
i Quasi equitandi ignavi.
k Vers. 25. Nunquid tine Domini volunlale, etc.
i Vers. 26.
>» Vers 13.
" Vulgata legil : Urinam suam.
0 llaclenus ltabanus : subsequenlia nroebet Beda
qu.Tst. 24, in libros Rcgum. et rursus Kabanus.
p Subvcrsos.
789 QlLfcSTIONES XXX SLPER
dicilur : juxla ;1 Emesan, ul supra iiionuimus. !l Ar-
phat mlis Damasci, qiiam expugnatam a rege Assy-
riorum etiam Hieremias scribit : (llier. 4, 47) Se-
pharvaiut, quod numcro plurali libros, vel lilteras
sonat, nomen est locorum, de quibus Assyrii trans-
migranlcs habilaverunt in Samaria, ut in locorum
libris invenimus. Verum in Isaia hoc quoquc voca-
hulum cssc civilalis apparcl, ubi aperte dicilur :
(Isai. r>(i, 1!:) L'bi est Deus urbis Sephurvaim? la-
melsi pluraliler dictum, ut Tbcbarum, Alhenarum.
Pro Ana, cl Ava velus eililio quasi uniiis iubis no-
mcn c Ana, el Ava posuit. Et quidem iu Hebraso ila
scriptum est : verum quia syllaba u, qu;e in meJio
nominis posila est, conjunciionera apud eos signifl-
cat.potcst eliam ita distingni ut dicanlur AneelCave,
ut Aquila transtulit, sive Anua el Avua, ut uoslcr
vertit interpres. i
(Vers. 5G.) Tucuilque omnis populus, ei non re-
npondil ci quidqitam. Siquidem praceplum reijis acce-
perant, ut non rcsponderenl. & « Vere justus Ezecbias
agehat cunc:a (ideliler, ct universa cum consilio :
iileo enim jusser.it blusphemaiiti Assyrio non re-
spondere, ne eum ad majores blaspbemias provoca-
rel. »
(Vcrs. 37.)Et iiiyressusesi Heliacliim, elcateri cum
eo ad Ezechiam scissis veslibus. « Perspicua relin
qitenles, ea tanlum, in quibns lalcns sensus cst,
disseramus. Scindil vesles, qnia Rabsacen audie-
ranl hlasplicmantem. (Cap. 19, I) Scinilit et ipse
rex vcstimenta sua, qnia peccatorum suorum, et
pnpuli esse credebat. quod Rabsaces iisque ad portas
Ilierusalem venerit, et contra Dominum talia sit
lociitus. Pro regio ergo cullu obvolulus cst sacco,
et de palatio ad lemplum gradiens, Ileliacbim pontifi-
cem, et c Sobnam scribam; et (vers. 2) seniorcs de
Saccnlotihiis misit ad (saiatn lilitim Amos Prophe-
lam. In quo regis consideranda est humililas aique
prudeniii. Ipse pergit ad tcmplum , principes po-
puli, ct senes sacerdolum uon stolis Sacerdolalibus,
sed ciliciis COOJiertOS miltil ad Isaiam Prophetam
(itium Amos.
(Vers. 3.) Di.rerunt, inquit, ad eum : lurc dicil Eie-
chias. Dies tribulationis, et correptionis,et blar.plic-
miie dies ha-c. Trihulationis nostne, corrcplionis Dei,
blasphemisc bostium, ponilque simililudinem partu-
rientis mulieiis, et dolentis, quod venerint lilii us-
que ad parlum, et vires uon habct parturiendi.
1 « Hsecjuxta litteram peccatis facienlibus videmus,
quia ciim hosles irruuut, defensores e noslri pra>
parantur, scd nullatenus ad praeparata convalcscunt.
Scriptum namque est : (Isai. 11,2) Rcquiescet sttper
» Aemcsam.
b Arphad.
c Aneumgava
° Rabanus, el subsequentia tradit ad lilterani
fere.
• Soboam.
1 Ilaclenus Rabanus : subseqnentia a Paterio,
idcoque a Gregorio Magno ilcsumpla sunt : sed lo-
cum Cregorii, quem alicgat, 1'alerius non indieat.
LHJROS REGUM. — LIBER IV. 7!I0
A euin spirilns consilii, el fortiiudinis , quns utraque
sihi neeessario juncla sunt, qnia ncque virlus sine
consilio csse ulilis valet, ncque consilium sine vir-
tuic. Quid igilur prosunt qui per consilium pr.cpa-
ranlur, dum ad pnelium per fortiludinem non pro-
cednnt? Afflictus ergo, alquc lurbatus Ezccbias re\
loqiiitur diccns : Dies tribulutwnis, cl blusphemiit
dies isle, venerunt filii usquc ad partutn, el vires
imn habet parluriens. Eilii quippe nsque ad partum
veniuut, quando apta consilia usque ad desiderium
ellicicmli opcris procedunt, sed virtutein nen ha-
bet parluricns, quia dum infirmus quisque concipit
consilia, hasc a I ulililatem aliquam per partum ope-
ris non producit. > Sequitnr :
(Vers. i.) Si fortc andiat Domiitns Dcus tuus uni-
B eersa verba Itabsacis, quem misit rex Assyriorum
Domimis sittts. INoii enim audemus Dominuin omniuin
noslrum Domir.um dicere, qno irascenle tanta pa-
limiir : sed tuum dicimus Domiuum, et hanc habe-
mus ultionis Ii.liici.ini : quoniara vivens Deus hia-
spheiuaiur a cullore idolorum mortuorum.
Ciniique ver.issciit servi regis Ezechiae ad Isaiam,
prxvcnit cos Isaias : eo ,!em eniin spiritu, quo fu-
tura noscehat, cli:im absenlem regeni audierat, et
dicit quid responilere debereut domino suo buinili-
(ate niixta fiducia conscieniix. Dicitc, inquit, Do-
mino vestro, qui vester csl Dominus meus : elenim
llivc dicit Dominus : (vers. 0, 7) Noli timere verba,
quibusnon lu, scd cgo suin blaspbenialus : Ecce ego
immillam ei spiritum, el attdiel nuntium, et revcrle-
C
tur in terram suam, ei dejicium eum yladio m tcrra
sva. lit duo pariter Ezcchias, qnse optabat, amii-
rct ; sc dc obsidione, et periculo liberanduin : et i.:i-
inicum, iratumque rcgciu in sua terra esse moritu-
i-iiin.
( Vcrs 8.) Reversus est aulem Rabsaces, el tnvenil
reqem Assijriorum expugiiuntem >» Loinna , elc. '
« Pugnasse autcm Sennacheiib regcm Assyriorum
contra jEgyplios, ct obsedisse Pelusium, jainque
exlructis aggeribus urhe capienda, venisse Thracam
regem /Elhiopum iu auxilium : et una nocte juxla
Hierusalem ceiituiii octoginta qoinque millia cxerci-
tus Assyrii, peslilentia corruisse; narrat Herodolus,
i et plenissime k lkrosus Chaldaics scriptor hi-
(Vcrs. li, 15.) Itaquc cumaccep sset Ezechias lit-
tcras de nianu nunliorum, el legisset eas, asccndil in
domum Domini, ct expundit eas coram Domino, etc.
Contra Senuacbcrib regis blaspbemias, solila E/.e-
chias arnia corripuit, rursumque pergil a:i lein-
pluni, et epistolas ejus e.vpandit coram Domino, au-
6 Eilit., vestri.
h Lobnam.
> Rursus Rabanus h.Tc ipsa nos docet, qui lameii
hajc lanliim trailil : Urbe capienda [forlassc Urbi
capiendaj]. Vcnisse Tharmam Iicgcm /J-Uhiopum in
auxilium narral llerodotus.
i Lib. n, cap. 141. Sed inleimiilis fahulis.
k Deslituimur prorsus his libris.
731
CLAliDU TAURINENSIS EPISCOPI
m
dacter Dominum deprecalu», et solum Detno asse- \ ut colles, (id est principes) qui inier sc pugnabant,
rit esse vivenlem, pcr quem idola iinelligimus ima-
gincs mortiiorum.
,Misit (vers. 20) autcm isaiasad Ezechiam dicens :
liccc dicxl Dotninus Deus Isracl : Qua; deprecatus es
me super Sennacherib rege Assyriorum , audivi. Isle
est sermo, quem tocutut est Dominus de eo : sprevil
te, et subsannavit tc, virgo filia Sion : post tergum
luum caput movit, filia Hierusalem. a « Quia lam
audacler Ezcchias Dominum deprecalus cst, nec
misit ad Isaiain, ut prius miserat, non ipse pro-
phcta pergil ad eum, sed miltit nuntios, qui ei dice-
rcnt vefbum D:'i super Sennachcrib conlra quem
rogas, Domini ista sentcnlia esl. Virgo filia Sion,
et filia Hierusalem, qua: ideo virgo appellalur, et
el civitalcs muuilissims me conlrahente manum
meam, ncc solitmn auxiliuni p',ebenle cradicaren-
tur, el conlremisccrent , ac perirent, ct compara-
rentur non oliva-, cl vineae, frucluosisque arborihus,
sed feno, et gramini, berbisqiie domatum, quse fru-
gibus impedinienla sunl, et ante marcescunt, quam
ad maturitatem perveniant. itaque sessionem, et
egressum, et introitum luum ante coguovi, et insa-
niain, qua contra uic debacehaturus eras, prophelis
vaticinantibiis siini loculus; per quos olim dicturum
esse le noverain. (Isai. mv, 14) In ccelum ascendamt
super sidera caeti ponam thrvnum meumt eroque simi-
lis Altissimo. ltaquc furor tuus, ct superbia tua per-
venit in aures meas, et nequaquam le ullra por-
filia, quia e\ cunciis geutibus simulacra adoranli- ™ labo, ut inlelligas quod potuisli, non luis poluisse te
bus, ha?c sola conscrvat castilatem religionis Dei,
et uniuS divinitatis cultuin. Subsannavil te atque
despexit. Et qusc, ne le ad majores blasphemias con-
cilaret, prcrsenti non respondebat. Post, tc abeunte,
movebit caput suum. Cerla de ultione, secura de
poena, et bsec locutus cst : non contra ine, sed eon-
tra Dominura superbisti, nec ipse per te, sed per
servos tuos, ut raajor esset arrugantia blasphe-
nianlis. b Dixisti enim quod in quadrigarum luurum
multiludine asccnderis in alliludinem monlium, et
juga Libani excelsa succideris. Cedros atque abieles
illius, quae vel dc cunclis gentibus metaphorice de
principibus earum debemus accipere ; vel Hierusa-
Itm, quae iulei pretalur Libanus ; ut cedros ejus, alquc
viribus, sed meo arbitrio. Herebanlur enim impke
genles, et c infructuosae arhorcs, ut per le quasi
securim, et serram mcam succiderenlur et cade-
renl.
(Ycrs. 28.) <Ponam ilaque circutum in naribus tuis,
et camum tn labiis tuis, ul blasphemantium ora con-
slringam, et nequaquam ultra talia loqui audeas,
frenumque iujiciam labiis tuis, quod tuam ferociam
domel, et te reducat in Assyrios.
tTibi autem (Ezechia) hoc erit signum. Comede hoc
anno qvce repereris, et in anno secundo quce sporile
nascunlur. Porro in anno tcrtio seminate, et melite :
ptantnte vineas, el comedite (ruclum earum.
« Omriia haec Propheia per nunlios ad Ezechiam
abieles ad potentes quoque, et optimates, aliitudi- loquitur, quid Sennacherib diverit, quid ei Dominus
nem vero summitatcs illius, saltumqiie Carmeli re-
leramus ad templum. Quodque infert : Ego fodi, el bibi
aquam, el cxsiccavi vestigio pedis mei, omnes rivos
aggerum : lloc intelligi pole^l juxla historiam, quod
pro multiludine cxercilus oiunia fluenla siccaverit,
ut puteob sibi fodere sit compulsus : juxta transla-
tionem , quod omnes populos , qui sub aquarum
nomine interdum scribunlur. suo vastarct exer-
ciiu.
(Vers. 25.) i jVimi/itiii non audisti quce olim fece-
rim ? ex diebus antiquis cyo plasmavi ittud, et nunc
eddnxi : eruntque in columnam, collium pugnantium
civilatcs munilce. Et qui scdenl in eis, humiles manu,
responderil : non ad ipsum sermonem facil, ne for-
sitan dubilet ventura, qu* dicla sunl. Et idcirco
illi maxime propheta' apud populum sermonum suo-
iiiin habcbant fidem, quia non soltim de his, qua:
mulla post sxcula futura erant, sed etiam quae iu
coniinenli, ct post non grande temporis spalium
esscnt impleniia, memorabanl, et quod inlra bien-
iiium, et rex Assyrioruni interirel, et urbi Hierusa-
Iem securilas redderetur; hoc erit, inquit, signum
corum, qucc futura pronuntio , quod hoc auno ca
comeilas qu.e repereris : anno autem secundo quae
spontc nascuntur : in anno autem tertio, fugato jam
Assyrio, et obsidione laxala, seminate et metiie:
c.ontremuerunt , el confusi snnt qutui fenum agri, et i\ piantate vineas, et fructus earum comedite. Siquidcm
vircns lierba tectorum, qua.' arcjacla esl , anlequam
veniret ad maluritatem. Ilabilaculum luum, et egres-
sum luum, et inlroitum luum, ct viam tuam egoprw-
scivi, el furorem tuum conlra me, insunisti in me, et
superbia lua ascendil in attres meas.
« Haec cx persona Doiniui contra vcrba Assyrii
senlienda sunt, quod ad blasphcmiam ejus sic rc-
sponderit Dominus. Ntiin ignoras, qnod bacc, qu«
fecisti, mea feccris voluntale, et ego h;rc fulura
praediierim, ac per te facienda mandaverim ? Ilaque
quod olim decreveram, hoc est expleltun tcinpore,
• Subsequcntia fere docel eliani Rabanus:
b Vers. 23. seil hic, ctdeinceps nonnihil differens
a Vulgala interpretalio proponilur.
k Eflit. (rnctuosw, sed perperam.
d urbis hujus rcliquia?, qux iiuuc hoslili vallanlur
exercilu, ct evasuras esse non crcdunl, lanlam re-
ripient rerum omnium abundanliam ac felicitatem,
ut instar arboris alta radice fundatx, pomis densis-
simis implcanlur,
e tEt quodcanque reliquum fueril de domo Juda,
mittel radicem deorsum, el faciel fructum sursum
Quid hoc loco radicum nomine, nisi latentes cogita-
tioncs accipimus, quae in occulto prodeunt, sed in
oslenlationc opcris per apcrlum surgunt? Radicem
crgo deorsum millerc, esl cogitationem bonam in
d Parva? nrbis reliquice.
• Vers. 50. Hactenus eliam Rabanus : desumpta
sunt subsequentia ex Paterio, ideoque ex Gregoiio.
Vide n. 81, alias captit 48, libri vin Moralitim.
795 QU.&STI01NES XXX SfJPER LlliROS REGLM. - LIUER IV. 794
abdilis niulliplicare, fructum vero sursum facere, \ (Vers.ZS.) Cumque diluado surrcxisset, vidit om-
niu corpora morluorutn , ' et frcndcns ubiit, el re-
est eflicacia operis rccla, qux cogilavit, ostendere.
Jtfinit ertjo rudicem deorsum, ut faciat fruclum sur-
sum. Ac si tfperlc dieeretur : in imis cogilatio nasci-
tur, ut in summis retributio reddatur.
» iDc Uterusalem enim, et de monte Siori egredien-
tur reliquia:, et iniplebunt lcrrain Judieant, non stio
■uerilo, scd Bei niiscricordia, imo zelo quod ad-
versus impios zelattis est populum suum. Quod au-
tem ad cxlremum infert : ( Vers. 54) Protegam ur-
bem hanc, cl salvabo eam proptcr me, ct proplcr Du-
vid servum tneum : illud signilicat, quod non mcrito
suo, sed Dei clemenlia conserventur, imo patris
eorum David memoria, in quo adimmentur, el sua;
negligentiae, et illius fidei, atqile justitiae, et quod
versus est Sennacherib rex Assyriorum, et munsit
in Ninive; Cumque adorarel in templo * Neesrach
Deum suum, Adramclech et Sarasar, filii ejus, ver-
ctuserunl eum yludio : fuycntntque in tcrram
Armeniorum , et regnavit pro eo " Asorathan fitius
ejus.
1 fCum enim rex iste reversus es set Niniven ur-
bem i sedem regui sui, et adoraret in templo Ne-
srach Deuni smim , quasi victoriam de hoslibus
reporlarel, fct deluhrum idoli sui triumphaiiSj el gra-
tulabundtis ingrederetur, coiileinptor Veri Dei, in
fano falsi numiiiis trucidalur. Nec angelico periit
gladio, quod erat coiiiiiiune cuni pluribus, sed par-
in tantum justitiam diligat Deus, ut eliam posteros jj ricidio filiorum, qui lugerunt in terram Araralb,
sanctorum hominum non Suo inerito, sed majoniiu
virtute lueaiur.
(Vers. 55.) < Factum est ergo tn nocte illa, venit
Angelus Domini, et percussil b cuslra Assyriorum
centum octoginla quimjue millia.fte hoc quoque in
Paralipomenon legilur : (// Pur. 32, 21) El mist
Dbminus Angelum, qtti percussil oiuuem rirum ro-
bustum, el bellalorem, ct primipem exercitus reyis
Assyriorum reversusqne cst cum ignominia in terram
suam. Cenluni octoginta quinque millia forlissimo-
rum virorum ab uno Angelo una noele caeduntur, ct
«bsqtle vulneribus occisorum niois saeva discurrit,
cxcludcns a corporibtis aniinas Domini voluntate :
et ipse rcx Assyriorum idcirco servatus cst , ut
scirel potentiara Dei blasphemanlia ora eomprimere, l
fierelque tcstis illius majestatis, quem panlo anle
eonienipseral. c De lalibus auiem rebus agit oinni-
potens Deus niulta per angelos, non ut ipse ab eis
discat, sed ut ab illo ipsi per verbum ejus aganl,
aut nunticnt sine corporah souo eliam quod volue-
rit-, ab eo niissi, ad quos voluerit, lotum ab illo per
illud verbum ejus audientes, id est iu ejus verilate
invcnientes, quid sibi faciendmn , quid , quibus,
quando nuntiaiuliim sil. d Sed lainen non ex ungclis
homincs beatificul, sed ex se ipso, sicul awjelos.
• Nec aliqua ex aiiquo lempore (vcl ab angelis, vel
ab homlnibus) cognovit; ut nossel, sed futura om-
nia temporalia, atque in eis etiam, quid, et quando
ab illo petituri fueramus, et quo-, el de quibus re-
in qua Scriptura Asoralhan filium ejus, qui regnavit
pro eo testatur misisse habitalores Samariae , nc
(erra rcmaneret inculta. Araratb autem regio Ar-
nieniorum campestris per quani Araxis fluvius
fluit , incredibilis est ubertatis, ad radices Tauri
montiS) qui usqoe illuc extenditur. Ergo el arca, in
qua liberaliis est Noe, cum libcris suis, cessanle
diluvio, non ad montes genc raliler Armeniae delata
est, qua? appellaiur Araralli, sed ad monles Tauri
alllssimos, qui Aratalh imminent campis.
(Cap. 20.) In dicbus illis wgrotavil Eiechias usque
ad mortctn et venit ad eum Isaias filius Amos, propheta,
dixitque ci, /iirc duit Dominus : Pracipe domui tuat:
moricris ctiim lu, el non vivet.
J « Quem (Prov. m, 12) diiigil Dominus corripit, ct
easligat omnem filium, quent recipil. Nc elevarelur
cor Ezechix post incredibilcs triumphos, el de me-
dia caplivitnte victoriam, infirmitate corporis visi-
latur, el audil se esse moriluruin, ut conversus ad
Doniintiiii flectat sententiara ejus. k Scd nullu, quae
in hoc muiido hominibus eveniunt, absque omnipo-
tentis Dei occulto consilio fiunt. Nam cuncta Deus
1 ftiiura praesciens, ante saeeula decrcvil qualiter per
saecula disponantur. Stalulum quippe jain homiiii
esl, vel quantum hunc muudi prosperitas sequattir,
vel quantum unumquemque adversilas feriat, ne ele-
clos ejus aut immoderata prosperitas elevet, aut
niniia adversitas gravet : statulum quoque esl m in
astema veritate, quantnm iu n ista vita mortali
bus, vel exauditurus, vcl non exauditurus c-set, D ° unusquisque lemporaliler vivat : r quia etsi annos
sinc inilio praescivit. Universas autem creaturas
suas, et spirituales, et corporales, non quia sunl,
ideo novit, sed ideo stint, qttia novit.
« \eis. 31. En iteruni nos docet Ralanus.
•> In custris.
■ llactenus quoque Uabanus; quae sequunlur ail
liiagnam parlem excepitab Augustino Claudius ; qui
lamen nonnulla iimntitavil, ul in rem siiani verleret.
Consule, obsecro, qure tradit Auguslinus num. 22
[cap. 13] lib. xv de Trinit.
<" 7. de Civit. cap. 50
e ll.ec prorsus excepit cx loco allegato libri xv
de Trinilate.
1 Bccedens
* Nesroch.
qiiindecim Ezechix rcgi ad vitani addidit omnipo-
tens Deus, lainen cum eum mori permisit, lunc eurn
praescitil esse moriturum. Qua in rc qua:slio oritur,
h Asarhaddon.
1 Redit Rabanus.
J Primnm.
k llactenus Rabanus : subsequenlia excepit Clau-
ditis a Paterio, ideoque a Gregorio haec liadente
n. 2 lib. xn. Moral.
' Seculura.
111 Desunt vcrba bac in atterna verilate, qna? cx
hostro exemplari addi debcnt.
n Ipsa.
0 Deest tinusquisque.
r Nam.
7or»
CI.AIDH TACRINENSIS EPISCOPl
iiuomodo ei pcr Prophelam dicatur: Dispone domui A just< m s<' asseruil etiam in cogitalionc
tu«\ quia morieristu << non vives : cui mortui scn-
tontia dicla esl, sed protiuus ad ejus lacrymas est
adiliia viia. scd per Prophelara Dominus dixit, quo
kempore mori ip>e merebaiur. Per largilatem vero
utisericordiae, illo eum lempore a inorte dislnlit,
q;io anlo saecula ips<: pncscivit : nec propheta igitur
fallax, quia tempus moriis innoiuit, quo vir ille
mori mcrebatur, ncc dominica » instilula convnlsa
stint, qnia ut c\ largitate Dei anni vitae cresccrent,
hoc qnoque antc saecula pralixum fuit, alqne spa-
tium vitae, quod inopinate foris e9l adiiitum sine
augniento praescientiae fuil inlus statutnm. >
(Vers. 2.) Converlilque Ezechias fucieni suam ad
parietcm. b i Quia ad templum ire non poterat, ad
parietein templi, juxta quod Salomon palatium ex- B ejus fecerat.
79G
alquc undc
offendit, inde iste Domino placuit. Cur itaque
hoc? Nisi quia omnipotens Deus singulorum verba
8 • ■ gitationes pensat, et in cjus auribus su-
perba non sunt, qu.-e humili corde proferuntur. »
{Vers. A, et 5.) Et factum csi ••■ rbum Domini ud
haiam dicens: Revertere, et dic hzechiie dtui populi
mci . Audfoi orationem luam : ct vu!i lacrymas iuas,
Ecce ego nm rile, ctie lertio jscendes templum Do-
mini. Yocatusque est Ezechias dux populi, et Fitius
David, cujus opera ;eelabatur, fecerat enhn reetum
juxta omnia itiat ■ ■ i '■ ■/! paler ejus, et au<litur
ejus nraiio . tidenlurque lacryma?, quoniam ambula-
vcrat cornm Dommo, in vcritale et cortle perfeclo, ct
fleverat ileiu magno, et qiiou placitum est in oculis
truxerat : vel absoluie ad parietem, ne lacrymas
snas assideniiljus sibi ostentare viderelnr : c et ait :
Obsecro, Domine, memento, quwso, quomodo ambula-
veiim in conrpeclu tuo in veritate, et in corde perfecto,
ct quod placitum esl coram te, [ecerim. Perfeclioneni
cor<lis in eo nmie dicit, quod iilola destruxerit, tem-
pli valvas apernerit, serpentem xneum comininue-
rit, cl csetera feccrit, qnae Scriptura libri Hegum el
Paralipomenon commemorat. Flevitque fletu mrgno
propter promissionem Domini ad David, quam vidc-
bat in sua mortc perituram. Eo enim tcmpore E/.c-
Chias lilios non habeliat : post lerlium enim aniium
concessae vilae Manassem genuit. Ergo isie omnis
estfletus, quia desperaverat Christum de suo se-
(Vcrs. 6.) Et addam diebus tuis quindecim annos :
sed el de mann regis Assyriorum liberabo te, et civila-
tem hanc, et protcgam nrbem islam proptcr me, et
propler David servum menm. h « Secundnm quasdam
causas fuluroruin moriturus erat Ezechias, eui Deus
addidit quindecim annos a<l vitam, i<l utique faciens,
quod ante conslitulionem mundi se facturum esle
prasciebat, et in sua volnntate servabat. Non cigo
id fecit, quod futurum non erat, hoc enim magis lu
turum erat, quod te farturum esse praesciebat : ta-
nien illi amii additi non reele dicerentur, nisi ad
aliquid adilcrenlui , quod se, aliter in aliis causis lia-
buerat. Secundum aliquas igitnr causas inferiores
jam vitain finierat, sei un<Ium illas aulem, quae sunt
niiiie nasciiurum. d Plerumque enim justi aliquibus C in voluntate, et prsescientia Dei, qui ex seternitate
hecessitatibus afflicii sua opera coguntur fateri : sed
cum eorum dicta injusti audiunt, haec i>er elationem
polius, quar» per veritatem existimant prolata. Ex
suis enim cordibus verla justorum pensant, et dici
humiliter posse vera bona non e existimant. Sicnt
enim gravis culpa est, sibi boc homincin arrogare,
quod non est, sie plerumque culpa nulla est, si bu-
iniliier bonuiu dicat, quoil est. Uniic sirpe contingit,
utjusti et injusii habeaniverba similia : sed tamen
cor semper longe dissimile. Et ex quibus dictis Do-
minus ab injustis oflendilnr, in eisdein qaoque a
justis plaeatur. Nam Pharisacus ingrcssus tcmplum
dicebat : (Luc. xvm, 12) Jejuno bis in stibbato : deci-
mas do omnium quiv possideo. Sed justificatus magis
noverat, quod illo lempore facturuscrat, et hoc vere
fuliirum crat, tunc crat finitnrus vitam, quando fini-
vit vitam. Quia etsi oranti concessum est, et;am sic
eura oraiurum, uttali oralioni concedi oporterel, ille
utique prsesciebat, cujns pirescicntia falli non po-
lerat, et iileo quod prasciebat, necessario futuruin
erat. > Quindecim anni, qui ab segrolatione, Ezechi;c
regi, miseranlc Deo, ad vilam ei protelali stint,
niyslice figurant, qma quicunque utriusque tesla-
menti plenituiJinem cuslodiunt, aetcruae salutis prs-
mium consequuntur, ac ]>er legis consummaiioncm,
et Evangelii pienitudincm ad vitae asternae transeunt
beatitudinem.
(Vers. 7.) Dixilque Isaias : Afferte mihi massam
publicanus, quam ille exiit. Ezechias quoque rcx D flcorum. Quam cum attulissent, et posuissent super
cum molestia corporis afflictus ad extremitalcm
pervenisset vitap, in oratione compunctus dixit :
Obsecro, Domine : mcmento quomodo ambulaverim
corum le in veritate cl corde perfecto. Nec lamen
Doininus banc confessionem perfectionis ejus despe-
xil, aut renuit, quem mox in suis precibus exaudi-
vit. Ecce Pharisacus se justificavit in opere. Ezecbias
» Statuta.
b En iteruni Kabanus.
c Vers. 5. Adduntur haec iu vulgalo Rabano : aul
recte juxta Jeremiam, ad cor suum, q.ii circum, id
est pnrietem cor appellal, ut tola menle Donunum
precaretur. Alia nounulla postea etiam addunlur,
qua- a nostio exemplari absunt.
ulcus ejus, curalus est. Ac per hoc non spernendam
esse medicinam, quaB usu constet, et experimenlo,
quia et banc fecerit Deus. Post ha?c ait Isaias :
(tier*. 9) lloc eril signum a Domino, quod jaclurus
sit Dominus sermonem, quem locntus est. Vis ut
ascendat umbra decem lineis, an ut revertatur toli-
dem gradibus? El ait Ezechias : Facile est umbram
i Subsequentia docuit ex Gregorio lib. xu Moral.
n. 5fi Patenus.
' AHslimanl.
< Doniiniim piacavit.
8 A cogilalionibus.
^ Hnec ex Augustino desumpta suiil, ca docente
ntiin. 28, rap. 17, lib. vj ile Cenesi ad litteram.
797 QUjESTIONES XXX SUPER
cresvere decem tineis, nec lioc voto, ut fiat, scd ut
ievertatur relrorsum decem gradibus. Invocavit ita-
qtte Isaias propheta Dominum, et reduxit umbram pe\
lineas, tjuibus jam descenderut in Iwrologio Acttux,
retrorsum decem yrndibus.
" « ldem iioiiicii graduum, qttod et linearum signili-
cal, td esi dislinctionem horarum, quas duodccim
per liiein in horologio notare solemus. Sive ut Ilie-
ronvmus dicit, ila erant cxstructi gradus arle im>-
clianica, ut per siugulos umbra descendens, hi>r.t-
rnin spalia tcnninaret. Erat aulcm hora diei dc-
ciina, quando hxc regi loquebatur. Vis ergo, inquit,
ut asccndal iinibra decem lineis procedente sole
super terratn tier boreales plagasusque ad Orientein,
b quod sttb terram qitotidiaua consiietudine cursus
stti erat facturus : an, ttt revertatur timbra totidem
gradibus, conversa relrorsum facie solis, ipsoque
per attsiralciii plagam ad orientein regresso? At rex :
Facite est, inquil, umbratn crescere decem lineis, ncc
hoc voio ut ftal, sed ut reverlatur relrorsum decem
gradibus. Vitiit namqiie, qttia majoris miraculi esse
poierat si s«l contrarium suo moti cursum ageret,
quam si consueto processu incedens, tametsi nmlto
altius, id est super c translalus ad orientcm, quasi
secundi diei mane, iinila intervenienle nocte factu-
rus advolaret. Nam et boc qui iu insula Tbyle, quas
ultra Brittauniam est, vel in ultimis Scylharum Gni-
bus degunt, omni aestate diebus aliquot fteri vident ;
qttia sol cxtero orbi in occasu, et sub terra positus,
nihiloniiiius lota nocte supra ierram apparcal. Et
qiioinodo a parte occidentis ad brientem humihs
d redil, manileste videalur, <= donec tempore op-
portttno denuo loti orbi communi exortu reddatur :
sicttt et veterum bistorix, et nostri homines xvi,
qui tilis de parlibus adveniunt , abundaniissimc
prodtmt. Nunquam aulem ii, qui interiora attstri
incolunt, videut solem per meridianas plagas ad
orientcm ab occasu redire.
Ut iiianifestiorcm cnim sensum legentibus face-
rct, quod signuni, et prxsentis lemporis, et ftituri
typus erat, tit quomodo Sol revertebatur ad exor-
dititn suum, ita et Ezechix vila addita annos red-
deret, nobis quoque in hebdomatle, et ogdoade vi-
ventibus, per resurreclioneni Christi viuc spatia
protelentur. f t Vel cerle decem gradus in descensu
solis, lemporum ordines snnt , per quos umbra
figurarum Christi descenderat, et per quos ilerum
Sol justilix Christus post resurre.cticnem ascendit.
Primus ilaque gradus descensionis de Deo in angclb
fuil : b in quo ad antiquos patres apparetc dignalus
cst, quia magni consilii nuntius erat. Denique et ad
i.iBIiOS KEGUM. — LIBER IV. 708
A Jacob sic loquilur. Kt dix,it, inqitit, Angetus Dei :
Ego sum Deus ctti un.xisti lilulum, et vovisti volum,
ui et Angelmn,etDeiim oslendcrct. Secundus gradus.
descensitiuis in Patriarcbis fiiit, quia in omnibus,
nt ait Apostolus, ipse est operatus. Terlius In legis
dalione : qnia et in lege ipse locutus est. Quartus
gradus in Jesu Nave, qui populum in lerram rcpro-
missionis introduxit. Quintus in Judicibtis, quia
eumdem populum per eos ipse regebat. Sextus in
regibus Judxoram, qnia in eis ipse regnaliat. Septi-
mus in Prophrlis, qnia per eos cst nunliatus. Octa-
vus iu 1'oniilicibus, quia ipse summus Sacerdos esl
Palris. Nontis in homine. Decimus in passione. Per
hos enim dccein gradus, qnos ipsc per iimbram le-
gis priscx Christus dcscendit, ac rursus post rrsur-
B rectionem suam Sol justili;e Cliiisins per eosdent
gradus b rursuin ascendit in coMimi, et oinneni illam
umbram Iegis veritatis railiis illtistravit, obscura
revelans, clausa reserans, et omnia tecta denu-
dans. >
(20, 12.) ln tempore ilio misit ' Meroditch Dala-
dnn rex Dabytonis lilleras, et miinera ad Ezechiam :
audierat enim quod a-yrotasset Exechias, etc. i « In
tempore illo; hoc est in eodem anno, quo hasc gesta
sunf, quae superitis narranlur, tnisit Merodach (ilius
Baladan rex Babylonis Iitteras, et munora ad Eze-
chiaiit, quia apud eos astrorum ohservanlia cst, stel-
larumque cursus longo ustt, et cxercilatione cogni-
ttts, qnod et in Domini nativitate mnnslraliir. Intel-
lcxerttiit Solem reversum dtei spaiia duplicata,
C servire ci qucm Dcuni sohtm *< pulnbant ; cumque
cousas hujus miraculi, ratioueroquc perquirerent,
tama pcr omnes gentes volilante, didicerunl propter
xgrotationem regis Jud;c eiiam cursum sigui claris-
simi conimuiatuiit ; quod eiiam liber Paralipomenon
plenissime lestatur diccns : (// Paral. 32, 30)
Jpse est Ezeciiias, qiti [ecit in omnibm suis prospere
quai voluit. Altamen in legatioue principum Dabylo-
nis, qui missi fnerunt ad eum, ut interrogarenl de
porlento, quod accideral super terram, rcliquil eum
Deus, ut tentaretur, el nola fierenl omnia, qumerant
in corde ejus. Idcirco aulem teiilationi relictus csl,
qtiia posl lantam victoriain, et Sulis regressum, et
coiigralulalioneiii rcgni polenlissimi, cor illius ela-
luni est. Denique iu eodem volumine scribitur :
" (Ibid. vers. 23) Multi deferebant Iwstias, ei sacri-
ficia Domitw in Hierusalem, et tnunera Ezechite regi
Judw : et erulluttts est post luvc coram cunctis yenli-
bus. (Vers. 24.) In dicbns illis wgrotavil usquc ad
morlem : el oravit Dominum, el exaudivit eum, el
dedil ei signum. Sed non iuxta beneficia, qua: acce-
» Qux scquuntur ad hujus loci explicalioncra po-
sita tradit Beda. [Quiest. 25 in libros Rcguui.']
'» Qua: subtus.
c Terras elulus.
d Rcdeat.
0 Verha haec : donec lempore opportnno denito toti
orbi communi exorlu reddalnr desuill in edilis.
• Qux deinceps legis, ab Isidoro cap. •> in libros
Rcgum mutuatus est Claudius.
* Verba hnec : in quo ad antiquos patres aoparere
dignatus cst in ediiis dcsunt : pcr errorem utique.
h Sursum, praslare videtur nostra leclio.
> Berodach.
i Pleraque in Rabano exstant. Claudius tameu
iioiinulla a Babano lusitts exposila paucioribus
Iradidit.
k Addiltir, id csl Solem.
793 CLAUDH TAUtl
perat, rctribuit, quiu exallatlim esl cor ejus, el (uctum
est corlna eum ira, el contra Jutla, et llierttsalem.
HursuMiqno Scriptura sancla elationcm cordis cjus
dicll pXBllilenlia mlligatam, infereiis : el humilialus
fst postea, eo quod exullaluhi esl cor ejus, titm ijisc,
quam habilatores Uierusalertt ; et idcirco noii vcuit ira
Domini super eos in diebits Esethioe.
t (IV Reg. xx, 13, etc.) ln dtebus lllU Eiechius
ta'tatits est in advcnln legaloiutn Me.rodach Baladan :
ifuem patrcm fuissc Nabiichodonosor Hebrafi autu-
lnaiit, et in oblatione nlunerum, et eangratulatione
sanitatis su*. Ostenditque cls domttm aromalum suo-
tum, et thesaUros argenti, el auri, et odorumeitioritm,
et uitguenii optimi, el ontnes thesauios vasorunl suo-
ntm : non fuit res,qttum non oslenderit eis in domo
sua et in omni potestute sua : Unde irain Deijus-
tissime merebatur, quod non solum thesauros suos,
atque palatii, sed el tenipli ostenderet, quod certc
fuii poleslatis cjus. dc cujus valvis aureas laminas
ante jani tulerat.
• ( Vers. I-i.) Intravil autim Isaias 1'rophcta ad Re-
gem Ezecltiam. Rursumquc post corporis sanitalcni,
ct signi magnitudinem, offerri videmus aliam occa-
sionem superblae, quani ut prudens, et Dei cultor
vitare dcbuerat, uec nionsirare alienigenis divilias
suas, quas Deo trlbuenie possederat, ex quo juxta
leges quoque tropologi.i: discimus, non mittendas
margaiitas av.te porcos, nec dandum sanctitin cani-
bus. (Matth. vn, 6) Qui cnim lidclis est, spiiilu ab-
scondit negotia, ct quicunque lioc non fecerit,
omnis virtus illius etiervatur, (perilque) per id quod
posteritas, amisso virili robore in mulicbrera redigi-
tur mollitudinem. Ingredttur ergo Isaias ad regem,
Ct quasi neseius sciscilatur quid dixerunt viri isti ?
etunde venerunt .' Duo interrogat, quid locuti sunl,
et unde venerunt : iile ad unuin respondit, altero
pr:etermisso. (Vcn. Ii) Dc terra tvnyimjua venerunt
ud me, de Babtjtone. Quod qtianlo Ifirra lOngior sit
unde venerunl, lanlo iste rCx gloriosidr, propler
quem vcneruut : Et vencrunl, iuquit, ad me, qui
debucrat dicere : venerunt ad gtorificandam Deum,
pro signi niagnitudiiiede Babylone, qu;e urbs in loto
orbc potenlissima est. Rursumque Isaias : Quid,
iuquit, viderunt in domo liitt? El ille respondil cx
parte verum, quod omitia viderint in donto lllius,
nec fuerit res, qiiam non ostenderit cis in thcsauris
sttis, sed alterum tacuit, dc quo verebalur offen-
sam : quod ostenderil cis cunclit, qttie hubeiet in po-
tcstale sua . baud dubium qiiouiain et lempli supel-
lectilem Ostenderit : proplerqua; Isaias Dei'sermone
profcrt sfeiitentiani : (Vers. 10) Audi veibitm Domi-
ni exertituum. Yeniet lempus, quando oinnia baee,
ijii.i' in domo tua stint, et nuu tuo, scd patrum luo-
riiin labore quaesila, in Babylonem Iransferanlur, et
de seniinc tuo lianleunuchi in aula regis. Ex quo Ile-
» Pauca lia;c nirsus Rabanus tradit.
b Quae sequuiiltir oninia Paterius, ideoque Clau-
dius ex Grcgorio desumpsit num. 81 et 8:2 lib. vm
Moraliiiin b;ii- iradente.
1 I nlentionibus.
d Yirtus hv.militaiis cncrval.
NENSIS EPISCOPl 8«0
A br.ei >olunt Daniclein, Auanlain, Misahelerh, el Aza-
riam, qui fiierunt de regio semine, faclos csse cu-
nucbos, (|uos in midisterio Nabuchodonosor fuisse
non dubiura esl. (iJan. i, C, 7. Hactenus etiam Ba-
banus. Iteiiqua docet Clauditts.) Eunuchos enim,
id est abscissos, non ncgamus aliquos fuisse de scmi-
ne regio iu paiatio regis Babylonis, juxta prophe-
liam beati lsaise, sed de Daniel el sociis ejus cre-
dendum nullo modo cst : quia si esscnt, de pul-
chritudine corporis et aspectu illorum non limerct
dux ille, (Ibid. Vers. 10) qui eos adbuc ptieios
crudiebat; quia specres faciei solet deperire in pucris
abscissls. Fiifl atitein consuetudo apud aniiquos
eunuchos vocare culiieulaiios et CUSlodes palatii, qui
uxoret habebanl, etabscissi i.Ornore non fucrunt.
" (Vers. 19.) Dlxilque Ezeclrias : Bonum verbum
Domini, qttod tocuttts esl : fiul tanlum pax in diebus
meis. Q In quo ab llcbruds reprehenditur, cur non
sit imitatiis lonilalein Moysis, qui loculus csl ad
Deum : Aul dimitle cis hanc noxant, attt si iioh fa-
cics, dele me de libro qUem scripsisti. t h Qtiid boc
loco Propheue sententia contra Ezechiam regem,
iii ; arrogaiilium hypocritarum cogilationes suas in
exquirenda bominura adiniratione significat? Per
omne enim quod bypocriUc faciunt, quia occuliis
cogitattonibus laudes uominuni requirunl, quasi ra-
diccs scirpi in acervuni pclrarum niitlunt : operaluri
quippe lamies suas cogitant : laudaii autcni has se-
cum taciti in cogitationibus versanl : gaudent se
prcecipuos in humana aestimalione claruisse. Cumque
" inllali favoribus apud semetipsos inlumescunt, s;epe
mirantur taeiti ctiam ipsi quod suut. Videri quoti-
die semetipsos altiores ctipiunt, ac miris c inventicr-
nibtis in opere cxcrcsciiul : quia sicut d virlutcs
Oiiine vitiuin enervaut, sie arroganlia roborat. Co>-
git namque mentem juvenesecre, et contra \ircs
valere, quia ctquodnegat vigor valctudinis, c iinpc-
rat amor laudis. Unde et f.uiis suis, ut dixiintis, ai-
bitros inquirunl : si vero opcri testes deessc coutin-
gant, narraiil i(iM qua3 gesserint. Cunique efferri
favoribus coeperint, saepe cis !em suis operihus,
qiue ' egisse sc referunl, incntiendo ali'|tiid adjun-
guut. Cum vero et vera dictinl, hacc diccndo aliena
faciunt, quia qiuesitis " rcmuneratis fa\oribus h a
vera, ct intiina leliibuiioTie vactrantur. In eo eniin,
quod bona sua palefaciilnt, oSlendiint malignis spiri-
libus, quasi insidianlibus hoslibus, qua; praedeulur.
Horuni ergo vilam, illa cunclis nolissima Ezecbiae
culpa Gguravit. Qui poslquam una prece, et stib
unius noclis spalio, cenlum ' ocluaginiaquinque
millia hostium, angclo feriente. prdstravit, poslquanl
occasui proximum ad altiora coeli spalia solem re-
duxit : poslquani vitam propinquanle jam lcrmino
eoarelatam in tempora longiora protelavit, suseeplis
Babylonici regis iuintiib bona oninia, quai posside-
' Impelcl.
' 1'cregisse.
s Remunerati
t Ab eorwn iniima. Prsestal nostra iectiu.
i Octoginla,
m Ql.ESTlONES XXX SLPER
bat, ostenilii, sed Prophetc voce prolinus audivit :
Ecce dies veniunt, cl auferenlur omnia quo? in domo
•ita sunt in Babytonem, ct non rcliitquelitr quicquam,
dicit Dominus. Sie ' iiimimm hypocritae, postquam
magnis virtulibus excrcscunt, quia cavere maligno-
runi spiriluum insidias negligunt, et eelari iu eisdem
virluliliiis nolunt, bona sua ostendendo, bostiuni fa-
eiunt, el prodentes suliiio ainittuni quidquid diutius
studenies operantur. Hinc per Psalmistam dieitin- .
iPsal. 77, 71) Tradidit in caplivilatem virtutes
corum, et pulchritudincm earum in manus inimici.
Virlus quippe, et pulchritudo arrogantium, inimiei
manibus traditur, qnia omnc lionum, quod per con-
cupiscentiam " laudum oslenditur, ocenlii adversarji
viri maiicipatur. Hostes namque ad rapinam i> pro-
vocant : quia suas eorum notitioe divitias c denudant.
Quousqne enim ah a-lerna1 patriae securitnte disjun-
gimur, (per) in latronum insidianliiim iter amliula-
mus. Qui crgo in itinere deprxdari formidat, abscon-
dat netesse esl bona, qu.e portat. 0 niiseii, qui af-
feciantcs laudes hominum, in semetipsis dissipant
fructus laboram : cumque $e ostendere alicnis oculis
appetunt, damnanl quod aguiij. Quos nimirum ma-
ligni spiritus, cum ad jactantiam provocant, eorum,
sicul diximus, opera captivantes denudant. d flinc
estenim, quod per Evangelium veritas dicit : (Muiih.
vi, 5) Ncsciat sinistra tua qujd faciat dextera lua,
ut sit eleemosyna tuu in abscpndito, ct patcr luiis, qui
videt in abscondito, reddel tibi. Hinc est, quod de
eleelorum Ecclesia per Psalraistam dieitur : (44,
14) Omnjs gtoria cjus filiiv rcgis ab inlus. Hinc
Paulus ait : (// Corin. i, 12) Cloria nostra hac est,
leslimonium conscientiiv nostrte. Filia quippe regum
Ecclesia, qiue in liono est upere spiritualium prin-
cipum prscdicalione generata, gloriam intus liabet
quia boc quod agit, in ostentationis jactantia non
habet. Gioriam suam Paulus testjmonium conseien-
tis memorat, quia dum favores oris alieni nou ap-
petit, rii;c siia: gaudia cvlra semetipsnm poner.e
ignoral. Oeciiltanda sunt ergo qux agimus, ne haic
in hujus vitae ilinere incaute portantcs, latrocinan-
tium spirituum incursione perdamus. •
(21, i.) Duodecim annvrum erat Manasses cum
regnare ccepissct, ct qninquaginla quinque annis re-
gnavit in Hierusalem. Fecitque malum in consperlu
Domini juxta idola genlium, quns delcvit Dominus a
[acie filiorum lsraci. Conversusqne est, et adificavit
excelsa, quiv dissipaverat Ezechias pater ejus : et
erexit aras Baal, et fecit lucos, sicul feccrat Achab rex
Israel, et advrabit omncm mititiam cceli, et coluil
eam. Et exslruxil aras in domo Domini, dc qua dixit
LIBKOS REGUM. — LIBER IV fc02
A Domintts : (II Reg. vn, 10) In Hit/usitlem ponam
nomen meum. Et exstruxit allaria universm mititiat
cidi in duobus atriis templi Domini. Et traduxil fi-
liumsuum pcr ignem : ct ariolatus cst, et observavit
nugurta, cl fecil « phytones, et aruspices mulliplicaxit,
ul fucercl malum coram Domino, ct irritaret eum.
Ilxc ergo oninia, idest sivc auguralio, sjvc auspi-
cium, sive quaelibet immolalio, sivc etiam sortilio,
, aut quicunque motus aviuin, vel pecudum, et in-
spectio quaecunque fibrarum, aul aliquid quod de
futuris videauir ostendere, in operatione daemonum.
fieri non dubilo, dirigenlium vel avium, vel pecudum,
vel si fibraruni motus, aut sorlium sccundum ea
signa, quae doeuerunt iidem d;cmoncs observari ab
bjs quibus artis hujus scicntiam, tradidcrunt : a
J> quibus omnibus is, qui homo Dei esl, el in portiono
Pei numeratur, penilus debet esse alienus : nec ali-
quid in his habere commune, qux occullis macbinis
dxmones operantur, ne ibrte rursus per hxc daemo-
nibus sqcietur, atque eornin spiritu et virtute re-
pleatur, ct ad idoloium cultum denuo ' reparetur.
Post aliquanta (Cap. xxn, 14) dicitur, quod
miseril Josias nunlios nd Holdam prophetissam,
uxorem Sellum, qnx habitabnl in Hierusaletn tfl
Secunda propter librum legis divinae, qui invenkis
fuerat.
« «Quidhoc sit, quod dicit, quod habitaverit in
Seeunda : iu superiori parte '■ libri hujus scribitur
de Ilege Ezecbia, tvdificavit quoque, agens industrie,
omnem murum, qui fueral dissipatus. Et exslruxit
turrcs desuper, et forinsecus ultcrum murum. Me-
minit hujus loci S.nphonias dicens : (Cap i, v. 10)
Yox clamoris ad portam piscium, et nlulatus ad Sc-
cundam : pro qua vetus edilio quasi propriurn no-
men loci transtulit in > Masana. Masana quippe
interpretatur Sscunda. Quod crgo dicitur haec pro-
phetissa habitasse in Secunda in secundi tnuri
narte i inteliigere debemus. »
(IV Heg. xxn, 18.) Tiegi aulem Juda, qui misii
vos, iil consnleretis Domiunm, sic dicetis : Ha>c dicit
Dominus Deus Israel : Pro eo qnod audisit verba vo-
luminis, el perterrilum est cor tuum, el humiliatus es
coram Domino, auditis sermonibns conlra locum «-
tum, et habilatores ejus, qitod videticet fierenl in slu-
j) porem, ct in maledictum et scidisti vcstimenta tua, el
fle.visli coram mc, et ego audivi, dicil Dominus ."
Idcirc.o colligam te ad patres tuos , ct calligeris ad
sepulcrum tuum in pace, ut non videant oculi lut
omnia mula, quw inditclurus sum sttpcr locum istum <f.
< Territus iste Dei comniinationibus fleverat, et
sua veslimenta consciderat, et (it omnium nialorum
° Luudis.
b 1'rovocat.
c Qui denudat.
d Multis inlcrjeclis addit subsequeiuia. Atque es
hoc quidem loeo constat Clauilium plane sequi Pate-
ritim, qui id ipsuui agit.
« Pythones.
1 Legenduni arbitror retrahatur.
* Explicationem loci hiijusBeda exhibel, quacst. 2i^.
h Idcst II. Para. 32, 5. Et revera Beda.ex quo, ut
diximus, desumpsit Claudius, hajc liabet, in libro
Paralipomenon declaratur, ubi scriptum est de prx-
fato P.ege Ezechia.
' ilasena.
i Intetlige.
" Qua2 sequuntur tradidit Angustmus num. !(>e'
seqq. capp. io. et seqq. lil ri de Cura mortuomm.
m
CLALDH TALIUNENSIS EflSCOPI
804
futurorum dc prxparata niorle securus, quid ita A lulerunl. Possuni etiam spirha. ni-riuoruni aliqua,
rcquiclurus esset in |>ace, ui illa omnia non videret.
Ibiergosunt spiritus deftmciorura, ubi non vident
quxcunquc aguiiltir, anl eveniunt in isla vita « lio-
iiiiiniiii. Quomodo ergo vident tumulos suos, aut cor-
pora sua, utrum abjecta jaceant, an sepuIla?quo-
moJo inlersiint iniserix vivoruin, cuin vel sua ipsi
mala patianlur, si talia merita contraxerunt : vcl in
pace requiescant, sicut huic Josix proinissmn est,
ubi raala nulla, nec patiendo, nec compatiendo sus-
tineant, liberati ab omnibus uialis, qux patiendo et
compatiemlo, cun\ bic vivereut, stislinehant? Dixeril
aliquis : Si n.illa est morluis cura de vivis, qiiomo-
do ille dives (Lvc. xvi, 27), qui apud infcros lorque-
batur, rogabal Abraham palrem, uiniiltat Lazarum
qux luc aguiitiir, qux necessanum ost eos nosse, et
quos nccessarium e=t ea nosse, non soluni prxseu-
tia, vel prxterita, vcrum cliam futura, spititu Dei
rcvelante, cognoseere. Sicut non onines bouiinos,
sed prophetx, dum bic vivercnl, cognosccbant, nec
ipsi omnia, sed qux illis esse rcvelanda, Dei provi-
denlia judicabal. Mini quoquead vivos aliquos ex
mortiiis, sicut e contrario (II Corin. xn, 2) Pau-
luscx \ivis in paradisum raplus est, diviua Scriptu-
ra lestatur. Nain (// Reg. xxviii, 15.) Samuel pro-
pbeta dcfunctus r vivoregi Sanli etiam futura prx-
dixil. Quamvis nonnulli, non ipsum fuisse, qui
potuissct magicis artibus evocari, sed aliquem spiri-
luni lam malis operibus congrucntem, illius exisli-
ad quinque fratres snos nondum mortuos, el b agat B ment simililudinem Qgurasse. i Ha.'c per excessiim
cum eis, ne c veniani et ipsi in eumdem lormento-
rum locum? Sed nunquid quia boc ille dives dixit,
ideo, quid fratres agerenl, vcl quid patcrcntur, illo
lempore, seivit? Ita illi fuil cura de vivis, quanivis
quid agerent, omnino nescirel, qucmadiuodum est
nobis cura de morluis, quamvis quid agant iilique
nesciamus. Nam si nihil de morluis ciiraiemns, non
utique pro illis Deo siippliearemus. Denjque Abra-
bain, nec Lazarum niisit, et Moysen ac prophetas
bic eos babere respomlit, quos audire deberent, titad
i|la supplicia non venirent. l!bi rursus occurrit quo-
modo quid bic agerelur Abrabam pater ipse nescie-
bat, ubi scicbat esse Moysen, et Prophctas, id est
libros eorum, quibus hoiiiines obediendo, lormenta
idcirco protulimus, ul novcrinl hoinines xiernani
veritatem quxrere, qui volunt salvari, a quo creali
suiuus, (Acto. xvii, 28) in quo virimus, per qnem
movemur et sumus. Aninias auiem sanctas, easesse
eredimus, el non bumanis miseriis interesse, sicul
dicit isaias, qui crat iilius Abrahx, ad Deum '
(<i3, 1.) Tu, Dominc, pater nosler cs : Abraham ne-
scivit nos : et Israel non cocjnovil nos.
< Posl haec; sequilur bistoria de geslis Josix, ita
dicens : (Cap, xxui, 10) Contuminavil quogue l'o-
philk, quod est in coiivallc filii Ennon, u( nemo «tn-
iccrarcl filium suum, ««( filiam pcr ignem Molocli 8.
i Frequens est in Scripturis borum mcnlio loco-
runi, maxiinc in libro Hcgum et Jeremix Prophe-
-» r
jnfcina vitarent. Denique noverat divitem iiium in tx. Est autem vallis Eiinon, sive filii Ennon, juxla
deiiciis, pauperem vero Lazarum in laboribus d
vixisse. Natn et hoc illi ait : (Ibid. 25) Mcmento, fili,
qui.i recepisli bona in vita lua : Lazaius aulcm mala.
Seiebal ergo iuoe, qux uiique apud vivos, non apud
nioiiiios, gcsla fuerunt. Veruin, nou cum agerentur
in vivis, sed cum eis moriuis potuit, Lazaro indi-
cantc, cognoscere, ne falsum sii quod ait proplieia :
(Is. 65, lb) Abraham nescivk nos. Proinde latendum
est nescire quidem mortuos, quid hic agatur. sed
dum hic agitur : postea vero andire ab cis, qui hinc
ad cos moricndo pergunl, non quidem oiimia, sed
qiue sinuntur indicare, qui simintiir eliani ista me-
minisse : ct qux illos quiims lia'e indicanl, oportet
lnurtini Jerusalem contra orientem, in qua nenius
piilchciTimuin, Siloe fontibus irngatur. Topheth
autem tcrai locus in eadein eonvalle juxta Piscinara
fullonis, cujus meminit Scriptura, et juxla agrum
> Achetdemach, qui usque bodie monsiraturadaustra-
lein plagani monlis Sion. Solebant aulem in Tophclh,
qtiia locus erat amunissimus, i hodieque liortorum
prxhet delicias, posita ara sacriiicare dxmoiiibtis,
nefandoque igne suos consecrare liberos, sivc holo-
caustum oiferre, sicut iu libro verborum dierum de
Achaz rege scripluni est : (Para. xxvm, 3) Ipse
est, qui adolevit mcensum in volie Bencnnon, et lus-
iiavit fdios suos in ignc Denennon .- siquidem lilium
audire. Possunt el ab angelis, qtii rebus, qux agun- Ennon significat. Yallis aulem Ennon hcbraice dic
• • __...*.. ....«, _...i:_^ ..):-..:.! : i " _ , _ . _ _ , _ . _ . _ _ .
tur iiic, prxslo sunt, atidire aliquid •morlui, quod
imumquemque illorum audire debere, judicat, cui
cunclfl suhjecla sunt. Nisi enim essent angeli, qui
^osseni inleresse, el vivorum, et luorluorum ioeis,
■on dixissei do niiims jesus : (Luc. xvi, 22) Conli-
:/i( autem mon viovem fllum, et ajferri ab angelis
n sinum Aarahw. Nunc eigo tiic, nunc illic esse
OOtuerunt, qni hinc e llluin, quem Deus \pluit, abs-
» Ilominibus.
h Agerei.
<■ Yenirent.
<i Additur doloribtisque.
0 !h:'c
1 EdiU' ■ w»o Sauii ctiam Uegi. Prxstal noslra
lectio.
lur k Gebeun, cajus nomine in novo testamcnto
peena iiilcrorutn gchenna cognominatur : qqia nimi-
rum, sicttt in convalle Ennon, qui idolis servierunt,
in ea, prophetis attestantibus, pcrierunt.ila peccato-
res ex bis, quje peecaverunt, xtcrna damnalionc
1 puniunlur. Denique. Uieremias cum refcrret prxce-
pisse sibi Dominum, ac dixisse : (llier. xix, 2)
Egredere ad valiem filii Ennon, qux cst juxta in-
6 Uxcomniatradidit Deda, qnxst.27,28.29et 30.
•j in edjlis additur sive Thapliet : utrumque enim
scribitur.
1 Acheidana.
i Vnde usque hodie,
k Geliemwii
> Punhniiuf.
<i03 Ql.ESTlONES XXX SUPER LIBROS REGUM. - LIBER IV. WMi
iroi um portie fictilis, paulo post dicil : Et non voca- A Quod paulo posl dc eodom rcge dicitur : (». 15 et
bttur locus iste amplius Topheth, e: valtis jilii Knnon,
sed vallis occisionis : et dissipabo consiHumJuda, et
ffierusalem in loco isto, et subvertam eos yludio.
Isa. 50, 51) Isaias quoque manifestissime Tophclh
nfernuin appellal, cui cum pcrpetuum di:dioli inle-
itum sub Domine Assur deserihcret, diceus : A voce
enim Domini pavebil Assur virga percussus : El erit
transitus virgiv (utulatus, quam requiescere faciet
Dominus super cum, slalim quomddo, et ubi esset
periluius subdil, dicens : Prwparuta csl enim ub lieri
Topheth a rege pr&paruta, profunda et dilaluta.
Pulchre ail, et dilaiaiu, qtiiu Topheth dicitur laiitu-
do : nutrimenla inquit ejus, ignis, et ligna multa :
fl.ilus Domini sicut torrens sulphuris succendcns eam.
\ i) Excelsa quoque, qua* erunt in llierusalem ad
dexieram partem montis offensianis, qn r asdificaverat
rcx Salomon Aslaroth idolo Siiloniurum, el Chamos
offensioni Moab, et Moluch abotninationi fitiurum
Ammon, polluit rcx, et conlrivit staluas, et succidit
lucos, replevitque loca corum osr.ibus mortuurutn.
t Luce est clarius, quod excclsa nominare solet
Seriptura loca in colbbus posita frondentibus, in
quibus vel d.emonibus iininolabaiit, vel eliani Domi-
no, locorum amoenitale allecli, coiitra interdictum,
relicto altari, quod eral in tem;lo, hoslias onrerclianl.
Unde saepius iu hoc libro dc Regibus, qui niiiius
perfecte justi f^iere, dicitur : verumtamen excelsa non
abstiilit. Munlem autem offensionis inonlem idoli
Conlaminavit autem Josias Topheih, vel ossa mor- B dicit, quia nimirum consuetudinis cst Scripturarum
iiiurum ibi, sicul in scijueniibus dc aliis idolorum
locis fecisse legitur, vel aliqua quaelibel immunda
dispcrgens, quatenus abominationi poiiu», quam
delcctationi aplus, omnibus, qui aspicerent, locus
appareret.
« Quod sequitur de eodem rege Jo>ia : (v. II) Ab-
stulil quoijue eqttos, qttos dederant rcges Juda Soli, in
iniroitu lempli Domini. El paulo post : Cttrrus autem
Sotis combussil igni, ostendit ° omnium geulium ido-
lolalria; et superstilioni Jtuteos eo tempore fuisse
mancipatos, ita ut in vciieralioncm Solis, quem
more Ccntilium LVum esse credebanl, simulacro
ejus, qund feceranl, currus, equosque subdiderint,
offensioncr.i, idola nunciipare, quia vel in illis offeu-
ditur Deus, vel uffensiouum, et iuinam suis e affe-
runl cultoribus : sicut in bac ipsa sontentia f sub-
scquenler intimatur, dum dicitur : (///. Heg.
xi, 7) Quod adificaveral Salomon rex Israel, Aslaroth
idolo Sidoniorum, el Qhamos offensioni Moab : et
Moloch abominaliotti filiorinn Amman. libi boc quo-
que, ni fallor, palam osienJitur, qnoii utinam noii
oslenJeretur, quia viJelicel Salomon de admisso
idololatriae scelere nunquaiu perfecte pconittiit. Nam
si fruclus pcenitenliu! dignos facerel, satageret anle
oninia, ut idola, qttje sedificaverat, de civitale sancla
tolierenlur, c( non in scandalum stullorum, qux
et hoc in alriis templi Dnmini. Sic eni:n solent gen- -, 'i,sc- CBl" fuisscl sapientissimus, erronee fecerat,
lilcs pingere vcl facere simulacrum Solis, ui puts-
riiin imbi rboin in curru ponentes, equos eidem,
quasi currdccelum peienies subjugenl. Cui propterea
pueri aptanl imaginem, quia Sol, velut quolidie
novo orlu nalus, in nulluin per sxcula scnium inci-
dil. L'l aulctii eidcni currus ct equos tribuant, dc,
miraculo sqmptum Eli:o prophelsc, quia curru
igneo el equis igneisesl raplus ad coelum, Johannes
Conslanlinopolilanus Episcopusa:sliinat. •■ (juia enim
graece itlto; dicitur Sol, sicut eiiain Sedulius, cuni
de lladia- ascensu canerel, oslcndit dicens :
Ouam beue fulmiuei praduceus setinla ronli
(kmvenil Elie, miTiiu qui et nomiiie hdgens ,
Hae upe dignus erai! uaai si serinonis Ai-ttivi
Lua per accemuui c iuuietur litierj, SjI e.l :
auJienles Grreci ab J Israclilis, qttos divinas hahere
liiteras fama prodebat, prredicari, quod Elias
curru igneo et equis sit igneis ad cnRlesti.t iraus-
lalus : vel certe hoc ipsum inter a!ia dcpictum in
panete videntes, crediderunl vicinia decepli nominis,
Solis hic transitum per coelos esse dcsignatum, et
miraculum diviuiius factum commutavcruut in argu-
ineiii.uin erroris humana stultitia commeudatum.
(juos imitali ipsi Judsei satagcrunt, ne in aliquo
Gcnlilium stultissimis minus stulli parereul. »
" Omni generi idoiolalria: et superslilionis.
i> Quod.
' Mulalur.
J Israeliticis.
' Afferl. Praeslat nostra leclio.
quasi sap'enler ac recle facta reliquissel. Mcminit
supra, el lutjiis loci Scri|itura diccns : Tuac adi/i-
cuvil Salomon fanttm Chumos idolo Moab in monte,
quiest contra Hierusalem, et Muloch idolum filiorum
Ammon. Nec videri debel conlrarium, quod ibi
nions, in quo facta sunt luee idola, contra Hierusa-
letn, hic iu Jerusalem esse pusitus asserilur, quia
nimirum in tanta crat urbis vicinia positus, ut ad
ipsam perlincrc, « cl ipsam quoque soicibus, qua.
in eo congeri bantur, atiingere vidcrelur. i
(-24, H ct 15.) Tramhdii (Nabuchodonosor) om-
tiem Jerusalem el universos principes : translutit
quoque Joathim in Babylonem, et Judicesterrw duxit
in captivitatem deJerusalem in Dabtjlonem, ei omnes,
U viros robustos, etc. Quod referens de Nabuchodono-
sor, quia transluterit omnem Hiertisaleni, ee uni-
versos principes, ct onmes forles exercilus, dccem
inillia iu captivitalem, atldidit Scriptura dicens :
(V. Uj) Ei omnem artificem ei clusorem.
t Hoc est quod supra eidem populo Israel Phili-
stiiin regnantes fecisse narrantur, cum dicitur :
(I.Deg. iii) Porro faber ferrurius non inveniebalur in
omni terra Israel : caverant cnlm Philisliim, ne forli
fgcerent llebrwi gladium, aut lanceam. Siuit eniin
iuir iili cavcrunt, ne habenles fabros ferrarios lle-
f Siibscqiienii. Praestat nostra leetio.
6 Et ipsa tjitoque surdibus, quir in cu congrega-
bantur, allaminare videretur. Praesiarc viitetur uo-
sira leclio.
«07
U.AUDII TAURINENSIS EPISCOPI
808
l.ras, qui arma ad repugnandum facerent . ita nunc A compellunt. Qtiod si clusorem hoc loco, non osiio-
Chakkei, a deslructa Hierusalem ct yastata omni
terra rcpromissionis, b sategerunt, ut nullus in ea
c remaneret arlifex, nullus clusor, qui vel feedaia ur-
bis moenia componere, vel possit resareire <• liirula ;
quin poiius quidquid apud gentem extciminalani,
artis invenerant, lotuminBabyloniani transferunt, ut
vel ad niliilum ultra valea;, vel illius civitatis uiili-
latibus proficiat. Cujus tam dcflendx hisloriae, qusc
muUum Degligentise noslri temporis congruit, non
opinor allegoriam essc reticendam. Constat namquc,
quia Hierusalcra, et terra lsrael civilatem Christi,
id est Ecclesiam sanclam : Rahylon aulein, et Chal-
daei, sivc Philistxi civitatem diaholi, id cst omnem
malignorum, sive hominum, sive Angelovuin mulli
ruin, sive miiroruin, sed auri polius, gemmarumque
intelligere volueriinus, ad unum profecio, eumdcm-
que spiritalis exposilio (inem re-qiicit. Dicluni quip-
pe est ile Sapienlia : (l'rov. xx, 15) Quiu aurum t'si,
ei multitudo gemmarum : aique ideo f lusores horuni,
non alios aplius, quam doelures intelligere valemus,
qui quandiu reete vivunt, ac docent, in oriiatum
-:i ini .>■ civitalis induslriam suse arlis impendunt. Al
si forte erraverint , quid nisi a rege Ch&ldseorora
captivi Rabyloniam transferunlur ? Aitificem et clu-
sorem ab llierosolymis Babyloniam transmigrare, est
lalenlumverbi ccelilus accepium in terradefodi, idest
scientiam spiritualem ad peccalorum opcra converti. >
Posl hxc refert Scriptura, (xxv, 5, 6, etc.) quod
tudinem dcsignat : servitqne Israel Philislaeis, sive B fugientem regem Sedechiam ab cxerciiu Chaldaeo-
Cbaldseis, cuiii Qdeles qnique nomine tenus in Ec-
clesiacoiisislcntes, eseterum ab immundisve) spirili-
bus, vel liominibus decepti, aut avariliae, aui luxn-
rise, aut alteri cuilibet peccato nienlis colla sub-
iniltunt. Abducil autem Nabuchodonosor Hierasa?
lem, et universos principes, fortesque cxercitus de-
cem ruillia in caplivilatem, cuni et magislros populo-
rum, et cos qui invincibili animo Domino servire,
ac decalogum legis fideliler in Dei ac proximi vi-
debantur amore conservari , subito si\e illecebris
luiindi, scu adversilatibus subacli, e ant majoribus
poliuunt scfarinoribus, aut certe in hseresim decli-
nando, apertse apostasiae ' nomcn incidunt. Arma
vero, quibus contra diabolum repugnantes, liberla-
rnm, apprehc-nsumque duxeriint ad regem Babylonis
in Rehlatha, qui locutus est cum eojudicium : filios
autem Sedechia; occidit corara co, et oculos ejus
cflbdil, vinxitque eum calenis, el adduxit in Ba-
byloncm.
> < Dum Scriptura sacra Scdechiic captivitalem
narrat , ordincm captivitalis internoe denunliat :
Rex quippe Babylouis est anliquus i possessor in-
lima.' confu^ionis, qui pritts filios ante intuentis ocu-
los trncitlat, quia sxpe sic bona opera inlerficit, ut
h:ec se amittere ipse, qui captus est, dolens cernat.
Nam « gemil plermnque animus, et lamen rarnis suas
deleclationibus viclus , bona, qua; genuit, amans
perdit, et quae patitur damna considerat, nec tamen
tem a Deo nobis donatam defendimus, 6 quid sunt C virtutis brachium conlra rcgem Babylonis levat
aliutl, nisi eloquia Scripluraruni, in quibus ct ipsius
Domini, et sanctorum ejusexemplis, quo ordine bella
vitiorum superari debeant, luce clarius discimus ?
Sed Pliilistaei filios Israel fabris arniorum privant,
cuii! maligni spirilus animos fidelium a meditationc
sacr.c lectionis , ssecularia illis negotia inserendo,
retardant : ne vel ipsi per hujus exercitium resisten-
di fidticiani sumant, vel alios forle, qui legere ne-
sciunt, ad resislcnduni viliis, exborlando aut corri-
pieudo accendant. Tollunt fabros armorum, cum
eos, qui sacra eloquia norunt, in tantum scelerjbus
obruunt, ut dicere bona, qu;e <■ didicerinl, prorsus
erubescaiit. Transfcrunt omnem artificem et clu-
sorem in Babyloniam de liierusalem, cum cos, qui
sed duni videns nequiiia? perpetratione percutitur,
ad hoc < quoque peecato superducitur, tit ipso quo-
que rationis lumine privetur. llnde Babylonis rex,
extinctis prius liliis, Sedechix oculos eruit, quia
malignus spiritus subductis pritis bonis operibus,
post inielligentiae lumen lollit, quod recte Sedecbias
in Rcblalba patitur. Reblatba quippe, multa hivc,
inlcrpretatur. Ei enim quandoque el lunien rationis
™ claudelur, qui pravo usu ex iniquitalis suae mulli-
tudtne gravatur. i
■ Sicut enim quarta die ecelum in initio crea-
turarum luminaribus ornatura exstitit, ita quarta
aelate mundi Israeliticus populus ecelesti fide incly-
tus , a Prophetis , quasi a stellis illuniinalus , re-
multifaria virtutum operatione pluribns prodesse, et gno David ct Salomonis gloriosus , tempii etiam
civilalem Dei conlra irrupliones tentationura munire sanctissimi altiludine, loto est nobilitatus in orbe.
solebant, a proposiio dellectunt , atque iugcnium, Sed accepit vesperam, quando, crebrescentibus pec-
quod tiiitioni sanclai Ecclesife in.pendere debuerant, catis, regnum illud a Cbaldseis dissipatum, (emplum
ad voluntatcm polius regis viliorum , dispensare dirutum, ettotagcns illa estin Babyloniam translata.
» Vastata Jerusalem ct omni terra. Pr.Tslare vi-
deuir nostra lectio.
b Satagunt.
■ Rematieat.
d Dirupta.
« « : pnestaj noslra leciio.
' nolam.
* Qum.
1 didicerant.
< Subscquentia lincoiis notna Patcnus ex Cre^o-
rin desumpsit, ideoque eiiam Claudius. Consulc nuiu.
xxxvn, cap. 15, olim 16, libri vil Moral
! Additur : hostis.
v bona gignit.
1 quandoque peccuti usu.
m claudilur.
n Quae sequunlur lineoiis minime notala m nullo
vemsto scriptore inveni : Augustiniani tamen styli
nonml.il haberit.
809 QILESTIONES XXX SUPER
« Qux quarta sseculi xlas a David usqiic ail transmi-
gcationem Babylonis, liabet annoa josta Hebraicam
vcrilatem quadringenlos septuaginta ires b : juxta
Scptuaginia inlerpretes aliquid amplius. Gcneratio-
ncs jnxta ulrosque co liccs septemdecim : quas la-
men Evangelisla Maf.hxus certi niysterii gratia,
quatuordecim ponit, a ima juvenili xtate in popuio
Dei Rcgum tempora coeperunt. Hxc namque in ho-
minibus xlas apia, ad gubcrnandum solct existere.
Sedecbias autein suprascriptus filius Josi;« regnavit
annis umleciin : hujus undcciino aniio, regum au-
lem Babylonis ociavo, secnndum dics lunarcs mcnse
quarto, quinla dic mcnsis, jnxla solares vero dics,
octavo kalendas Julii, luna quinta, qucm illi quin-
tum diem computant, feria septima, aperta est ci-
viias, et ingiessi sunl omnes principcs rcgum Baby-
lonis, posscJeruntque civilatcm, et eaplivum tran,s-
duxeruiit populum in Babylonem. Et inde poslea
Nabuzar.lan princcps militix excrcitus Babylonis
mense quinio, decima diemeiisislunaris.solarisvcvo
quinlo kalemlas Angnsii, luna ilecima, qn.im Hebrxi
decimum dicmquinii mcnsis vocant, r deslrucli suut
muri civitatis, et lemplnm pariter incensum, atque
vaslatum est, anno, cx quo fundari cocpit, quadrin-
gcnlesimo, et trigesimo. Si vero a mc quxratur per
quid sciam hoc : aut quomodo poluit lioc Bcri, ut
taliluis diebus, vcl comprehcnsa fuerit civitas, vel
inccnsa : rcspondeo, quia ipso anno dccimo kalendas
Aprilis exstitit, sccumluin dics lunares, anni princi-
pium, ei priini mcnsis inilium. Jam ipsa in Baby-
loniam transmigralio , quo eliam pcr Hiercmiam
prophelam spiritus Dei jubet, ut pcrgani, et orent
pro eis ipsis, iu quorum regno pcregrinantur, quod
in illorum pace eliam pax esset istorum, el xdilica-
renl domos, et novellarent vineas, et planlarent bor-
tos, quis non agnoscat quid prxftguraveiinl, qui al-
tenderit veros Israelitas, in quibus dolus non cst,
per apostolicam dispcnsationem cum evangelico sa-
cramento ad regnum genlium transmigrasse? Unde
nobis Aposlolus tanquam Hicrcmiam replicans dicit :
(/ Timolh. ii, I) Volo ergo primum omnium ficri de-
precationei , oralionet , interpellaliones , graliarum
aclionei pro omnibus hominibut, pro regibus, el his,
qui in sublimilale tunt, ut quictam, et Iranquillam
« Vide quae tradit Auguslinus cap. 43, libri xvi
ie Civitale
LIBROS RECUM. — LIBER IV. 810
A vitam agamus in omni piclate, et caslitate : lioc enim
bomim, et acceptum est coram Sulvalore nosiro Deo,
qui omncs hominet vult salvos fieri, et in agnilionem
verilalis venire. Ex boc quippe eliam illis credenli-
Ims constructa suiii domii ilia pacis, basilicx Cbri-
gtianarum congrcgationum, ct novellatae vinex po-
pulorum (idclium, et planlati hoiti, ulii eliam inler
omnia olera granum illud sinapis rcgnat, suh cujus
umbraculis longe, lateque porreclis, etiam altipetax
superbia gcntiiim, lanquani in eoeli volatilibus con-
fugiendo, reqnicscit. Nam quod ctiam post scptua-
ginia aunos secundum ejusdem Hicremioe prophc-
tiam reditur ex captivitale, et tcnipliun rcnovatur,
quis fulelis Christi non intelligal, posl evoluta lein-
pora , qiire scpicnarii dierum numcri repetilioue
B transcurrunt, eliam nohis, id cst Ecclesix Dci ad
illam coclestem Hierusaleni ex hujus sxculi pcrcgri-
naiione redeundum ? pcr quem ? nisi per Jesnm Chri-
stum, vere Sacer.lotem inagnum, cujus figuram gc-
rehat ille Jesus SaccrJns maguus illius tcmporis ,
quo templum aedificatum est , post captivitaiem ,
qucm prophcta Xacharias vidit in sordido habitu,
devictoqne diabolo, qni ad cjus accusalionera slabat,
ablaiam illi sordidam vcstcin, ct datnin iiiiliimcnluni
honoris ct glori;c : sicut corpus Jesu Chrisli, quod
esl Ecclesia, adversario in fine lemporum per judi-
cium superato, a luclu peregrinationis in gloriam
sempilcrnx salulis assumctur. l.iuoil cliam in psal-
mo dedicationis domus Dci apertissime canitur
(Psal. xxix, 12) : Convertisti planclum meum in gau-
G dium viilii : conscidisli saccum mcum, et accinxisti
me Iwlilia, ut cantet tibi gloriu mea, et non compun-
gar. Quis polcst ex occasione alterius operis omnia,
quse in illis veteribus legihus, et Prophelarum libris
figurate Christum annuntiant, quania libet pcrstrin-
gere brevitate, nisi forle quispulet ingenio fieri, ut
ea quap rerum ordine sua ternpora cucurrerunt, ad
Chrisli significationes interpretando vertantur? Hoc
forlc Judaei possunt dicere, sive 1'agani. Eis autem,
qui se Christianos putari volunl, premil cervicem
apostolica auctoritas dicens (1 Corin. x, 6): Omnia
hwc in figura conlingebunl itlit. El ha?c omnia figurae
noslrae fuerunl.
Explicil traclatus Hbri Regum quartut.
n h F.dit. ocluaginla trcs.
c Hic aliquid deest.
INCIPIT PRIFATIfl CLACDIl EPISCflPI.
Quia igiturjam fautore Deo, in superiorihtis libris
quibusdain inierrogationibus tuis satis faclum essc
puto, frater charissime Tbculmire, nunc aulem
qiiasdam quxstiones tuas, in fine libri hujus connc-
ctere studemus, quia siiperfluum niihi visum est, ut
nudaslitterxquxstiones inler spiriluales permiscere
debuissem aIlegori;e flores. Quaedam vero remanent
Patrol. CIV,
indiscussx, quia nec in antiquis translationibus ali-
quid exinle translatinn rcpcri, nec in majorum no-'
strorum opusculis aliquiil expositum legi. Et haec
me ignorare fati>or, quia nec quidpiam ine aliquid
exinde legisse rcir.iniscor. Ei ideo de imperilia non
erubesco, quia lectione non doccor; ncc dc periculo
formido, quia, qux non iutclligo, docere non pra-
26
8!1
CI.AIDU TAURINENSIS EPISCOPI
81-2
El ilum quaeslioncs tu. s in manibus meis le- A versa est de lerra Pir.listiim, qnserens qmesivi cum
nercm, liuiiis jam supcrioribus libris, ut rcspondendo
aliqnid cxindc scriptitarem, pervenit ad niaiins meas
epistola c\ Aquis, rcgio directa palatio, qualiter lu
librum traetatus mci, qucm tibi antc biennium prx-
stiti, in cpistolas ail Corinlhios, Episcoporum ju-
dicio, aiquc Optimatum damnandum , ad euimlcm
jam diciiii.i palatium prxscnlari feceris. Qucm tra-
ctalum ibidcm non damnandum, scd scribendum,
amici niei non solum » humiliter, sed etiam amalii-
liter susceperunt. Ignoscal tibi Dominus tcstis vitae
mea;, ct largitor operis mci, qui non limuisli scrmo-
nibus dctrahere veiilatis, et seJens adversum me
loqueris mcndacium, et adversus lilium inatris Ec-
clcsi;e posuisti scandaUim, mortemque, qunm O/.a
pro illieita praesumplione pcrtulil in corpore, (sic) 13
si ila vives, gestas in menle.
i.
(/ Rcg. 1, 18.) Dc co quod scriplum esl : Viilttts
ejits quoque non sitnl amplius in diversa mulati : ila
a Septuaginla inlerprelibus scriptum habctur. Ei
ctbiil mulier in viam suim, ct intravil in hospilio suo
(id esl adliuc in Sylo), et manducavil cum viro suo, ct
bibit, ct facics ejus nun conculk amptius : id esl, quia
postquam preccm suam effudil cx toio animo in la-
iicriiaciilo Doiuini, cldixit ad illam Hcli sacerdos :
Vudc ifl pace. Dcus Isracl del libi petitionem tnam,
ijiiam petisti a Domino, confisa de Domini bonilate,
ct Ponlificis oraculo, non anxia siculantca, sed Ixta
ile. Domini confidentia, reversa csl in domum suam.
Kl lioc csl quod dicit : Et facies ejus non concidit C
unwlius.
II
(Cap. 11, 18.) Dc co quod scriptum esl : Samuel
aulem ministrabat anle fuciem Domini puer acciuclus
epltol lineo. Ephot anlem quod esl in Exodo, (cap.
xxv, 7) sttper liumerale dicitur. INon auteiu oinnes
Saccrdoies talcm utebantur super humeralem, qua-
lein summus Ponlifex, sicut Aaron, et posleri ejus,
qno.l esset ex auro, et jacynto, et purpura, ct cocco
alque bisso. Aliud est enim ex supra dictis colori-
lius ex auro habere contexlum, aliud in similitudi-
ne saccr.lolnm simplex, ct lineum : hoc aulem gc-
nus veslimcnti, quod super liumeralc nos dicimus,
scimus apud Ilcbraos eplioi appellari, et solis con-
venire Ponlificibus. Sed hic statim illud occurrit, »
quod Samnel, qui LeviU fuit, scribitur habuisse
aitatis adbuc pueiilis, ephot, id cst superhumcrale,
iineum faelum illi ab cjus matre. Non crat ulique
tale, quoniam cum dattis est nulriendus adhuc puer.
non erat summus Saccrdos. Scd hoc in libro for-
mationum litier;e ct spiritus, in tractatu, vidclicct
Exodi, qucni aule aliquos annos cxposuiinus, sufli-
eienler a nobis expositum est.
III.
(vi, 18)liilcivogatus cliam quid sil Uabelmagnum
superquem posuerunl arcam Domini, quando re-
mulla «liliseiuia in divcrsis translalionibus, et 11011
repperi Habel magnum,sed lapidem magnum, snpcr
qiieni imposticruiil arcam lestamenli Domini •'.
IV.
(vii. 15.) Quaris cl illnd, quare de Samiicl scribi-
tur, quod judicaverit Israel cunctis diebus viliv suw :
ci in vita sua amiserit principatum. Judicium cniin
non semper a 1 dominationcm, sed ad doctrinam pcr-
linct. Et ideo jiulices docloret populi appellanlur.
Sicut Defcora scribilur, quofl [.fndith.ix, i,ct fyjudi-
caverit Isrttel ; id est docuerit, et ideo Sainucl judi-
cavit Israel oinuibus diebus vita; sua-, qttia viam
niandatoiiiiu Dci doeuit Israel, omnes dics vita: sux.
V.
("t, 2.) Dc eo quod scriplum csl : cum unxissct Sa-
muel Saul regem, ait ad eum : Cum abieris Iwdie a
me, invenies duos viros jurla sepulcrum Rachel in
[iuibiis Benjamin salientes magnas foveas, cl libcrabis
populum Domini de manu inimicorum ejus. MaglKC
fovex signilicabanl alllii lion 111, ct dcjcelionem, at-
qne tribulationem Israclilarum, qua; paliebantur ab
AmmoniUs, ct AUophylis, ct cieteris hostibus, qui in
ciicuitu eoiuin erant. Duo vero viri transilientes
eas, pnesagium erant magnarum victoriarum, quas
Dontinus egit pcr inanum Saul de Naas rege Aramo-
nilaruin, et Satrapis Pbilistinorum.
VI.
Qita.'ris etiam cnr Saul bis ungatur in regem, e«
David tertio, cttm hoc non ita sit, ul Saul bis unctus
fuerit, sed semel ct David bis. David iamen lcgitur
unctusesse a Samuclc, (/ Keg. cap. xvi, 13) primum
in domo patris sui, (// Reg. v, 5) deindeposl in He-
bron super domuin Jiidam, lertio 111 Ilicrusalem. Da-
vid, qui interprelatur [ortis manu, sive desiderabilis :
flguram geslasse Domini Salvatoris, non dubium est.
Qui quasi in domo paicrna unctusest, quoniam tan-
lum per legcm, el Propbetas (Psal. lxxv, 2) in Ju-
doea notits erat, ct Isratl magnum ejus habebatur no-
men. Sed postea in Hebron stiper omnem Judam de-
nuo unctus est, quoniam pcr praedicalionem Evan-
gelicam et Apostoliram, in univcrsa letra admirabile
factttm esl nomen cjus, id esl in Ecciesia, ubi vera
confessio fiiici est, quia Judas inlerpretatur confes-
sio. Terlio ungetur noster David, id esl Dominus
Jesus Chrislus in coipore suo, quod est Ecclesia, in
Ilicrusalcm, id est in visione pacis; quandc devicta
morte (/ Cor. xv, 54) absorbebitur mors in vietoria,
et mortale lioc induel immortalitatem. (Apoc. vn, 17,
ei 21) Quoniam ubsteiget Dctts omncm lacrymam ab
oculit Sanctorum, et mors non cril ultra, neque lu
clus, neque clamor, sed nec dolor ullus. Sed ertt
Dcus omnia in omnibus. Hanc lerliam unclionem
percipiet noster David, id cst Dominus Jesus Christus,
in corpore suo, qnod cst Ecclesia in fiue sxculi,
» littmaniler, ut puto.
b Kabauus Abel magnum Vrbem csse ait in termino Israel.
813 QU/ESTIONES XXX SUPF.R LIBROS REGUM. — LIBER IV. 8! 4
(/ Cor. xv, 84) quando tradiderit regnum Deo, et Pa- A divinam in capile unclionem, non lorica indutus,
non prolectus clypeo, non tclis munilus, sed hafccns
iri, tt evacuavent prmetpatus °.
VII.
(Cap. xv, i.) Quaris etiam, cum Dominus misissct
Saul percutere peccalorcs Amalecli, (vers. G) curpe-
percil Cliineo, dicens post pauca : Tu enim (eeisti mi-
sericordiam cum omnibus filiis Israel, ctim asecnde-
rent de jEgypto. Et inde quxris qtiis fuerit hic Clti-
neus, et ubi legitur, hanc fecisse misericordiam.
Chincus dictus est familia populi desccndeiis ex
stirpe Hictro soceri Moysi, quietalionomine/iagu/ie/
dictus est : hi eiiini propter honorcm Dci ctrli, cujus mi-
rabiliaperMoysencogrfovcrunt, ctipsi pcr annos qua-
draginta in dcserio viderunt. Circa qucni dcsertum ipsi
habitaverunt, et idcirco familiares, et benevoli, atque
benedictionem Dei omnium potcntiorcin. Quod crgo
opus erat, quia non credebat rcx, coaclus esl jam
virlules exponere suas : Dixitque David ad regem
(/ Reg. xvn, vers. 5i, 33 ct 56) : Pascebat servustuus
patris sui gregcm, ct veniebat ieo, vcl ursus, tollebat-
que arietcm de mcdio grcgis, ct scquebar eos, el per-
cuticbum, eruebamqiic de corum oic prwdam, cl tllt
consnrgebanl advcrsum mc, et apprchendcbam men-
tum eorum, ct suffocabam, itUerficicbamque eos. Erit
igilur ct Philista-us liic incircumcisus, quasi unus tx
eis. Credidit rex signi magnitudinc provocatus, ct
dixit ad Daviil : lnduere armalura mca, et sic egre-
dere. Quod cum fccisset, ju.xla morem progrcJi non
amici filiislsrael,populovidelicetllcbr;t.'o semper fue- B valebat, quia non permittcbal lioc fieri Deus. Scili-
runt, et ipsa a Samuele, Saul recordataeslmisericor-
dia, quam filiislsrael.quaniloexieruiitde.iEgyplo.cx-
hiliueriini. Deliacstirpefiiit^AberCliineusvirsanctx
mulicrisjahel, (Jud. iv, 17)qu;cin lcnlorio suo occidit
Sisaram hostcm filiorum Isracl, ducemregis1: Gabini.
VIII.
Inquiris adlmc cur Sainucl Agag rcgi dixerit
(/ Reg. xv, 52) : Siccine scparat amara mors ? Cum
hoc non Samuel Agag, sed Agag occidendus Samucli
dixeril. Vcrbum hoc, quod inquiris, quid sit siccme ?
non nalura sui in ipsa historia, scd inlerpretis vo-
luptuositas fecit obscurum. Tale cst enim, quo.i
dicil : siccine : velul si diceret; sic separat, aut ta-
liler scparat amara niors ? Tale qnod ct in rantico
cet ut nudus vinccret, el non arma Saulis virlutcm
victoriae partircntur : ne dicerct rex, quoniam arma
vicerunt mea, projccit arma, ct induit fidiiciam.
Egrcditur incrmis, ct loricalus lide cgredilur pasior
et miles :jactat lapidem non nalura corporis lixvs,
scd virtutc fidci, ct uno rotatu funda; in fronlc pcr-
cussit blasphcmum : quo corruente cucurrit, cl ac-
ceptogladio cjus amputavii caput illins, ut comple-
rclur illud quod scriplum csl (Psal. ix, 17) : /«
opcribus manuum suarum comprehensus cst pcccator.
Et sic in nomine Domini reportavit cx hnstc vicio-
riam : et abstulit in lempore illo opprobrium a filiis
Israel. Quid tamen ista significant, in libro primo
operis hujus ex dictis majorum noslrorum, ul Do:ni-
Deulcronomii (xxxn, 5) scriptum reperitur, inler nus dedit, et invcnire potuimus, jam cxposilum
cactera ait : Generalio prava, atque perversa, Iwccine
reddis Domino ? dum in aniiqua translatione deccn-
tius et clarius scriptum habelur : llwc Domino re-
tribuisti, populus stulte el insipicns ?
IX.
Addimus.elquodtu rogasli, quod non dixit Deus ad
Samucl(xvi, I) : vade, el unge mihi David : sed vade, et
unge mihidefiliis Isai, ctc.cur dubie, et non specialiler
David nominavil? Nc scilicet paterelur David quod
passus est Joseph (Gen. xxxvn, 5 et seq.). Sicul enim
illi addiscentcs fuiurumsibiolimregcm.aulDomiiuiin
insidiaii sunt, el posl multas injurias vendiderunt,
sic formidinis dandum eral, neet isti haeceadem p
XI.
Jam nunc iilud qund in priori parle opcris hiijiis
prretermisimus, quod nec tu interrogasti, paulispcr
proponcndo aggrcdiar. Quare dixerit Dominus nimi-
runi, prscscius futurorum (Actor. xm, 22) : inveni
David filium Jesse virum secundum cor tneum : qni
[aciat omnes voluntatcs meas : cum lalia, cl tanti
liomo ipse commiscrit. Quod quidcm si de ipso
David, qui reprobato Saulc, ct exstincto, fuit rex
Israel , dictum intelligamus , patet profeclo , quia
Deus pra;scius futurorum cst, qui proeviilit in co tan-
lam pielatem, lamque veracem pocnilenliam, ut
essel in corum numero, de quibus ipse dicit (Psal.
pelrarcnt, unde ignoranlia cautcla; effecla est matcr. D xxx'- •*"■ •) : Deati auorum remissa; sunt iniqttitatcs,
et q orum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non
imputavit Dominus peccatum. Cum ergo prasciret
eum Deus peccaturum, et peccata sua pia huinilitale,
et sincerapoenitentiadeleturum, cur non dicerct : ih-
veni David virum sccundum cor mcum, cui non crat
iinpulalurus peccatum, lani imilta bona facienti, ct
cum tanta pictate viventi, ct in ipsa pietatc pro pec-
raiis suis sacrilicinm ronlriti spiritus olTerenti ? Pro-
pter Ii.-bc omnia vcrissimc diclum est : iuveni David
seciindum cor meum, qui licct sccundum cor suum,
non csset quod peccavit, lamen sccunduin cor suum
X.
(/ Reg. xvn, 39, 40, et 49.) De co quod scriptuin
csl : quod David conlra PhilisUciim pergcns ad pras-
liandum arma Saul portare noluil, sed qiiinquc lapi-
des de lorrenlc in peram misit, tamen iinum solum
prqjecit : venicns enim David de pascois oviuin, post-
quam unctus est jussionc Dei oleo benedictionis ,
minislerit quidem hominis, sed Dei nutu, quod su-
perposuit capiti ejus cornu chrismatis omni diadc-
mate, etpurpura potiorem d, et sic perrexit habens
" Deest itaque solutio quxstionis , qux respicil
Saul.
b Uabtr Cinants.
c Jabin regis Azot.
■s Potius, ui arbitror.
si:
CLALDH TAURINENSIS EPISCOPl
816
fnit, qiioiI pro peccatis suis congrua poenitenlia sa- A cundum cor meunt, qni fueiet omnet volunlates meat.
lisfccii. Iluc ergo solum in illo secundum cor non
fnii, qiirtd illi Deus non impulavit. Hoc ilaquc ablato,
i.l csl non impntalo, quid rcm.insil nisi unde vcris-
simc diceretur : iiweni Duvid secundum cor meum ?
Si autem hoc prophetice diclum de Christo velimus
aceipere, niilliis nodus qmeslionisoccurril. Nisi forie,
nt qiixralur a nobis quomodo Christum recte isio
noraine vocare potueiii? Scd respondemus : prnpter
senten Davitl, cv quo carncm Christus assumpsit.
Ncc sine cxcmplo rationcni liujus in Christo nominis
rcddidimus : invcnimus quidem aperlissime Christum
Jcsum, ac prophclam al> Ezechiel David csse appcl-
lalum, ulii legiturex pcrsona Dei Patris (xxxiv, 2.1) :
El suscilubo super pccora mea puslorem unnm, qtii
Sc.l quoniam seculus adjiingil, et dicit : Intjus Dtus
cx semine, secundum promissionem udtluxil hruel
Sulvalorcm Jesum, aliius significavil iu D iniiio Jesu
polius esse intelligendum illnd lcsiimoniiim, qui verc
facil omncs voluulules Palrit Iki, qiiam in illo re^c
Darid, qui licct secundum superiorein dispulalio-
uem remissis peccatis propter piam quoque pieui-
lenliam non inuneritn dici possil invenlus sccundum
cor Det ; tamen omnes volontates Dci quomodo fucil ?
qui cum exccllenlissime laudarctur, quandoejus lem-
pora, cl facta, Scripliua narravit, nolatus est tamcn,
» quod iioii dcstruxil excclsa nbi saerificabat popu-
lus Dii contia praeceplum Dei, quia tanlummodo in
lahcrnaculum lestiraonii sibi sacrificari jusseiat,
ptscat ca, servnm meum David, et ipsc paseel eu, ct R quamvis, ct in iisdem cxcclsis cidera sacriflcarctur
ipsc eiit Itisin Pustorcm. Ego autem Uominus cro eis
in Deum. Et servus meus David prineeps in mcdio
corttm : etjo Dominus locuttis sunt. El alio loco :
(xxxvn, 22) Et rex, inquit, unut eril omnibus impe-
rans, el iton erunl ultra dua' genlet, nec dividentur
amplius in dito regna. Neque poHuenlur ultra in ido-
lis sitis, el abomiiialionibiis suis, el in cunelis iniqnita-
tibut suis. Et salvos eos fuciam de vniversis scdibus
suis, in quibus peecaverunl : el mundabo eos, et erit
miliipopnlus, et cgo eroeisDeus. Elservusineus Davitl
rex snper eos. El Pusior unus crit omnium corum.
Osee quoque propheta cum pronunliaret tempus .lu-
daiorum quale nunc habent, el in Christum cos
postea crcdituros, eumdcm Christum David nomine
D.o : qiuc poslmo.lum excelsa ex ipso David seniinc
propagatus rex Eiccbias cum leslinionio magna: suse
laudis evenit. (IV Iieg. xviu, 4.)
" XII
iiilcrrogas quare Saul iratus dixil ad Jonathan fi-
liiim siiuin : (l Reg. \x,30) Fili tnulierisvitumultroru-
pieniis : bas talcs raulieres (quale.n nnproperat Saul
matrcm fuisse Jonathan) graeca lingua lupas, id esi me-
retriccsvocal.qiiodillanonfuit. Liipamerelrixdicilur
a rapacitate vocata, ci a lihidine ojusdem animalis,
qno.l ad sc rapiat miseros, ct apprcbendal : indc, cl
lupanaria dicla loca, ubi meretiices sunt. In Scptua-
giuli aulem scriplura cst : el iratus fuctus est in ira-
cundiu Suul att Jon.ahan vulde , et dixit ei : filius
prophelavil dicens:(iii, I) Quonium diebus mnltit "' pnetlarum, qni te uhro coinquinant : quod lantum-
tedebunl filii hruel sine rcgc, sinc principe, sine sa-
ciijiiio, sine ulltiri, sine sacerdolio, sine mauifesla-
tionibus : s;cut nunc csse JuJ.cuiii aiubigit ncino.
Scd quod ait Apostolus Paulus Gentibus loqueus
(/io»l.xi,50): Sicut enim vos altquando non credidtstis
Deo : nunc autem miserieordittm conseculi estis in
illornm incredulitate. Sic et ipsi nunc non erediderunt
in vestra misericordiu : ul et ipsi misericordiam conse-
tjuantur : boc prophcla istc lanto ante praedicens
securus a.ljunxit (Ose. m, vcrs. 5) : Et post revcrten-
tur lilii hrael : et iuquirenl Dominum Deum sunni,
et Dnvid regem suum. el slupescenl in Domino, et in
bonis ipsitts in novissimis diebus. Ecce bic pcr David
dem valei quam ct illud quod supra scripium est.
XIII.
(\xi, I.) Perquiris cuni David fugerei anleSaul.et
vcnit ad Abimelech s icerJotem, et qnxsivit ab eo
pancs : el respoodil sacerdos non habere se panem,
nisi puncm samtutn, qui sublatus fuerat de altari,
qucni non lice!>at comcdere nisi solis sacerdolilius, et
sciscitatus csl cu:n, utrum pueri mundi essent, nia-
xiioc a mulieribus, quo rcspondentc : si de mulieri-
bus agitur, abheri, et nudius tcrtius continuimus nos,
el fuerunt vasa puerorum sancta. Vasa puerorum di-
xii sancta, id est a mulicribus castas menles, vel
corpora, qnia inuliis locis in vettri populo sanctifi-
uomcii, piophelalus csl Chrislus, quoniani quando n culio pro abstinentia nmlierum, solct appcllari, ut
.... ;n. r. ■ i i .....i : .1;.. "■_ . :n..i :. L* .l;~»l ... KK\ . A.^^..W^....»#
isia prophctabanlur, illc David rox lsrael jam olin
anie doiniieial. Dominus aiuein Jcsus ex cjis se-
iiiiuc fnerat in carnc vcnlurus, propler quo.l propbe
lico loqimndi modo appellabalur Duvid. Videlur au
tcni aposlolus Paulus hoc lesliraonium ila jiosiii^sc
iu Aetiiiiis aposlolorum, ut non nisi dc illo rcge l)a-
vid, qui Sauli successit, possit inlcliigi. Nam el in-
ler ccleia exinde iiiquil (Acl. xm, 22) : postnluvc-
ninl regem, cl dedit illit Dens Suul filium Cis virum
detribu Benjamin in annit quadraginta, et amotu iilo
snscitavil illis Dens David rcgem. Cui et tettimonium
perhibeiu dtxit : lnveni Duvid fdium Jesse virum se-
» III Rcg. n, 2, el 3 : lamen nondum ledificato
lciuplo, vetituiu miiiiine arbitror in cxcclsis sacriii-
esl illud i.i Evangclio {Joun. xi, 55) : Asecnderunt
mnlti Jcrosolijmam de regione ante diem feslum pa-
tchw, ut sniclificarent se ipsos : id est ul mundi
esscnt a mulieribus in solemnilate pascbali. (jaod vero
seqnitur : porro via luec pollula cst, non dixilde via
pcdiim, \cl plateis rcgionis, seJ de ista vita mor-
lali, qua: rcvera via est, in qua non estjustus, qui
faci.it bonum, el uon pccccl, cl ubi inler sanclos
nemo immaculalus. Dc qua via orat propbela di-
ccus : Ytum iniqiiitults amoee a mc. Et itcrum : gret
,iii . meot dirigc tecundam eloquium tuum , ut no"
dominelur mUti omnis injitstitia. Deiude sequitur
carc vero Deo. Snnl eliain, qui ad Salomonem re
fcrant, <piod Claudius dc Davidc ait.
8H QL..ESTIONES XXX SUPER LTBROS REGUM. — LIBER IV. 818
sed et ipsa in vasis mets sanctificabitur Iwdie : ac si A scd nec ipsos caecos, velclaudos in muro positos polc-
aperie dicat, qui a mnlieribus casli ab heri, et nu- ris expuguare.
ditis tertius fuimus, accepto sanclo pane vitam no-
slram in tastilale s:;It, m, vel tot diebus, ct multo
amplius custodiemus.
XIV.
(xxHi.)ScmiiturdeCcilaciviiate nimisslolidainter-
rogatio tua , eo quod eam evpngnasset David, si
aliud nomen habuissel, annon, cnm eam David non
expnguavit, sed obsessam, alque expugnalam ab
hostibus liberavit. Et dicis le niinime recorda-
ri, quoil de hac civitate menlionem faciat Scii-
plura divina, nisi in prophela Isaia, ubi legilur :
Vw Ccila civitas, quant expugnavil Dmrid; quod
omniuo falsissimum est, cum in Isaia prnphela
XVII.
(// IXetj. 5. 7.) De eo quod scriplum est : cc-
pit autem David arcem Sion, sed postquam eam
David cepit, aedificavil arcein ejus, quasi corpo-
ris capul, el vocavit eam Sion. A Arx est ca-
put, et sinimilas civitalis , q:ia castrum in ca-
pile civitalis propter fortitudinem faetum est.
XVIII.
(vin. IP.) De eo quod scriplum est : Joab aulem
filius Snrviir erat super exercitum : porro Josaphat
fitins c Ailad erat a commentariis : el Sadoch filius
Achitob, el Achimelech filius Abiathar, Sacerdotes
eranl : el Surajas scriba : Banajas autem filiusJoiu-
scriotum sil 's\i\, 1) : Vai Arihel Arihel, civitas, R , ,, ... . „, , .. ..,.. n . , „
si.iipi.uui n> v«»>, •; • i (/(B snper Ceretlu,el Vheleti : filu nulcm Davtd Sa
quam expuijnavil David ; et intelligilur hoc divisse
dc lerrena Hicrusalem. Ceila supradicta civitas
fuit in tribu Juda, ubi quondam sedil David, quando
fugiebat Saul : et nunc est, ut in Locorum libro
legimus, Villa Ceila ad orientalem plaqam Eleu-
theropoleos pergenlibus Hebron, quasi in octavo mil-
liario, in qua sepukrum monslratur Abucuc pro-
phelx a.
XV
Quod vero inquiris de raontibus Gelboe, qui ma-
lcdicli sunt a David in morte Saul, utrum jusla
lilteram slare possit, annon? Exaggeranlis animi,
et nimii doloris vcrba sunt, quod juxta litteram
slare non potesl, ut ibi ros, aut pluvia postea non
fuerit; quid taincn ista sigmficenl, iu priore parte
operis hujus, jam expositmn est.
XVI.
(// Req. 5. G.) QuoJ vero dicit : Abiil rex, et
omnes viri, qui erant cum eo in HicrusaUm «,i Hie-
buswum hubilatorem terrtv. Nomen Hieriisalem per
aniicipaiioncm hoc loco dicitur, sicut et in libro
Jutlicum scribilur (cap. 1.7.8.) Adonibezech rex
Ilierusalein, b qu;e nunc c Hiebus, el usque ad lem-
pora David laiiter nuncnpala est, sed scriptor hi-
storke per anticipalionem Hierusalem , et Sion,
civitatem David voluil iiuncupare, non quod tunc
hocesset, sed quod faclum est, post qnam eam
cepit David. Hiebusicns auleni dictus est populus
cerdotes erant. Addis post baec, et interrogas : qni
erant Cerethi et Phelelhi, vel lilii Daviil qiiomodo
essent Sacerdotes, cum non essent de tribu Levi ?
Tradunt llebrai, quod Cerethi et Pheleti fuerint
ex posteris eorum, de quibus dixil Dominus aj
Moysen (Num. xi. 16) : Congrcqa mihi sepluaginta
viros de senibus Israel, quos tu nosti quod senes
populi sint, ac mugistri, et duces eos ad osliuin
tabernaculi fcederis, faciesque ibi slare tecum , ut
dcscendam, et loquar tibi, et auferam dc spiritu tuo,
tradamque eis, ut sustcntent lecum onus populi, el
non tu solus gruceris. Ex horiim stirpe, sicut jara
dixi, fuere eonservata; posteritatcs, vel familiae,
r qiue dicerentur Pherclhi et Ceretbi : ut Cerethi
interpreleniur duns judicium, et Phelethi puniens :
ut qiios illi jul ebant dando judicium, interiuii, isli
punircnt. ScJ illa occurrit perplexa valJe senten-
tia, quomodo lilii DaviJ sacerdotes essait, qtioJ
erant filii Aaron; sed ncqiie aliquam consangui-
nitatem dicuntur habere ex IribuLevi; quod qui-
dem non Scriplurte divinae auctoritas, sed inter-
pretis lemeritas fecit. Et dum de hac ego ipse
vehementer in meodubilarem corde, verli me aJ
antiquos intcrprelcs, et taliter diversis ttanslaiio-
nibus scriptum reperi : El eral David fncicns judi-
cium, et jusliliam in omni populo tuo, et Joab filius
Sarviiv erat super militiam, et Josaphal filiits alius
e.ral a commenlariis, et So.doch filius Achilob, et
ortus a filio Chanaan (Gen. 10. 15. et 16.), qui di- D Achimelech filius Abiulhar erant sucerdotes ; el Asa
clus est Hiebnstrus, ctijus possessio fuit Hieru-
salem, quse postea cecidil in sorle trihus Benj t-
min. Deinde sequitur Scriptiira; quod dictnm sit
David abeis (id estab Hiebusacis) {/i lieg. v, C) : Non
ingredielitr David huc : ciim eniin forti inurorum
ambitu septa civitas esset, ct bellaloruin auxilio
roborala, per superbiam Hiebusaji dixerunl : Nisi
abstuleris cacos, el claudos, noit intjrctlieris huc ;
et senstts, vel ordo verborum est, quia non soluiu
urjem, aut viros bellatores jure belli poieiis capcre,
" An tilii hrec satisfaciunt, optime Lector ?
b Exprcssissime id traditur Jos. 18. 29.
c Jehiis, qu.c esl Jerusalem.
6 Scrintum iuvcni Archis ; num per inscitiam
scriba, el Bunuius filiua Joadtv consiliarius, et Ochi-
bi, et Ophilit, ct filii Duvid principes eranl aultv.
regiw.
XIX.
(// Reg. 18. 18.) Qtueris quare de Absalon Scri-
ptura dical post morlem ejus, qnod erexit sibi ti-
tulumdicens : non hubeo filium : cum in hoc libro
supcr scriptum babeatur, (1-i. 27.) quod tres ha-
buerit filios, et (ibidcm, cl \7>. 1.) unaui filiam no-
mine Tbainar eleganti fonna. Recapilulando cnim
Amanuensis, an potius, quia vo\ ea displicuit
Claudio? Viderit Lectc-. Si vis, retine vocem
Archis.
° Ahilud.
819
CLALDII TAURINENSIS EPISCOPI
820
hxc scriplor historix hujus, post raorleni videli- A parle in finc sccundi libri operis hiijus Iracta-
cet Absalon, ista rccapilulavit. Non quod tunc fa- tum esi.
cluin fueril, scd quod factum olim fuerat, antequam
fdios haberet, el quia dcsperaverat se posse habere
filios, idcircoin niodum Capiiolii tilulum uominis sui
crexerat. Quem, sicut Scripiura dicit, appellavit
vianus Absalon. Congruit huicasscrlioni nostrxanti-
^ua translalio, qux dicit, quod cum adliuc viveret
Abtalon, slalueril stellam manu factam in valle re-
gis, quoiiiam dixit, non est milii filius, ul commcmo-
ret nomen meum, et vocavit eam stellam (id est sta-
tuam illam, quam feccrat in nomine suo) et nomi-
navit hanc stellam : manus Absulon usque in hodier-
num dicm. Stellam diminulivo vocabnlo pro sta-
tua posuit, quasi stalucllain, vel staturcllam, super
opus Capitolii, quani superius tiluliim nominavit.
XX.
« Quxris adhuc cur inler numerum fortium David
scrihalur de uno quolibet eoiuin, hxc, vel alia fe-
cit, sed usque ad tres non pervenit. Qui fucrint bi
tres? aul eur hoc scribalur?(23. 19. elc), Prius pro-
ponit tres, qui cxteris hominibus, id est triginta
tribus jure fortitudinis prxccllunt. Dciude ponit
alios tres, qui Iribus prioribus inferiores fuerunt,
et lamcn triginta nierito foilitudinis praelali sunt.
Et post hos sequunlui triginta ordine suo. Et ut
aperlius liat, quod dicimus, eorum nomina per
ordinem ponimus ; id est David; secundus Elea-
zar; lertius b Semaa, horum prinreps fuit David.
XXII.
(/// Reg. 2, 5.) Sciscilaris el hoc : cur de David
scriptum est, quod senuerit, cum septuaginta non
supergressus sit annos, et opertutvestibus non ca-
leficbat, et quod inventa adolescentiila spcciosa
Abisac Sunamiti dormiebat cum rege, ct minislra-
bat ei. Rex autem non cognovit cam : cum in vetu-
sliore xlate legamus, et videamus cum feminis non
posse coire. Non est mirum si septuagenarius bomo
ab adolescentia sua mullis angustiis, et tribulalio-
nibus agilatus, atque confractus virili xlate fri-
guerit, cum videamus mullos adolcscentes, atque
adolesccntulas, ita lorpente motu sanguinis in pri-
ma adolescenlia friguisse, ut nec illi ullo motu
libidinis moveantur, nec illx concepto seminc ali-
quo calorc in viscera sua contincre, vel vivifica-
rc possint acceplum semen. Sanguis enim melan-
chonicus, id esl nigri fellis, ut physici dicunt, fri-
gidissinius est, el quos nimium possederit, steriles
tam ad gignendum, quam ad concipiendum reddi*.
Aiunt piaeterea iidem pbysici stultos esse horaines,
qui frigidiores sanguine sunt, prudentiores vero,
qui calidiorem sanguinem habcnt, unde et senes,
in quibtis jam fiigescit, ct pueri in quibus nec
dum calet , minus sapiunt et stupidiores suni.
XXIII.
(/// Reg. 2. 5. 7.) Quxris et hoc : quare dixit
Deinde alii tres, id est primus Abisai, secundus Ba- q David de Joab : posuit cruorem prwlii in balteo suo,
qui erat circa lumbos ejus, et in * calceamenta suit,
quoe eranl in pedibus, ctc. In autiqua aulcm trans-
lationc ita scriptum habclur : Et nunc tu scis, quaz
fccit milti Juab filius Sarvio?, cl qua- fecil duobus
principibus militia' Israel Abner filio Ner, el c Abe-
sk filio Jether, principi niililia? Jttda : occidil eos
el vindicavit sanguinem belli in pace, et dedil sungui-
nem innocentium in vila mea, et in lona mea, quw
erat circa lumbos meos, el in calccamento meo, quod
erat in pede meo, et facics ei secundum sapientiam
tuam, el deduces caniliem ejus cum sanguine ad
inferos. Quia enim jubente Deo lex jus finit (Exod.
21. 14.), s/ quis de industria occiderit hominem, ab
altnri meo, expclle citm, ut morialur. Et ilertim in
naja, lerlius Asael, Abisai quoque prineeps erat de
his sccitndis tribtts. Qui ideo sic ponitur, ac si di-
ccretur, sicut David inlcr priores pi-inceps erat,
sic et Abisai inter scqucntes eral princops. Et ideo
inlcr trcs eral nominatissimiis, inter trcs inclytus :
secundus, ct princeps eorum : secundus cnim crat,
id cst inferior tribus pi ioribus : princeps vero se-
quculibus : qtiorum iinus ipsecrat, sed usque ad
tres piiinos non pcrvenerat, quia merito, et forti-
tudine usqiic ad David, et Eleazarura, atque Seniaam
non pcrvenerai, etc.
XXI.
(// Reg. 24. I.) Quxris et boc quare culpatur
David pro dinumeralione populi, cum e Josaphat,
cxlerique regos populum Dei dinumcraverint, et I) Deuteronomio dicit : (19. II. 12. 13.) Nec atiier mttn-
inculpabiles, et sine vindicta perman.serint, cum
polius aulc Josaphat Moyses his Dei populum ntt-
incraret. Quid enini Josaphat Dei populum nuniera-
\it, necessitate fecil, et Moyses Deo jubente, Da-
vid vero prasumplione , et temeritate, ct exi-
gente populi iiiiquitale , unde jam in superiore
" Hic collocanda sunt procul dubio. qua; seqitun-
iur usqtie ad num. 21 ; qiixqtie in line codicis po-
sita erant : eteniin sicut ibi loco mininie apto po-
nuntur, \\a bic aplissimo. Mirandum porro id non
est ; elenim id in codicibus quandoque visitur, et
e%o indubitatum eiemplum jampridem atluli in cpi-
slola Adriani papx ad Carolum Magpum. Cousulat
lector, nux tradidi Dc Culiu sanctorum disscrt.
10, cap. 15.
dari polesl terra possessionis veslra', nisi in sanguini
ejus, qui sanguinem fuderii. Ipse enim David re-
dundare peccalum homicidii Joab dixit, quod non
vindicavit, quod vindicare potuit, el debuit per Ic-
gis auctoritatem, ct regiam poteslalem. Et idcir-
co, quod antea non fecit, circa morlem suara Salo-
b Semma.
c A Josaphat populum fuisse numeraium, mini-
me invenio; at recensitus est ab Achab III Reg.
20. 15. 27. cl a Joram Regibus Israel IV !Reg. 3.
6, el ab Amasia Rege Judx miniinc malo II Paral.
25. 5, imo etiam a S.ilomone dum adhuc Deo essct
acceptus.
d Calceamenlo suo, quod.
* Amasee.
82t QILESTIONF.S XXX SUPER.
raoni filio suo fleri jussit, ut hic per legis senten-
tiaai punialur, ne iu perpeluum punirelur a Deo.
Sed t|uia tie Juab menlionein fecimus debemus
repetere quod antea in soperioribus pnetermissum
est, cum maledixil ei David propter Almer lilium
Ner, inter cxtera ila dixit : (// Reg. 3. 29.) Nec
deficint de domo Joab fluxum seminis suslinens, el
leprosus, et tenens fusum, cl cadens gladio, elc. Qnod
multo olilcr apud Septuaginta scriplum reperitur :
Et audivit David potlea quam morluus cst Abner,
et dixit innocens etjo sum, el regnum meum apud
Dominum ex hoc, et usque in teternum, de sanguine
Abner filu Ner. Veniet super eaput Joab, et super
omnem domum palris ejus, et non deerit de domo
Joab gonorus, el leprosus, et tenens sitalem, et cadens
in gludio, et indigens pane. Gonories ha;c passio
est vcsicx cuiii verelri, qui seminis Iapsu vexalus
creberrime sine ulla tenligine virum atteslaute de-
bililalioncm cum pallore corporis , et acinacie
patitur : lianc passionem Grxce Gonorian vocanL
Est autcm sxvissima, et lurpis valde, ut neseiant
quomodo genitalia scmcn dimillaul ; compaliunlur
cuim seminales meatus, ul non possint eoiilinere
siilistantiam scminis pr;e debilitationc , et diflun-
dunt urinam lenuem, rubicundam, et acerrimam,
et ex humore mulio frequenti, lempore incerto
sponte projicilur. Ili autem tales, si diligentiaui
iiuii babeaiil in hanc passionem, scquitur eos mors,
pereunl enim aliquanti sileniio utentes, negligen-
lia, et noii adhibentes curas, deficiuntinpassione.
'lenens scitalem,nescimus quid sit, quiagermencst ;
nisi quod noslra translatio dicit tenens fusum, de-
inde cadens gladio, ui sit sensus, quia is, qui no-
biliorem se, occidil in dolo, et a virili robore dc-
bililalus in mullilicm mulieris resolulus, alque cf-
feminatus coram inimicis suis cadat gladio , ct
pauper, ct miser cffectus iutligcat pane. An forie
tenens fusv.m dicitur sustinens illain passionem,
qiiam nonnulli fusum vocant, quam niedici tysim
nominanl? Tysis autera ulccralio est tumor in pul-
moiiibus, qui in juvenibus facilius invcniri solel.
Tysis aulem apud Grxcos dicla, quod sit consiun-
ptio tolius corpuris, qux lit cx reumalismo gul-
turis ciim febricula, et cum distillalione assitlua,
el catarrlio iiislillante multo lempore : et sic pul-
mones vitiant. Est autem passio pulmonum peri-
culosa, et maligna valde. Fil autem hxc passio
sicutjam diclum cst, in xtate juvenili. Alia vero
translatio taliler dicit : non deerit de domo Joab reu-
malicuset Jeprosu», ctc.; lixc enim juxia lilleram m
J«ab non vidcmus hnpletum, qui oiune lempus vi-
tx sux in lanto honore usque iu mortem Da\id
\\x\l, et tanla salule corporis vignit, ut semper
fieret dux exercitus Israel, ct bellatorforlissimus:
sed dictum est huc a David cx uimio dolore ani-
mi, siculct de monlibus Gelboc, quod ad iitteram
nnnslat, ut ostendcret se non consensisse in morte
Abner principis Israel.
LIBKOS REGUM. — l.IBER IV. 822
A XXiV.
(lll Reg. 3.2.) De eo quod scriptum est : Di-
lexit autem Salomon Dominum ambuuins in praceplis
patris sui, exccpto qitod in excelsis ambulubat, el ttc-
ccndebat tlnjmiama : et post ha'C inquiris. quiderat
excelsum, quod frequenter in boe liliro legitur, et
dicis : Cur Samuel non culpalur, qui in excclsole-
gitur immolasse : egressus eniin ex /Egyplo popu-
lus Dei, postquam veneral ad inonlem Sinai (Exod.
1*J. 20, etscq.), el audierunt de mctlio ignis Domi-
num liiqucntcm ad se : et ibi quodammodo inierunl
pactum cum Deo, et spopondcruiit se facturos om-
nia, qiue jussissel Dominus, atquc sicui unus cst
Deus, el unus eral populus Dci (Deuter. 12. 5. 8.
12. 13. 14. 21. 26. 27.),iia jussisset in labernaculo
" iiinim habere altare Dei, in quo sacrificiis, ct lau-
dibus bonorarent Deum. Post multa vcro tcmpora
exigenlibus peccalis illorum, et arca Dei caplivata
esl ab alieniginis, iu qua cral fcedus scriptum, quod
inieruntcum Deo, mm sc alium culituros Deum, pra,--
ter Dcum palrum suorum, Abraham, Isaac, et Ja-
cob : cujus insupcrabile nomen mauet in xtcrnum,
et memoriale in generaiione ct generaiionc. Post
haec dissipalum est labernaculum, quod sine arca,
in qua erat foedus scriptum intcr Deuni, et populum,
remansit sine honore, atque inane : et ila visum
quibusdam sanclis fuit, ut Dominum Detini suum
inter destructionem tabernaculi el tcmpli :edificatio-
nem in locis amoenis, cl mundis, atque excelsis Deum
coeli, incenso, atipie sacrificiis honorareni, quod il-
licitum fuil fieri populo illi, postquam arca de ca-
ptivitale reversa esi, et labernaculum crectum, et
sibi templum sedificatum. El inde est, quud Scri-
plura frequenler rcprehendit eos qui adbuc adole-
banl in excelso, et inculpabiliter se ista facere pu-
tabant quia Samuel, qui Deo placucral, el Sa!o-
mon, et alios multos illius temporis homincs, ila fe-
cisse sciebant : imo cum magna laude inler omnes
rcges illos, digni habentur in laudibus apud Deuin,
qui lalia dcslriixerunl (/ V Reg. 18. 4, et 22.), idest
Ezechias, et (IV. Reg. 23. 5. 8. 13. 19. 20.)
Jo.-ias.
XXV
Qiueris ctun legatur in libro Regum (III. 8), atque
Paralipomenon (2. Paral. 5. 10.), quod in arca noii
csi aliud, nisi dux labulae lapidese, quas posuerat in
ea Moyses in Oreb, cur Paulus scrihat ad Hebr;ro5,
quod in arca sint labul«, Virga Aaron, et Man-
na. Si non erant, cur Apostolus isla tlixil : cl si
crant quis ea ibi misil? Sed huic in tertio libro ope-
ris hujus responsum est. Iloc solummudo de quae-
stione tr.a rcmansit, ulrii.ii ipsa fuit Virga Aaron
quaj fronduit, unde in yEgypio fucrnnt signa facta,
et in mari mirabilia prorsus. Omniiio una, cadem-
que ipsa fuit, qurcet Virga Dei in Exodo, et ali-
quando Muysi, aliquando Aaren dictaesl pro opc-
rum diversitate.
XXVI.
Qu;eris eiiam et hoc ; quid de if^.t arca factum
825
CLAUDH TALRINEXSIS EPISCOPl
&n
est, vel si unquam vistira (id est viJendu) ab ho- A diserit, qttod non esset amplius alias civitates qua«-
miiiibus. Dc qua re niliil aliud quidpiam me legisse
falcor, nisi quoil in libro Machabseortim seeundo in-
ler cnclcra scripttim cst (II. 2. 5. clc.) : Et veniens
Jeremiai in locum, invenil domum spetuncce, et la-
bernticulum, et nrcam, et altare incensi intulit illuc, el
ustium oppilavit : etaccesserunt qttidam, qui eum si-
vml seqnebnntnr, ul notarenl sibi locum, et nonpo-
tnerunl invenire. Ul aulcin coynovil Jeremins stttditim
quirstus illorum, dixil illis, quod ignolus eril locus
iste, donec comjregel Deus congrcgalioncm populi
sui, el propilius ei sit, et tunc Dominus oslendet
lioc, et apparebil majestas Domini, et nnbes sicut
Moysi. Unde crcdenilum csi, Dominum Iiaec pcr
Eliaiu facturuin. Dicunt enim nonnulli diflidcndo,
siturus ab eo. HoC tainen sciiniis, qnia niulua eo-
rum amkilia non fuil in eis usque in dicm mortis
eorum dirupla, qula post haec (/// lieg. 9. 14.) mi-
sit, Biram centum viyinii talenta atiri : c( postea fe-
cerunl mnbo in Asiongabis classem navinm (III Heg.
10. 10. 26. el 27) , quce irel annis slattitis in Ophyr
afferre Salomoni uurum et dentes elephunlinos, simius-
que et pavos.
XXVIII,
(x. II, et 12.) AdJis etiam inquirere, quoJ nie
fateor ignorare quod fecerit Rex Salomoni dc lignis
lynis pulchram doiuuui Doinini, et domum Reginx,
ct citharas, lyrasque cantoribus. Posl hxc sequilur :
Non sunt atlata hujuscemodi liijna tyna, neque visa
ct omnipotentis Dei polcniiam ignorando, quomoJo B usqtie in prirtentem diem. In septunginta auten in-
potest fieri, ul tabernaculum illud ex Iana, et lino
factum per lol possit duratc saecula? quibus respon-
demus, quia virtule illa, quo per quadraginta an-
nosin tribubtis corum nulliis fuil inlirmus, cl quo-
rum pcs ambulando non fuit ' stibitus, nec calcea-
inenla disrupta, ncc vcstimenta vetuslaie consuin-
pta, virlus ipsa persevcrarit in veslibus, et in li-
guis tabernaculi pcr annos quadringenlos ocluago-
ta usque ad lempora Salomonis, el deinceps per
alios quadringcutos triginta aiinos usque ad ever-
sioncm Hierusalcm, quoe facta est sub Nabuchodo-
nosor, et ipsa virlus pcrscveratura est in ipso la-
hernaculo itsqtic ad finem sxeuli. Sed quia beatx
mcmori:e prcsbyler Bcda in expositione de factura
tcrprelibtis talitcr scripttim reperl : £'l narf» llirani,
qtue atiuleral aurttm ex Ophyr, atiulit etiam trabes non
dolatas multas valde, et lapides pretiotot. Et (ecit rex
ex trabibus non dolatis liis firmamenla domus Domi-
ni, el domus regls et nubtas, et eynniras canloribus.
Non sunt invenla talia tigna non dotata in lerris, ne-
que visa nsque in diem hanc : alia vcro translalio ita
dicit : et navis lliram, quce atlulit aurum et sepho-
ram, attulit trabes mullas valde, non dolatas, el tupi-
des preliosos, el fecit rex de liynis non dotalis inflatu-
ram domus Domini, et domus regis, et nablas, et am-
bucos in cuuiicis : non exierant lulia lignn usque in
hunc diem. Quod de lntlla hxc talia vcnerint ligna
testis est Scriptura divina, sed quid de naiura
tabernaculi et templi b altare incensi extra velum ligni illius nos dicere possumus, quam se fa
dicit positum cssc, unJc me per luas lilleras inter-
rogasti. Quare ergo in libro informalionum titterte,
ct spiiitus in Exodo dixeritn esse ultra velum? Unde
te, ipsiun beaium Bedam, si vivtis in corpore essct,
interrogarc vclletn, si postquam stibtracta arca dc
templo cst, et allarc incensi tiltra velum intraturus
quaerercl, vci ubi smiguincni poneret, vcl cujus alta-
riscorniia tangeret, vel cui incensum offerret, post
quam arca tcstamenli non erat ibi,
XXYH.
(1U Reg. 9. M. 12. 13.) Itcm alia qua<stio de eo
qnod scripluiu cst : Dedit autem Salomon lliram ri-
ginli oppida in lerra Galilete, quce cum non ptacuis-
tentur,etignorareipsi prophebe, qui hanc historiam
poslmodum scripscrunt?
XXIX,
(/// Reg. 10. IG.) Post h;cc sequiiur eadem hi-
sloria, ct dicit : Fecit quoque rex Salomon ducenta
scuta de auro puro : seicentos siclos dedit in lamina
icuti unius, trecenlasque pellas ex auro probalo : Ire-
centce min<c auri unam peltam vestiebant. Peltam di-
cunl physici scuttim esse c Amaxonum liiuatiim
in moduin luna; semis, vel terna:, aut quarUc, vel
certe, quod magis credendum cst, mcdiae, qtiibus
Amaxonas (Id est Amazones) olim utcbanttir in pu-
gna : sed non islos lales fttisse credibile est, quia
sent ei, appellavit eas lerram Cltabtd usque tn diem j, non hoc indicat Scriptura. Mina C.rsce appellatur,
lianc. Ihcc quivslio si te Iatel, nec niihi patet
Hoc tantum scire ic volo, quod in anliquis Ir.uis-
lalionibus aliter scriplum rupeiitur : taliler cnim il-
lic scriptum est : Tunc dedit Solomon regi Hiram
viyinli civilates in lerra Gulilete. Et exivit llirum de
Tyro civitate sua, ct abiil in Galiliram, ut viderel
civilatcs, quas dedil illi Salomon, et non placuervnt
ei. Et dixil. Qmv sttnt hiv civilales, qttas dedisli mihi,
(rater? Et cognominavit eas finis usque in hodiernum
diem. Quid taincn hoc sit, vel quare nominavit cas
finit, nescirc me laleor; nUi forle idcirco isia
• Solutus [ul puio.]
b Videanlur quaj tradit Beda lib. 2. de Taberna-
eulo : ad verba ca : Inseretur autem vetum per circu-
q\:x habet siclos scxaginta, et faciunt obolos niille
ducentos : siclus facit duos semes solidos, qni greeee
dicitur slalcr, viginti habens obolos. Obolus habet
siliquas septcin, et parleni quintam siliquae, qui
pondcre dtiplo dragmam facil, quem noslri scrupu-
lum vocant : fiebat enim ex aere ad inslar sagiliai,
unde et nomen a Gnecis accepit ; obolus enim graece
sagitla dicitur. Mina cst libra una. Talentnm mi-
nas habet sexaginla. In scpluaginta ita scriplumest :
El fecit Salomon trecentas hastas aureas ductilet.
Trecenti aurei inerant in hasta : et trecenta tcuta uu-
los mcnsantque exlra velum.
c Id est Amaionum.
822
yiJ.-ESTIONES XXX SLPEU LIBROS REGUH. — LIBER IV
826
rea ductiha. Trecentas minas auri habebat in uno A solet, el peccatum, nl dejnm perJilis regibus Israel
tcuto. Alia vtrotrauslaiio ita dicit : F.t fccit rex Sa-
lomon trccentas lanceas aureas ducliles. Dvcenti quin-
quagiiUa aurei inertint in lancea una, et treccnta scu-
ta aurca trccenteni ntirci in scuto uno. Deinde soqtii-
lur Scripliira {vcrs. 17) : 1'osuilque ea rex in do-
mnm sylviv Ltbani. Si Salomonis erat, our ligna eo-
drina ab llirani polobat ex Libano? non oniin divil
Scriptura posilit ea in monle salttts Libatti, scil in do-
mo sijlvir Libtini, per speciem loculioiiis : per efli-
cientoin id quod ellicitur, ct per contiiieiitem i>l
quod eonitielur. Libanus diclus est tcmplum cum
poriicibns, et vestibulis, atqne basilicis magnis, un-
do jam ad litleram supra dicium est : Qui in quadro
per circuiium ambiebant templuin, ct quia revera
frequenter in divina Scriptura dicit : Kon recessit a
peccatis llicroboant, qui peccavit ct peccare fecil Israel.
Peccata, bic cum sit unum, plliraliter propter duos
vitulos posuit. Ignominiam, et sordes, ui Moyses in
Exodo de filiis Israol loquitur (Exod. 32. 2.r>) : Exspo-
liaverat enim cos (id esl Aaron lilios Israel) propter
ignominiam sordis, et inler bostes nudum lonsliltie-
rat, id est destitutum absquc auxilio Dei. Iniqui-
tas dicitur idolorum oullura, (10. 10) sicut in Osea
propheta duos vitulos, duas nominat iniqttittttes.
Fornioalin, multis modis in propbelis nominari so-
let. Siint ol illud (Jer. 3. I) : tu autetn fornieata es
ctttn amatoribtts, id esl pro proposilo uno Deo, cnm
quo spirituale connubitim oum casliiate moniis le-
opus magnmn erat, mulla ligna Libani,ct innumera B nere dobuisti, servisli diis multis, ct sic infeliciter
ibiilem erant, ideo vocabatur stjlva Libani, sed ct
ipsum tcmplum Libanus in Scriplura vocatur, di-
cente Zacharia propbela (n. I) : Aperi Libane por-
t/is tuas, et comedat ignis cedros tuos; sed et Jere-
mias adversus SeJlum lilium Josia: rcgis intor cx-
lera sic ail (22. 22) : Omncs pastores tuos paseet
venttts, et utnalores tui in eaplivitatem ibttttt : et tunc
confunderis, et erubesces ttb omni malitia tua, qui
sedcs in Libano, el nidificas in cedris. In Liliano
cnim illis crat sedere, spem salvationis suoe liabe-
rc per tcmplum. In cedris nidilicaro, crat propler
redillcia templi pocoantem populiim salvari, nc pro-
pter mcritimi illius loci captivarentur. Libanus au-
tem dictus csl mons frigidus, et convallis in Syria
in cordo ttio prostitula os cum amatoribus multis,
id est d;r.tnonibus. Licet enim quisquc unimi vi-
deatur colere, aut adorare figmentum, in ipso uno,
ouiiii militix daunonum servit. Sed quia sc sermo
do Miiiuiacrorum, alquc idolorum cultura opposuit,
debemus etymologias norninum illomm exprimere,
ut noverinl noslra lempora, cui malo serviunt ho-
mines. Simulacrum ost figura, exemplum, elfigies,
ligmentuin, forma, vulius, aspectus, spccies, simili-
tudo. Simulacrorum usus exorlum csl , cum ex
desiderio niorluorum conslituerentur imagines,
vel e(l;gies tanquam in cailum recep:orum (Sap.
Ii. lfi) pro quibus se in lerris dxmoues colendos
apposuerunt, et sibi sacrificare a deceptis, et perdi-
Phoeniciue qtice luit posscssio Chananrcorom immi- ^ tis hominibus suaserunl. Fuerunt enim quidam
ncns mari inagno, quorum metropolis fuit Tyrus.
Unde ligna cedrina ahicgna, atquo punica Sidonii
dcponcbant in mari magno, el inde in ratibus ve-
niebaut per mare usque atl Jopen, cl inde per an-
garia boum por milliaiios quadraginta usquo adllie-
rusalcm. Monsenim isle a candoio iiivium, nomcn
accepit Libanus. Libanus enim candor, sive camii-
datio interpretatur. Similiior et lemplum illutl pro-
pter altitudiiiem moenium, et excellentiam, vel fuU
gorem, aul candorem parietum tale nomen sorlitum
est.
XXX.
Merito quxri debot (lioet hoc tu non interrogas-
ses) quid sit, quod hoc in libro, de sacrilegis, et
oruin viri fortes, aut urbium condilores, quihus
mortuis bominos, qui eos dilexerunt simulacra fin-
xorunt, ul haberenl aliquod ex imaginum contem-
platione solatium, sed paulatini * hunc errorem,
porsuadcntibiis daemoniis ita in posleris irrepsit,
ul quos illi pro sola nominis memoria honoraveriml,
successores eorum Deos existimarenl, aiqne cole-
rent. Simulacra aiilcm a similitudine nuneupala,
qtiasi simulata, eo quod manu arlilicis ex lapide,
vel alia materia eorum vultus imiiaiilur, in quo-
rinn honore linguntur. Ergo simulacra, vel pro eo
quod Diissimilia.vcl pro eosimulata, atqueconficta,
vocantur : unde et falsa sunt. Derum itlolum est si-
mulacrum, quod humana effigie factum, el conse-
sccleralis Israel regibus, froqiionter dicat Scriptura cratum cst juxta vooabuli sui iiilerpretatioiiem
divina : fecilquc qttod eral malum in conspeclu Do-
mini : et cuin sint mulla hominuui mala, pneter-
missis omnibus malis, singulaiilor iinum nominat
inahiin, ad oiijus comparationem ca>tora mala cum
sintmala, quasi ne mala esse videntur. Siout ciiiin
ad eomparationem boni, boniis bonorum Deus dici-
lnr, et Sanctus Sanclorum, et Deorum Deus, et
Doininus Doininorum, ila in faolis homiiium, atque
goslis idolorum cultura mahtm matorum, ot xcelus
tcelerum, ct peccainm peccutorum dici potest. Hic iu
divina Scriptura, el iniquilas, et abominatio, ct sor-
des ct peccatttm, et fornicutio, cl odiositas nominari
Idos enim Gr:eee fonna sonat, ct iJem por diini-
nulioncm sonat idolum dictum hoc quod apud nos
fortnula sonat. Igitur oinnis forma, vel formula
i lolum so tlici exposcit. Idololatria idololorum servi-
lus, sive cultura interprelatur. Nam latria Graece,
laline srrviius dicitur, quoe quanlum ad veram rc-
ligionom perlinet, nonnisi ot soli Dco debetur. Ac
si ulimpia supcrbia, sive hominum, sivc daemonum
sibi cxhiberc, vel jubet, vel cupit, ila pia hiimili-
tas, vel hominum, vcl Angnloruiii sanetormn sibi
oblatam reousat, et cui debealur, oslendit. Qtiidam
vcro latini ignorantes gracae lingux otymologian',
Id est hic crror : vcl lege : h.unc errorem pcrsuadenlibus damoniis. ts irrepsit, ut, etc.
827
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI
828
imperite dieunt idolunt ex dolo stnnpsisse nonicii, \ iiuiii est, qualis cognitio crcatoris , el rcniedium
co quod diabolus creatura! cullum divini nominis
invexit. Sciendum summoperc est, quia non solum
qni visibilia figmeuia, alque imagines colit, sed
cliani quamlihet sive cosleslem, sive icrrenam, sivo
spirituaiem, sive corporcam creaturam, vicc no-
minis Dei colil », et saliilem animoe su:e, qu;e a so-
lo I)eo est, ab illis sperat, de illis esl, de quibus
dicit Apostolus j/Jom. i. 23.) : Kt coluerunt, el ser-
vierunt creulunr potius quum Crentori, qui cst super
omtiiu Dcus benedictusin sircula : El de quibusdicit
Prophcla (Jcrcm. 17. 5.) : Maledictus Iwmo, qui
spcm suam ponit in homine, ct a Domino rccedil
cor ejus. Scicndiim sanc, quod gcnles diis suis
nonien simulaeri, vel iJoli nou imposuerunl, sed
peccalorum. Quid tamen ista signilicent , in prxce-
dcnti libro sullicienter expositum est.
XXXIU.
(vi. 21.) Dicn cliain eadeni Scriptura, quod lanta,
ac lulis fames fucla csl iu Samaria, el tauuliu nb-
scssa civitas est, donec vcnuuduretur caput asini
octoginta argentcis , ct quaria pars capi stereoris
columbarum quinque argcnleis. Capi stercoris vc-
scicula gullui is inlclligi polest, cxceplo quod nomillis
ambiguilas nos dubios rcddil, quod non aii caput,
aut capitis. Obsessa enim multo tcmporeab bostibus
civitas,v dum iuilli lioiiiiniiiii egressus paterel, co-
Itmike lil ene volando ferebautur in agros, sive ad
excrciluiii , et invciilo grano replebant vescicnlas
sancti Dei lioinines divini iiominis, et unius Dei 15 gutltiiis, et liac eadcm Imra regressae in civilaleni,
cullores , diis geniium lale nomen iiiiposiierunt.
XXXI.
Pra?termissis quibusdam quxsliunculis luis, qu;e
iii superioribus libris sunt jam soluue, ad id quod
Ilclias dixit de Acbab (/// lieg. 21. *i) : Si mortuus
fueril in civilute, comcdcnl cum canes : si autem
in agro, comedent eum volucres cceli. Et post Iwc
addis (22. 37.) : quomoio vcrum esl, cum ipse per-
latus fuisse legatur in Samaria, el scpullus in sepul-
cro suo Israel. In septuaginla autem patribus ali-
quid amplius ba: ctur : nam post aliqua dicilur :
Slortttus est rex vespere, el stelit pruco mititim in
exercitu occidenle sole dicens : unusquisque eat in ci-
vitatem suam, el in lerrain suam, quoniam defunctus
antcquani ruiniuando grana cnnstimcrentur : sic ve-
nimdabutur argcnlcis quiuque granorum copia, non
slercoris felor. H.cc non alicubi legi, nec ab atio di-
dici, sed ut mibi visum esl, taliler dixi : si quid
lamen tu inclitis de lioc invenire potueris, bcne cris,
si nos feceris nosse.
XXXIV.
(IV IXcg. 14. 9.) Est b.ec qnssiio ttia de rege
Joas, qn;e non esi impossibilis ad inlelligenJum, sed
csl nobis diHicilisad loquendum ; cur Joas rex Israel
ad Amasiam regeui Juda remisil dicens : Carduus
Libani misit ad cedrum, qui csl in Libuno dtccns : Da
fili.im tuam filio mco uxorem. Tropice ciiiin, nou
proprie dictum cst. Tropos autcm est dictio trans-
est rc.x : el venciunl in Samarium , el sepelicrunt rc- C lata a propria significalioue ad non propriam simi-
gem in Stinitiria, ct laverunl cuirum illius in lacu
Samaria?, et luinbuerunt canes in sanguine ejus se-
cundum vcrbum Doinini, quod loculns cst, ncc men-
tiri potuil spiiitus Dei, qui erttl in lleliu. Sanguis
enini, qui dcfluxil dc corpore ejus , ct cuciirrit in
lecttiiu currus, qui ex corio crat inagna pars corpo-
ris cjus ftiit, el boc coagulatum quasi carncs, comc-
dertmt canes, et sic impletum est, qnod servus Do-
niini Ilelias totiim aperte pneilixit ; vel qnod potius
credendum est , canes euin coinederunl , quando
filios ejus, qui et caro cjns fucruut, comederunl.
Quod veio dicit, quod mereiric.es se lavcrunt in san-
guiuc ejus, noii ob aliuJ boc feccrtliit, nisi proptcr
aliqiiam magiam peragen lain.
XXXII. D
(IV lieg. 5. 1.) Inquiris qu;e sil salus, qnani Deus
pcr Naaman piincipem contulcrit. Sed nulla mclius
iutelligenda esl, qtiam illa, qiiam ipse per einunda-
tioncm lcpra; concepit in mente, quando se spopon-
dit iuilluin alium colere Deuin, uisi Deum Israel , > i
ila inagiiiludine sanilalis ejus, et prax-ouio liiigua?
illius multi derelictis idolis, Dcuin (srael coiperniit
«olere solum : ct h.cc fuit saltis quam D.-us pcr illnni
«l^Jil Syri;e, quia revera niilla alia talis sams boiui-
« Qii:c bic Iraduulur, si dc cnliu rigorosc suinpio
accipianlur, verissiina suni. Si de ciiltu late smnplo,
'ii corum iiumcro siini , qu.e reprcbensa in Clandio
sunt. Viilc qu;c tradidi inimero 21 ct scq capiiis 3
dissei lationis i, Dc Cultu sanctorum ca quoque,
litudiuem, oruatus cl necessitatis causa ; suiil autem
tropi, qtt; la:ine modi, vel mores interpreiari possimt
qualuordecim, quibusproposilis, unum exillisaume-
diumdeducimus.cujusnouien melaphoraest.Jfe/ap/io-
ra auieiii dicilur rcttiin, vcrborumque translatio, b;cc
lil moJis qualuor : ab animali ad animaie b. Iicin in
libro Job. (cup. i. 10): Rugilus leonis, el voxlewnar,
et dcntcs cuttilorum teonum contrili sunt, ut per jam
dictam melaphoram intclligatur ibi leo Job, el tea?nn
uxor, ct deules caluloritm lconum, filii. Et in Psaliuo :
(l'sal. II. 1.) Quare frenmeruni gentes : nain cl bo-
inincs, et bcsti.c qui fremere dicuniur, animam ha-
bent. El in Hiereinia 1'iopheta (4. 7) : Ascendil leo
dc. cubiti suo (id esl Nuliuchodonosor dc Babylonia),
e. y.nvdo gcnlium se levavit. Lco et proedo unimaiu
habcnt. Ab iiiauiui.ili ad animule, ut cst illud (Isa.
55. 12) : montes cuntabunl cvium Deo luudem, ct
omnia ligna silvarum ptaudent mitnn. Monles , el
ligna silvarum inanimaiia sunl : canlarc vcro, ct
mauibus plaudcre, aniiualis sit. Ab inanimall ad ina-
niinale; sicut halics in Propheta scriplum (Zacli.
11.1): Aperi Libane portas tuas, el comedut ignis
cedros tuos; translatio esl cnim de civitate ad inon-
tcin, qiioium nullniii animani habet : ct boc ipsuin
qu;c nunicro C et 7 capilis G disserluiionis 2, de
eodeni Claudio docui.
h Aut ajiquid deest, aut legcndum csl, id ea vd-
uit, aul itcm ut.
8-29 QU-^ESTIONES XXX SUPER LIBROS REGUM. — LIBER IV. 850
unde inlerrogas : Misit Joas rex Israet ad Amasiam \ destrtixit isie, quod Deo jubentc fVcerat illc : ac per
regem Juda dicens : da filiam luam /ilio meo uxorcm,
ut per troptim allegoriae, Joas rcx se cedro, et regem
Juila cartluo comparaverit, et poptiltiin sutim pcr
eamdem signilicationem bestiis saltus tlicens : Trans-
ieruntque bestitv saltus, qux sunl in Libano, et con-
culcaverunl carduum (id est Amasiam) : et post Ii.tc
addit (IV lieg. 14. 10.) : Percutiens invaluisti super
Edom, et sttbtevavit tc cor tuum ■ contenluseslo glo-
ria tua', et sede in domo tua, quare provocus maium,
ut cadas tu , et Judas tectim? etc. Quod ila fa-
ctum cst.
XXXV.
(xv. 55.) Movct te : el lioc : Cur de Jonatha reg-
Juda scribitur : Ipse wdificavit portam domus Dommi
lioc niagna auctorilas ista habenda est iu Ecclcsia. ut
si nonntilli ex prxcessorihus, vcl majoribus nostris
feccrunl aliqua, qu;c illorum tempore esse poluerunt
sine ctilpa, et poslinodnm vertuntur in erroiein, cl
superstitionem, sine tardilate aliqua, et cum magtia
auctorilate a posleris destruaniiir < '.
XXXVII, XXXVIII.
Supercst nobis inquisitio necessaria , licet non
fuerit inlerrogatio ttia, quomodo divina insonet Scii-
ptura (IV Iteg. 19. 53.) : Qitod eyressus Angetus
Domini percussil de exercitu Asiyriorum centum
octuaginla quiiiqiie milliu. Et Daniel Propbeta
ait (G. 29.) : IUisit Dominus Angelum suum, et
conclusit ora leonum. El in Psalmo triiiesimo se-
sublimissimam. Et post h;er. atldidisti : nunquid a B cunJo , pja/< 33 g v secundum emendaliorem
Snlomone antc ccdificata non (uerut ? An novam
conslruxit, et Israel? non enim nova conslructa est,
scd ipsa , qiue subliraissima olim a Salomone xtlili-
cala fuerut, et sublimtssima vocabalur, hanc incboa-
tuu repirando in sublime erexit.
XXXVI.
(IV Rcg. 18. &.) De Ezechia etiam inquiris
cur in Scriptura tlicatur divilia, quod poslquam
dissipavit escelsa, et conirivit statnas, et suc-
ciditlucos, confregitqtie serpentem seneum , quem
fec.il Moyscs , voeavitqne euin a Nalias, etc?
Quod quidem docenle Isaia Prophcla fecisse cre-
dendtun est : b ipsum inlerrogas, quod ego scire tle-
sidero. Si essel, qui mihi ostenderei, ctymologiam
nominis hujus , quia nec in translalione antiqua ali-
ler hoc scriptuin reperi nomen : exccpto quod
Nabas serpens lingua illorum dicitur ; novissima
vero syllalia quid sit , nescire me fateor. Esl enim
hoc magnum documentum, quod ad aedificaiionem
Ecclesia: proficere potest, si est, qui boc animad-
verlere possit, quare E/.echias ciun magna sni laude,
atque praemio animarum pro saluie deslruxil, quem
ad salutem illius populi Moyses Deojubente fecerat.
Quis enim nescial Moysen majoris esse meriti, quam
E/.eeliiani regeni? De Moyse enim in libro Numero-
rum dixit Dominus ad Aaron , et Mariam (Num.
1*2. 6.) : Audile verba mca : Si [uerit 1'ropheta inler
vos, in visione illi Domtnus cognoscar, in sotnnio lo-
quur ad iltum : ut non iia famulus meia Moyses, qui r, cunque subsistcreut, vitam non haberent, nisi per
(
Iranslationcm : Immittet Angeltts Domini in circuitu
limenliwn eum , ei eripiet cos. El a!ia multa bis si-
milia, et excellenliora exempla. Qmc si cuncta per
ordinem Scripiur;e divinae replicare voluerimus ,
anle vita, quam sermo deficict. J Quod enim mit-
tanlur Angeli ab co , qui ubique est, ct ccelum,
tcrramqtie implet , non mtile, sed virtule, sicut ve-
ritas, elsapientia menlen) (Sap. 8. 1.), qui attinqil a
fine usqite ad finem [ortiter, et disponit omnia sua-
viter : i de quo Aposiolus Alheniensibus praedicavit
dicens (Act. 17. 27. "28. Vide capul 12 alias num. 25,
Ubri iv de Genes. ad litteium) : ln illo vivimits, mo-
vemur, et sumus. Liqnide cogilatura, qiianlum bu-
mana inens valet, adjuvatbanc sentenliam, qtia cre-
dimus, el dicimus Dcum iivhis, qti.e ereavit, inilesi-
nenter operari. Neque enim lanquam substantia
ejus, sic in illo sunuis, quemadmodum dictum esl
(Joan. 5. 26*.) : Quod habeal vitum in semelipso : scd
uliqne cum aliml simus, quam ipse, non ob aliud in
illo suinus, nisi quia itl operalur, et lioc csl opus cjus e,
quod conlinet omnia,et qtio ejus Sapientia sicut jain
tliclum est (Sap.8. 1.), pertendit a fine usque adfinem
(ortiler, el disponil omnia suaviler. Per quaai tlispo-
sitionem (Acl. 17. 28.) i» illo vivimus, movemur,
et suntus : untle colligitur, quod si hoc opus suuni
rebus sublraseril, nec vivcmus, ncc movebimur,
nec erimus '. Nec enini ipse tliaboltis a potestalo
omnipotentis alienus est, nam et mabgni unde ali-
in totu domo mea fidelissimus est : os ad os loquur ad
illum : in spccie, et non in tvnigmate Dominum videt.
Quia enim serpeutein, quem Moyses sicni jam di-
clum est, Deo jubente feeerat, ne seipentina morte
populus perirct, eum, quem Deus lieri jusserai, pn-
pulus ipse venerari , ct colere coeperunl, et mor-
tem quam temporaliler parentes illoruin ad teni-
pus evasertint , denuo moi ituri , i-.ti perceperunt ,
in pcrpetuum in anima morituri , et idcirco
• Vulgata : Noheslan.
•> ln Isaia /;irr non invenio.
c Et liic est ex iis locis, qui in Claudio merito sus-
pecius est.
d Qu.e sequuntur ab Auguslino excerpsit Clau-
dius, sed non ex uno libro cuncta dcsuinpsit, scd
eum qtii vivificat omnia. Nec ita sane Deus deseruit
eamdcm reprobam angelicam creaturam suam, ut
non se illi exhiberet Deuin creantem, et vivifican-
lem, ct inler poeualia mala, ctiam bona malis niul-
tuin praostantem (uum. 22.). Crealoris namque po-
lenlia ct oraiiipotenlis , atque omniicneiitis virtus
causa sulisistendi esl P omnis creatune, quae virlus
ab cis, qua: creata suut, regendis, si aliquando ces-
saret, simul et illorum cessarenl spccies, onmisqua
ex variis. Nor.nulla Augustini loca indicabo, qu;e
consulal Lector.
e Edit., quo.
1 Confer, obsecro, locum bunc cum cdito.
8 Omni.
351 CLAUDII TAIRINENSIS EPISCOPI 852
nntura concideret. Neqttc eiiim sicut structor xdium A corporaliiim clarisVimum lu><en, cipue rin cou-
cuin fabricaverit, abscedit, alque cessante illo, atqtie
abscedente slal opus ejus, ila mundus, «■ et omnis
creatura sive visibilis, sive invisibilis, sive corporca,
sive spiritualis, vel ictu oculi slare non poterit, si ei
Dens regimen sui subtraxcrit , qui novil qiiicscens
agere, el agcns quiescere, polestque ad opus novuni
nou novum adbibcrc consilitim b. Qui cuin crearet,
non cst defessus , nec cuni ccssavil , refeclus : sine
qualilalc bonus, sinc quaulitalc inagnus, sine imli-
genlia crealor, sine situ pr.csens, sine liabitu oinnia
coiitincns, sine loco ubique lotus, sine temporc s<'iu-
pilcriius, sine ulla sui mutatione miraliilia faciens,
niliilque patiens, c babet quidcm nunlios, id esl Au-
gelos, non lamen cst, ut aliquid ci, quod nesciat,
grtiani, et motuin dedit : qui ipsis cliam inferis do-
miiiatiouem siiam, potestatemque nonsubtrabit : qui
semina,elaliraenta mortalium sive arida, sive liquida
nattuis cniiipolenlibus altributa substiluit : qui tcr-
raiu fundat, atque fecundat : qui fruclus ejus aiiima-
libus, homuiibusqne largitur : qui causas non soltim
principales, sed eliam subsequentesnovit, alqueordi-
nat : qtii lunx staluit modiini ^uiim : qtti viascoelesles,
ali|ue terrcstres locorum mulationibus prxbet , qui
biiinanis ingeniis, qua: creavit, eliam scientiant ar-
titim variarum ad adjuvandam vitam, naturamqne
concessit : qui conjunclionein maris et femin:ead
adjtilorium prop igan loe prolis tnstitiiit : qui homi-
num ceelibtis, B quod focis, et iuminibus ailhiberent,
annunlieiil : non cnim sunl ulla qux nesciat; sed B ad facillimos usus niunus terreni ignis indiilsil. Ilaec
bonum cortiin est, de operibus suis consnlere d
veritatem : ct hoc cst quod ei dictintttr nonnulla nun-
tiarc, non ul ipse ab eis discat, seil ut ab illo ipsi per
verbum cjus sine corporali sono nunlient eliani
quod volueril ab eo inissi ad quos voluerit, totuni ab
illo, per illud verbum ejus audientes, id est in ejus
veritale invenicntes quid sibi facienilum, quid, qtii-
bus, quando niintiaiiim sil. Nam ct nos oranuis
cum , nec lamcn necessitates nostras docemus- euni
Novit enim (ait Verbuin ejus [Matth. 6, 8, et 52.]
pater vester, quid vobis necessarium sit priusquam pe-
lalit ub eo : nec ista ex aliquo tempore cognovit, ul
nossel, sed fulura omnia lemporalia, alquc in eis
aulem facit, atque agil uiius vertts Deus : sed sicut
Deus, id esl ubique lotus, nullus inchisus locis, nnllis
vinctilis alligatus, in iuillas partcs sectilis, ex niilla
parte mutabilis, iinplens ceIuiii et terram, prxsenle
potentia, non iiuli^enle natura. Sic itaquc admiiti-
strat omnia, qu» creavit, ut eliam ipsa proprios
cxercere , et agcre molus sinal. Qnanivis eiiim nihil
essc possint sine ipso, non snnl quod ipse. Agit
aiilein itiulta etiam per Angelos, scd nonnisi ex se
ipso bealificat Angelos. Ita quamvis propicr aliquas
causas honiinibus Angelos mittat, non lamcn ex An-
gelis homiiies, sed ex se ipso, sicul Angelos, beali-
ficat. Ab boc uno etvero Deo speramtts viiam aeler-
etiam quid, ct quando ab illo petituri fueramus, et n.nn : habemus enim ab illo prxter biijusmodi be-
quos, el de quibus rebus vel exaudiluriis, vel non *-• neficia, qux ex hac , de qua nonnulla diximus,
administratione nalurx, bonis, malisque largitur,
magnum , ct bonorum proprium it«ignx dilectionis
indicium. Quait'|iiam eniin, qnod suniiis, qtiod vivi-
nius , qubd ctelum lerranique coiispiciinns , quod
habcmus mentem, atquc rationem, qua ctim ipsum,
qui ha'c omnia condidit , iiiquitamiis , ncqtiaquam
valeamus actioni sufficere gratiarum , tamen quod
nos oneratos, obrutosque peccatis , et a contempla-
tione su;e lucis aversos, ac tenebrariim, id est ini-
quilalis dileclione csecatos, non omnino deseruii, mi-
silque nobis Verliuni sttum, qui est cjus unicus
lilius, qno pro nobis assumpta carne nalo, ac passo,
quanti Deus bominem penderet, nosccrentus, atque
illo sacrificio singulari , a peccatis oiunibus niiir. la-
reinir, ejusque spiritu in cordibus nnstris dile-
clione diffusa, omnibus difficultalibus supcralis, in
xternam requiem, el contemplatiouis ejus incffa-
bilem dulcedinem veniremus : qu;c corda , b inue
linguae ad agendas ei gratias satis essc contende-
rint '? » Dens itaque suinmus et vertts cttni Verbo
suo, et Spiritu sancto, qui tria untiin suul, Deus
1 Qua; seqnuntur aii m.tgnani partcm ex eodem
Augustiiio dcsumpsit Claudius. Coiupara locum hunc
ciim capite 50 iibri vu de Civitate.
8 Quem.
!■ Quot.
1 Subseqncntia videnlur ex Augustino desinnpla,
sed locum, in quo bxc Iradat S. Doctor, hactcnus
non inveni.
exauditurus csset, sine initio ante praescivit. e Uni-
versas aulem creaturas suas, el spirituales, et cor-
porales non quia stiin, itleo novit, scd ideo sunt
quia novit, non enim nescivit, quas feceral, creaiu-
rus. Quia scivit, creavil, non quiacreavit, scivit :
nec aliier ea scivit creala , quani creanda ' : hunc
euim Dcum colinms (docenle nos Scriptura tlivina)
qtti naluris a se creatis ct subsistendi, el movendi
«Iiilia, iinesque consliluit : qui rerutu causas habct,
novit, alqtie disponit : qui vim seminuiii conliiit :
qtii ralionalcm animam, qux dicilur aniniiis, quiliiis
voluit, vivcntibus indidil : qili sermonis facullatem,
usnmque donavit : qui mtinus futura dicendi, quibus
jilacnit, spiritibus impertivit, et per quos placei,
malas valettidines pellit : qui bellorum quoque ip-
sorum, cuni sic emeiHlaniliim, el casligandmii cst
ge. us huinanum, exoruiis, progtessi! us, lillibusque
inoderalur : qtti inuinli Imjus igncm vehemenlissi-
nmm, et violeulissiniiim pro iinuieiisx naturx tcni-
peramento et creavit, et rcgil, qui universarum
aquarum crcalor, el gtibenialor est : qui sulem f tit
a In cdilo Augustini lnco destint lucc : et omnis
creatura sive invisibilis, sivc visibilis, live eorporea,
sive spiritvalis.
b Nnm. 25 cap. 14. Reliqua ex aliis Aiiguslini
locis collecta suni. Compara bxc cuni iis, qux tradit
Aiiguslitiiis cap. 50 libti vn de Civitale.
c xv de Trinilate, cap. 15, n. 22.
d Additur hic veritatcm.
' Bursus fi de Trinitate, rap. 10, num. 11.
855 PR.EFAT. IN CATENAM SCPER MATTH 854
tinus omnipolens, creator, et faclor omnis corporis, A cl gr;cce proprie c lutria dicitur, ea A significata, et
cnjiis snnl in parlicipatione feiices », qui fecil ho-
niinem rationalcm ex anima, et corpore, qui enm
peccantem, uec irapanitum esse perinisil, nec sine
misericordia dereliquil, qui imnis, et malis essen-
tiam eiiam cimi lapidihus, vilam seminalem etiam
cum arboribus, vitam senstutlem eiiatn cntii pecori-
bns, vitam intcilectualem cnm solib Angelis dedit, a
quo est omnis molus, oinnis species, onuiis ordo, a
quo est inenstira, niiinerus, pondus, a quo est quid-
quid t.attiraliter ctijusciiuquc generis est, cujuslibet
cestiinalionis esl, a quo simt seniina foriiiaru:n,
form:e seminum, inotiis scininiini alque ferinaruin,
qni dedit, et carni originem, pnlchriludinem, valetu-
dinem , propagationis fecunditalem , membrorum
pronunliata sont, qtue propter alernam vitam lidc-
liuin in Cbrisio, et impleta credimus, et impleri cer-
nimus, ct implenda confidimus '. i Nos vero dum
Angelorum uiinisieria volumus ostendere, per qneni-
il.nn nicniis excessnm nescienlibus immutabilis Dei
lioniiatem, ct verilatem divini opcris insignia pracdi-
camus.
XXXIX.
Interrogas qnoqne, quis sit Sacenlos primus. aut
qtiis scctindtts. Prinins Sacerdos est Pontifex, sicut
Aavon, et Eleazar, alqnc postcri eorum, quibus lici-
tnm erat quoiidic ultra velum ingrcdi in Sancla
Sauclorum. Secundi vero Sacerdotes erant, qui in
nostio presliyteri dicuntur lempore, de qttibus dicit
disposilionem, salnlem eoiicordiie, qui et anima? ir- B Aposlolus (llcbr. 9. (!) : ln cxleriore vcro tabernaculo
rationali dedit memoriam', seiismn, appetilum, ra-
tinnali aulem insiiper misericordiae inlelligenliam,
voluiilalcm : qni non soliim coelum , et lerram , nec
sobim Angelum, et bomincm, sed nec exigui, e.t
cont<Miipti ilis animantis visceri negavii spinulara,
nec herbae Oosculum, uec arbori folium sine suarum
pai tiiim conveuienlia , ct quadam veluti pace dereli-
quit. Et posl : b « niysterium vit:c ;etern;c jani inde
ab exordio generis humani per quaadam signa, ci
Sacramenta lemporibus congrna, qttibus oportuit,
per Angelos praedicalum est. Dcindc popttlus lle-
braeus inunam quamdam Rempublicam, quae lioc Sa-
cramentum agerel, congregatus est ; ubi per quos-
dam scientes, per quosdam nescientcs, id qtioJ ex
adventti Ciiristi, tisque nunc, et deinceps agiinr, ^
praenunliareiur csse venlnruni ; sparsa cthm post-
ea eadem gente, per gentes propter tesliraonium
Scriplurarum , quibus a-terna salus in Cliristo
futura praedicata est. Oiiuies enim non solum pro-
plietia:, quae in \erbis sunt , uec tantum pra>
copia vitj; , que mores , pictalemque conlor-
inant, atque. illis litleris conlinenlur, verum etiara
sacra, sacerdolia, templum, sive tabernaculum, alta-
ria, saerilicia, ctrremniiiae, dies festi, et qttidquid
aliud ad eani scrvilutem pcrtinet, qua' Deo debet.i',
sempei tntro bant Sacerdotes sacrificiorum afficia con-
summantes. Casteri vero, qui dicebantur Levilae, eo
qnod esscnl ex tribu Levi, nec in inleriorem, nec in
exteriorem licentiam ingredicntli habcbant; sed tan-
tuin eranl janitores, et canlorcs, ministrique Sacer-
dottim.el ad exlerius bolocatisluram altare, lignoruin
caesores. el ignium administratores, et sanctarum
carnium in pnpulo dispensatores. De bis duobus filiis
in r.salmo dicil (1'sal. 154. 20. 21) : Domus Aaron
benedicite Doiaino f : domus Lcvi benedicite Do-
mino.
XL.
Et posl haec quid sunl Tyrones, interrogas. Tyro-
nes a Tyria 6 tirbe Phoenicum noinen acceperunt,
qiitc olim ftiit melropolis Chananaeorum, in qua ha-
bit.ivit Hiram rex, amicus Salomonish. Tyrones di-
cuntur pueri forles, qui ad militiam eliguiilur, el ad
anna gcrenda habiles existunt : ln euim non ex sola
ppofessione nativitatis, sc.l cx aspeclu, ct valetudine
coiporis aestiman£ur. Romanae autem militiae mos
fnit pueros prinium exerccre artnis : nam sexto de-
cimo anno Tyroncs militabant, quo eliam solo stib
custodibus agcbautur. Servos sane ntinquain apud
eos mililasse conslat, nisi servitule deposita.
Fxplicit Claudius episcopus in lihros Regum.
* Ser. 15 alias de verbis Apostoli 27, num. 5 el i. Iuis : an olim exstiterint, an cx aliis Augustini locis
11 Riirsns qu;c sequunlur, ex Augustino excerpit ca desumpseiil Claudius, an de suo substituerit, ju-
( lauilius S. Docloris exscribens caput 52 libri vtt de dicaveril Lector.
Civitate. D r Non \i<leu qunmodn dicantur duo /ilii, quando
quidein Aaion erat ex slirpe Levi.
J Siguificaverunt, et pranuntiaverun!.
* Subsequentia non exstant in cditis Augiislini li-
lyro
Etymologiam hanc expendat, obsccro, lcctor.
CLAUDII EPISCOPI
PRvEFATlO 1N CATENAM SUPER SANCTUM MATTHJEUM.
(Ex Maii Spicilegio, lom. IV, pag. 301.)
EDITORIS MONITCM. mox ipse loquetur) Commentarionim in Pauli Epi-
Claudii Taurinensis episcopi « qui de sua cctate slola* praefalionem edidi in septin.o collectionis Vu-
835
CLAUDH TAURINENSIS EPISCOPl
856
ijr.inr soript. vot. volumine p. 271 (lnfra ci
Nunc autem prxfationcm ejusdem divulgar
in Catenam ab co coiilexlani ex Lalinis pr
Putriluis stiper M;iilli;ri Evangcliuin ; quam incditam
in duobus conspexi codicibus, altero quidem vetusla-
tis tara venerandx nt ipsi Claudio vidcaltir coxvus,
altero autem s;cculi fcrmc xi. Sane quia Latinis Ca-
tenis non aique ut Gracis abundamus, uiile foret
Claudianam lianc ad publicum usum defcrre ; quod
me aliquando facturum non despondeo. Interim ta-
men erudiliim < ■ j 1 1 s prologum libcnler typtscoiinnilio,
cujiis nonnisi iluas paucorum versuum particulas
vulgavit nliiii Baronius ad annum 815, ex eoque
in epistolas Hibernicas (quasi Claudios esset gcnle
Hibernensis , quod immerito crcditum cst) lisse-
rius translulit. C;cieroquin h.cc prxfalio nonnisi
in anliquiore codice superfuit, quia alier codex
acephalus cst.
1NC1PIT PR^FATIO.
HOMINO SANCTO \C BEATISSIMO
ET UIHI PF.CULIAIU CULTU AFFECTUQUE SI'ECIALITER
FJtCOLEiVnO PATBI JUSTO ARBATl
CLAUDIUS PECCArOK.
< Aniio 815 incarnalionis Salvatoris Jesu Christi
Domim nostri , postquam pius ac miiissimus prin-
ceps, sanctx Dei Ecclesix catholicx iilius Hludowi-
cus anno secundo imperii sui, coelcsii fullus auxilio
advi rsus barbaras naiiones movisset exercitum ; te-
que abeunte et discedenle tua patemitate ex palatio
jani dicli priiicipis ad tuluio dilectumque tibi sem-
per tui monasterii portum ; iiijunxisti niihi utaliquod
dignum memorix opusculum in cxpositione Evangc-
lii ad legendum dirigerem fratribus monaslerii ve-
slri (n). > Alque utinam tanla ossct fandi factlltas,
857). A beali Hieronymi presbyleri, qtiem in prxfalione expo-
placet sitionis liujus Malthxi scripsit ad quemdam Eusebii
serlim
nominc, in quo ait : < satis miror, Eusebi dileclis-
sime, cur Roinam subito navigalurus, hauc tibi a me
quasi silarciam dari volueris, ut Matllixum brevi-
ler expoiiens, vcrbis stringerem, sensibus dilatarem.
Si incminisses responsionis mex, nunquam in pau-
cis diebus rein annorum pcteres. > Spoponditquc
se illi lioc iu postcrum plenissimccxpositurum. Quo.l
quidcm nequaquam faeeiot, si non mulia prxtermissa
illic sacramenta cssc, ideui vir sanctus scirct. Le-
gat et alios ipsius Evangclii Lalinos exposilores
Hilarium et Foriunaluin, ct juxta historix ordinem
omncs sensus pbysicos, allegoricos, atque ctiam
Clhicos rcquirat diligenter ad purum ; et tunc nosse
1} poterit ulruni ego otiose an dcvole, superllue an
neccssarie, in lioc opcre laboraverim. Ei si ci non
placubril fruclus laboris mei, audiat salva cliarilaic
responsum ; cui non placet, negligat.
Obsecro cliam paternitatem tuam, ct cunciorum
fratrum bcnivolam charitatem, ul non vos terrcat
prolixa exposilio, ncc volumiuis magniludo; quia
revcra sanctum Evangelium, quod rcgno eeelorum
similc a Salvalore noslro miillis iu locis esse perbi-
bctur, non potesl paucis enuntiari vcrliis vel sensi-
bus explicari; quia et cougruum fuil, ut sacra no-
s'ri Salvaloris dicta cxteris Scripturis, sicut mc-
rito ita et spccic discernerentur ; nc illa coalestium
arcanorum dignitas passim atque indiscrcle cunclis
paleret, sanctumque canjbus, ct margaritx poicis
quanla est obedieicii voluntas ciunquculiiid scribcn- (] cxponcreuliir. El ideo ab ipso Salvalorc noslro pro-
dum ex prxcedenti jam lempore mca tencret volun-
tas , ad id quod jusseras nieani contiuuo sludui diri-
gerc voluiilatem; et Evangclium socunclum Mat-
thxum ex opusculis sanctorum P.ttrum, licct non ad
purimi, quod ctiam dillicile est fieri, tamcn ut vakii
inquirere atquc cxplanare conatus sum cx tra-
clatibus doctorum ct majorum noslrorum, qui nos
in sludio hujus ope.ris, sicut scicniia ita ct tcm-
pore prxcesscrunt, i<l est Origenis, Hiiarii, Anihro-
sii. Hieronymi, Augustini, Rulini (b), Joannis, Ful-
gcntii, Leouis, Maximi, Gregorii, ct Bedae. Sedsicul
in arcc capitis inter omnia inembra lii.gua plus mem-
bris oinnibus sonat , ita in exponendo Evangelio,
inlcr omncs est beaiissimus Augustinus. Multis
curatum cst, ut illa suorum castitas cloquioruin pro-
miscuis cunctorum oculis abdita sub quasi quodain
velaminc pudicitix contegcretur. Ac divina nptima-
quc dispensatione provisum cst, ut Scriptura ipsa
evangclica Domini nostri ila legeretur ccelestibus
obumbrala mysteriis, sicul secreto suo ipsa divini-
tas oporichatur; quod ex subjeclis plenius manife-
stalur cxcmplis.
Quod vero quxdam minus ordinala quam decet
in boc codice multa reperiuntur, non omnta tri-
buas imperilix, sed quacdain propter paiipcrtatein,
quxdam ignoscc propter corporis infiriuitatem el
nieorum oculorum imhecillitatem, quia non fucrunt
iu tahclhs excepta, vel schcdulis digesla, seJ ut a
etiam in locis , ubi borum defuii sensus vcl ver- jj me inveniri vel discorni potucrunt, ila in boc afiixa
ba , boc utcunque valuit , explere sluduit niea
p.iupcrtas.
Tc euim jubentc, scio quod mcuin apud mul-
tos prxdicabilur judicium , qui secundum car-
ncm lanlum , ct non etiam justum noverunt ju-
diciuin judicare , quasi aliqua tcmcritalc in pu-
gillationevel reprehensione majorumhoc cgoaggredi
nisusfucriinopus.Legatquisquis ille est apologeticum
(«) Hactenus Baronius loco cit.
(b) flufwi. Mendum prisci amanuensis oxisiimo
pro Itubano : etenim in catena ubi scribitur littera
H. Rabanmn non Rufinum intelligendum esse com-
pcri , collato loco illo « Si quis u.xorem dimiserit
excepta causa fornicationis » qui lctus cst Rabani ;
codice stirit. Date itaque veniam imprudentix mcx,
quam extorsistis ; quia ul auribus vcstris vcrbosus
cxisterom, dignalio vcslra me coegit, confidens
quod voluminis proli.xitas, si displiceat affatu, placet
afleclu ; cuni intclleveritis, eum [scilicet codicem)
non pro cloquentix sermone, sed pro vcslro amore
digcstum. Simulque quia sciebam almitatem vcstram
in amiciiiis mcis plus reprehendcre taciturnitalis ve-
quod equidem magnopere miror, quiacoxvi quidem
fucrunl Claudius ot Rabanus , sed lamen paulo se-
nior Claudius. Fortunali qnoque nomen nonnisi ex
prxralione Hicrouymi ad Comm. in Matlh. videtur
Claudius cognovisse.
8.-7 PR.EFAT. 1N COMMENT. SUOS AD EPIST. PADLl
recundiai.i, quam ioquacem familiaritatis audaciam.
87.8
Legite si ^ ivetis (ita rod. ), atque Iraiiscribitc.
Obsecro ctiam ut postquam vobisbeuc cognitus fue-
rit, ftralribus nostris, quibus adhuc incognitusest, rc-
miltatur. Deniqueegopraesenliam vestram intra meu-
lis meoe arcanapossideo, et cfligiem vestram in spe-
c.ulo mei cordisinlucor, quam illic charitas nostra per-
fecte depinxil, ui nullius oetalis possitoblivionedclcri,
quaejugi recordatione momenlis singulis innovatur.
llliccnini vobiscum et consuetudiiiem pietatisvestrie
secretius conloquor; illic etiam de vitse melioris con-
vcrsalionepertracto : illic voslabiismcnlis exosculor,
ct manibus menlis amplector. Quo filut vera dileclio,
qu.x in viscenbus mcs viva veslri figuralicine nntri
tur, et igniculo cbaritalis accenditur. amoris vestri
milii necessitudiuem repromittat, ei animus meus
inilii animi vestri fidejussor eiislat; dum quanium
uiihi de vobis prsesumere debeam, conscium mutuae
dileclionis peetus interrogo.
Et ideo specialiler deposco tam vos quani omnes
eliain coelcsiiiim pracceptoruin f.ictores.et divinorum
eloquiorum sectatores < ad quoscunque sive per boc
sive pcr aliud quodeunque opusculum nolilia nominis
(<t) Hanc item parliculam ediderat Ii.ironius.
A mei perveneril, intercessionem pcccatorum meoruui
supplex ab onniibus exquiro, subnixa prece depo-
sccns, ni iia misericordissimo Domino nostro assi-
duis petitionibus flagitetis , ut in omnibus dclictis
mei-. aique peccalis omnibus , opitulantibus vobis ,
cousueludiiiaria clementia et copiosa bonitatc dclc-
tis, etsi non ad idcm prrmium, sallira ad eumdera
nos portiim quietis jubcal pervenire («). • Ui quate-
lius bic propter spatia inlerjecta terrarum, oculis
corporis ssepiusnos viderenon possunius, vel ibidcni
ile iniitua prsesentia gaudcamus. Ei quando vobis a
jnsto jutliee retribuetur corona unritorum, mibi a
piissimo redemptore et advocato perfectissimo com-
niissorum venia non negctur.Et ideo per ineflabUem
gratiaeac virlulis operationem nobis piaestare digne-
!{ lur, utquos hic vcritate fidei conjungit, illic habi.a-
tione nou separet; concedatquc divina miseralio, ut
paternilalem luam pcr annos multosexteriorevigore
et alacritate integra sanitalis indulgeat; quia vere
tunc reparatum esse me seniio, side sospitale vcstra
sempcroptatacognovero.Filiosvestroselfiatresmeos
salutans veneror, ctveneranssaluto. Memeniotemei,
viri Dei.
CLUIDIi EPISGOPI
TRiEFATIO IN COMMENTARIOS SUOS AD EPISTOLAS PAULI
Ai OSTOLI W.
(Maii Seript. velt. Coll. nov., lom. VII, p. 271)
Venerabili in Christo sinceiaque cbaritalc dili- C
gendo Theudemiro abbati Claudius inspirantc gratia
Dei episcopus pcrpeluam beatitudinis oplo in Doinino
salutem.
Non velut pertinaciler rigidus, renisus sum volun-
lali lu.c diu mullumquc, siuiliosissime clientule, ut
dilucidatas gentium magislri Epistolas non tibi iliii-
gerem ; sed obslrepentibus qua; isto in saeculo rola-
lico rausis insurgunt prxpeditus, necdum faecre
polui. Proposueram in cor.le meo quippe, ut in scru-
tan.lis meditandisque Sciipiuiis, quando ad illaiuni
dulcedincm primitiis acccssi, vigil et indcfessus exi-
sterem, ne aeumen mentis obdormire permitlerem
inerti lorpore : COgitans pcnes ine, tune veraciter
mc vivcrc angclorii n pane ; et si non ut summi vii i,
sallcm quemadmoiluni languensvivere nitcns, lingua D
lambere aliquid valuissem, et abos admoncrem , ut
apostolicuni meo sectarentur exemplum. Undc qujc
retro sunt oblivisccnles, ad ea quie inleriora sunt
(«) Ex anliquo co.lice Bobicnsi, nunc Valicano.
Porro lnijiis prscfationis iu Parisicnsi co.lice lectre
mcininit etiam Richardus Sinionius Hist. crit. T.
N. , cap. 25. Ego vero hanc inlerim edo, omissis
commcuiariis, quoruin postea divulgandorum otium
pcr inlelHgentiam extendenles nos, in spirituah spe-
eulo creseenies, niinime retmeamur ab inlieiiis cu-
piditatibus. Ut Ciceroait (b) : i Ojua.'Jiohis, inquit,
dies noclesque coiisideranlibus acuentibusque intelli-
gcntiam, quac est menlis acies , cavcntibusque ne
quando illa hebescal, id est in philosopbia viventi-
bus, magna spes csl. i Post paululum adjungecs
ail : < Et si ut antiquis philosophis, hisquc maximis
longcque clarissiniis placuit, a^ternos animos ac di-
vinos babcmus, sie existimandum est, quo niagis hi
fueiint seniper in suo cursu , id est in ralione et
invesligandi cupiditate , et quo minus se admiscue-
rinl atquc implicaverinthominum viliiset erroribus,
hoc his faciliorem ascensnm ct reditum in coelum fo-
rc i. Deiiideaddens banc ipsam clausulamrcpelendo,
seimouciiifiiiiens : iQuapropter, inquit, ut aliquando
lerminetur oralio, si aut exslingui tranquille voln-
mus, cum in his artubiis (r) vixerimus ; aut si ex
hac in aliam aut (d) paululura mcliorein doraura
cxspecto.
(b) In fragmentis operis de Phiiosophia , sive i.i
Honensio , apud August. dc Tiin. lib. xiv fin.
(<•) Perperam artibus iu cditionibus Ciceronis.
(d) ~
(d) Edd., haud paulo.
838 CLAEDII T.URINFASIS EPISCOPI 840
s'\i'.fi mnra demigrare, inhisstudiis nobis omnis A debes molestus osse mihi, quando ego si, ut volun-
opcra et cura ponenda est (a). Arilor naraque iste,
oisi non insiruit quxrentis animum, ingenium sal-
tem exercel ; et invenil scirese quod se fortasse
nescire pntabat; unde admonitus scit quod antea
ucscicbat. > Dum enim victum labore et nummis
eiuerein, commodius ii> divinis Scripturis mea ver-
sabatur intentio. Ail diceceseos curnm accedens, quot
causac surgunt, eo amplius sollicitudines pariunt.
Brumalc leiupus vias palalinas terens enndo et re-
deundo, iiiiiius licet implere supra commemoratum
amorcm. Post mcdiuin veris procedcndo armalum
pergamenam (b) pariier cum armis fcrens, porgo
ad exculiias marilimas, cum timore excubando ad-
versus Agarenos etMauros; nocte tcneus gladium,
las adcst, possibilitas ad sscl, dcbitor Rii rinn luis-
scm : si antc bas sollicitudines lioe opus non luis-
scm aggressus, roganlibus fralribus, ut nosti, vix
iiiiiic exinde aliquid valuissem agere. Et vcrc fatcor
nic priiuims iuvituin acccssisse et in boc opus cl in
Peotaleuclium, quod postulas, impcrantibus fratri-
bus in scbola conslilulis, quibus viva vocc Scii|ilu-
ras tradebam, prsecipienle pio principe liludowico
imperatore, compulsus ctiam a memorato priucipe
utnon lanluiii veiba per ohlivioneui palanlem tra-
derem, sed etiam calanio diu permanente scriberem,
ut quod ore promebani, calamo srriplilarem. De
admonilione fiatrum ct exbortalione unde rogasti
quod scriberem, ut voium quod voverunt Dumino
ei dic bbros et calamum implere conans cceplum .. reddant; et votum, ut dico, non proposilum, quod
(Jesideriuni. Nisi cniin illc vir, cum gralia praece-
d.nic, spiritui presidorct, quem commendat Apo-
slolus, cum de capile viri non vclando loquilur, il-
lud nient!-me.e accideret quod dc scmine jacto citra
viam Dominus protulit. Qui eliain tc agere vitam
demonstras, quandu inc sine sollicitudine consiile-
ra;,, ct ob boc molcstus es niibi exactor. Nec cnim
(«) HaclcniisCicci-o apud Augusliuum, SiibsoqiiHis
autcin pciiodus uiiuin Ciceronisan Claudii sit eru-
diti dispiciant.
(/>) Cod., pergumeno.
(c) Temeraria h.oc et falsa Claudii scnlenlia con-
fuiationouon inJigct. El quidem scinius, Claudium
scripsisti, quod solius Dci est; nullain admonilio-
ncni meliorem potui invenire, quani Epislolsc pri-
iikc Pauli apostoli, quain misi, quia tota indc agitur
ul raerita hominum lollat, unde niaxime nunc 1110-
nachi gloriantur (c) : et gratiam Dci cnmmemlat,
por quam omiiis qui vovil, quod vovit Doiuino
rcd.!at.
ile cultu qiioquc s.icramm imaginum perperam opi-
nantem a Theudemiro abbate fquem Claudins nunc
nlloquitur) Iuisse refulatum. l)t mittam Arianisuii
criminalionem Claudio impactam,qua cxteroquin
eriiiri homincs cuin absolvunt.
CLAUDII EPISCOPI
PR;EFATIO EXPOSITIONIS IN EPISTOLAM AD EPHESIOS ,
AD LUDOVICUM PIUM IMPERATOREM.
(Mabill., Vet. Analect., p. 9t.)
Proprio domino meo inclyto atque glorioso, mihi
speci.ili cultu affccluque pra: cunctis mortalibus di-
ligendo, gralia Dei Patri palriae polius quam inipe-
ratori, cujus imperii dignitas cx fontcorta cst picta-
tis, sanct* Dci Ecclesiie catholicx filio lllodohico
Clamlius peccator.
Cum nostris temporibus lepeseentibus sludiis ra-
rus quisque inveniatur quotidiana intenlionc prom-
ptissimus, non solum addissercndum quae indiscussa
«iint, sed etiam ad legenduni quae jam a majoribus
disserla sunt, mirum a me opus tanta ac tam subli-
niis vcstra exigit imperialis potestas, cum Epistolas
magistri genlium apostoli Pauii ex tractatibus majo-
rnm nostrorum disserere jubet qui nos illuminan-
tes e Chrislo in sludio bnjns opcris affatim scienlia
ct temporepraecesserunt. Novit namque sacratissima
et mihi scmper amanlissima serenitas vestra, quac
piis est scraper operibus intenta, et sanrtis lectioni-
bus erudita, quam sub imperiali diadcmate tbco-
rctieam non ambigo peragere vitam ; quid de laude
earumdem cpistolarum iu Epistola iua sccunda
C scripsorit bcatus porro aposlolus Petrus, ln qua ait :
Sicut et charissimus frater nosier Paulus ueundum
datam sibi sapienliam scripsil vobis, sieul el in om-
nibus Epistoiis Ivqucns in eis de his in quibus sunt
qutedam dif/iciliu intelteclu, qua> indocli el instabilet
homines depravunt, sicut el caHeras scripturas ad
suam ipsorum perditionem. Ecce lcste beato Petro
ejus coapostolo inveninius quod adhuc in carnc vi-
ventibus ips s apostolis, ob difficultatera sensus illa-
rum ab indoctis hominibus, qui eas non recte intel-
Iexerunt, diversio hucreses emerscrunt. Qnis ergo
ad expositionem illarum digne vel propric accederc
possit, quas tantus ac talis primns in carne Domini
confessor et Novi Tcstamenti Ecclesise pastor asse-
rit esse diflicilcs intellectu? Attamcn, licet non vi-
D ribus meis, sed meritis vestris, adjuvante illo qui
aperuit os mutoruni, et linguas infantium fecit di-
serlas : qui csl lidelis in verbis suis, et sanclus in
omnibus operibus suis; quidixit: Petite,et accipietis,
qurrite et inrenietis, pnlsate,et aperietur vobis ; lar-
giente pietate ejus, circa socordiam sensus mei Epi-
Rlt EN.UIR. IN EPIS'l. D.
slolas bcsti j»m dicfi apostoli Panli ad Epbcsios at- A
que ad Pliilippenses, non lam ex majorum tractati-
hu», quam ex diversornm tractatuum scntentiis,
veluti mendicus non habens propriam segetem, scd
pnst terga motenlium ex aliorum segcle congregat
silji vicium, ne hicmis tcmpore fame periclitetur :
ita et ego cx aliorum dictis, has brevi styto compre-
hemli Epistolns. Quam expoitionem si aptam ad
lrgcndum jiidicavcrit screnitas vestia, ad auctorcm
referite Christum : quia hocipsum, ut prxfalus sum,
donante Domino vcslrnm est. Si vero rcprehensioni
patucrii propter sermonis rusiicitatem, remota falla-
cia qux reclam fidcm oflendit, hnjiismodi homines
a nobis non pertimescendos illc admomiit, de qtio
loquimur, et quem tcnemus in manibus, qui regnum
Dci non in scrmone, sed in virtute esse perdocuil, B
ac scmclipsum verbo potius quam scientia imperi-
tum esse scripsit. Funcslum atque delestabile Pela-
gii dogma, qui ingratus divinne gralix exslilit prx-
dicator per coelestis gratix gralissimum prxconem
beatissimutn Augustinum de hac epislola, quantum
potui, fundittis abdicavi.
Sed ct illorum qtii ex hac ad Ephesios Epistoto
fulciri moliti sunt hxresem suam, ubi ait, Sicut ele-
git nos ante mundi constitutionem, animas hominum
ante mundi principium ftiisse et coxieraas Deo crea-
tori scnserunt; sivc etiam in Epistola ad Pbilip-
penses Deum Patrem potiorem Filio crediderunt.
ilrc omnia, velul morlale prxcipitram aut lclhalc
PACLi AD bALAI. M2
virus, catholicis auribus dcnuntio fugicnda : quorum
idcirco rcticeo vocabula, nc derogarc videar, prae-
cessores potius, quam dicere verilalera.
Epislolam sane Aposloli ad Galatas in qtta anno pras-
tcrito, inquanlumvalui, stuiliosissime laboravi, nihil
ineanupcrauxi :sed ita, utanlcaa me comprehensa
est.huicveroopcrijuxtaordincm suum in capite so-
ciavi.
Dc cxtens vcro epislolis, licct piurima pcncs me
tcneaniur exccrpta, multa tamen adhuc supersunt
perquirenda. Sed quia me anno prxsenti, prxpe-
dientibus peccatis meis, graviter obligaslis, et ni-
miis anxielalibus deditus, mihi vivere non libei,
neque Scripturas pcrscrutari licet. Unde obsecro
clementiam vestram, ut non mihi silis molcslus
exaclor : quia si me adjuveril pielas divina , ego
ad reddendum devotus sum dehitor. Omnipolens
Dominus. qiti est Rex regum et Dominus domino-
rum, vos dominum meum inimicorum omniura supe-
rare insidias facial; concessoque prxmio sincerissi-
mx charilatis, ad profeclum et ornatum lolius Ec-
clesix, ita vivere concedat, ut finito mortalis vita»
termino, liberum a peccali conscientia suo sancto
astare faciat throno. Explicit.
INCIPIT TRACTATUS.
Ephesii sunl Asiani. Hi accepto verbo vcritatis
perstiterunt in fide, hos collandal Apostolus scribens
eis a Roma de carcere, etc.
CLAUDII EPISGOPI
EMRRATW IN EPISTOIAl D. PAUH AD 6AIATAS.
(Biblioth. mjx. Patrum, Uw. XIV)
AUCTORIS c
EPISTOLA DEDICATORIA.
Domino piissimo el in Christo summo mihi ho-
nore singulariler excolendo Dructeranno abbati Clau-
dius peccator.
Tres, ni fallor, ct eo amplius jam pertranscunt
tempore anni, quod me adhuc in Aluenni cespilis
arvo, in palalio pii principis domini LudoYici tunc
rcgis, modo imperatoris, detentum socordia scnsus
mci tua fervida dilcciione adorsus excitare, ut ali-
qncm fructuosum laborem in Epistolis magistri gcn-
tium assumerem ap«sto'i Pauli. Sed quia laboribus
ct iiirliinibns mundi dcprcssus hactemis parerc jns-
sioni tux nequivi, moJo largiente Dco in isto Q;ia-
dragesimx tcmpore epistolam beati jamdicti apostoli "
Pauli ad Galatas cx tractaiibus bealoruin Augusliui
et llicronymi Palrum permixlis procuravi ordinare
sentcntiis. In quibus tractatibus cum ad congrtten-
tem expositioncm multa dcesse cernerem, \crii me
PimoL. CIV.
ad „lios libi-os prxfali jam Palris Auguslini et exinde
eam, qux in illis deerat iractatil.us, explcre studui
e\posiii>,a.-m. Nonnulla eliam, ut mihi visum est,
infra illurura loculionem, mea studui conjungere
vema, qux utramque expositionera absque scissionc
conjungerent, et legenlis exercerent scnsum, et fa-
slidium facerent evitare. Hanc inlcrim quasi manu-
bias quasdam tux ovans dirigcre sludeo sanctitali :
itl quoties eam manu tenucris et legcris, mei memor
esse digncris : et in unum conjnngal immensa ubi-
que prxsens Christi charitas, quos spatia terrarum
dissociant. De cxteris vero epistolis, jam multa in
manibus nostris tcncniur exccrpta, ad quas, si Do-
minus voluerit, et vitam atque salutem concesseril,
ora::tibtis vobis pro nobis, ad cxpositionem illarum
quanlocius potuero accedere procurabo. Pius ct mi-
sericors Deus ct reverendam mihi beatiiudiuem
tuam, ad profectum et ornatum Ecclesix sux, ct
annis multiplicare dignclur, ct merilis. Valc in Dy-
mino vir Dei, et meinento mci.
27
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOVl Sil
ARGOMENTOM A vero Epismla ail eos setibit qui jani commoti erant
EPISTOL/E D. PAULI AD GALATAS. auctoritate illorum qui ex Judaois rrant et aa ob-
servationcs legis cogebant. Coeperant enim eis cre-
dere, lanquaiu Paulus apostolus non vwa piadicas-
sei, quoil eos circumcidi nolnissct: et i.leo sie co^pit .
Miior qttotl sic litm cilo transferimiiii, ab ea qui vos
vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc
ergo exordio causae quaestioncin breviler insiouavil :
quanquam et ipsa salutatione (cum dicit se aposto-
Iiiiii non ab hominibut, neque pcr hominem, quod in
nulla alia Epistola dixisse invenitur) saiis oslendil,
et illos qui talia persuadebant non esse a Deo, sel
ab hominibus : et caeleris apostolis, qiiantuni ad au-
ctoritatem lestimonii evangelici pertinet, imparem
se baberi non oportere. Quandonuidem non ali lio-
persuasi atquesediicli, quod Paulum, per qneiiMcro ' v »
. . ■> miiiiliiis, neque per liomincm, sed per Jesnm Cliri-
stum, et Deum Patrein, se apostolum noverit. Sin-
m
Galalai sunl Grcrci. Galalia diela a priscis Gallo-
riim gentibus, a quibus exstitil oceupata. Nam Galli
in au.xilium regis BilhyniaB vocati, regnuin cum eo
post peractam vicloriam diviseninl : sieque deindc
Grajcis admW.i , priuuini Gallograeci, nuncexanti-
quo Gallorum nomine Galatse dicuntur, et eorum
regio Galatia nuncupatur. Hi verbum veritatis pri-
mum ab Apostfdo acceperunt, scd post disccssum
cjus lenlali sunt a falsis apostolis, ut in legem et
eircumcisionem verlerenlur. Ilos Apostolus rcvocat
ad fidem veritalis, seribens eis ab Epbeso. Hoc vel
maximc argumento Galata; eranl a pseudoaposlolis
Evangclio crediderant, non esse apostoluin auuie
bant : videlicet, quia neque de duodecim clectus,
neque Christum, ut Pctrus et ceteii, aliquando se-
rutns fuisset. Quam derogationem necesse habcbat
veris rationibus, ae aucloritate sancti Spiritus re-
futare, pcr ordinem probans non se ab hominibns,
neque perhomineni missum, sed per eum qui ipsum
et cseteros in ordinem apostolalus elegil.
ITEM ALIUD ARGUMENTUM.
Causa propier quam scribil Apostoius ad Galatas,
bsec est, nt intelligant gratiam Dci id secum agere,
Usublege jam non siut. Cum cnim prsedicata eis
csset Evangelii gralia, non defuerunt quidam cx cir-
cumcisioiie, quamvis Chrisiiani nomine, nondum
gula igilur ab ipso Epistohc vestibulo, pcrmittenle
Domino el adjuvante sluilium nostrum, sic conside-
randa et tractanda snscepiiniis.
IN CAPUT PIUMIM EXEGESIS.
Paulus apostolus. Quod nomen suiim apostolus
Paulus in ommlius pene Epistolis praeponil in liiulo,
auctoritas est. l't enim jndices saeculi hnjus, quo
nobiliores essc videantur, cx regibus quibus serviunt,
et ex dignilate, qua intumescunt, vocabula sorlinn-
tur ; ita et Apostolus grandcm inter Chrislianos sini
vindicans dignitatem, apostolum se Christi titulo
prsnuotavit, ut ex ipsa lectnros noininis autorilate
lerreret, judicans omnes qui in Chrislo crederent,
lenentes ipsum graiiae bencficium, el adhuc ^ dcbere sibi esso subjectos. Aposiolus autem, hoc
volentes esse sub oneribus legis, qtiam Dominus
Deus imposuerat, non juslitia: servientibus, sed pec-
calo : juslam scilicel iegem injustis bominibiis dan-
do, ad demonsiranda peccala eorum. non auferenda.
Non enim aufert peecata nisi gratia lidei qtix per
dilectionem operatur. Sub liac ergo gratia jam Ga-
latas constitutos ilii volebant constitucre sub one-
ribus legis, asseverantes nibil eis prodcssc Evan-
gelinni, nisi circurnciderentur, el cneteras carnales
Judaici ritus observationes subirent. El ideo Paulura
apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis
Evangelium praedicatum erat, lanquam non tenen-
lem disciplinam caoterorum aposlolorum, qui genles
est missus, Hebraeorum proprie vocabulum cst, qnod
Silas quoque sonat : cni a miitendo missove nnmen
impositum esl. Aiunt Hebraei inter ipsos quoq.ie
propbelas el sanclos viros esse qttosdam, qni et
propbetne et apostoti sint ; alios vero qui tantum
prophetae. Denique Moysen cui dicitur : Et ego niit-
lam te ad Pharaonem ; et ipse respondeat : Provide
alium, quein mittas {Exod. m), et Isaiam, cui loqui-
tur Deus : Qiiem miltam, et quis ibil ad pnpulum
istum (Js«.vi)? esse et apostolos et prophetas. L'nde
et nos possumus inlelligere, Joannem quoqne Capti-
slam et prophctam et apostolum appellandum. Si-
quidem ait Scriptura : Fuit homo missus a Deo, cni
cogebant judaizare. Cesserat enim talitim hominum „ nomen crat Joannes (Joan. 1). El in Epistola ad He-
seaudalis aposlolus Pctrus, ct in simulationem eorum
duelus erat, lanquam et ipse boc sentiret, nibil pro-
desse gentibus Evangelium, nisi onera legis imple-
rent. A qua siinulalione idem apostolus Paulus ctiin
revocavit, sicul in bac ipsa Epistola docet. Talis
qiiidein quaeslio esl ct in Episiola ad Romanos :
verum. .nen videtur aiiquid interesse, quod ibi con-
tentionem ipsam diiimit, litemque comprimit, qu:e
inter cos qui ex Jud.eis et eos qui e.v gentibus credi-
derant orta erat : cum illi lanquam ex meiitis ope-
rum legis sibi redditum Evangelii praemium arbitra-
rentur, quod praemium incircunicisis, lanquani im-
mcrilis, nolebant dari ; illi contra Judaeis sc pracferrc
gestirent, lanqnam interfecloribus Domini. In bae
braeos proptcrca Paulum solita consuctudine nec no-
men suum, nec Apostoli vocabulum pra^posuisse,
qnia de Clnisto erat dicturus : Habentes ergo princi-
pem sacerdotum ct apostolum confessionis nostra?
Jesum (Hebr. tv) : nec fuisse eongruum ut ubi Chri-
stus aposlolus dicendus erat, ibi etiam Paulus apo
slolns poneretur. Quatuor autein genera apostolo-
riim sunt : unum, qtiod neque ab bominibiis. nequc
per bominem, sed pcr Jesum Chrislum et Deuni
Patrem ; aliud, quod a Deo quidem esl, sed per bo-
mincm ; lerliiini, quod ab liomine, et non a Deo ;
quartum, qtiod neque a Deo, neqne per honiinem,
sed a semetipso. De primo genere poiesl esse Isaias
el eaeteri prophelae, et ipse apostoliis Paulns, qni
8*5 ENARR. 1N EPIST. D. PAULl AD GAUAT. 8<5
neque ali hominibus, ncque per liominem, sed a Deo A signat. Facilc enini poiei il quis inlelligcrc errare sc,
Patre et Christo-missus cst. De scciindo, Jesus filius
Nave, qni a Dio qniilcm cst apostolus constituliis,
sed per hominem Moyscn. Tcrtium gcnus csl, cum
lioininum favore ct sludin aliquis ordinatur, ut nunc
vidcmus plnrimos non Dei judicio, sed rcdemplo fa-
vorc vulgi, in sacerdotium subrogati. Quartum est
pseinloproplietarum ct pscndoaposloloriiin, de qui-
bus Apostolus, isiiusmodi, inquil, pscudoapostoti,
operarii iniquilalis, tranxfiijnranles se in apostolos
Christi (II Cor. xi), qui dicunl, Haec dlcit Dominus,
et Dominus noh misit eos.
Non ab hominibus, neque pcr hominem. Non su-
perbc, nl quidatn putant, sed necessaric, nequc ab
hominibus, neque per homincm, se apostolura esse
si se a multis vidcat rrpichendi. Quod autem ait,
Ecctcsiis Galatiir, et hoc nolandum, quia hic tanlum
gencralitcr, non ad unam Ecclesiam unius urbis,
sed ad totius provincix scribcbal Ecclcsias. Et Ec-
clcsias vocal, quas poslca errore arguit dcpravatas.
Ex quo noscendum dupliciler Ecclesiam possc dici,
ct eain qux non habeat maculam aut rugam, et
vere corpus Christi sit ; et eam qna? in Christi no-
mine absque pleuis pcrfcclisque virtulibus congre-
gelur.
Gratia i'o! is el pax a Dro Patre, et Domino Jcsu
Chrislo. Gralia Dci cst, qua nobis donanlur peccala,
ut reconciliemur Deo. Pax aulcm, qua rcconcilia-
mur Deo, non ut in c;eteris epistolis, Dei Patris et
proponit, sed pcr Jesum Christum, etDeura Patrcm, B Domini nostri Jesu Christi, gratiam ponit, etpacem
ut eos qui Paulum extra duodcciin aposlolos venli
labant, et nescio uridc subito prorupisse, vel a ma-
joribus ordinaluin, hac auctoritate confunderet. Po-
test autem et oblique in Petruin ct in cactcros di-
ctum accipi, quod non ab apostolis ei sit traditum
Evangelium, sed ab ipso Jcsu Cbristo, qui et illos
apostolos elegerat. Iloc autem totum ideo prxpa-
ratur, ut nemo sibi contra lcgis onera pro Evangelii
gratia disputanli posset opponere. Sed Petrus hoc
dixit, sed apostoli hoc slatuerunt, sed praecessores
tui aliud decreverunt : quod quidem in scqucntibus,
nunc quasi occullo sermone prsecludens, manifcstius
facit, dum ab eis qui videntur cssc aliquid, nihil in
se collatum rcfcrt : et ipsi Petro in facieni rcstilissc
se scribit, nulla dicens necessitate compulsum, ut
hypocrisi cederet Juihcorum. Quod si teinerarium
quibusdam videtur, eum contra apostolos, qnamvis
occulte, locutum, qui Hierosolymam idcirco porrexil
ut cum eis conferret Evangelium, nc forte in va-
cuum curreret aut cueurrisset. Scquitur :
Sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui
suscitavit eum a mortuis. Qnia cnim ct Filii et Pa
tris una est operatio : et ul scias quia Deus est Chri-
stus, a quo ille est factus apostolus, diligenlcr ad-
vcrte quod aute nominaverit Filium quam Patrem,
contra calumuias Arianoruin. Illud vero quod addi-
dit, qui suscitavil eum a mortuis, secunduni lioc cre-
dilur siiscilatus, secundum quod mori potuit, sola
scilicet carnc.
F.t qui mecnni sunt omnes fratres, Ecc.csiis Ga!a-
lice. In aliis Epislolis Sosihenes et Silvauus, inter-
dnm et Tiinollicus in exordio praeponuntur. In hac
tantum, quia neccssaria crat aucloritas plurimorum,
omnium fratrum nomen assumitur, qui et ipsi for-
sitan ex circumcisione erant, et a Galatis non con-
temptui ducebantur. Pluriiuum quippe facit ad po-
piilum corrigeudum mullorum in una rc scntenlia
atque consensus. Postquam cnim auctoritalcm siiaiu
commendavit, hos addil, ul omnes coinmotos ad-
versus eos ostenderct, quainvis siifliccrct auctoritas
ejus, nec posscl refuiari. Tamen ut grave faclum il-
liiriim ostend.it, quo a prirr.a fide destiterant, imiltos
sccmn acccusos a.l errorcin illorum argucndum dc-
per quas absque opcriim merito et pcccala nobis
coucessa sunl prisliria, ct p ix indulla posl veniam :
sed prudenter jam causam agit adversum eos qui
fueraht a lcge pr.tVcnti, et putabant se posse ex
operihiis justificari, ut scircnt se salvos gralia, cl in
eo perseverare debcre quod cceperant.
Qui dcdit simelipsnm pro peccatis noslris, ul nos
cripercl de prascnti saruto muliijno. Neque Filius se
dedit pro peccalis nosiris absque voluntate Patris,
neque Pater tradidit Filium sine Filii volunlate. Sed
haec est voluiilas Filii, voluntatem Palris iinplere,
ul ipse loquilur in Psalmo : Ut facerem votuntatem
tuam, Dcus meus volui (Psat. xxxix). Aperle ostcn-
dit nibil prodesse legem, quando Chrislum dicit ob-
lulisse se, ulpro nobis patcretur, ut nos justificaret,
quos lex reos lonehat, ut ernti a legc per fidem Chri-
sii, jam non peccatores essemus, sed justificali se-
cunda nalivilalc Filii Dei appellali. Sscculum pnesens
malignum propter malignos homincs qui in illo sunt,
intelligendum est, sicut dicimus malignam domuui
propter malignos inhabitantes in ca, non tamen sae-
culum ipsum quod die et nocte, anniscurrit el nn-n-
sihus, appellari malum, sed ea qii.r in sxculo fiunt.
Quomodo sudiccredicilUrdici malitia sna (Matlh. vi).
EldiesJacob parvi scribuntur el inali (Gcn. xlvii);
non quod spatiuin temporis, in quo vixil Jacob ma-
ium fuerit, sed quod ea, quac sustinuit, per varia
cum cxerciiCrunl temperamehta.
. Secundum voluntntem Dci et Putris nostrt; cui est
gloria. Quanto igitur magis homines non debent ar-
roganter ad seipsos referre, si quid operantur boni,
quando el ipse Dci Filius in Evangelio non gloriam
suam se qua;rcre dixit, neque voluntalem suam ve-
nissc facere, sed voliintatcin tjiis qui eum nii-it
(Joan. vui), Quam volunlaicm gloriamque P.itiis
nunC connnemoravii Apostolus, ul ipse quoquc l'> •
miui cxemplo, a quo inissus cst, non se quaerere glo-
riam suam significaret, ncc faccre volumatcm suaiu
in prsedicatione Evangelii, sieut paulo post dicit :
Si hoininibus plticerem, Chrisli servus non esscm. Ut
firmuin sit et plerium atictoritate, quod dicit, quia
Chrislus noslibcravit, addidit, quia istnd cnm Pairis
fecerit volunlatc.
817
CLAIDII TAORINENSIS EPISCOPI
In saruta sarutorum. Infiniiis bencficiis inflnita A seipsos, iJ cst aposlolos
R4S
si immutali fortc alitcr
gloria dchetur.
Amen. Prologum snum Hebr.xo sermoiie conclu-
dit, Anien. Septuaginta iransiuleniiit, yrvorro, fial ;
Aqiiila.TviTriffrwfzevoc.NosveroYcrcsivefitlelitcriiiler-
pretari possumus : quod eliam in Evangelio a Sal-
vaiorc sen.per assumilur, sua pcr Amen verba con-
firmanie.
Miror quod lam cito trantferimini, ab eo qui vos
vocavil «ii gloriam Christi, in aliud Evangelium, quod
twn est atiud. Emimcratis bcneflciis mirari se dicit
Apostoius quod ab Evangelii libertatc potucrint solis
veri.is relrabi in lcgis servitntem, a qu., r.ullis lor-
raentis riebnerint scparari. Evangelium cnim si aliud
esl praclcr id quod sive per se, sive per alii(uem
Dominus dedit, jani ncc Evangclium dici potest. Vi- B
gilantcr aulcm cum dixissct, Transferimini ab eo
qui vos vocavit in gtorium Christi, quam volcbant
illi evacuare, quasi frustra venerit Christus, si ad-
bnc lcnenila erat cireumcisio carnis, alque bujus-
modi legis opera tantum valebant, ut per illam ho-
inincs salvi iiercnt, addidil :
Nhi sunt aliqui qui vos conlurbant, ct votunt con-
vertere Evangeliiim Christi. Yolunt, inquil, Evange-
linni Cinisii mutare, convertere, turbare : sed non
valent, quia hiijus natur.-c cst ul non possit aliud
csse quam quod verum cst. Non qucmadmodum
isios conturbanl, ita eliain converlerc possunl Evau-
gelium Chrisii, quia manet firmissimum : sed tamen
converiere volunt, quia ab spiritualibus ad carnalia
pnedicarenl) non audiri doceret : quoruin utique
lama, quod csscnt apostoli Chrisli, pcragravcral
omncin locum aut si forle diabolus angelum Dci
fingens, ul facile possit audiri, de coclis appareret.
contra haee pr;cdieans, scireiur essc contrarius, el
aiiominalio haberctur. Si crgo apostolos Cbrisli,
quorum lam prxclara opini > in signis et prndigiis
erat faciendis, et angelum de ecclo, quem possil
spiritalis ratio commendare, alilcr doccnles, quam
ab apostolo Panlo docti eranl, analhemalizari prce-
eipit, quanto magis quos niillum testiinoiiium ad
scducendum potest commenJare? Idco auiem iierat
eontestalioiiem, ulconfirmel eos in prima tradilione.
iierata enim Ie\ solliciiiores reudit ncgligentes.
Sicul enim prwdiximus, et nunc ilerutn dico : Si
qtiis vobis evanqeliiaveril pnvterquam quod accepis-
lis, anathema sit. Aut praesens hoc predixerat, aut
quia ileraverit quod dixit, propterea volnil diccre,
sicul pncdiximus; lamen ipsa ilcratio salubcrrime
intenlioncm mo\el ad firmitatem retinendi eam,
qux sic comniendatur, fidem. Polest ct hyperbolice
dictum accipi : non quod aut apostolus, aut angc-
lus, aliler polucrint praedicare, quam semel dixe-
rint : sed etiam, si hoc possel ficri, ul el Apostolus
el angeli mutarctiinr, lamcn non esse ab co, quod
semcl acceptuin fuerat, recedendum. Facit autem
hoc, nonconliasolosGalaias.sed etronlraonineshx-
reticos, qui tratiitiones apostoKcas mularc conantur.
ilodo enim hominibus tuadeo, an Deo ? an qua-ro
revocanl intcntionein credcntium. lllis enim ad isla G hominibus placcre 1 Si udhuc hominibus placerem ,
conversis, manet Evangclium non conversum. Et
idco ciim dixisset conturbantes vos, non dixit el con-
vertenles, sed vutenles, inquit, convertcre Evange-
liutn Christi.
Sed licet nos, nut angelus de cwlo erangctizet vo-
bis, pralerquam quod evaitgelizavimus vobis, anathc-
n:« sit. Vcrilas propler scipsam diligenda est, non
propler homincm, aut propter aiigclum, per qiiem
annuntiatur. Qui enini propter annuntiatores cam
diligit, polesl ct mendacia diligerc, si qna forte ipsi
sua promlerini. Proptcrca autem sibi, qui aliud in
Judxa faeere, aliud doccrcin genlibus criminabatur;
et angelo, quein majorem eliain pr;ccessoribus suis
Cliristi servus non esscm. Nemo Dco suadet, quia
inanifcsta sunt illi omnia, sed hominibus. Ille bcne
suadet, qui non se illis placerc vult, scdipsam.qnam
suadct, vciilalem. Qui enim placct honiinibus, ne.n
ab ips's suam gloriam quxrens, scd Dci, nl salvi
fiant, non jani hominibus, se.l Deo placel. Aut cci le
jain cum el Deo placet, simul et hominibus, non
utique boininibus placet. Aliud est euim placcre
hominibus, aliud et Dco ct hominibus (7/ Cor. v).
Non putemus ab Aposlolo nos doceri, ut excnip!o
suo hoiniinim judicia contemnainus, qui in alio loco
dix.it : Sciente» crgo timorcm Domini hominibus
suudcmus, Deo autem manifesti sutnus. Et illud :
apostolis esse coiKestabatur, analhema denuntiavit, D Sine offensionc estote, Juda-is et gentibus, et Ecclcsice
Dci, sicut ego omnibns per omnia placeo, non quicrtns
quod mihi tilile cst, sed quod multis, ut salvi ftant
(1 Cor. x). Si enim lieri potest ut pariter et Deo et
ut non magna Petri et Joannis putarelur auclontas
ciun nec sibi liceret, cui eos antc docuerat, nec an-
gelo alitcr prxtlicare, quam semel diilkerant. Sic
ilaquc et angelum nominatim posuit, alios vero
absque noinine. Si qtiis, inquit, vobis evangeluave-
rit, ut in generali vocabulo nec pnccessoribus face-
rel injuriam, ct tamcn nomina eorum latenlcr os-
lenderct. Ncmo inirclur Aposlolum, qui fcritatem
morum mansuctabat, sk essc commotum. ProGala-
taruni enim salute indignatur adversus inimicos
disciplinx CTiristianx. InCignatio enim h.-cc ostendit,
iron leve peccalum essc, posl acceptam lidem con-
vcrli ad legem. Nam latn firmuni et verum Evange-
lium, quod eis prxdicavcrat, asscrit, ut ciiain
houiinibus placeamus, pl iccndum e=t ct bominibus.
Sin autcni alilcr non placemus hominibus, nisi Deo
displiccamus, Dco niagis quam hominihus placere
debemus. Alioqui ct ipse infcrt cur nranibus per
omnia placeat, Non quxrens, inquiens, quoJ mihi
n!ile cst, sed quod multis, ut salventur. Qu4 autem
ex ca cbarilale qux non quxrit qux sua sunt, sed
qu;c aliena, placct hominibus, ut salventur, utique
Deo primum placet, cui salus hominum chara est.
Habct aulem et verbuni, qtiod bic specialiter addi-
tum est, modo, vel placendnm csse pro lcmpore
Si9 ENARR. IN EPIST. D
hooiiiiibus, vcl displiccndum, ut qui modo non A
placel proptcr Evangelii verilalcm, placuerit quon-
dam ob salulem phirimorum. Placuerat Paulus ali-
quando Judxis, cum, xmulalor cxistens patcrnarum
tradilionum, sine querela in lege versatus est, et
tantum habuit in majorum cxremoniis ardoris et
fidei, ut in Stephani nece particeps fucrit, et Dama-
seum perrexcrit ad cos, qui a lege desciverant, vin-
cicndos (Act. vm, ix). Sed postquam in vas eleclio-
nis de perseculore translatus est, et coepit prxdi-
care fidcm, quam quoudam expugnaverat, ccepit
pariter displicere Judxis, quibus ante placuerat. Hoc
esl ergo quod ait-: Nnnquid qux-ro Judxis placerc,
quibus displiccndo, Dco placui? Si cnim illis place-
rcm, adhuc Christi servus non essem. Assererem
quippe legem, et Evangelii graliam dcstruerem : g
nuuc autem proplcrea ne in simulationem quidem
observandx legis adducor, quia 11011 queo el Deo
placere pariler et Judxis, quibus quicunque placet,
Deo displicet.
Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod
evangeiiiatum est a me, quia non est secundum homi-
nem : neque enim ego ab homine accepi illud, neque
didici,sed per revelationem Jesu Christi. Nunc prin-
cipium epislolx aperil. Ipsum eniui sensum vult
lnanifcslare, quia non ea quae dorebal, ab homine
didicerat, ul forte dubitarelur de his qux docebat,
ncque sccundum humanum judicium apta cral ejus
prxdicatio, ul indigna divina auctoritate viderelur,
seJ a Dei Filio dicit se didicisse per rcvclationem,
cum jam post resurrectionem esset in ccclis, sicut C
supra memoravit, et ca qux didicit convcnire vo-
lunlati raajeslatiquc ejus a quo se didicissc teslatur.
Evangelium quod secundum hominem cst, mcnda-
cium esl : Omnis enim homo mendax (Psal. cxvi ;
Rom. 111), quia quidquid verilatis iuveiiiuir in ho-
mine, non esl ab hominc, scd .1 Dco per hominem.
Ideo jam quod secundum hoiniuem cst, ncc Evange-
lium dicendum est, qualc illi asseiebant qui in scrvi-
tutem ex liberlale attrahcbant eos quos Deus ex
scrvitutein libertatem vocabat. Inler accipereautem
etdiscere boc inlerest <|iioJ accipit Evangelium, cui
priinum insinuatur, cl qui ail fidem cjns adducitur,
ut credal vera esse qux scripta sunt; discit autera
is qui ea qux in illo per xuigmata et parabolas fi-
gurata sunt, explanata cl disserla cognoscit, el
cognoscil non hominc rcvclanle, sed Clnisto. Polcst,
sicut in principio diximus, cum expoiicremus, Pau-
lus aposlolus non ab hominibus, ncque per hominem,
ila el in prxsemi loco obliquc in Pctruin accipi, ct
in cxteros prxcessores ejus, quod nullius pro Icge
suctorilaie moveatur, qui Chrislum solum Evange-
lii habcat prxceptorem. Porro rcvelalionem illam
significat, cu:n Damascum vadens in ilincre Christi
vocem audiv.t ; Saute, quid me pcrsequeris (Act. 1 v .1?
Et ca;catus oculis vcrum lumen mundi inluitus est.
Audistis enim conversalionem meain aliquando in
Judaismo, quoniam supra modum perscqutbar Eccle-
*iam Dei, cl expugnabam illam, et projkiebam in
. PAULI AD CALAT. 830
Judaismo supra multos cowlaneos in genere meo,
abundantius wmulalor existens palernarum mearum
traditionum. Propositum suiim, quo prius juxta car-
nem vigeliat repugnans Ecclcsix, breviter memorat:
seil, ut famulus Christi essel, bunc se reliquisse :
niagis enim sc dcvotum quam illos, in vindicanda
Icge fuisse designat. Non tamcn proplcr hominum
favorem, scd boc putans utile apud Deum. Per igro-
ranliam cnim cura humanitati placerct, Deo sc ser-
vire putabat, libcram habens conscicnliam. Nescie-
bat cniin jam lcmpus asscrendx legis non csse.
Quapropter docirinam secutus patrum Judxorum,
aut iu enore, aut in malevolcniia constitutoruin,
omni industria et fervorc menlis id agebat, ul cxte-
ris coxqcalibus sibi xmulatione Icgis prsestanlior
videretur : sic insanicns coDtra disciplioam Cbristi,
ut Dulli hominum parccret, fidci fuedera assecuto ;
sed cuni revelatione Dei laborcm huiic inancin esse
didicisse, et magis contrarium, dcslilisse ab eo, et
se fidei gratix destinasse, ut profcctus ei esset apud
Deum. Si crgo hic, qui Israelita est, et qni dignitatc
doctoris fultus crat apud Judxos, erudiius a Gama-
liele viro prudentissimo, locum hal ens cum optiinis
vita hominibus reliquit legem : quanto niagis ii qui
extra legeni eiant, Icgi sc subjicere 11011 dcbucranl?
Et si hic gau:!et exisse sc dc sub jugo scrvilutis,
quid est ut hi libertatcm suam obligaverint vinculis
legis? Plurirauin prodest Galatis isla narralio, quo-
mudo Paulus vaslaior quondam Ecclcsix el Judaismi
acerrimus defensor, ad Christi fidem repente con-
vcrsus sit Et hoc eo lenipore, quo crucifixus pri-
iiiuin anniiiiliabaliir in mundo, quo novuin dogma,
et a geniibus, cl a Jud:cis, tolius orbis finihus pelle-
balur. Dicere euim potcranl, Siillc, qui a parva
xtale Pharisseorum institutus est disciplinis, qui
onmcs coxtaneos suos in Judaica traditione supera-
bat, nunc defemlit Ecclesiam, quam quondam vali-
dissime persequebalur, el magis Chrisli gratiam et
novilatem vult halicre cum invidia omnium quam
venustalcm legis cum laudc uiulloruni, quid nos fa-
cere opo: tet, qui ex gentilitatc esse ccepimus Chri-
Sliani? Pulchre vero adjunxit : Supra modum perse-
quebar Ecclesiam Dei, ut hinc quoque adroiralio „a-
sceretur.quod non unus quicunque de his qui leviter
persequebantur Ecclesiam, scd ille qui cxleros in
persecutione vincebat, convers'js ad fidein sit : et
prudenler dum aliud narrat, ' uterserit, non tam Dei
se servisse legi quaro paterns, id est, Pharisxorum
iraditionibus, qui doccnt doclrinas, mandata homi-
num, et rejiciunt legcm Dti, ul statuant traditiones
suas. Quam elegans autem observatio pondusque
verborum.
Audislis, inquit, comenationem meam aliquaudo
in Judaismo. Couversalionem, non per gratiam : ut
oslendal non potuissc se inde humano consilio, nisi
divina revelatione et misericerdia, scparari. Ali-
quan.lo, non modo. In Judaismo, non in lcge Dei.
Quoniarn supramodum persequebar Ecclesiam Dei,
el devaslabam illam. Non pcrsequebar ul caeleri,
85i CLAIDII TAURINENSIS EPISCOPI 832
sed supramodnm. Ncc suHinebat, quamvis velic- A saream, et ilimiseriint Tuisum. Ilic autem dicit se
meus persecutio, sed rjuasi quidam grassator Eecle-
siam ct pncdo vastaliam. Nec ait Eeclesiam Chrisli,
ul lunc putabal, quam ducebat contempiui, quam
perscqiiebatur : sed, ut nunc credit, Ecclesiam Dei :
vel ipsum Cbrislum Deum esse significans, vel
ejusdem Deiesse Ecclesiam, qui quoudam legisdoc-
lnr fuit.
El profictebam, inquit, i» Judaismo supra mnltos
coa^taneos in genere mno, abundantius crmulator
existens pateruarum mearum tradilionum. Rursu.ni
profectum, non legis Dei, sed Judaismi vocat : nec
supcr omnes, sed super plurimos ; nec super senes,
sed super coajtaneos, ul et sludium suum rcferrct
in lege, el jaclaniiam declinaret. Paternas autem
priinum isse in Arabiaiu, et iterum reversum Da-
mascum. Post irieimium venisse Hierosolymam, vi-
disse Petruin, el cuin co mausissc ilicbus qoinde-
cini. Nec, pr;cler Jacobum fratrcm Domini, alleruni
apostolum viibsse, qusc ut vera creduntur (Jubia
ipiippe videri absentibus poterant) sub testalione
conlirmat dicens : Qnw aulem dico vobis, ecce coram
Deo, auia non menlior. Possumus igilur xstimare
issc quidcm Pautum secundum Lucx hisloriam
ilierosolymam, non quasi ad antecessores apostolos,
ut aliquid ab illis disceret, sed ut perseculionis im-
pelum declinaret, qui sibi Damasci propter evangc-
lium Christi fueral concitatus, cl sic venisse llicro-
solymam qnasi ad quamcunque aliam civitatem.
iraditioncs, non Doinini mandala conimemorans, et B Unde eum statim propter insidias recessissc, ct ve-
Pharisxum ex Pharisxis indicavit, et habuisse qui-
dem zeliim Dei, scd non sccundum scientiam. Usque
bolie aulcm, qui Judaico sensu Scripturas intelli-
gunt, persequiintnr Ecclesiam Christi, et depopu-
lanlur illam, non studio legis Dci, scd iraditionibiis
hominuni depravati.
Cum aulem placuit ei, qui me segregavit de ulero
matris mew, et vocavit per gratinm suam, ul revelaret
Filium suum in me, ut evangidizem illum in gentibus.
Segregatur quodammodo de ventrc malris, quisquis
a caroalium parenlum consueludine c:cca separa-
tur. Vel etiam in pr.escientia ab ulero segregavit,
quando voluit el fecit quort sciebat esse fulurum.
Potesl el non inconvenienter uterus matris sux in-
lelligi Synagoga.
Continuo noH acquievi carni el sanguini. Acquie-
scit autem carni et sanguini, quisquis carnalibus
propinquis et consanguineis suis carnaliler snaden-
libus asscnlitur.
Neque veni Hierosolymam ad anlecessores meos
apostolos. Si de apostolis dixerat, Coniimio non ac-
quievi carni et sanguini, quid necesse fuerat id ipsum
iterare dicendo, Ncque veni Ilierosolymam ad ante-
cessores meos aposlolos, ul aliquid ab illis discerem?
Iste itaque sensus tenendus est quem supra expo-
suimus.
Sed abii in Arabium, et iterum reversus sum Da-
mascum. Si de Damasco abiil in Arabiam, ut do-
nisse in Arabiam sivc Damascum. Alque indc post
Iriennium ad videndum Petrum Hierosolymam re-
vertisse. Vel cerle slatim ut baptizatus sit, et ac-
ceplo cibo confortatus, fuisse eum cum discipulis
qui erant Damasci per dies aliqnot (Act. ix). Et
slupcutibns cunctis in synagogis Jud.ronmi pncdi-
casse continuo quod Jcsus esset Filius Dci, et tunc
isse in Arabiam, et de Arabia Damascum revertissc,
et ibi fcciss^ triennium : quos dics multos Scriptura
testatur, dicens : Cnm implerentur aulem dies multi,
consilinm feceiunt Judni, ut eum inlerficerent. Nola;
autem fact:e sunt Saulo insidix eorum, et cuslodie-
bant portas nocte ac die, ut eum interficerent. Acci-
pienies ergo discipitti ejus nocte per murum dimi-
C seront eum, submiltenlcs in sporta. Cum antem ve-
nisset Hierosolymam, tcnlabat se jungere discipulis.
Lucam vero idcirco de Arabia prseleriiss*», quia for-
sitan nihil dignum apostolatu in Arabia perpctrarat,
et ea potius compendiosa narraiione dixissc qux
digna Chrisli Evangelio videbantur. Nec hoc segui-
tix apostoli dcputandum, si frustra in Arabia fuerit,
sed quod aliqua dispensatio, et Dei prxceplum fur-
rit, ut faceret. Nam et postea legimus in Actis apo-
stolorum, Paulum cum Sila egressum prohibitum
esse a Spiritu sanclo verbum in Asia loqui. Aliler :
Sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Datna-
scum. Quid mihi prodest isla relalio, si legam quod
Pauluspost revelalionem Chrisli statim ierit in Ara-
ceret quod fuerat ei revelatum, non sibi videtur his- D biam> et de Arabia Damascnm fucrit reversus,
toriae ordo tonve.iire, referente Luca in Actibus
apostolorum (Cap- ix) quod cum Paulus post fidem
Chrisli per dies multos Evangelium Daniasci loque-
retur audentcr, faclae fuerint ei insidix, el in sporla
per niururn nocte dimissus sit, et venit Jerusalem
tentans se jungere discipulis, a quibus cum vilare-
tur, et limerenl ad eum accedere, a Barnaba ad
apostolos illum esse perJuclum, et ibi narrasse quo-
modo Deum viderit in itinerc, et Damasci fiduciali-
lcr egerit in uomine Jesu. Eral, inquit, eum illis
inlrans el exiens in Jcrusalem, et fiducialiler nijcns in
nomine Domini. Loquebatur quoquc, ct dispulabat
cum Grcecis. Illi autem qua-rebant occidere cum.
Quod cum cognoci. sent fraires, deduxcrunl eum Civ-
nesciam autem quid ibi gcsserit, quidve ulilitatis
habuerit : Itns ac reditus? Dal occasionem altioris
intclligenlix in hac eadem epistola ipse Apostolus
de Abraham et Sara, et Agar dispulans. Qnai quidem
sttnt, inquit, per allegoriam dicla. IIwc enim sunt duo
Testamenta .' ununi quidem in monte Sina in servitu-
tem generans, qua; est Agur. Sina enim mons esl in
Arabia, qui conjunctus est ei, qua? nunc cst Jerusalem
(Gal. iv). Et docet Vetus Teslamentum, hoc est, an-
cill.i' lilium, in Ara'iia, qux intcrpretatur humilis ct
occiduo constilutum. • Sialim itaque ut credidit
Paulus ad legcm ct prophctas, ct Vetcris Testainenti
jam in occiduo, positi sacramenla conversus, quaesi-
vit in eis Chrislum, qucm jussus fuerat in gcntilius
ENAR.R. IN EPIST. D. PAtLI AD CALAT.
85«
prxdicare : et repei lo 1II0, non est ibi diutius tom-
inorjtus, sed reversus Damascum, hoc cst, ad
sunguineni et ad passionem Cliristi. Et inde prophe-
lica leclionc firmatus, pergit Hierosolymam, locuni
visioniset paeis. Non lain disciturus aliquid ab apo-
slolis, quam cum cis Evangelium, quod docuerai,
collaturus.
Dcinde posl annos Ires veni Hierosolymam videre
Pelrum. Si cum evangelizassct Paulus in Arabia,
posica vidit Petrum : non ldeo ul per ipsum Petrum
disceret Evangelium, qui tribus jam annis docuerat,
sed ut fralernam charilalem etiam corporali nolilia
cumularet. Quod si cui non videtur, cum superiori
sensu jungat hxc omnia : quod nibil sibi apostoli
contulerinl, quod jussus sit ire llierosolymam, ad
hoc csse ut viderel apostoliini : lum intelligerct, eo
Paulum nnn ivisse discendi studio, qui et ipse eum-
dem prxdicalionis habcret auclorcm , sed honoris
ptiori aposlolo defercndi.
Kl mansit apud eum diebus quindccim. Propterea
quiudecim ponir dies, ut oslcudal, non fuisse grandc
icnipus ipio potueril aliquid a Pelro discere : ut ad
illuni sensum, a quo ccepit , cuncla referat, se non
aii bomine docttim essc, scd a Deo.
Alium autem aposluliim vidi neminem, nisi Jaco-
bum fratrem Domini. Jatobum vidit Hicrosolyrax,
quia ibi erat constitulus ab apostolis episcopus. Kra-
trein Domiiii consobiinum ejus debemus inlelligcre.
Ncgal se itaque prxter hos qucmquam aposlolorum
vidisse, nee occulta contradictio nasccrelur, Etiamsi
a Pclro iioii cs doctus, alios habuisti aposlolos prx-
ceptores. Non vidit aulem cos, non quo conlemplui
ducerct, sed quia illi ad Evangelium prxdicandum
loto fuerant orbe dispersi.
QiiK aulem seribo vobis, ecce coram Deo, quia non
mentior. Quod ad commendalionem ejus perlinel lo-
cuturus, lestem Deum dal, quia ila se habenl, qux
dicturus cst , ne forle videretur composilum, cum
pcrsoux ejus non convcniat aliquid fingere : sed
cum se commendat, hos vuli proficerc. Commcnda-
tio enim hxc istis proficit, ul scianlca, qux ah Iioc
dicanlur, esse verissima : qui dicit, ecce coratn Deo,
twn mentior. Jural utique; et quid sanctius hac ju-
ratione? Sed non est coutra prxceptum Domini ista
juratio, in quo ait : Sil serino vcster, est , esl , non ,
iion. Qnod atttem ampliui cst, a malo est (Mattlt. v);
quanlum ergo in ipso est, non jurat Apostolus : non
eniin appetil jurationem cupidilate aut delectatione
jurandi, quod ex malo est , sed infirmitas el incre-
duliias hoc exigil eorum qui aliter non moventur ad
fidem. lloc autein non solum de his qux nuiic scribit
ad Galatas, potest accipi : scd et generaliter de om-
nibus Epistolis, quia non sunt falsa qux- scribat, et
cor ejus vcrbaque non discrepint.
Deinde veni i/i purles Syria- el Ciliciiv. Post Hie-
rosolymx visionem venit ad Syriam, qux nobis di-
citur exeelsa alque subiimis, et inde transiil ad
Ciiiciain , quam in fide Chrisli ctipiebal assuutere,
cvangclizans eis vocationem pocnitenlix Cilicia
A quippe interprelatur assuinptio. sive vocalio lamcn-
tabilis.
Eram autetn tqiwtus fucie Kcclesiis Sudwa, quee
m Christo sunt. Aiiiinadvertendtini non in sola Hie-
rosnl) ui.i Judxos in Christo credidisse, ncc tam pau-
cos fuisse, ut Eeclesiis gentium miscerentur, scd
etiam inultos, ul e.\ illis Ecclesix fierent
Tanlum aatem aaditum Itabcbant, quod qui perse-
quebatur nos atiquando, nunc evangelizal fidem, qitam
aliquando expugnabat, el in me glori/icabant Denm.
Hoc dicit quia cum Judaismum defcnderct, contra
fidem, sicut et ii a quibus Galalx ftierant eversi, a
Dco clectus est , et doetus dissimulare a Judaismo,
et novam legem prxdicare, ila ui gaudercnl in co ex
Jnd;cis credentes, quos pridem persequebalur, Deo
B agentes gratias, qui de perseculore fecit defensoreiu,
ut peiinde scirent Galatx circuiiiventos se, ut sub
nomiue Christi Jud;eos se profiterenttir, circuinci-
dentcs carncm prxputii sui, cum Christo lex aliud
impleret , qttam Judaismus. Illic enim circumcisio
carnis est, hic cordis: illinc sub elementis servilur
ncomeniis et sabbalo-; hic soli Deo in spiritu, qnia
corde credilur. Illie conditio est catisa pcccaii , bic
libertas ex remissione peccatorum : multa ilaque
distantia esL
IN CAPtT li.
Dcliinc post aiuws quatuordeeim rursum ascendi
Werosolymitm, cum Barnuba assumpto el Tito. As-
cendit igitur post qualuordccim annos Hierosol) -
niani, et qui prius ad vhlendum tantum perrexerat
-■ Pelrum, el diehus quindecim manserat apud eum,
nunc se dicit ideo perrexisse, ut conferret cum apo-
stolis Evangeliurn assumpto Barnaba circumciso, ei
Tito cx gentibus habente prxputium, ut sub ore duo-
rum vel trium tcstium staret omne verbum (Dcut.
xvn),
Ascendi autem secundum revelationem. Ne moverct
eos, quaie vel ttinc ascenderit, quo tandiu non as-
cenderat : quapropter si ex revelatione ascendit,
tunc prodcral ut ascenderel : qi>oiii;iin multo tem-
pore fama cjus crcbrescebat apud omnes Judxos,
lacie autem non videbalur. Perambulabal cnim fun-
dare el roborarc Ecclesias solita constantia inter
gcnles. A Judxis autem causa legis mala illi fiebat
r. opinio, quasi discordarct a prxdicatione cxterorum
apostolorum : ct hic fiebat niultis scrupiiltis, ita ut
et genles possent perlurbari, nc in aliud ducerenlur
ab co, quam tradebanl aposloli, qui cum Domino
fueranl. Nani ipsa occasione subversi sunt Galalae a
Jud.eis dicentibus quia aliud traderet Paulus quam
Pctrus. Hinc factum esl ut , admonitus revclatione
Doinini , ascendcret Hierosolymam cum lestibus
prxdicalionis sux, id cst, Barnaba ct Tito, uno ex
Judxo, el altero ex gentili : ut si quod de eo habe-
rent scandalum, borura tcslimonio i^lleretur, ape-
riens illis scnstim prxdicalionis sux, cum apostolis
vero seerelo contulit , ut scirent nnn illum discor-
dare a regula Evangelica, hoc esl, ne putarenl in
vacuum cturete, aut cucurrisse, sicut xstimanant
€55 CLALDll TAIMNE.NSIS EPISCOPI 856
aliquanti cx Judxis crcdentibus. Nec enim aliquid A gelicse libertalil et legis ubolltai vctustaiem contule-
ril, propter miillitudinem creJcntium Jud;eortim, qul
»b eis disccre poleral, qui a Deo fuerul instmcius
sed propter concordiam et paccm Dei notum factum
e«t, ut lollcretur scrupulus aut suspirio fratribus,
aul coapostolis; el ut geiitiltus proJessct cognoscen-
tibus, quia cor.cordabat Evangelium ejus cum apo-
stolis.
El contuli cum eis Evangelium, quod prxdico in
gentibus. Aliud «sl auiem conferre, aliud discere.
Inter confcrenles aequalitas est : inter docentcm et
discentcm minor esl ille qtii discil. In principio fidei
in trausilu apostolos vidit. Post annos, ut ipse ait,
decem et scptem plene cum eis loquilur et se hu-
■uiliat, et ne fortc in vacuum currorct, aut cucurris-
sel, inquirit duplicem ob oausaro, quo ct liumilitas
necdum poterant Cbrlslum tid implcllonem et fmem
legis audire, qui el alscnte Paulo llierosolymx Ja-
clavcrant, frustra eura currere, aut cucurrisse, qul
putaret legem vetcrem non scquendain. Nou quo
Paulus tirauerit, nc pcr decem et septem anhrts
falsura in gentibus Evangelium prxdlcasset ; sed
ul ostendercl prxeensoribus suis, non se in va-
cuum currerc, uut euenrrlsse, sicut putavcrant igno
rantes.
Sed neqve Titus, qui mecum eral , cum esset ex
genlibus ; compulsus est circumcidi : propter subiMro-
ductos autcm fratres (altot, qui tnbinlroicrunl etplo-
rare libertatem noslratn , quam habemus in Chrislu
ostenderelur Pauli, qui doctor in loto orbe gentium B /Mtt( ut not j„ senitutem redigerent : quibus ad Ito-
ad prxcessores aposlolos cucurrisset, el Galatx di
scerent, non reprobasse Evangelium ejus eos quo-
que qui in Judxa Ecdesiis prxsidebant. Siroul au-
tem et illud docet, quod pro Christi fide el Evangclii
libertale ad eos ipsos qui de eo plura falso cogno-
verant, quod legem infringcret, Moysen desirueret,
circumcisionem penitus aufcrrct, ausus sil ducere
Titum, bominem incircumcisum; et inler lanlam
mullitudinem Judseorum, el inimicos suos, qui quasi
ob zelum legis sanguinem ejus haurire cupiebant,
ucc ipse tamen, npc Titus aliquo siut terrore su-
perati nccessilali cedere. Qux po: uit habere voniam,
vel pro loco, vcl pro auctoritate majorum , vel pro
numero Ecclesiarum qux ex Judxis in Cbristo cre-
debant; vel pro tempore, uc tanlara simul invidiam
sustinercnt. Tolum autem quod ait, illud est, ut do-
ceat se nunquam de persecutore apud eos ipsos quos
prius persecultts fucrat poluisse exislere gloriosum,
nisi prxdicatio cjns eorum quoqne qui antc eum
male noverant, essel jtidicio comprobata, el ad pro-
posilum occulte redit, tam breve lempus se in Ju-
dxa fccisse confirmans, ut etiam vultu credentibus
esset ign6tus, ex quo ostcndit non Pelrum, non Ja-
cobum , non Joaniicm so habuisse doclorcs, sed
Cbristum, qui sibi Evangelium revetussct. Simul
autem notandum quod supra dicil, Ecclesiam expu-
gnasse, hic Gdem; hoinines, hic rem ; ut nec oppor-
tanius inferrelur, Ibi evangelizal fiJem, quam ali-
quando cxpugnabat. De Ecc!csia enim similiter so-
nare non poterat.
Seorsum aulcm his qui videbantur, ne forte in va-
cuum currerem aut eucurrissem. Quod seorsum ex-
posuil Evangclitim eis qui eminebant in Ecclcsia,
cum jam illud exposnisset coram omuibus, non iJco
faclum esl, quod ahqua fulsa dixcrat, ut seorsum
polioribus vera diceret, scd aliqua tacucral , qux
adhuc parvuli portarc non polcrant : quatibus se aJ
Coriulhios rac dieil dedisse, non escam (/ Cor. 111).
Falsum euim dicere nihil licet. Potest auteui hoc,
ifjod ail : Contuli cum eis Evangelium, quod prartico
in geulibus, seorsum aulem his qui videban!ur, ne
forte in vaettum currerem nut cucuirissem, ct sie in-
ictugi : quod abscor>d'tc cum iposrolis gcmiutu cvau-
rnin cessimus subjectioni, ii! tterita* Evangelii per-
maneat apud vos. Si Titus, cum essct cx gentibus,
nullo potuit terrore compelli, ut circumcidcretui
Hierosolymis, Judseorum metropoli civilate, in qua
tanla Paulus blasphemix in Moysen flagrabat iuvldia,
ut poslea pene a Judxis interfectus sit , quando a
tribuno liberatus, et Homam vinetus ad Cxsarem
mittilur. Quid est, ut vos circumcldamlni, cum Titus
ab apostolis, qui videbautur aliquid esse, non est
Compulsus circumcidi , scd susceplus est incircum-
cisus ! hoc in toto sermonis sui contcxlu agit, ut do-
ceat se Hebrxum ex Hebrxis, omnia quondam legis
opera servantem , Circumcisura octava die, secun-
_ dum legem Pharisxum : Nihilominus tamen eb Chri-
sti graliam universa contemnere. Nam cum issel
Uierosolymam, et falsi fratres, qui ex circumrisione
crediderant, eum vellcnl impellcro ut clrcumcideret
Titum : nec Titum , nec se cessisse vlolentise, quo-
minus custodirent Evangelii veritalem. Quod si dicit
se necessitate suporatum, ut clrcumclderet Tilum,
quomodo Calatas rcvocat a circumcisione, a qua
nec Titum, qui secttm fueral ex genlibus Hieroso-
lymis potuit excusaie? Itaquc aut juxta Grxcos co-
dices est legendum, Quibus neque ad horam cessimus
subjectioni, ul consequentcr possil inlelligi, u< te-
ritas Evangelii permuneat apud vos. Aut si Latini
exemplaris alicui fieri placet, s^cundum superiorem
senstim acciperc dclemus, ut ad horam cessio non
circumcidendi Tiium, sed eundi Hierosolymam
" fuerit. Qttod scilicet idcirco subjcctioni cesserint
Paulus cl Bartia!>as eundi Hierosolymara, seditione
ob Iegem Auliochix cor.citala, ut per epistolam apo-
stolorum sua scntenlia firmaretur, et mancrel apud
Gatatas Evangclii verilas, qux non esset in Htlera,
scd in Spiritu ; nou in carnali sonsu, sed in iniclli-
gcutia spirilali : nec in manifcslo Judaismo, sed in
occutto. Quidam po6t quatuordccim annos eum Hie-
rosolymam ascendisse, tunc dicunt, quando in Ac-
tibus aposlolorum de qiixsiionihus observandae vei
prxtermillendae legis iiitcrcedcntes, Antiochix orta
disseiisio cst, et placuit ire Hierosolymam, ct sen-
tentiam niajorum prxstolari : qtiacdo ipsc quoque
P-ju1:is ct Baruabas missi sunt : et hoc esse quod
857
ENARR. I.N EPIST. D. PAULl AD GALAT.
8',8
in codicibus tegatur Latiois, quibus ad horam cessi- A quoj perfeclioui ejus aJJeicnt. seJ potins vidercnt
mus subjectioni , u( veritas Evangelii perseverarct
apud vos. Quod scilicel proplerea Paulus et Barna-
bas, de re inunifesta, qnasi duhia, sc mitti passi
sunl Hierosolymam , ut majorum quoque judicio
Evangelii gratia confirmata crcdentibus probaretur,
et nulli resideret ullra dubitalio circumcisionis
oniissx, cum apostotorum csset litteris imperalum,
jugum legis ab iis qui in Christum ex geiitihiis cre-
dideraul auferendum. Sciendum vero quod, autem,
conjunctio, qnae in prasenli loco ponitur, propter
tubintroductos autem fa'sos (ratres superfiua sit; etsi
legatur, non habcat quoJ ei respondcat, illamque
concludat. Sed hunc esse ordinem lectionis et sen-
sus : Sed nequc Tilus, qui mecum crat , cum essct
ex gentibus, compulsus est circumcidi , slatimquc B
subjungat quaj causa fueril ut ad circumcisioncm
impcllcretur invitus : propter subintroductos autem
falsot fratres, qui subintroierunt explorare libertalem
nottram, quam habemus in Chrislo Jesu, ul nos in
serrilutem redigerent. Id est, illi qui siibinlroicrunt
esplorare libertaiem nostram, vehemcuter observa-
bant et cupiebant circumcidi Titum, ut jam clrcuin-
cisioncm, etiam ipsius Pauli atleslalioue ct coiisen-
sione, tanquam saluti necessariain, prxdicarcnt : et
sic eos in servitutem redigerent, id est, sub onera
legis servilia revocarcnt : quibus se ncc ad horam,
Id est, ncc ad tempus cessisse dicil subject oni, ut
voritas Evangelii permaneret apud gentes, qui cum
niinis, terrore, raultituJine vellent nos a lihertatc
cumdem Doniiuum Jesum Chiistum, qui sine perso-
narum accepiione salvos facil, hoc dedisse Paulo,
ut minislraret gentibus, quod eliam Petro dederat,
ul minislraret JuJocis. Non ergo invenii sunl in ali-
quo disscntire ah iilo, ul cum ille se perfectuni Evan-
gelium, acccpisse diccret, illi negareul , el aliquij
vellenl, tanquam iiuperfccio, addere : sed c contra-
rio pro reprehensoribus iinperfeclionis approbalores
pcrfeclionis fuerunt : et dederunl dcxlras socicta-
tls, id est, consenscrunt in socictatem , cl paruc-
rtint voluiitali Domini , consenticntcs, ut Paulus el
Rarnabas irent ad gentcs : ipsi autcin in circmnci-
sione, quae pr.rputio, id est genlibus conlraria vi-
delur.
Hihi autem qui videbantur, nihil Conlulerunl. Nihil
sedicit ab aposlolis asscciilnm, scd a Deo : quia qni
imperilis sensurn trihuit disciplinae Cbrislianse, ipse
cluiihi, inquit cum essem legis peritus digiialus esl
impartire seusum ratioms hujusmodi. Quomodo
ergo fieri polerat, ut hic ab his disoerel. qucm pe-
rilum inveuiens peritiorem fecit gralia Cbrisli ? Ipse
superius cum illis contulit, cl multa ad cos relulit,
<;M.r in gentihus perpclrarat. llli nihil contulerunt
ei, scd tantummoJo, qna; ah eo dicta sunt, compro-
banlcs , dextras dedeie coDSortii, el uiium suuin
Pauliqitc Evangelitim Grinaverunt.
Sed contra, cum vidissent, quod cieditum est nii.ii
Evangelium praputii , sicut et Petro ciratmrisioitis.
Totum autcm, quod Jicil, hoc esl, iinum atque idcin
Christi in legis traduccre servituiem, nec ad Un.pus C mihi Evangelium pncpulii et Petro circumcisionis
crediJit. Me inisil ad genlcs, i lum posnit in Judaea.
Nce gcntes poterant adulta jani ielate non pro fuluro
circumcisionis dolore cruciari, et abstincre se abes-
cis, quibus semper assuevcranl, el quas Deus ciea-
verat ad utendum. Nec hi, qni ex Judajis credidc-
raiil, et circumcisi erant , el ex cousuetudine, quasi
secunda natura, putabaot se cxteris gentibns plus
habere, facile contemnere poterant ea, in quibus
gloriabantur. ProviJenlia utique Dei alius apostolo-
rum circumi isis Jatus est, qui logis umbris videre-
lur acquicscere, alius in prxputio constitutus, qui
Erangelii gratiam non putaiet esse seivitium, sed
liberaiu fidein, ne suh aliqua occasione irapedimen-
luin fidei nasrerelur, et propter circuiiicisioiiein sive
pra?piitiiiin, noii crcdereiur inChristo.
Qui cnimoperalusesl Pelro in A"postolatum circum-
cisionis, operalus esl et mihi inler genles. IJ esl, nnn
illi sum inferior, quia ab uno sumus ambo in iinuni
raiiiisleiium ordinati. Ex quo pcrspkiniiis proplcr-
ea dexlras ilatas Paulo el Barnabae a Petro, Jacoho,
et Joaiine, ne in obseivationevaria diversum ChrisLi
Evangelinin piitaretur : sed et Circumcisorum , el
babeiitiuni pr.cputiiiiii esset una communio, nc geu-
tes legis oncre et dillicullale detcrritje a Chrisli lide,
et crediililalc disccdcrent. Occullo orilur hic qua:-
stio. QuiJ igitur? Pelrus si invcnis-cl cx gentibus,
non eos adducbat arf li;!om ? Aut 1'aulus, si px ctr-
ciimcisione ali ,1105 rcpcrissct, non ees ail Chrisli
quidem eis cesslmus ul circumciJcremus Tiluni
maxime cum et aliqua ob Ecclesiaslicani pacem po-
tueril nos necessitas excusarc : Et hoc lotiiin feci-
mus ul vobis nulla ficrcl ncc-isio ab Evangelii gratia
recedeudi. Si Igitnr Hicrosolymis inler tantos J::-
d«os, iiiiiuii! ntihiis hinc iude falsis fratribus, cl
his qui majores erant, aliqua ex parie cohibcnti-
bus, niilla poluimus vi ac ralbnc cumpelli ut ob-
servarerous circumcisionem , quam sciebaiims esse
finitam , vos ex gentibus, vos iu Galatia , vos,
quibus vis nulla inferii potcst, ultro a gratia rcce-
denles ad legis jaro abolilx transcendelis vetu-
Btatem.
• Ab his autem, qui videbanlur esse aliquid , quates
aliquando fuerint, nihil mea interest. Deus personam
hominis non accipit. Licet, iuquil, Pctruni et Joan-
initi Dominus secum apostolos bubuerit, et transfi-
guralufn eum in monle viJerint, et super ipsos Ec-
tli-sLr- sit posilum fiinJamentum, niliil mea inlcrest,
quia non advcrsum eos loquor qui eo tcmpore Do-
miiiuro sequeLaniur, sed adversus eos qui nunc lc-
gem propoautit graii». Nec detraho pnecessoribus,
nec in aliqua parte accttso majores : seJ hoc dieo,
quia Deus personum hominis non accipit, id csl, sine
pcrsonarum acceplione ad salutein vocavit, non re-
pulaiis iltit deticta eorum. Et itleo absentibus illis, qni
priorcs facti erant aposloli, Paulus a Domino p-r-
feviu&cst, nt quan !o c.im eis contulit, niiij esset
Sf.O
CLAUDII TAURJNENSIS KIMSCOl'1
800
baptismum provocabal ' Qux ila solvitur : Ut dica- A cum eis eral, dcxtrat, non dedcrunt. Necdum quippe
nras, principale singtitis in Judxos el gentes fuisse
niandalum , ut <|ui defendebant legcro, haberent
quem srquereniur : qui leyLs graliam prxferebant,
non dcesset eis doctor el prxvras. Iu conimunc vero
lioc eos habuisse propositi, ut Christo cx cunctis
gentihiis Ecclesiam congregarent. Legimus enim et
a sancto PctrogentHembaptizatum fuisse Cornelimn,
el a Paulo in synagogis J udxorum Christum sxpis-
sinie pncdicalHRl , scd taiucii plcna aueloritas Pctro
in Jmlaisiiii prxdicalione data dignoscilur, et Pauli
perfccta anelorilas in prxdicalione geniium inveni-
lur. Uinle ct inagislrum se genlium vocat iu fide et
verilatc. Uuusquisque enim pro viribus suis e. dis-
pensationem sorlitus esl. Difficilius enim fuit ,
:nl eaui meiisuram pervenerat , ul possent ei
Christi inercinionia ex aiqtio cum majoribus creili,
el euitidera lenercl negotiatioi.is locum , quem Bar-
nabas tmcbat, et P.iulus. [dcirco iyilur hxc, qux
inlerse et aposlolos facta suul, manifeslal, ut sciant
Galafx, qtiia quod ab eo acccperant , Ikic veruni
est, et probatum.
Vt nos in yentibus, ipsi uutem 111 circumcimonem,
tantum , ut puuperum essemus meinores, quod etinm
sollicitus fni hoc tpsum facere. Saneti pauperes, qtto-
ruiii pnccipue ah apostolis Paulo et Barnabx rur.i
mandalur, ii sunt, qui ex Judxis crcdentes pretia
possessionum suarum ad pcdes apostolorum defere-
banl egentibus largienda : vel qui a contribulibus,
cos qui longe a Deo erant, ad fidem altrahere et B cognatis, el parenlibus suis quasi desertores lcgis,
suadcre , quani provimos. Pelrum solum nominal,
et sihi comparat : quia priraatum ipse accepit ad
fiindandaro Ecclesiam : se quoque pari modo ele-
cutm, ui priiuatuio habeal in Aindamiis gcntiuro
Ecclesiis.
lil cum cognovissent ijralium qiuv duta mihi , Pe-
irus, et Jacobus, et loanucs, qui videbanlur coluniita:
esse, dexlrus dedccntil milii, et Barnabw societutis,
ul nos i« gentes. ipst autem in circumcisionem.
Ab aposlolis , qui clariores inter caeleros erant,
quosetfirmitatiscausacoluronas appellal.quiqueo.im
Domiiiosempcr iu scerelis fuerant, gloriam ejus di-
gni in monte respicere : abbisitaquc probatum dicit
donum, qnod ar eepit a Deo, ut dignus esset hahcre
et in crucifixum bominem credenles , dcteslationi
el piaculo ducebantur. ln horura ministcrio sanclus
apostolus Paulus quaiiio lahore sudaverit ; epislohe
ejus testes sunt, seribentes ad Corinthios, ad Tbes-
salonicenses , et ad omnes genliuro Ecclesias , ut
pncpararenl inunus hoc per se, vel per alios qui eis
placuissent, Hierosolywam defercnduin. Unde nunc
confidenter dicit, quod cthm sollicitus fui facere
hoe ipsuin. Communis cura erat omniUis aposlolis
de pauperibus sanctis, qui crant in Judxa, qni rcruin
suarum venditarum preiia ad pedes ap istolorum po-
suerant. Si crgo ad gcnles Paulus et Barnahas ndssi
sunt , ut Ecclesix gentium, qu.e hoc uon feccranl,
ministrarent , pariicip ni4.es in oralionibus ipsornin,
primatum iu prxdtcatione gcnlium, sicul et hahebat *-' qui hoefeceraut, sieuladRomanosdicil: Kunc untem
Petrus in prxdicatione circumcisionis. Et siciit dat
Pclrosociosviros egregios, inter aposlolos, ita ct sibi
jungil Barnabam , qui diviun judicio ei adjunetus
est : gratiam tainen sibi soli prinius vindicat con-
ccssam a Deo, sicnt et soli Pctro concessa cst inter
aposlolos, ita ut aposloli circumeisionis dextras por-
rigcrent apostolis gciiliuro , ad concordiam socie-
latis denionsliandam : ut uirique scientes perfec-
lionis spiritum in dispensationcm Evangclii se a
Dnmino consecutos, in imllo se invicem egcre oslen-
(lerent. Columnx igitursunt Ecclesix apostoli (if«f.'/i.
xxvn), et maxiinc Pelrus, et Jacobus, et Joannes. E
qiiibus diio eum Domino ascenderc merenturin nion-
leiu, quormii uuiis in Apocafypsi Salvalorem intro-
pergam Jerusalem ministrare sunctis. Placuit enim
Macedonim et Acliuice communionem uliquum facere
itt puupcres sunctos, qui sunt in Jerusutem. Placuit
euiin illis, et debilores eorum stinl. Si ciiim in spiri-
talibtis eorum communicavernnt gentes, debeul el car-
nalibus minislrare ets (Hom. xx).
Cum uutem venisset Petrus Awioeliiam, in faciem
ei rcsiiti, qma reprcliemibilis erat. Prius eniin, quunt
veninnl quidum abJacobo, cum uentibus cdcbat . C.iim
autein venissent, subtruhebat et seijvetjabat se timens
cos, qui es circumcisionc cranl , cl simutalioni ejus
consenserunt cateris Judai, ita nl Barnabas dttccre-
lur ab eis in illiiin simiiiiilionein. lVlrus aiilcm curo
venisset Antiochiaui , ohjurgalus est a Paulo, non
iu tcmplo l)ci mei lApoc. un, docens onines creden-
le», qui adversariiim vicerint posse coiumnas Eccle-
six lieri. Ad Tiiiiollicum vero Paulus scribens ait :
llt scias, ijiiomodo oporlcal le in domo Dci conver-
sari, quic est Ecclesia Dei vtvi, cotutntiu aulem el fir-
mameiilum verilalis (I Tim. iii). Ilis et c.cleris in-
slruinitir, lain apostolos omnesquc credeules, quam
ipsaui qiioi|iie Ecclesiam columnam in Scripluris ap-
|>c!lari , et nihil inlercsse dc corpore quid dicalur
an membris, cum et coipns divi latur in niciul.ra,
ct mcmbra sinl corpoiis. Dedcrunt ilaqnc Pclius,
Jacobus el Joanncs, qui vidchanlur eoluinna: csse,
doitras Pattlo cl Barnubx socictalis. Scd Tilo, qui
lus atque DUtrilUS er.it, quaiiqiiam apu.i genles i ani
non servarel, sed objurgatus est, qnia gcnlibus eam
volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab
Jacobo, id csl, a Judxa. Nam Ecclesix Oieros lymi-
lan.e Jacobus prxfuit. Timens ergo eos, qui adimc
piitabant iu illis observalionibus saliitein essc cou-
stitutain . segrcgabal sc a gcntibus , et siinulationi
cjus consenserunl cxleri Jii(fa:i anpoiienda gcnlibus
illa onera servilulis. Unde el Patilus haceadero arie,
qna ille se sinmlabat , ci resiiiit in facicro : ctlo-
qiutur coiam omuibiis, non lani ui Pclrum arguat,
qtiaiu ut ii, qiioruin causa Pctrus sc simuLiverai .
corrigautur. Quod iu ipsius objurgationc vcrbi satis
rjuxii loqiicnlcm : Qui viceri!, faciam cunt cotumnam D quia servabat consuetudinem Judxorum, in qua na-
si>i
ENARR. IN EPIST. D. PAULI Al> GALAT.
S6.
appaiet. Non enim ait, Si t» cmii Jnd.cus sis, genti- \ Dc hae quippc re satis esl ejus nola senlentio ,
liler. et non Judaice vivis, quoiuodo gentes cogis ju-
daizare?Indisso'ubili argmnenlo eonstringitPelrum,
imo per Pelrmn eos qui pugnabnnl inter se. Si,
inqnit, o 1'olre , lu lialura Judams , circnmcisus a
parva a:tate , ct univcrsa legis praecepla custodiens,
iitine .ob graiiam Chrisli seis ea niliil per se liabere
uiiliiatis, sodexemplaria esseet imagines iuturoruin,
et ciiin hisqui e\ genlibus sunt cibuni capis, nequa-
quamiil ante superstiliose, sedliberect indilfcren-
ter victilans , quomodo eos qui ex genlibus eredide-
riint, nunc recedens ab eis, et quasi a coiilaminalis
le separans et secernens , conipclli.s judai/.aie? Hoc
totum idcirco ait, non lam ut Petiiuti argual, sieut
jam dixi, quam ul ii, quoruin causa Pelrus se sinui-
qua fuerat eoustitutum , ncc Judacos, qui tunc in
Christum crede'iar.t , prohibendcs csse a paiernis
iradilionibus, nec ad eas genliles , euin Chrisliani
fierent, esse cogcndos : ut illa sacramenla, quaedivi-
niius prcecepla esseconslaret, nontanquain sacrilega
fugerentur :nec tamen putarentursic necessariajam
Novo Tcslamenlo revelato, tanquam sine his.qiiicun-
que conveilercnlur ad Deuin, salvi esse non possent.
Erant antem qui boc puialiani, atque pradicabant,
quamvisjamreceptoChrisli Evangelio,eteis simulale
consenserant Pelrus et Barnabas. Ideoque cogeliaui
gentes judaizarc. II erat eniii) cogere, sicea neees-
saria pncdicare, lanquam et reccpto Evangelio nulla
sinc illis salus esscl iu Clnisio. Hoc. error qiioruni-
laveral, corriganiur. Sieuini iininundi sunt, aquibns B dain putabat, hoc limor Petri simul.tbal, hoc liber-
recedis, idoirco recedis, quia non babenl eircumcisio-
nem : compellis eos ergo circmncidi, etJuikeos lieri,
cuni tu ipse natus Judoeus, gentiliter vixeris. Et la-
lenler ostendit causam quare adversum emn dispti-
taverit : qnia scilicct gentes simiilalinnc sua judai-
zare compelleret, diun eura cupimit asmulari. Quod
autcin hoe ei eoiam omnibus dixit, nccessitas coe-
git, ut omn.es illius ohjurgalione sanaienlur. Non
enim ulile eiat errorem, qui palam noeerel, in se-
creto emendarc ; huc accedit , quod infirmilas et
charilas Pctri , eui ter a Domino diclmn est , Amas
me? Pascc ores meas , objurgalionem talem poste-
rioris pastoris pro salule gregis liltentissime susli-
nel. Sed dieet aliquis : Quare Paulus in faeie resli-
tas Pauli redarguebat. Galatarum infirmitas compu-
lit eum narrarc , quod nee ipsi Petro pepercil veri-
tatcm Evangelii non lilieie defenJenti, sicut ad pro-
fectiim Corinthiorum manifestavit visioucm, quau.
annis quatuordccim occtiltaveral : hoc aiitein totmn
agit, ul osteiulat, se nunquam circunicisionis fuisse
fautorem, sicut de illopse.nloaposlolijactabanl. Smit
vero nonnulli, qui non Petrum apostolorum princi-
pem, seil qiieuidam aliuui eo nomine , qui a Paulo
est reprehensus , accipiunt : qni si Pauli apostoli
studiosiiis verba legisscnt , isia non dicerent. Dictu-
ms etenim Paulus, cum venisset Petrus Anliochiaiii.
in faciem ei restiti : ut de quo Petro loqueretur,
oslenderet , in ipso suse narrationis inilio pramisii
lerit Pelro , et eum reprebensibile.m indieavit, cum C diccns : Creditum est mibi Evangelium prreputii.
et ipse factus sit Judxis JuJams? Compaticndo
enim id fecii, non menliendo. Fil cnim quisque lan-
quam cui vuli subvenire, quando lanta misericordia
Sticcurrit alleii, quanla suliveniri sibi vcllet, si es-
set ipse in eadem miseria conslilutus. Ilaque fit lan-
quaiu ille, 1101) quia falliteum , sedquiase cogitatsicut
illum. 1'ndo illttl est Apostoli : Vrulres , si pnroccu-
palus (ueril homo in uliquo delicto , vos qui spiritates
estis , instruite hujusmodi in spiritu mansuetudiuit,
cunsid.riins leipsnm, ne el lu tenteris. Nant si propterea.
qvia dixit, factiis sum JudaMs tanquam Judaeus , et
iis, qui sub lege ciant , tanqtiam sub lege essem,
i eo pulandus inendaciter suseepisse legis vetcris
sauaineol', qtiando caput tolouJil ill Chencris , el
sicnt Petro eircumcisionis. Qtii euim operalus esl
Pelio in apostolattnn cireumcisionis , operatus est
et niilii inter gentes. Patet crgo de quo Pelro Pau-
his loquitur, qucin et apostolum noininat, et prae-
fuisse Evangelio circumcisionis narral. Et fuerunt
qiiidam, qui sccun lam Peli i Epislolam, in qua Epi-
s'.ol.c Pauli laudataj sunl ., ejus dicerenl non fuisse.
Scd si ejusdera Episiola: verba pensare voluissent,
longe aliter scntire polerant. In ea quippe scriptum
csl : Voce delnpsi ad eum liujuscemodi a magmp.cn
q'oria : Hic est [iHusmeitsdilectits, inquomihi cottt-
placni. Alque suhjungit : Et kanc vocem nos au-
dhimus, cum essemus cum ipso iu monte sancto
(UPelr.i).
laclo calvitio obl tionein obtulit in Jeiusalem , et D fjCgant itaqne Evangeliiim, el proniius agnosceni,
'I iinolbeuin circtimcidit , et nudipcdalia excrcuil,
qua; uliqtic nianifestissiine dc ca-ieino.-.iis Judxorum
s.inl : debu.l el genliiiai iilolohlriain codem mo :o
menliendo siiscipere, qui dixil , eiiam liis qui sine
legc crant, laiiquam sine lcge se facuim , ul cos
lucrifaceret, quod ulique non fecit. Non enim ali-
cubi sacrificavit idolis, aut adoiavit illa ligincnta,
annon potius libcrc , lanquam niartyr Clnisti , dc-
teslanda cl vilau.ia monslravit? 1.1 aJlcm, quod ipse
Paulus apostolus fccit, ui quasdam ohservalioncs
kgitimas Jmlaiea coiisuclu.line relineiido. el agendo,
nt sc , i:on se inimicum legi prophctisque nionstra-
lei, iibsit i:t mcndaeit1 eum fccisse crcdanms.
quia ciim vos ista de coelo venit, Peirus apostolus in
inonle cuni Domino stetit. Ipsc ergo banc Epistolam
scripsit : qui liaoc vocem in monte cuni Domino au-
divit : Nos nalura Judwi, et non ex ije.ntibus pecc.i-
torcs. Piccaioiuin atiiem nomen genlilius imposuc-
riuii J i. a:i, jam vetusta qua lam supetbia, lanquam
ipsi justi essenl, videndo slipulam in oculo alieno,
et non trabem in suo. Secunduin eoriun morein lo-
ccliis .\postolus ait : iVes natura Juchii , cl uon ex
geniibus peccatorcs ; itl csl , quos appellaut pce-
c.uorcs , cmn sinl ci ipsi pecealorcs : >os ergo, iri-
quil, natiiia Judai, cmn geuiiles csscmus, nou quia
ipsi pcrcatorcs appclUmt , laincu ct nos peccatutcs,
803 (XALDH TAUMNENSIS EPISCOM 8il
i'i Chrislo Jesu creli limiis, tii jnsliAcemurpcrfidem A lex, qnx per Moysen data est, qux lanluin pecc.ita
Chrisli. Nou autem quxreienl juslilicari, nisi esseut ostendit, non abstulit.
peecalores.
Scientes autcm, quod nonjuslificatur homo ex ope-
ribus legis, nisi per fidem Jesu Cltrisli , et nos in
Christo Jesu credidimus, ut justificemur ex fide Chri-
tti, et non ex operibus legit. Crcdimus in Cbrislum,
ui qnod lex nobisnon dederat, fides Iribuerel, quani
babcmus in Christo. Quod si recedcntcs a lege in
qua salvari non potuimus , transcendiiniis ad filein,
in qua non carnis quxritur circiimeisio, sed conlis
pura devolio, ct nunc a gcnlibus rccedendo boc agi-
mus, ul quicuuqne non est eircumcisus , immundus
sil. Ergo fides in Cbristuin, in qua nos putamus an-
te salvari , peccati csl ministra quaui juslitix, quae
Si ettim ouw deslruxi, lio?c ilerum ccdifico, pra'ta-
ricatorem me constituo. Quid ergo? Qitia lidem Chri-
sti oppugnabas antea, quam nunc acdificas, pravari-
calorcui le cnusliluis? Sed illam non destruxi, quia
dcstrui non polest. Hanc auiem superbiam verc de-
slruxerat, constanterque destruebat, qtiia dcstrui
polerat. El iileo non iile pracvaricalor est, qui rem
veram conarelur destruere, ct posleaquam veram
esse, ac deslrui non posse cognosccret, lenuit eam,
ut in ea asdiflcetur. Scl ille prcevaricator csl, qui
cuui deslruxerit rem f.ilsam , quia dcsirui potest,
eam rursus idificat.
Ego enim per legem legi morltitts snm, ttl Deo vi-
aufert circumeisioncm, quam qui non babucrit, im- ,{ vum- Mortuum aulem sc legi dicit, itt jara sub lege
uiiindus esl, sed absit , ut , quod se.mcl dcstruxi, et
novi mibi non profuisse , rursum vindicem. Semcl
a legc discedens, legi stim mnrtuus , ut in Cbrislo
viverem, Crucique cjus aflixtis, et in novum rcna-
tus hoininera , flde magis quam carne subsisterem,
et cum Christoegrcdcrer e mundo, quod semel ador-
siissnii), teneo, hon mibi gralis Cbristus est mor-
tuus, in qucm frustra credidi , si potui aLsque fide
ejus in veteri legc salvari.
Propter t/uod ex operibus lcgis non justifienbitur
omnis caro. Juslificabattir qiiondam ex legc non om-
nis caro, scd lantum ii homines , qui in Pala^stina
proviueia erant. Nunc autcm cx fide Jesu Christi
juslifieatur omnis caro , dum Ecclesiue ejus in lolo Q
orbe fundantur. 1'olest aulem el pcr opera legis non
inconvenienlcr circumcisio , sabbalum , dies fesii,
baptismata , fesla tcmporum , azyma panum, etcyc-
lera, qux in sacramenlo, non propter justitiam, sed
occupandi poptili gratia , et ad domandam duritiam
sunt data, intelligi.
Quod si quwrentes justificari in Chrislo, invenli su-
mus et ipsi peccatores. Non aulein quaircn-nt jnsli-
ficari, nisi essent peceatorcs. An forte, quia iu Chri-
slo volueruiii jiisiificari, peccaverunt? Quiasijam
justi erani, aliud quajrcndo utiquc peccaverunt. Sed
ita est, inquii, ergo Chrisius peccati minister est.
Quod uliquc non possanl dicere, quia et ipsi qui
nolebant nisi circuincisis geniibus tradere Evange-
lium, in Chrislum credider.tnl, et ideo quod dicil, D
absit, non soltis, sed cum ipsis dicit. Desiruxii au-
lem superbiain glorianlein dc operibns legis, qu;c
deslrui et deLeret et posset, ne gralia fidei videretur
non necessaria, si opera legis, etiam sine iila, jusli-
ficare credcrentur : el idco pi-jevaritalor cst, si rur-
sus illa sdificat, diccns, qnod opera legis eliam sine
gratia juslilicant, ul Cliristus peccali minisler inve-
niatur.
Piunqttid Christus peecali minisler etti Absit. Si
eliim gentes fide sola uon salvat, nec nos, qtiia ex
operibus legis nerao juslificabilur. Ergo adbue ct
nos peccalores sumus, ct Chiistus peceali minister
est , tanqiiam non valcns peceala donarc : sicul ct
non essel , sed lamen per legem, sivc quia Judxtts
erat, et tanquam pxdagogum legeni accepcrat.sicut
postea manifestat. Hoc atitem agilur pcr piedagoguui,
ut noh sit necessarius rwdagogus , sicut per ubera
nuirilur infans, ut jam uberibus non indigeat : el
pcr navem perveniitir ad patriain, ut jam navis opus
non sil. Sive per legem spiritaliler ititellcclam legi
mortuus est, ne stib ca earnaliler viveret, ut pcr
eamdem legcm spiritaliter intellectam morerctiir
carnalibus observationibns legis. Bene aulcm adjun-
git, «I Deo vivam. Deo qilippe vivit, qui sub Deo est,
legi aulcm, qui sub loge est. Sub lege autem vivit,
quantum qu'sqi!e peccator est, id est, in qiianlum a
vetcre hominc non est mutalus.
Christo cotipxus sum cruci. Quia dixerat, se per
legem Iegi morluum,quomodo mortuus fucrit, osten-
dit. Christo confixus sum cruci, id est, omuibus pec-
catis mortuus suni, propter qua; Ick data est, et idco
lcx mihi minime neccssaria est.
Viro autemjnm iian ego : vivit vero in me Christus.
Non vivil ille, qui qtioudam vivelal in lege, quia
persequebatur Ecclesiam. Vivit autem in eoCbristus,
sapientia, fortitudo, scrmo, pax, gaiidium, cxtcraique
virlulcs; quas qui non babet, non potcst diceic;
Vivit in me Cbristtis. Quis ergo au leal Christo le-
gem imponerc, qui vivit in Paula7 Non enimau-
dct quis dicere Christum non recle vivere, ut ci
coerccndo lex imponenda sit. Hoc aulein toiuiii
sub sua pcrsona adversum Pctruin de Petro dis-
pulal.
Quodr.ulem niinc vivoin carne, inpde,inqtiit, tho
fi!ii Dei. Aljud esl in carnc cssc, aliud in earne vivere.
Qui enim in c trne sunl, Deo ptucere non possitnt
(ftuni. viii).l!ndead lene vivenies dicHnr : Yos igi-
lur in came non est.s, sed in spiriiu. Quod vero sub-
didil, in fide vivo fitii Dei, ila intelligendiim est, ut
ctiani sie Cbrislus vivat in creJcnte, habitando in
inleriore homine pcr fidcm, ut poslea per specicm
implcat cum, cuni absorpitim fucril morialc a vita :
qiioiiiam futura vita proinissa est Clirislianis. Ideo-
que qui iiunc in bac vita auxilio Dci mimilus vi-
vil. m lide vilJB pro:iiiss;e vivit. Hic enim in iiua-
glisciH illins conlcmphtur, quasi pi»»nus habens
SP.S ENARR. IN EPIST. D.
Tilse fiilura; Ut atitcni oslcndcret, quod vivii in illo A
Cbrislus, ct qiiotl in carnc vivens, in fiJe vivit
Eilii Dci , non racrili sui esse, sed per gratiaiu
Dei , qusc Chrisli amorc nobis quscsita cst , ad-
didit :
Qui dilexil mc et trndidit seipsum pro mc. Pro qnn
iilique, nisi pro peccatore, ut euin jusliflcaret ?
Et dicit lioc qui Judxus natns, cl educalns erat, ct
abundantius remulatorexstiterat patcrnarttin suarum
tradilionum. Ergo etsi pro talibus se tradidit Chri-
slus cliani ipsi peccateres erant. Non ergo meritis
justilirc siuc dalum dicam, qui non opus eral dari
justis. Non enim veni vocare juslos, ait Dominus,
sed peccatores (Maith. i\). Ad hoc utique ne sinl
peccatores. Ad Homaiios Apostolus de Deo loqui-
lur, quod propiio Filio suo non pcpcrcil, sed pro R
nobis omnibui cum tr.ididerit (liom. viii). Non vero
ait, quo.l se ipse tradiderit Christus, seJ paler ua-
didit, ul salvaret perdituin niiindum : Cbristus se-
ipsum tradidit, ul Patris suamque faceret volunla-
tem. Judas aulem, et sacerdotes, ct seniores populi,
et Pilatus vitam morti nescii iradiderunt. Itaque
c.um ipse quoq;ic pro noslra salute tradi lcril, bca-
tus miilluinque fclix erit, qui vivcnte in se Chri-
slo, pvr singulas cogitationes et opcra potest dicere,
iu lida vivo Filii Dei, qni dilcxit me, ct tradidit
seipsnm pro me.
JVon abjicio graliam Dn. Ut dicam per lcgein csse
jitslitiam. lile autcin alijicit gratiam Dei, qui post
Evaiigcliuin vivit ii: legc, ct post baptismum sordida-
tur peccalis. C
Si enim per lcgem justitia, ergo Clnistus gratis
mortuus est. Id est, sine causa morluus csl, quando
per 'egem, id est, per opcra legis, quibus Judnei
cniilhlebanl, posscl esse justitia in homnihus. Gra-
lis autem morluum Christiim nec illi dicunt, quos
refellit, quoniam Clirislianos s? vol ■lianl habcri.
Non ergo rectc per illa legis opera Chrislianos ju-
Slificari suadcbanl. Idcirco cnim Chrislus inorluus
esl, nt ea pncslarct qu;c lcx non poleral : ac pcr
boc non gralis nioiitius esl. Mors eniin cjus ju-
stificalio peccaloriun esl. Ilucusquc cotitra Pe-
Irum : nunc ad Calatas revertitur , quihus recle
dicit.
IN CAPUT III :
0 iusensali Galalte, guis vos fascinavit nnn obedirc "
vcritnti? Dnplicilcr bic locus intelligi potesl : vel
ideo inscnsatos Galalas appcllalos, a majoribus ad
minora venienles, quod ineceperanl spiiiitt.et carnc
consummabanlur ; vel ob iii, quod unaqiiscqtie pro-
vincia suas habeat proprielatcs, vcl uiiaquxqiie
gens vel bonum, vel malum habcre asseratur, quod
alia non habct. Nos islas altitudines dcclinantes,
superiora sectabimur : atit slultitiac eos aigui di-
centcs, per quam spiritum legis, ct litteram diju-
dicaie non possint : aut vilio gentis corripi, quod
indociles sinl et vecordes, el a;l sapientiam lar.lio-
rcs. QuoJ autem sequitur, Qnis vos fascinavi! ? <!i-
cilur fascinus proprie inf.iiilibus nocerc, el aclali
PAILI AD GALAT. 806
parvuhc, et his qui necdom firmo vcsligio figant
graduin. Ilnde ct quidam dc gentilibus :
Neselo rjtiis leneros octiltts mibi lasin.il agnos.
IIoc utrumque verum sit, necne, novit Deus,
viderit lector : quia potest lieri, ut et dwmones
huic peccalo scrvianl, cl quosciiiique in Dei opcre
vel cnepisse, vel profecisse cognovcrinl, eos a bo»
nis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod
ex opinione vulgi sumplum pulamus cxemplum, ut
quomo !o tenera .Tlas nocere dicitar fascino : sic
ctiam GalatLC ia Cbrisli fide iiupcr nali ct nutriti
lacte, et non solido ciho, veluli quodam fascinati
sint toxico, et non stomacbo a fide nauseante, Spi-
ritus sancti cibttm evomuerint. Irascentis cnim cuin
miraculo verba stint : quia sic fuerunt dcpravati,
ut ncc se agnoscerent circumvenlos. Omnis enim
qui fascinatur, transit a bono ad malum : sicul et hi
dc libertatc ct sccuritale ad servitium et solliciludi-
nem transierunt.
Anlc quorum oculos Jcsus Clirislus proscriplus est,
el in vobis crucifixns. Nobis enim recte proscri-
ptus esl Christus de cujus palibulo et passionc, ala-
pis et flagellis oninis prophelaiuin proedicit chortis,
ut crucem ipsius non de Evangclio lanltim, in quo
crttcilixtis refertur, sed mullo anlequam descendere
digiiaielnr ad lerras, et hominem, qui est crtici-
fixtts, assumerst, noverimus. Ncc parva laus Gala-
taruiii est, qitod ila crediderint in crucifixum,
ut eis fiieril ante proscriptus , quod scilicel le-
clitantes prophetas, et omnia vctcris legis sacra-
menla noscentes, via et ordine veuerint ad cre-
dendum.
Hoc solum rolo a robis discere, cx operibus legit
spiriium accepislh, an ex audilu ftdei? Respondetur
uliquc, ex audilii fidci. Ab Apostolo enim pracdi-
cala cst eis fides : in qua pr.vdicatione uliquc ad-
venlnm, et pr.csentiam sancli Spiritus scnserant.
Sic.it illo lempore- in novitate inviiationis ad lidem
ctiam sensibilibus miraculis prxscnlia sancli Spi-
riius apparebat, sicut in Actibus Apostolorum lcgi-
tur. Hoc aulem faclum erat apud Galatas, ante-
quatn isti ad eos perverlendos et circumcidendos
venisscnt. Isle ergo sensas csl : Si in illis opcri-
bus legis cssel salus vestra, non vobis Spiriltis
sanctus, nisi circumcisis daretur. Dcindc inliiiil :
Sic stttlti eslis, ut eum spiriiu cceperitis, nitnc
carne constnnmamini ? Hoc cst, quod superius in
exordio dixerat : Nisi aliqui sint, qui conlurbant
vos, et voliiui convertere Evangelinm Christi. Conr
lurbalio eniin ordini coutraria est. Ordo est au-
tem a carnalihus ad spirilalia surgcre, non ab
spiritalibus ad carnalia caderc, sicut islis accide-
rat : Cum Jud.ci non aliler spirilum accipiant, nisi
pcr fidem ; vos e conliario putalis vobis spirilum
non suftieere, nisi et lcgi subdamini. El ha-c cst
Evangelii convcrsio retrorsnm, quoil, qnia bonum
non est , nou cst Evangelium cum hoc annun-
liatur.
Taua passi cslis sinc caust, si tnmcn sinc cuusa.
807 CLAUDH TAURINENSIS EPISCOPI «>»
Mulla jam pro ti.ie toleraverant, non timore tan- A qui cxsullavit, ut videret dieni Doitiiui, et viilit,
quam sub logo posili, scil magis in ipsis passioni-
lius cliaritate liraorem viceraut : Qnoniani charitas
Dci diffitsa erat in cordibui eorum per Sfriritum san-
-i*iihi (liam. v), qucm acceperant : Sinc causa crgo,
iuqnil, tantapassi estis, qui ex charitate, quaein
vobis tania suslinuit, adtimorem relabi vultis; si
lamen sinc causa tanla passi oslis. Hic si lamcn
noii dubilantis est, sed confirmantis. Vi cst illud •
Si tumen jusium est apud Dettm retribuere his, qui
rostribultinl, tribitlatiancm,et vobis, qui Iribuiamini,
requiem nobiscum (II Thess. r). Qtiod enim sine
causa facluin dicitur, siipeifliuim csl. Superfluum
anicm, ncc prodest, uec nocet. lloc Vero viden-
dum est, ne ail perniciem valeat. ISon enim Uoc
ct l.etatus est. Unde et ad infidcles Judxos dici-
tur : Si lilii esselis Abraham, opcra Abrahx fa-
cerctis.
Providetu autem scriptura, quia ex ftde jusiificat
qenles Deus, pranuntiavit Abraha?, Qnia benediren-
(ii)' in le omnes tjeutcs. Igitur qui ex fide si.nl, bc-
uedicentitr cum fideli Abraham.
Non quo ipsa Scriptura, alramcntum viilellret
cl membranx, quac inscnsibiles snnt, possint fu-
ttiia praenoscere, scd quo Spirilus sanclus, cl scn-
sus qui in litteris latet, muliis post sxculis venlura
prxdixcrint. Porro cxeiriplum, quod de Gcnesi suin-
pliim est, ila in proprio voluminc continetur. /'.'(
bcnedicentur in scmine luo omnes gentes tertat. Quod
est iiom surgere, quod est caderc : quamvis isli non- B Aposlolus super Clirislo inlerprctans ail : Non est
dutn cecidissent, sed jam inclinarentur, ut caderenl. scriptum in seminibus, quasiin niultis, scd quasi in
Nam utique adhuc in eis Spiritus sanclus operaba- uno, et semiai tuo, qui est Christus. Itaquc noiinun-
lur, sicut consequenter dicil :
Qui ergo Iribuit vobis spiritum, el operalur virtutes
in vobis, e.c operibus leqis, an ex audilu fidei? Tri-
buit, hoc esl, adminislrat, prxsentis tempori, cst
legendum, m ostendatur pcr singulas horas atquc
momenia semper dignis Spiritum sanctum mini-
strari. Kt quanto quis in Dei opere et ainorc pro-
feccril, tanto magis s;incii Spiritus in se babcre
virtutcs, quas audilus Qdei, et non legis opera
coiisiiimnaiii. Non quo legis opcra contemnenda
sint, ct absque cis simplex Qdes appetenda, sed
ipsa opera Qde Uliristi adorncnlur. Scita est enim
quani vel delraxeriint verba, vel addidcrunt. Ntilli
vero dubium, quod in Isaac, ct in Jacob, sive in
duodecim patriarcliis, ct cxteris qui de Abraliam
siirpe descendunt, non fuerint benedicluB univcrs;c
nationes : sed in Clwislo Jesu per omnes gentcs lau-
daliant Deum, et benedicitur novuin nomcn super
lcrras.
Quicunque cmm ex operibus legis sunl, sub muls-
dicto sunt, scriplum est en<m : Malediclus omnis
qui non pcrmanserit in omnibus qua? scripta sunt
iit libro legis httjus, ut facial ea.
Sub timore vult inteUigi, non in libcrtate, ut sci-
sapientis viri illa senlcntia, non Qdelcm vivere cx ^" licet corporali prxsenliquc vindicta vindicarelllr in
justitia, sed justum ex fide (Habac. n). Simul os-
tendimr Galatas, accepto post lideni sancto Spiritu,
dona ba' uissc virtitlum, id csl, •prophetiam, genera
lingnarum, morborum curationes, cl csetera, qi:;e
ad Corinthios in donisspiiitalibus enumeranlur : ct
lamen post lani.a, quia forsiian gratiam discernendo-
ruin spirituum non habeant, a falsis docloribus ir-
rctili sunt.
Sical Abrahatn credidit Deo, el rcputatum cst illi
ad juslitiiiin. Hoc enim maxime in eo vicloriosum
csl, quod aiileqnani circuiuci leretur, dcputata est
lides geiiiium ad jnslitiain. Et ob boc referlur rc-
ctissime, quod ei dictinn esl : Qnia benediceutur itt
te qmnesgentes (Gen. xxii). Imilatione utiqne fnlei
cjus, qua justificalus est eiiam ante sacramentum
circuincisionis, quod ad lidei signaculum accepit,
et antc servilulem legis, qua' multo posl data est
tc.nipore. Rectc talis rcputatur fides a.l justiliam,
qni legis opera supergressus, Deum non metu, scd
ditcctione promeruil.
Cogiwscilis ergo, quia qui ex fide sunt, bi stint
filii Abraham. Veruin est quia crcdentcs lilii siint
cns qui non pcrmanercnt in oiiiniblis qu:c scripla
sunt in lilno legis, ut facerent c.i. Huc quoqne
accederet, ut in ipsa corporum pcena etiam inale-
dieti ignominiani formidarcnt. Ille autein juslifica-
tur apud Deum, qui eum gralis colil non scilicct
cupiditate appetcndi aliquid ab ipso prxter ipsiim
aut liinore amittendi. Iuipsoenim solo Yera nostra
bealiludo atqne perfcclio est. Et qiioniam invisibilis
esl oculis carneis, fule colilur, quandiu in bac
came viviinus, sicut supra dixit : Quod autcm niiuc
vivo in carne, in fide vivo filii Dei, cl ipsa est
justitia, quo pcrtinel quod diclum est, quiajustus
e\ fide vivit. Hinc etenim ostcndere voluil, quod
( in legc nemo justificatur, quia scriptum esl, jiistum
cx fide vivcre. Qua iu re intelligendum est in legc,
quod nuric ait, in opcribus legis dictum esse : et
boe istis, qni in circumcisione carnis, el talihus
obscrvalionibns contincntur, in quibus qui vivil,
ila in Icge cst, ut sub lege vivat, sed legem, ut
diclum cst, pro ipsis operilius legis niinc posiiil ,
quod de poslcrioribus manifestatur. Ait enim : Lex
autem non esl ex fuic, scd qui feccril ea, vivel in
Abralix, Quia si Abrabam e\ fidc jiisiilicaius est illis. Non ail, qiti feccrit eam, vivei in ea, ulin-
primus, ipiotquot posl htinc credunt. filii ejus sunt,
sive ex Judxis, sive ex gcntibus. Plenitis dc boc
in epislola ad Romanos dispulab.il, qiiod li.lcs re-
putata sit Abrabac, et csetcris, quicunqiie bae mente
cre.li.leiiut, quia incirciimcisus crcdidit Abraham,
telligas lcgtin in lioc loco pro ipsis operihus posi-
lani, qui autein vivebanl iu liis opcribus, limcbant
nliqiie, ne si non ca fccissent, lapidationcm, vcl
cruccm, \el aliquid hujus modi paterentur. Ergo
qni feccril ea, inqnil, vivet in illis, id csl, habchit
m
ENARR. TS EPIST. D. P.ULI AD GALAT.
prxmium, ne in i:4a mortc puniatur. Non ergo apnd A pcccalum, ut nos liberarcmnr : nc reguante pecoato
Di-nm, cujns ex fide, si quis in hac vita vixerit,
cum Iiinc cxeesserit, tunc enm magis habcbil prse-
senlissimun. praemium. Non uiiquc ex fidc vivii,
quisquis pracsentia, quac videntur, vel eupit, vel
limet : quia fides Dei ad invisibilia perlinet, qurc
posi dabuntur. Nam est isia quaedam in operibus
legis juslitia, quando sine suo prarmio relicta non
est, ut qui fecerit, vival in eis. Unde ad Romanos
dicil : Si cnim Abraham ex oprribtis juslificatus csl,
kabet gloriam, sed apud Deum (Rom. iv). Aliud est
ergo non justifieari , aliud non juslificari apud
Deum. Qui omnino non justificalur, nec illa servat,
qu:e temporale babent praemiiim, nec illa quae
a-lcrnum. Qui autcm in operibus legis justificatur,
nns danmati remaneremus. Quid ergo miralur Fan-
sius, inaledictum esse pcccatum, maledielam esse
moriem, maledictam esse morlalilatem rarnis sine
peccalo Christi? Ex poecato tamen hominis eliam in
Chrislo faelum. Ex Adam quippe corpus assumpsit,
quia ex Adam descendit virgo Maiia, qnae peperit
Cliristiim. Dixcrat aulem Dcus in paradiso : Qna
die tetigcritis, morte moriemim (Gen. n). lloc esl
inaleilictuni, quod pependil in ligno. Ille neget Je-
suiu maledictum, qui negat et n.oriuum; qui au-
tem eonfitetur et mortuum, et negare non potest
morlem de peccato esse, et ob hoc eliam ipsum
peccatum vocavit : audiat Apostolum diccntem :
Ouoniam vctus noster liomo siuuil rum illo cruci-
non apud Deum juslilicalur, quia temporalem inde B fixns esl, el inielligat qiiem malediclum Moyses di-
exspeclat, visibilemque mercedern. Sed tamen esi
etiam ista, ut dixi, qusedam, ut sic dicani, lerrena
carnalisque justilia. Nam et ipse Apostolus eam
jusliliam vocat, cum alibi dicit : Sccundum justi-
liam, qum in lege est conversatus qui fuerim sine
querela (Phil. ui). Proptcrca Dominus noster Je-
sus Christus jam liberlatem daturus credentibus,
quasdam earum observatinnum non servavit ad lit-
teram. Endc ciiam euni sabbato csurientes diseipuli
spicas evulsissent, respondit indignanlibus, Domi-
num esse filium liominis etiam sabbati (Matth. xn).
Ilaque illa carnaliler non observando carnali confia-
gravit inviilia, el suscepit qukiem prjcnam proposi-
tam illis, quieam non oliservassent, sed ut credentes
xeril , ideoque secnrus Apostolus ait de Cbristo :
Faclus est pro nobis maledictum , sicul non limuil
dicere, pro ommitiis morluus est. Hoc esl enim,
inortuus est, qno:I makvlictus : quoniam mors ipsa
ex maledicio esl, et maledictum est omne peccalum,
sive ipsiim, quod fit, ul seqnatur supplicinm, sive
ipsum s.ipplicium, quoil alio moilo vocalur pecca-
tum, quia fil ex peccato. Suscepit autcin Christus
sine reatu supplicium nostrum , ut inile solveret
reatum nostrum, el finiret etiam supplicium no-
strum. Ex iugenio meo ista dixerim, si non Aposto-
lus toties hoc inenlcat, ut et dormientes excilet, et
calumniantes ronfundat. Misit, inquit, Dcus Filium
suum in similittidinem camis peccati (Rom. vui).
in se talis pociuc tiir.ore omnino liberaret, ad Q quia non de traduce mortalilalis in Maria per ma-
quod refertur, quod nunc consequenter adjunxit:
Cliristus nos redcmit de malediclo legis, factus pro
tiobis maledictum . quia scriptum est : Maledictus om-
nis qui pendet in ligno. Mors hominis ex poena pec-
eali esl, unde et ipsa peceatum dicitur. Nou quia
peecat homo dum moriiur; sed quia ex pcccalo fa-
ctum esl, ut moriatur : sicut alio modo dicitur : Lin-
gua proprie caro, qux intra dentes sub palato move-
tur; et alio modo dieitur lingua, quod per linguam
fit : secundum quein modum dicitur lingua Graica,
alia Latina. Et manns alio modo dicitur ipsum pro-
prie corporis membruin, qnol movemus ad operan-
dimi ; et alio modo niamis dicitur 9eriptura, qnx fit
per manum. Dicimus enim : Prolata est manus ejus
scuUini vencrat, sed tamen quia de peccato est mors.
Illa autcm caro, qiiamvis ex virgine, tamen morta-
lis fnit : et eo ipso, quo rnorlalis erat, similitudinem
babebat carnis peccati. IIoc appellat eliam pecca-
luni. consequenter dicens : Vt de peccato damnaret
peccatum in carne. Item alio loco. Eum, inquit , qui
non noverat peccalum, peccatum pro nobis fecit , ut
nos simus justitia Dei in ipso (II Cor. n). Cur ergo
limercl Moyscs dicere maledictum, quod Paulus non
timnit dicere peccatum? Plane hoc propheta ei pra>
vidcre debuit, et praedicerc paratns ab lucrelicis cnm
Aposlolo reprehendi. Quisquis cnim reprebenderit
propbelam ilixisse malediclum, cogitur reprchendere
Apostolum dixisse peceatum. Nam utique maledictum
lecta est adversus eum manus ejus ; habeo mamim t) comes peceati est. Nec iileo major invidia cst , quod
tuain : manus ulique proprie iiiembrum est liominis.
Non autein opinor iilam scripturam membrum esse
hominis, et tamen dicitur manus, eo quod inanu la-
tta sit. Sic et peccatum non tauliiin ipsum opus ma-
luiii, qiiinl pcena dignum cst, scd etiam ipsa mors,
quae propter peccata esl, peccatuin appellaium est.
Illud itaque peccatum, quo reus esset morlis, non
commisit Christus. lllud autem alterum, id est, mor-
tein , qua? peccato inflicta cst humanoc natnrae, sus-
cepit pro nobis. Iloc suspenilit in ligno, hoc male-
diclum est per Moysen. Ibi mors damnaia c>t, nc
regnarcl, et maledicta cst, ut periret. Quapropter
per Chrisli lalc peccatuin damnatum esl et noslrum
addiderit Deo, ut diceret, Malcdictns Dcu omuis, qui
pependerit in ligno. Nisi cniin Deus odissct pcccatum,
el niortem noslram, non ad eam siiscipiendam alque
deleiidam Filium siium miiteret. Quid ergo miruin,
si maledictum est Dco, quod odit Deus? Tanto enim
libenlins nobis donat iminortalitalein, qu;c futura est
Cbristo venicnle, quanio miserieordius odit mortem
nostram, qua: in ligno pepcndit Christo moriente.
Qnnd aulem additum est, omnis, ut diceretur, Ma-
lediclus omnis qui pependit in ligno, non sane Moyses
minus pracvidil eliam justos in cruce futuros, sed
bene pr.cvidit luerelicos vcram mortem Domini ne-
gaturos, ct idco volenles ab hoc malcdiclo Clnistiim
«71
CLAIDH TAURINENSIS EPISCOPl
8:4
sejungerc, nt a morlis ctiam verilate sejiingcrcni. Si ,\ confirmutum testameutum ncmo speinit aut super-
enim vcra iila mors non erat, millum malcdiclum
Cliristo crucifixo pcpcmlil in ligno : quia ncc vcre
crucifixus esl, seil contra longe fultiros bccrellcos
i|iiam ile longe claiual Moyscs : Sine causa tergiver-
samini, o quibits displicel veritas mortis Christi,
malcilicius omnis qui pcpcndit in ligno. Nnn ille, aut
ille, sc 1 omnis oinniiio, ciiam et Filius Dei, etiam
prorsus. Nam hoc est, qnod non rullis, in !c salagi-
tis, indc scdticilis. Displicel cniin vobis malmlictus
pro nohis, quia displicel mortiius pro noliis, Tnnc
enim cxtra malediclum illius Adam , si cxtra illius
moitem. Cum vero es homine et pro homine mor-
tem suscepil, ex illo el pro illo ct malediclum, quod
morlem comitatur, suscipcre non dedignatus esi ,
ordmat. Cum enim teslalor mnlct icstamcntum, non
conliiniatiiin mutat. .Tcstaloris enini morte confir-
malur. Qnod aulem mors testaloris valcl ad confir-
maiidmn tcslanientum cjus, quia ronsiliiim jam mu-
tare non polcst, hoc incommutabilitas promissionis
Dci valet ad confirmandam hxreditalem Abralue,
cnjus fulcs dcputala cst ad justiliam.
Abrulue dictie sunl promissiones, et semini. Non
dicit, et seminibus, quasi in inultis, scd quati in uno,
et semini luo, qui esl Cltristus. Scmcn Abraham, cui
dictac sunt proniissioncs, Christnm dicit Apostolus,
hoc est, omncs Christianos fidem imitantcs Ahrahae.
Qnos ad singularitatcm rcdigil commcndando, quod
non dictum esl cl seminibus, sed semini luo. Quia
eliam ille prnrs:ts,etiam ille Filitts Dci, semper vivns ^ una cst fides, et non possunt simul juslificari, qui
in sua jnstitia, niorlims autem propler delicta no-
stra, in carne susccpta ex pcena nostra, ac per hoc
addittim cst, omnis, ne Christus ad veram moilem
uon pcrtincrc dicerelur, si a maledicto, quod morli
conjiinetnm est, insipienti bonoiificenlia separetur.
Qni aulem ex verilate evangelica fidclis est, intelli-
gil ja.n non csse contumeliam Christi cx ore Hoysi.
C;im enra dixit malcdietum, non ex divinitale ma-
jest.itis snne, sed ex conditione pceii:c nostne, ex quo
iu lignn suspensns est. Qtiare non est laus Chrisli cx
ore Manichscorura : cum eum negant carncm ha-
buisse mortalcm , in qua veiam mortcm patcrettir.
Quia ex illo prophetieo malcdicto laus intelligitur
humililalis : ex isto hxrelico qnasi honoie crimen
vivunt ex operibus carnaliler, cuin his qui vivuiil
cx fide spiritaliter. Vincibiliter autem quod infert,
lcx non nata erat, nec posset post tot annos ita dari,
ul ai liquas Abrahsc promissiones irritas faccret. Si
enim lex jitstificat, non esl justificalus Abruham, qui
mulium ante legem fuil. Quod quia dicere non pos-
sunt, cogiiniiir faieri non legis operibus justificari
homiiiem, scd fide. Simul etiam nos cogit intclligere,
omnes antiquos palres , qui juslificali sunt , ex ipsa
lide juslifieatos. Quod eniin nos cx parte prxleri-
tum, id est, primum advcnlum Domini, cx parte fu-
turum, id est, sccundum adventum Doaiini, crcdcndo
salvi cHiciemtir, hoc tolum illtid est, ulrumque ad-
veutum fulurum credcbanl rcvelante sibi Spiritu
objicitur falsiUlis. Si ergo ncgas malediclum, negas C sancto, nt salvi fierent. Unde est cliam illud : Abra-
ct mortuum. Si negas mortuum, non jam contra
Moysen , sed conlra apostolos dimicas. Si autem
conliieris morluum , confiterc susccpisse posnam
peccali nosli i sine peccalo nostro. Jam vcro nbi ati-
dis peeiiam peccali, aul ex beiiediclione crcde ve-
nicntem , aul ex malcdictione. Si ex benediclione
vcnit pmna pcrcati , opta esse semper in poeua
peccali. Si cutem oplas inde liherari , crcdc pcr
ciivinx scntenli;c jitsliiiam ex maledictione venisse.
Confitcre ergo maledictum suscepisse pro bonis,
q:iem confileiis moitnum essc pro nobis. Ncc alitid
signillcare voluisse Moysen, cum diceret : Male-
didus omnis , qni in liijno pependerit , nisi mor-
lalis omnis, et r.ioriens omnis , qui in ligno pe-
peiuleiit. Polerat enim dicere , maledictus oninis
qui mortalis, aut nialedictus omiiis moriens. Sed
boc esl quoJ asserit prnpbetia. Qui.i sciebat Chrisli
morlcm in cruce pensuram, ct fiilnros hsereticos,
qui dicerent : Pependit quidem iu ligno, sc I spccic
quadam, non ut vetc morerclur. Clamando crgo nia-
ledicius, nibil aliud clamavit, cisi quia vere inor-
luus, scicns mortcm hominis peccatoris, quain sine
pcccalo ipse susccpit, dc ilio malcdicto vcnientem,
quo dictum cst : Si tetigeritis, morle moriemini.
Ut aduplionem spiritut accipiamns per fidcm. Id
csl, ut quod non timetur in carnc, sed qnod spirilu
diligilur, crcdituris annnntietiir.
Fratres, sccundum haminent dico, tnmcn liomitis
liam concupivit dicm meum videre, et vidit, et gavisut
cst (Joan. viii).
Iloc autcm dico testamenlum eonfirmatum a Deo,
qiur post quadringcntus et trigintu annos facta est
lex, non irritum [ucit, ud evacuandam promissionem.
Primum proptcr imperitos ipsos annos minulatim
atquc subtiliter discutiamus. Et post quid exinde
senticndum sit, exponemus. Igilur Abraham , cum
sepluaginta quinque cssct annorum, divinum accepit
or.iculum, ut egrederctur de lerra sua : qui posl
viginti quinqtte annis genuit Isaac, qtii erat annus
viia; su?r centesimus. Qui Isaac anno vitsc sux sexa-
gcsimo genuit Jacob, et Esau. Hi sunt anni a prima
Abralue promissione octoginta quiiiqtie. Denique Ja-
cob anno vila: surc nonagesimo pritno genuit Joscph,
et anno vitac suce centesimo triccsimo, qui crat an-
nus vitrc Joseph triccsimus nonus, dcscendit in
/Egyplum. Ili sunt anni a prima promissione Abraluc
ducenti quindccim. Manserunlque filii Israel in
iOgyplo, post introitum Jaeob, annis dticentis quin-
dceim. Pnst moilem vero Joseph annos centnm
quadraginta quatuor. Inter mortcm Josepli et nati-
vitatcm Moysi ficrunt anui sexaginta, ipiia octo-
ginta annorttm erat Moyses , quando apparuit ei
Dcus, et misil eum ad Pharaonem. Si quis isla du-
bilat, vel calcniandi et invcnicndi summam anno-
rum non habet scientiam, sumat annos ab introilu
Jacol) in /Egyptum , ct inveniet usque ad raortem
875 ENARH. IN EPIST. D. PAULI AD GALAT. 874
loseph annos septuaginta «niim. His addc sexaginta A per angelos in manu mediatorh : meciaior autcm
quatuor, fmnt centnm triginta qninque, quia sexa- unius non est, Dcus aulcm uvus cst. Quia manente
gesimo qnarto anno post mortcm Joseph iiivenilnr repromissione qn:e facla fuerat ad Abraham. Icx
natus esse Moyses. His adde octoginla annos vite postca dala per Moysen frustra videbatur illata, cur
Moysi, quia tot annorum erat, quaodo missus csl ad data sit, explicat : propter liansgressiones, inquit.
Pharaonem. Hos addc ad centum triginla qiiinquc Post offensam enim in ercmo populi, post adoratum
superiorcs annos, et fiunt ducenti quindecim. A vitnlum, ct murinurin Dorainum, lex transgressioucs
prima igitur promissionc Abrahae usquc ad introitnm prohibilura successit. Supeibienli ergo populo lcx
Jacob in -■Egyptum fiicrunt anni ducenti quindcciin. posita est, ut qnoniani gratiam charitalis nisi bu-
Et inde usquc ad transitiim maris Uubri,anni duccnti miliatus accipere non posset : el sine hac gratia nullo
quindecim. Fiunt in summa quadringenti triginta. El niodo prrcccpta lcgis impletcl , lrans"rcssione hu-
hoc est, quod ait Apostolus hoc loco. Non autcm miliaretur, utquaereretgraiiam, uec se suis meritis
dico lestamenlum confirmaliim a Deo, quse facta est salvum (ieri, quod superbum est, opinarctur, ut essct
post quadringentos ct triginta annos. Scd dicet ali- non sua potcstateet viribus justus, scd in manu nic-
qnis : Quomodo potesl fieri, ut lam paucos filii Isracl diatoris juslificantis impium. Pcr angelos autem mi-
.11 terra /Egypii steterint annos, cum Scriptura li- B nistrata cst onmis dispensaiio Veleris Teslamenti,
bri Gcneseos narrct, quod dixeril Deus ad Abraham : agentc in eis Spiritu sancto, et ipso Vcrbo vcri:atis
Scilo prcenoscent, quia pcregrinum crit semen tuum nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica
i» lerra non sua, et subjicient eos serviluti, cl ejfuienl administralione recedente : quia per angelos dispo-
annis quadringentis (Gen. xv)? Non ilaque, quod ait, sila esl illa dispensatio Icgis, cum aliqtiando suam,
in servitutem redigens eos, ad quadringentos annos aliquando Dei personam, sicut prophcianim ctiam
referendum est, tanquam pcr tot annos habuerint in nios est, agerent. Perquc iliam legem morbos ostcu-
servitute , sed refercndi sunt quadringcnti anni ad
id, quod dictum csl, peregrinum crit se.racn tuum
in terra non sua. Quia sivc in tcrra Chanaan, sive
iu vEgypto pcregrinum erat illud semen, antequam
h;vreditatem sumercnt in tcrra, ex promissione Dci,
dentem, non aufercntem etiam praevaricationis eri-
mine conlrita superbia est. Disposita est per ange-
los, sed in potcstale medialoris, ul ipse liberarct a
peccatis per transgressionem legis coaetos confiteri,
opus sihi esse gralia et misericoidia Domini, ut sibi
quod f.ictum est, posteaqnam ex /Egyplo libcrali peccata dimittercnlur, et in nova vila per cum, qni
smit, nt pcr spcciem loculionis, quam grammatici pro se sanguinem fudisset, reconciliarentur Deo. In
hyperbalon voraul , diclum esse intelligalur. Et est islis enim erat per transgressionem legis confrin-
scnsns vel ordo verborum : Sciendo scias, quia pe- q gcnda supcrbia, qui gloriantes r!e paliv Abraham,
regrinnm eiit semeu luum in tcrra non sua quadrin-
gentis annis. Illud autem interpositum intelligatur,
et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis, ila
iit ad qnadringcntos annos ista interpositio non pcr-
tineal. In extrcma enim parte annorum summ.e hu-
jus, hoc cst, post mortcm Joseph factum est, ul in
jEgypto populus Dei duram perageret scrvitutcm.
Sequitur quxslio satis neccssaria. Si enim fides jus-
tificat, el priore.s sancti, qui apud Dcum juslificali
sunt , pcr ipsani jiistificati sttiil, quid opus erat legem
dari? Simplcx aulem scnsus, qui hoc Ioeo lexitur,
hanc vim habet, ut doceret Apostolus, non possc pcr
legem, quae posiea dala est, repromissioncs, qua:
ante facUe sunt ad Abraham, deslrui, et posleiiora
quasi naluralem se jactabant habere justiliam, et
merila sua in circumcisione c.-eleris gentihus tanio
perniciosius, quanto arrogantius prseferebant. Gcn-
lcs autem facillime ctiam sine hujusmodi legis trans-
gressione humiliarentur. Homines enim nullam ev
parenlibus originem justitiae se trahere prscvidentes,
simulacrorum eliam scrvos invenit evangelica gra-
lia. Non enim sicnt islis dici polerat, non fuissc il-
lam justitiam parentum eorum iu colcndis idolis,
quam esse arbitrafcantur : ita etiam Judajis dici po-
terat, f.iis.im fuisse justitiam palris Abraham. ltaqee
illis dicilur : Facite ertjo fructum digmim pomkcninr,
ct nc dixeritis vobis, patrem habcmus Abraham. Po-
lens est cnim Deus, de lapidibus islis suscitare fitios
prioribns prsejudicare. Cum repromissiones ad Abra- U Al"'aliam (L"c. m). Istis autem dicitur : Propler quoa
memorcs eslis, quod vos aliquando gcntcs in came,
qui dicimini prapulinm ab ea, qita: dicitur circumci-
sio in carne manufacta, qui eralis iilo lempore sine.
Christo, alienuti a societate Israel, et peregrini lesla-
mentorum, promissianis spcm uon habenlcs, ct sine.
Deo in hoc mundo (Eplies. n). Denique illic inOdeles
de oliva sua fiacli, hic autem lidcles de oleaslro in
oliva illnrum inscili essc nionstrantur. Illorum ergo
crat de lcgis transgressione atterenda superbia ,
sicut ad Homanos, cum Scripturarum verbis peccata
eoruiii cxaggerassct : Scilis aulem, inquit, quonutm
qucecunquc tex dicit, liis qui in tege sunt, icquilur,
ut omne os obslrualur, cl reus fial omnis mundui
2fi
ham anle quadringentos et triginla annos datse sint,
quod bcnedicereitlur in illo universoc nationes : legis
autem observatio, quod qui fecissct cam, vivercl in
ea, posl quadringentos et triginta annos Moysi data
sit in monte Sinai. E eontrario hic dici poteral :
Quid ergo neccsse fnerit, legem post tanliim tempus
repromissionis dari, cum ex data iege suspicio dc-
slructa; sponsionis poluerit oboriri : et manentc re-
promissionc, non profutura lex data sit; quam prac-
vi.iens Apostolus qiwstioncm , in sequentibus ipse
sibi praponit, el explicat, dicens :
' Qnid itiitur lex? proplcr transgrcssiones posila est,
doncc veni.ct semen, cui promissum crs.l : ordinqla
1'atkol. CIVr.
8T!>
CLAUDIl 1'AURINENSIS EriSCOPI
876
Dco(Rom. ni).Jii(lxi scilicet de transgressionc legis, A erat, ae si aperte dicat: Jam nos reatus legis non
et gentes de impielate sine lege. Unde et iterum ait :
Conclusit enim Deus omnia in credulitate, ut omnibus
miterealUT (liom. xm).
Lcx crqo adversus promissa Dei? Absit. Non ergo
lcx data csi, ut peccatum anferret, sed ut sub pec-
cato oinnia coneluileret. Lex enim ostendebat esse
peccatum, quod ilii per consuelndincm caecati pos-
sent putare justiliam , ut Iioe modo humiliati eo-
gnoscerent non in sua mami esse salulem suam, scd
in mann mediatoris. Absit uiiqne, quia non est lcx
inimica promissionis, quippe cnm confirmet eam.
Nam priinus Moyses dixil : Prophetam vobis suscita-
rit Dcus dc fratribus veslris (Dcnt. xvm; Act. xiii).
Hoe dictum de Cliristo Petrus apostolus probat in
Aclilius apostolorum.
Si cnim daia essel lex. quw posset vivificarc, vere ex
lege esset juslilia. Sed concltisit Scriptura omnia sttb
peccuto, ul promissio ex fnle Jesn Clirisli dttrclur
crcdenlibus. Ptius autem quam veniret /idcs, sub legc
custodicbamur, conclusi in eam fidem, quw rerelanda
crat. Sicul mediator Dci et liominum inter daritem
et accipienlem legem medius fuii, sic lex ipsa, quaj
post repromissionem data est, intcr repromissionem
et eompletioiiein ejus media subrepsit. Qnae non
idcirco arbilranda est promissionem cxcludere, quia
postea subsecula eam, qu;r prius fiiit videtur abole-
re : sed ex eo, quod non potuit vivificare , nec id
tribuere, quod repromissio prima pollicita est, ma-
nifestum est in cuslodiain cani reprnmissionis, non
obligat , jam per gratiam liberalos. Namque ante-
quani spirilalem gratiam humiliali reciperemus, ni-
hil nisi mortilicabat nos littera , juhcns quod non
poteraimis implerc. Unde dicil : Littera enim occi-
dit : spiritus autem virificat (I Cor. 111). Conclusio
enim coruin eral laiilinn timor unius Dei, ct quod
prsevaricatores ipsius legis inventi siint, non ad pcr-
niciem, sed ad utililatcm valuit eis, qui crcdiderunt.
Cognitio enim niajoris aegiitudiuis, et dcsiderari me-
dicum vchementius fecit, et diligi ardeniius. Cui
cnim plurimum dimittilur, plurimum diligit.
Itaque lex pwdagogus noster fuit in Cltrhlo Jesn,
ul ex ftde justijiccmur. At ubi vcnil fidcs , jttm non
sub pwdugogo sutnus. Omncs cnim Filii Dei estis per
15 fidem, quw csi in Cliristo Jcsu. Pajdagogns Grarum
csl. Paedagngus , pedissequus. P;eilagogum crudito-
rcm, vel nutritorera puerorum dicimus. Paedagogus
dicilur qui parvulis assignalur, ah eo quod pueros
agat, id est, ducat, et lascivientcm refrenat aclalem,
ut prona in vitia eorda teneanlur , dum lenera slu-
diis eruditur infantia, el ad majores philosophia;, ac
regend.T reipuhlieae disciplinas metu pccna; coercita
pra>paretur. Non tamen pxdagngus magisler et pa-
ler cst, nec hsercditatem el scicntiam piedagogi is
qui eiuditur, exspectat, sed alicnum custodit filium
p.wlagogus ab eo, poslquam ilic ad lcgitiinum ca-
piendx hxrcditatis tempus advenerit , rccessurus.
Dcnique et uomen pscdagogi hoc ipsuin sonat , cl est
eomposilum ah eo, quod pueros agat, id est, doceat.
in subversionem datam. Si enim data esset lcx quaj C 'taque et Moysi lex populo lascivicnti , ad instar p;c-
possel praislare vitam , el id quod rcpromissio spo-
ponderat exhiberc , vere promissio per legem puta-
retur exclusa. Nuncautem propler Iransgressiones,
ut supia diximus, posita , magis eos arguit peccato-
rcs , quibus posl repromissionem in custodiam, et,
ut ita dicam , in carcerem data est : ut <|uia per ar-
bitrii liberlatem noluerunt innoecntes exspeelarc
promissum , legaiibus vinculis prxpediti , el in ser-
vitutem mandalorum redacti, custodircnlur iu ad-
vcnlum futurae in Christo lidci, qu;e finem rcpromis-
sionis alferret. lustitiam hanc dicit, qux apud Dcum
reputatur justitia , idesl, fidei, qniaetlex hahuil
jnsiiiiam, sed ad prsescns, non quae justificaret apnd
Deum , reraittere enim peecata non poluil, ut de
dagogi scverioris apposila est ul custodiret eos, et
futui;c fidei praepararet , quae poslquam venit , et
credidimus in Christum, jam non sutnus sub pxda-
gogo. Tulor a nobis curatorquc discedunt, et le.gi-
linium uctatis tempus inciintes vereDei filii noniina-
mur : cui nos generat, non lcx abolita, sed mater
fides, quse est in Clnisto Jesu. Quod si quis post
eonsiimmatuni oet.itis suoe tcmpus , quando jaro hac-
res, et liher , et filius appellatur, volueril esse sub
paedagogo, sciat sc non posse legibus parvuli vivere.
Ubi cniin nunc complcri potest illud , Ter in anno
apparebit omnc masculinum tnum in eonspcctu Do-
wini Dei tui (Exod. xxxiv) , suhversa Jerusalem , et
leiuplo usque ad cinercs dissipato? Uhi salutares et
peccatoribus faccrel justos; sed a.l hoc dala est, ut ^ P10 Peccal° hosli;c? Ubi similalum decoctio, liolo-
terrore essei provocans homincs ad bonam vitam,
irreverentes puniens. Ideoque non est data lex, qux
posset vivificare , sed condemnare. Nec vcro aesli-
mandum, Scripturam auclorem esse peccali , quia
oimiia sub pceeato conclusisse dicatiir, eum manda-
tuin, quod ex ore pravipimr, ostendat polius , ar-
guatque peccatnm,quam sitcausa peccali. Quomodo
etjudex non esl auctor sceleris, nequam homines
vineiendo, sed concludit cos, ct nocentes sentenliae
sua auctorilate pronuntiai , ut debitores pocnae in-
dtilgentia, postea , si volaerit, priiicipiilis absolvst.
Quod autem dicil, Priusquam veniret ftdcs, snb lcge
cusiodiebamur, conclusi in eam fidem, qutc revelandtt
caustorum oblatio, aeternus ignis, altari omnino de-
struclo (Lev. iv, v et vi)? Noxiis vero qu.-c poterit
pcena discerni , Scriptura dieente : Auferetis malum
de medio vesinun (Deut. xm), servientibus Judteis,
et Romanis regnantibns? Atque ita lil, ut uec sub
patre, ncc sub psedagogo vivanl , duin ct lex irnplcri
noii polest posl suecessioner.i lidei, et fides, dum
paxlagoga lex aperitur, non lenetur.
Quiamtiue cniin in Cliristo bttptizati estis, Clnistum
induislis. Quod autem Christus sil indumenlum fi-
ilelium , jion solum de praesenti loco, veinm eliara
de alio comprobalur, P.uilo eodem cohorlante : /»-
ditite vos Dominum Jesum Christum (Rom. xm), dum
877 ENAHR. 1N EPIST. D. PAULI AD CALAT. 87S
imnuuaniur, Curislum induunt, quando lioc a|>iiel- A lioiiiinum , seJ etiam propter conscienliam , ui non
lanlur, (juod creilunt. Si igilur, qui in Christo bapli-
zati sunt, Cbristum induerunt, manifeslum est eos,
qui non sunl induti Clirislum, non fuissc baptizalos
iu Christo. Quod autem filios Dei dicit csse omncs
pcr fidcin , qua inducrunl Cln islum , quicunquc in
ipso baptizati sunt, ad hoc valct, nc gentes de se
dcspcrarent, quia non custodiebantur sub paulagogo,
et ideo se filios non putarcnt, scd per fidem induen-
do Clirislum , omnes lilii fiuni , non natura sicut
unicus filius , qui eliain sapicntia Dci est : ncquc
potcntia ct singularitale stisccplionis, ad habendam
naluralitcr, et agendam personam sapientiac, sicut
ipsc mediator unum cum ipsa suscipicnte sapientia
sine interpositione alicujus mediatoris effeclus , scd
simulatc quasi ad oculos liominum ita faciainus, seJ
pura dilcclionis conscientia proptcrDcum.qni omnes
liomincs vult salvos lieri, ct ad aguilionem vcrilatis
vcnirc. Illud autem quod ait, Omnes vos unum eslis
in Christo Jesn. El addidit : Si autem vos unum estis
in Christo Jesu : crgo Abrahcc sewen estis. Ilic osten-
dit iiniun semcn Christum, non lantuui mediatorcm
iniclligcndiim esse , verum eliani Ecclcsiam, cujus
illc corporis caput est , ut omnes in Clirislo unum
sint, et capiant sccundiim promissioncm hxredita-
tcni pcr fidcm, in qua inclusus crat, id cst, in cujus
adveutum lanquam sub paedagogo custodicbalur
populus usque ad aetalis opporlunilatem , qua in
libertatem vocandi crant, qui in eodem populo sc-
filii fiunt participalione sapicntias, id est, prscpa- 15 cundnm proposilum vocati sunl, id cst, qui in illa
ranlc alquc praestanle mertialoris fidc , quam fidei area fnuncntuin inventi sunt.
graliam nunc indumcntum vocat, ut Cbristum induli
suut, qui in eum credidcrunt, el idco filii Dei, fra-
tresquc cjus mediatoris effecti snnt.
ISon est Judaus, nequc Greecui, tion est scrvus,
neque tibcr, nun est mascutus, neque (cinina. Omncs
enim vos unum cslis in Chrislo Jesu. Nec Jtirtaiiis id-
circo melior cst , quia circumcisus cst, ncc gcnlilis
ideo detcrior, quia praepulium babet, scd pro quali-
tate lidei, vel Judaeus, velGraccus mclior, sive dele-
rior. Servns quoque el liber non condilione scparan-
lur, sed fide, quia potcst ct servus libero esse mc-
lior, et libcr scrvum in lidci qualitate praeverterc.
Masculus similiter ct femina foriitudine et imbecilli-
Si aulemvos Christi, ergo Abralue scmen eslis se-
cundum promissionem hwredes. Quarc promissiones
ad Abraham cl semcn cjus facta? sunt, quod csl Chri-
s'.us Jesus. Conscqiicnler bi, qui Christi filii, id csl,
scmcn cjus sunt, senicn quoque dicuntur Abraham,
cujus sunt semen cx semine. Verum qiiotiesciinque
Dominus nosler Jesus scmen Abrahae nominatur,
corporalitcr scnliendiun cst, quod ex ejus slirpe gc-
nereiur. Quoties autem nos, qui Salvatoris sermone
susccplo crcdidiiiius in eum , el nobilitalem gcncris
Abrahse, ad qucm esl proraissio facta, susccpimus,
spiritaliter semen fidei et praediealionis accipere dc-
bemus. Deindc ctiam boc considerandiuii,quortquan-
talc corporum separaiilur. CaHeruni lides pro men- C do de Domino loquitur, ad Abraham auicni dictic
sunt promissioncs ct scmini cjus, hoc cst, in Chrislo
Jesu, rcpioniissioncs pluralitcr ponat. Quando vcro
dc bis, qui pcr Cbristum semeii stint Abrahac, singu-
lariler repromissio nuncupelur, utin prsesenti loco:
Ergo Abralue semen estis secundum promissioncm
hwrcdes , dcccns quippe cral , ul quod in Chrislo
uno pluraliter dicebalur, id iu muliis bominibus
singulariler ponerelur.
IN CAPUT QUARTUM.
Dico autcm, quanto tcmpore luvrcs parvulus est, ni-
liit diffcrt a servo, cum sit dominus omninm; scd sub
tutoribus ct uctoiibus cst , usijitc ad pra fniitum tcm-
pus a palre. Hcctc bi sub tlltoribus cl actoribus
csse dicuntur, qui babcnles spiritum timoris, nec-
dum mcrucrunt spirilura libertatis et adoptionis
accipcre. ^Etas enim infantise ad pcccata formidat,
paedagogum mctuit , non coulidit cssc sc lihcram.
Licet pcr naturam dominus sit, ei scciiiiiiimi iiirain-
(|iic iiilclligciiliaiu qua tuloics et actores vel pro-
pbetas vcl angelos diximus, parvulus iste tam diu
sub acloribus cst , doiiec legitimum perfecti viri
tempus impleverit. Lcgilimum auicni tcmpus seeun-
dum Romanorum legem viginti quinque annorum
spatio lerminalur. Iia ad humani gcncris perfectio-
nem Cbristi reputabatur adventus. Siatim tit iilc ve-
ncrit , et omnes in virum perfectum creverimus,
pa^dagogus a ncbis tutorquc disccdunt : tunc aticio-
ritatc Domini , et hrcrctlititis iiossi-jsioue pcrfrue-
tis dcvolione censetur : cl ssepe vcnit , ut et inulier
viro causa salutis fiat, et mulierera vir in religionc
pr.necedat. Cum aulem ila sc res babeat, ct tota di-
versilas gcneris, conditionis, ct corporum Cbristi
baptismate , ct iiidumcnto illius auferatuv. Omncs
unum sumus in Chrislo Jesu, ul quomodo Paler el
Filius in sc unum sunt, ila cl nos iu ipsis iintim si-
mus. Etsi hoc facit fides, per quam in hac vita jusle
auibulaiur, quanlo perfectius, atque cumulalius id
species ipsa faclura est, cnm vidcbimus facie ad fa-
cicm? Nam nunc quamvis primilias spirilus liaben-
les, qui vita cst proptcr injustiliam fidci, tamen quia
adhuc uioi ttiuui est corpus propter pcccalum, diffe-
rentia ista, vel gcntium, vel condilionis, vcl scxus, .
jamquidem ablala cst ab unitate fulei, sed manel in
conversatione mortali , ejusque onliiiem in hujus
vit* itinere servandum essc, et apostoli procipiunt,
qui etiam rcgulas saluberrinias tradunt, quemadmo-
dtun secuui vivanl, et pro differentia gcntis, Judyi
et Graeci ; et pro differentia conditionis , domitii et
scrvi ; et pro differentia sexus, viri ct uxoris, vel si
qtia lalia caHera occurrunt : et ipse prior Dominus,
qui ait : licdditc Casuri qiuc Caisuris smil , el Dco
qux Diri siinl {Mallli. x\u). Alia sunt Ciiim , quoc
servamtis in uuitate fidei sinc ulia dislantia, et alia
iu ordine vit;c biijus, tanquam in via, nc noinen Dci
ct doctrina Salvatoris noslii blasphemetur, et hoc
non soltiai proptcr iratn , ul effugiamus offensioncs
879 CLALDll TAliRlNENSIS EPISCOPl 88C
miir , in qua prius nali , quodammodo piuabamur A suum , ad liberandnra parvum lixredem servientcm
alieni ex parte legi, lanquam pac.lagogo : ex partc ele-
incniis liujus miiiuli , tanquam procuratoribus et
actoribus.
At ubi oenit plenitudo lempoiis, niisit Deus, inquii,
Filium suum faclum e.r muliere, factum sub lcge, ut
eos, qui sub legecrant, redimeret. Pleniludo lemporis,
est completom tempns, qood prafinitum fucrat a
Deo Patre, quando milleret Filium suum, mex vir-
gine factus quasi bomo nasccretur, Mibjiciens se
legi usquo ad tempus baptismi, ut Iwinam darct
quomodo pcccatores abluti, cl a jugo lcgis erepti,
dignatione Dei essent filii, et adoptarentur, sicut
promisiral, redempti sangnine Filii ejus. Muliorem
pro femina posnit, more locutionis Hebrxorum. Non
Ita et ros cum essemtis parvuli , sub clemenlis hujiis
mundi eramus servientes. Aliqui elemenla mundi
legem intcrprelantur Moysi, et eloquia prnphetarum,
quod per Iwec quasi iniiia ct exordia litleraruni, Dei
timorem , qtii sapienii:e principium csl , suseipia-
mus. Dcnique ad cos q'ii jam deberent essc perfecti,
ct veritatc neglecta adhuc disciplinarum principiis
inhaercbant, scribit in Epistola ad Hebraeos Aposlo-
lus : Etenim cum deberelis esse magistri propter lcm-
pus, rursum necessc habetis, ut doceamini quce sint
elementa principii sermonum Dci (llebr. v). Polest
igitur. ut dicimus, Moysi lex , et proplieue pro ele-
rnenlis accipi littcrarum , quod per eas syllabae jun-
gantur ct noinina, ct nen tam sui qnam alterius rci " cnim quiade Eva dictum esl, Formuvit eam in mu-
ntililate discantur : ut possimus oiationem legere
eontextam, in qua scnsus magis, ct ordo verborum,
quam litierarum principia considerantnr. Qnod au-
tem legem et prophetas elemenla raundi inicrpretaii
sumus, mundus pro bis qui in mundo sunl, accipi
solet, eodcm Paulo dioente : l)eus erat in Christo,
mundum reconciliam sibi (II Cor. v). Et in Evange-
lio : Et mundvs per cum faclus est, et mundus eum
non reccpit (Joan. i). Quseri potest, quomodo secun-
(lniii banc similitudineni sub elcmcntis bujus mundi
fuerint Judaii , eum illis per legem quam acceperal
uniis Dcus, qui fccit ccelum et lerrain colendus com-
mendarctur. Sed potest esse alius exilus capituli
liujus : ul cum superius legem paedagogum focerit,
sub quo erat ille populus Jiid;eorum , nunc procuia-
lorcs ei aclores dicat clcmenta mtindi, subquibus
serviebant : ut fiiius ilio parvulus, id csl populus
propter unam fidem ad divinum semen Abrake per-
tinens, quoniam ct de Juda:is et de genlibus congre-
gatus cst, pariim fuerit sub pa;dagogo legis tempore
puerilix sua>, id cst, ex ca partc, qua de Juda?is con-
gregatus cst, partiin snlt elemenlis bujiis inundi,
ijuibiis tanquam procuratoribus et actoribus servie-
bat, ex ea pailc qua de gentibus congregaius est, ut
qiiud miscet Aposlolus personam suam. Non dicens,
Cum cssetis parvuli sub ciementis hujns mundi era-
tis , sed diccns , Cmn essemus parvuli sub elementis
mnndi Itujus eramus scrvienles, non pertineat ad si-
licrem. jam passa crat concubitum viri, quod non
scribilur passa, nisi cum dimissi essent dc.paradiso.
Factum autem dixit, propter susccptioncm creaturae,
quia qui nascuniur ex feminis,non tunc cx Deo na-
scuntur, scd tamen Deus illos-lecil, nl sic nasci pos-
scnl, ut omnem creaturam. Factum autcm sub lege
dixit, quia et circumcisus cst, cl boslia pro illo legi-
lima oblata est. Nec mirum si et illc legis opcra
sustinuit, ex quibus eos liberarel, qui cis scrvilitcr
tenehaniur. Qui etiam mortem sustinuit, ut ex ca
liberaret eos, qui mortalitate lcnebantur.
Vt adoplionem, ivquil, ftiiorum recipiamus. Ado-
plioncm propierea dixit, ut distincte intelligamus
unicum Dei Filium : nos enim bencficio et riignalione
misericordia: cjus (ilii Dei sumus. Ille natura cst
fihus, qui hoc est quod patcr. Ncc dicit accipiamus,
sed recipiamus, ut significaret hoc nos adinisisse in
Adam, ex quo mortales sumus. IIoc ergo quod ait,
ul eos, qui sub lege erant, rcdimerct, ct ad liberan-
dum eum populumperiinel, qui parvulus sub paeda-
gogo serviebat. El rcfertur ad id quod dixit, factum
sub legc. Illud antem quod ait, ul adoplionem ftlio-
rum recipiamus, referlur ad id quod dixil, factum ex
mulicre ; hinc enim adoptioncm rccipimus, quod
ille unicus non dcdignatus est parlicipationem ua-
tur« nosir* factus ex muliere : ut non solum uuige-
uilus csset, ubi fratrcs non habct, sed eliam priino-
genitus ex multis frairibus fieret : duo enim propo-
gnificalionem Jiidxonnn cx quibus Paulus origincm ^, suii, factum cx muliere, factum sub lege. Sed mutato
ducit, sed magis ad gentium, hoc duntaxat loco :
quoniam ct cnrum persona; dccenlcr se potest adne-
ctere, quibus ad evangelizandum missus cst. Polcst
et in elemcntis mundi neomenias significare ct sab-
balum. Neomeniae enim dies suntlunares, quos ob-
servant Juda'i : sabbaluin vero dies requielionis.
Anlequam vcniret crgo promissio, id est, donum
gratiaj Dci , ct piuifuans jusiificaret credcnles, quasi
imperfccli el parvuli per legem Dei subjecti eramus
conservis, quasi p;edagogis. Libcrlas enim nostra
obnoxia erat causa peccati. Nihil (amcn de elemcn-
lis sperabant Juda:i, sicut et pagani : sed crealorem
Deum vcnerabantur in creatnra. Deinde jam dicit :
Vcniente pleniludinc tempoiis, Dcum misisse Filium
ordine respondit, jam illum populum adjungens, qui
parvuhis sub procuraloribus el actoribus scrviebat,
id est elcmenlis liujus mundi, ne rcputarent sc non
Csse liiios, quia non crant sub pacdagogo.
Quoniam autem filii Dei eslis, inqnil , misit Deus
spirilum Fitii sui in coida vcstra cUununtem, Abba
patcr. Duosiuitverba.quaj posuii.utposteriore inter-
pretaretur primum. Nam hoc est abba, quod pater.
Eleganter aulem intelligitur, non frusira duarum lin-
guarum verba posuisse idem significantia proptcr
universum populuin, qui de Jud;cis et gcntibus in
unitatem lidei vocatus est, ut Hebneum verbum ad
Jud;cos, Grxcum ad genles : utriusquc tamcn vcrbi
cadem significatio ad cjusdem fidei spiritusquc uni-
881 ENARR. IN EPIST,
lalem pertincat. Num et ad Romanos, ubi similis
qua:siin de pace in Christo Judxorum gentiumque
tractatur, hoc dicit : Non cnim accepistis spiritum
servilutis iterum in limorc, sed accepislis spiritum
adoptionis jiliorum, in quo clamamus , Abba pater
(Rom.\m). Cum crgo dixissei Aposlolus, Misit Deus
1'ilium suum (actttm ex muliere, factum sub lege,
ut eos qui sub lege eranl redimcrct , ul atlvptionem
/iliorum recipiamus, restabat, ut etiani genles, quse
non erant sub lcge, ad eamdem tamen adoplionem
«iliorum pertinere osteuderet, quod de sancti Spiri-
tus dono, qtii oinnibus datus est, docet. Lnde se
etiam Pelrus de baplizalo incircumciso cenlurione
Cornelio defendit apnd Juda:os, qui crediderant, di-
cens : Non se potuisse aquam negare illis (Act. ix).
Quoniam Spiritum sanclum accepisse claruerat. Sic
et hic, quoniam, inquit, filii Dei eslis, misil Deus spi-
ritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba pa-
ter. Deinde manifesiissimc ostendit de his etiam se
dicere, qui ex gentibus ad fidem vencrant ad quos
etiam epistolam scribit.
haque jam non esl servus, sed filius. Habenles, in-
quit, spiiitum Filii Dei , clamanlem in vobis,Abba
paler, non servi coepislis csse, sed lilii qiii ante nibil
differcbaiisa servo.eumessetisiialnra quidem Domi-
ni , sed sub tuloi ibus el actoribus parvuli degebatis.
Non est servus, quia sublatusde potestatelegissocius
factus est bencdiclionis proprii filii Dei. Hoctoliim
agit, propier id quod dixerat,<?un«/ui hteres parvulus
est, niliil di/fert a servo.
Quod si /ilius, et lnrrcs pcr Deum. Id est, per mi-
sericordiam Dei, non per promissionem patrum, de
quibus carnaliter, sicul JudaJ, natus non essel, ta-
men fiiius Abrahae secundum imitationem lidei. Cu-
jus fidei gratiam per misericordiam Domini ine-
ruistis.
Sed tunc quidem ncscientes Dcum, servistis iis, qui
nalura non erant dii. Nunc vero cognoscentcs Deum,
magis ttnlem cogniliab eo, quomodo converlimini ite-
rum ad infirma, el egena elementa , quibus rursum
scrvire vullis ? QuoTiiam prius per ignorantiam pec-
cabant servienles idolis, facile illis remissum signi-
ficat , sicut dicil in Gcnesi Abimelech ad Deum :
Dominc, num, inquit, genlem ignorantem perdes (Gen.
xx)? C.alalas quoqjue, quos ab idotorum cultu ad
fidem Dei veri transtulerat, arguit quomodo idolis
dcrelictis, qui nalura non cranl dii : Et cognoscentes
Dcuin, magis aulem cognili ub eo , spiritu quoque
adoplionis accepto, rursum quasi parvnli , et sub
ttitoribus et psedagogo esse cupientes, ad infirma et
paupcrrima ievertantur elemeula , qusc propterea
inlirmo et pauperi sensu populo data sunt in deser-
to , quia non poterant accipere el sustinere roajora.
Eadem autem clementa, quse nunc infirma et cgena
appellavit, superius tanlum mundi elementa posuit.
Et ubi elemenla mundi dicta sunt, ibi non esl addi-
lum infinna et egena. Hic rursiim, ubi infirma vo-
cata sunt niundi, ut supra diximus, nomen est ta-
Ciltiui. Pulo itaque quia quandiu qnis parvulus esl,
D. PAULI AD GALAT. 884
A nec statum a palre tempus implevil, ul filius ct haires
appellari qiieat, sub clementis cum mundi, lege vi-
dclicet csse Moysi. Cum autem post libertatem et
adoplionem, cl haeredilatcm filio dcbilam riirsum
reversus fucrit ad legem, cireumcidi volens, et (olam
Judaicaj superstitionis liiteram sequi, tunc qu:c prius
ei mundi tantum fuerant elemenla , inlirma quoque.
et (gcna dicuntur exordia. In lantum cnim nihil
prosunt culloribtis suis, ut ne hoc quidem eis cxhi-
bere valeani quod ante prxstileran' Ilicrosolyma,
tcinplo, aliarique deslruclis. lllud vcro quod ail,
cognoscentes Deum, magis aulcm cogniti ab eo, nibil
nos movere debet. Manifestum csl eiiiiu quandiii
per fidem ambulamus, non per specieni , nondum
nos cognovisse Dcum; scd ea fide purgari, ut op-
portuno tempore cognosccrcvaleamus ; sed si m ipsa
correplione, imo autem cogniti a Dco, proprie acci*
pilur, putabitur Deus quasi cx tcmporc aliquid co-
gnoscere, quod ante non novcrat. Translalc ergo
dictum esl, ul oculos Dei accipiamus ipsain dileclio-
nem ejus, quam commendavil iniitendo pro impiis
occidendum unicum Filium. Sic enim de his qui
diliguntur dicere solemus quod ante oculos hahean-
tur, hoc est ergo cognosccntes, inio cogniti a Deo.
Quod ct Joannes dicit : JVon quod uos dilexerimus
Deum, sed quoniam ipsc prior dilexit nos .
Dies observalis, menses, anms, el tcmpora. Judxi
enim serviliter observant dies, ct tncnses, ct annos,
et tcmpora in carnali observationc sabbati, et neo-
p menix, et mense novorum, et septimi cujusque anni,
quera vocanl sabbalum snbbalorum. Quae, quoniam
erant umbrae futurorum, jam advenientc Christo in
superstilione remanserunt : cuiu tanquam salutaria
observarcntur a nescienlibus quo referenda sint, ut
tanquam hoc dixerit Apostolus gentibus : Quid pro-
dest vos evasisse servitutem qua lenebamini, cum
servirelis elemenlis mundi, quando rursus ad lalia
redilis , seducti ab eis qui nonduin cognoscenles
libertatis suae tempus inter caetera opera legis qcae
carnaliter sapiunt , cliam temporibus sen'iunt :
quibus et vos rursus, ut antea, servire vultis, ct
observare cum cis dies, et meuscs, et annos , et tem-
pora, quibus et serviebatis antequam Christo crede-
rctis?
D Timco vos , ne forte sine causa laboraverim in vo-
bis. Satis vcro caute inter auctorilatem Apostoli et
sancti hominis leniiatem verba rnodcralus esl, in-
ferens : Timeo vos , ne fortc sine causa laboraverim
in vobis. Nunc autcm videns eos zelum Dei habere,
sed non secunduni scientiam, nec penitus eorum
desperavit salutem, qui pio fuerant errore decepti,
nec rursuin irreprehensos reliquit, ne et ipsis per-
severandi in errore, et caeleris occasionem simili-
ler tribueret enarrandi. T<meo autem vos posuit
proeo quod est, timeo de vobis. Sine causa laborat
magisler, cuin ipse provocat ad majora discipulos,
et illi reiro lapsi ad minora et humiliora revol-
vuntiir.
Eslote sicut et cgo, quia et ego sicut vos . Id est
8U3 CLALDII TAUltlMEMSIS EPISCOPl m
obsccro vos, fratrcs, nt Judaicas observationes con- A yelum Dei cxrepistis me, situt Chrittum Jetmn, hoc
inagis lauilal in cis quia pressuris non deformatus
lemnalis dierum , mensium, lcmporum, atquc an-
norum, qux sunt iiinbra: futurorum; mc imitcmini,
qui sine quercla in lege vorsalus omnia arliilratus
Miin quasi purgamcnta, atque quisquilias , ul Chri-
stum lucrifaccrcm. Fui quippe cl ego sicut vos minc
esiis, cum cisdem observationibus slriclus tenebar,
et Ecclesiam Chrisli, quia isla non faceret , perse-
qucns devastabam. Qtti utique cum Jml.rus natus
sim j.-iin ista carualia spirilali de dijudicatione
rcspuo. Deinde opporlune ac decenter facit eos rc-
colere charitalem suani, ne tanquam inimicura il-
Iiiiii depuicnt. Hoc dieit,dcnt operain corrigendi se,
qnia non cst iinpossibilc, ul sint sicut ipse , quia ct
ipse hoc erat, idcst, homo , quod et illi : ct cura
esl apud eos, sed commendatus. Scicutibus pro his
credunl pali illum cxilia. Sicut ergo angclura Dei
exccpcrunt Apostolum, credentes Dei donuiu esse
quod prxdical, sic ei deferenles quasi auclori Do-
iiiino Jesu Christo. Ostcndit et angclo Christum essc
majorcm, quem secundum dispcnsationcin corporis
niinorem Psalmista canlaveral dicens : Minorasti
eum paulo minus ab angelis ; et lantum sua vcrba in
principio valuisse demonstral ul angeli putarentur ct
Cbristi. In memoriam rcvocal illis tempus quando
prinunn prxdicavil illis Evangelium Dei. Ipso cnim
lcmpore injuriis agebatur Aposlolus, ct cxdibus in-
firmabalur : iufinmis cnim vidclur, qui humilialiir,
fuisset in errore persequens Ecclesiam, correptus " ct non resistit propter cvangelium Dei. Et in hoc
laudat conscienliam eorum, quia non sunl abslracli
a fide. Injuria euim Apnstoli lcnlalio crat Galala-
rtim, in qua linui invenli sunt , non dubitantes dc
fide, posscnt enim scandalum passi dicerc : Qux cst
virtus, aut spes in hac fidc, quando minisler cjus
sic hiiiniliatur? Sed quia jam aninium futuris spe-
bus infercieranl prxsentes exitus pro Christi no-
mine non pertimescebant, ccrti fitlcm noslram non
in lerris, sed in ccelis babcre dignilalcm, et pro his
trlbulationibus magna repcndi prxmia. Sic ruborem
illis incutit, quia post hxc laudabilia circurovenli
fuerant, ut vituperabilcs viderentur.
Vbi esl enjo beatiludo vestra? Teslimonium enim
perhibeo vobis , i/uia si fieri posset, oculos vestros
convertil se, et dicit :
Fralres, obsecro vos, nihil me Itvsislis. Scilis au-
tem quia pcr infirmitatem carnis evangelizavi vobis
jampridem,et tenlationem veslrum, qnas cral in carnc
tnea, nnnsprevistis, neque respuistis : sed sicul ange-
lum Dci excepistis me, sicut Christum Jcsum. Niinc
liiilius agil curoeis, et bona corum incipil memorare,
ut post magnas correpliones bona opera sua audien-
tes rccrearentur, et dala opera reformarenlur, nc
objurgationibus diutius pressi asperiores ficrent
cxacerbali. Et esl scnsus : Quando vobis primum
evangcliiiro annuntiavi, et propter infirrailatero car-
nis vestrae, quia non poteratis sacramenta suscipere
m.ijora, prxdicavi vobis quasi parvulis, et nieipsum
tnlii imiiii esse simulavi, ut vos infirmos lucrifacc- erutssetis, et dedissetis mihi. Ostendit quanta ctim
rem : Nonne quasi angelum Dei suscepistis me, quusi
Cltristum Jcsum ? Cum igilur in nullo me illo tem-
pore Ixserilis , et me vestri causa huiiiilcm atque
dejeclum simiicni Dci Filio putaveritis, quomodo ad
majora vos provocans lxdor a vobis perdendo labo-
rem nicnm, ct dispensationeui illam , qua me par-
vulum esse simulavaram? In eo enim Ixdit discipu-
lus ni3gistruiii, si per negligentiam suaro prxcepla
laboremque ejus spernit.
El teutationem vestram in carne mea non spre-
vistis, neque respnislis. Tenlali sunl enim cum per-
seeulioneni patercliir Apostolus, ulrum tiinore dc-
sererent euni.an chariiate amplecterentur. El nequc
cbarilalc suscepcrint, ct quoinodo lotos se ejus do-
ctrinx tradiderint : ul qux chaiissima sunl corpo-
ris sui membra cidcm dare cupereul : quod vcl sic
evangelico luinini vicem redderent, si sua Iinniiia
tradidisscut. Quamvis, inquit, vos eo temporc, quo
evangelium juxta carnem susccperalis beatos dicc-
rem, quod in initiis fcrvebatis; tamen nunc quia
non vidco xdilicio cuhnen impositum, ct pene ne-
quidquain jacta fundamina, cogor dicere : Lbi est
ergo beatitudo vestra , qua vos beatos arbitrans
ante laudabam? Vcre euimetipse faleor.quia sicme
vobis humilia prxdicanlein, vel persccutiouihus af-
flictalum in principio dilcxistis, ut si iicri possct
sprcvistis, inqttit, lanqiiam inulilem istam tentalio- i\ (hyperbolice autem sunl accipicnda qux loquittir)
nein, ncque respuistis, ut non suscipeictis commu-
iiionero periculi mei. Potest locus iste et ita cdis-
seri : Qtiaudo veni ad vos, non veni in sermonc sa-
pienlix, sed bomo luiiiiilis atque contcmptus, niuil
magnum deferens nisi crticifixum. Cuin igilur nic
viderelis in corpore iiifirmitatibus obnoxio constitu-
iiim regna coelestia polliccntera, non irrisislis, nec
xstimastis dignum esse conteinptu. Inlelligebalis
quippe hurailitalcm carnis mex, et ipsius habitus
vilitatem, ad veslram lciitationem fieri. An videlicet
contemneretis eum, qui ab incrcdiilis iniserabilis
pttlabalur? Sed e contra illiini Iiumilem , vilem,
alqtte contcmptum, ita ul angcluin, cl plus qtiani
aiigclum suscepislis. Qnod attieni ait : Seit sicut nn-
cruissclis vobis oculos, ct mihi, ul omnium vestruin
luininibusplusccriierem, dcdissetis. Optabalis quippe
vos cxcos essc per inefTabilera in me charitalrni ,
ut plus in meo corde evangelii lumen orirelur. Emo-
lumenlum nietim vestris damnis crescere volebatis,
et hoc illo tempore, quo vobis quasi parvulis alqtie
lactentibus, sive propter infirieitatein carnis vcstrx,
parva el bumilia annuuliaham, sive proptcr mex
carnis injiirias indigims videbar fide. Nunc vero
quia ab clemenlis el syllabis, et leclione pucriii
ciepi vos ad majora stndia provocarc. ut libros le-
neaiis in inatiibus, et ut plena eruditionis el scnsuni
verba discalis, recalcitratis, irascimini, gravis vo: is
videlur esse perfcrtio doctrinarum, et in tanlum i:i
£8!; ENARR. IN EPIST. D. PACLI AI) GALAT. 880
alios mulati cslis affeclus, ul me, quem quasi angc- A ut utriusque anxietatem el pietatem iu sc parentis
lnni et Chrislum susccperatis , cui volebatis oculos
tradere, nunc babealis iuimicum, quia vobis plcnam
annuntio verilalcm. Eleganter aulera sentenliam
terminavit, dicens :
Ergo iniinicus vobis faclus sum veritatem dicensvo-
bit '.' Ha?c cst nalura verilatis , ut eam inimicilix pro-
sequantur, sicut per adulationcin pcrniciossc aniici-
tise conscquuntur; lihenter enim quod delectat audi-
lur : offcndit omne quod nolumus. Sicut et bi dili-
gcre cirpcranl sabbati otium, et dies festorum, epu-
las prx-dicanlcs contra Apostolum, qui omnem con-
tinentiam suo doccbat cxemplo.
Mmutantur vos non bene. Id cst invident vobis ,
qui vos carnalcs dc spirilalihus volunt facere. Hoc
agnoscant.
Donec formetur Cliristus in vobis. Formatur cniin
Christus in eo, qui forinam acccpil Christi. Formam
aulem accipit Christi, qui adhaerct Christo, dile-
ctione spiritali. Ex hoc eniin lil, ut ejus imitalione
sit quod ille, quaiuum gradu suo sinitur. Qui enim
dicit se in Chrislo (ait Joannes) manerc, debet quo-
modo ille ambulavit, ei ipse ambulare. Sed cum bo-
mincs a matribus concipiantur, ut formentui , jam
formati autom parturiantur, ut nascantur, potest
movere quod dicluni est, quos iterum parturio do-
ncc Cbristus formctur in vobis, nisi parturitionem
banc pro curarum angoribus posilam intelligamus,
quibus eos parturivit, ul nascerentur in Chrislc.
csl xmulantur non bcne, inviilia Jud:corum subver- " Et iterum parturit propler pcricula seductionis qui-
bus eos conturbari videt, sollkiludo autem iila, el
cura de illis, quia se quodammodo parlurire dicit,
tam diu esse polerit, donec perveniant in mensuram
aitatis plenitudinis Christi, ut jam non moveaniur
omni venlo doctrinae. Non ergo propter initium I;-
dei, quoniam nali crant, sed propter robur, et per-
fectioncm diclura cst, donec formelur Cbristiis in
vobis. Sive aliter, formalur Chrislus in corde cre-
dcntium , cura omnia illis sacramenta panduntur,
et ea qua; obscura videbantur, pcrspicua fiunt.
Veltem autem esse apud vos, et mutare tocem
meam, quoniam confundor in vobis. Quid aliud in-
telligatur, nisi quia filiolos suos esse dixerat, par-
cens eis, forlasse ne severiore ohjurgatione com-
moli facilc in eis odium traduceretur a deceptori-
bus illis, quibus absens non posset resistere, non
video. Vetlem ergo, nunc adesse apud vos, et mulare
vocem meam, id est, negarc vos filios, quia confiin-
dor in vobis. Malos cnim filios, ne de his crube-
scanl, etiam parentes abdicare solent, quia scribere
tanta non possum, quanta vos audire meremini;
quoniam cpistola non potest vocem objurgantis ex-
primcre. Non valet irasceutis resonare clamorem,
ct dolorem pectoris apicibus explicare : quia dctri-
menlum discipulorum confusio et opprobmim est
magistri, sicut profectus eorum gloria est pra?ce-
ploris. Confunditur ergo in eis, quia jam filii facti,
servi csse desieranl.
sos cos signilicat. Videntes enim sic illos proficere in
Evangelio, et tantam habere charilatem in Aposto-
lum id cgerunt, qualcnus illos dcciperent. Erant
enini lcgis causa Apostolo inimici, ut manente no-
mine Salvatoris, facerent cos Jud:cos, gaudentes in
cversione eoruiu. Non cnim patiebantur, ut graliam
promissam audircnt incircumcisis gcnlibus dalam.
l.leo imitatorcs suos illos volucrunt fieri ut more
eorum circumciderenlur.
Sed exctudere, inquit, vos volunt : ul iltos amutc-
mini. Hoc esl, imitcmini. Quomodo, nisi ut servitu-
lis jugo detincamini, sicut ipsi detinenlur? Loquitur
ilaque Calatis, qui ab assertoribus Icgis indncti fue-
rant, ut eos imitarcnlur, cuni illi potius Galatas de-
buerinl iinitari : quia naturale esl, majorem dc mi-
nori, non minorem ficri de majore.
Bonum amutemini in bono semper. Id est nolite
asscrtores Judaica; observalionis imitari, scd ea
qiue bona sunt imiiemini. Quomodo enim qui divi-
lias, polcntiain, dignitatem, alicujus iuiitatur, non
tain bona, quam ca quse fugieuda sunt, ;emulatur:
ila et vos c contrario bonum aerauleraini in bono,
magis qua;rcntes spiritalia, quam carnalia : ut non
illi vos Judxos, sed vos illos Christianos csse docea-
tis. Hoc autcm facitc semper, nt perseveranti gradu
ad finem boni operis pcrvenire possilis. /Emulemini
siquidera bonum in bono, ut prius cniii apud vos es-
sem,quipostquam a vobis recessi, oinnia qnse crcdi
deram per.iidistis, de statione certa et fnlo portu x. Dicite miki, qui sub lcge vultis esse, legcm non
rursuin iu altura un.la relabente subtracii. Nec mi
rum, si reccdente Apostolo, vase clcctionis, et in
qun Christus Dominus loquebalur, Galaloe sunt mu-
tati cum etiam nunc ccrnamus in Ecclcsiis id ipsum
ficri. Volens igitur Paulus ostendere magistrorum
pro discipulis sollicitudinem, quos patianlur afle-
clus, nc seclalores sui excidanl a salute, ait :
Fitwti mci, quos iterum parturio. Per Evangelium
in luccm producti, et per doctrinam geniti, ilcrum
nic dolorem sustinere fecistis, ostendit per poeni-
leuliain eos posse renasci. Qui enim iu alio loco,
quasi pater dixerat : Si dccem mitiia pwdagogorum
kubeaiis inCliristo, sed non multos palres (} Cor. iv)
jam nonquasi patcr, sedutmatci loqtiilur inCluisio.
audisiis? Notandum Iegem bic dictam esseGeneseos
bistcriam, non ut vulgo KStimant quse facicnda sint,
quaeve vilanda, scd totum quod dc Abraham et cjus
uxorihus libcrisque coiilexilur, legem appellatam.
Legimus el iu alio loco prophelas quoque lcgem
vocari. Audit ergo legem, qui juxta Paulum non
superflciem, scd in medullam ejus inlrospicit. Non
audit legem, qui similis G; .atis exteriorem tantum
corticem sequitur.
Soipium esl enim, qttoniam Abraltam dttos filios
habuil : unum de ancilla, et uttutn de libera. De duo-
bus filiis Abrahse quod dicit, facile intelligiiur.
Nai.i et ip^c Apostolus interpretaiur hane allego-
riam. Per hos cnim duos filios Abraham duo lcsla-
687 CLAliDH TALRl
menla signilicata sunt. Post moriem aulem Sarsc,
quos <le alia uxore genuil, non pertincnt u.l banc
significalioneni. F.t ideo multi legentes Apostolum,
librnm autem Genescos ignorantcs, pulant solos
dtios Olios habuisse Abrahara. llos ergo solos com-
tneniorat Apostolus, quia solos adhuc habehal, cum
liu>c signilicaientur , quai consequenter exponil.
Ouod ille de ancilla, qu;c Agar vocahatur, velus te-
stamentum significat, id est populum veteiis testa-
iccnli, propter juguni scrvile carnalium observalio-
iium, et promissa lcrrena, quibus irretiti, ct quae
lantuuimndo sperantcs de Deo, non ailmiltuntur ad
hxreditatem spiritalcm ccelestis patriraonii. Non
autem sufficil quod dc libcra uxore natus cst Isaac
ad significandum popiiluni h;eredein novi lesla-
menti : sed plus bic valel qiiod secundum promis-
sioncm natus est. Ille aulem et de ancilla, et secun-
dum carnem : Sicut et Cethura, quara postca duxit
Abrabam, non secundum proinissionem, sed secun-
dum carnem suscepit (ilios. lsaac enim mirabiliter
natus est per reproinissioncm, cuni ambo parcutes
senuissent. Quod si data per Apostolum (iducia,
qua duos illos allegorice accipiendos aperlissime
nsleiidit, voluerit aliquis ciiam Gethurae filios in ali-
qua rerum figura futurarum inspicere (Non fiustra
ile talibus pcrsonis, administratione Spiritus sancli,
haec gesta conscripta sunl) inveniet fortasse hsere-
ses et schism.ita significari : quia ii filii de libera
quidcm, sicut isti de Ecclesia sed lamen secundum
i iirin-in nati sunt.
Sed qui de ancilla, sccundum carnctn nattts esl:
Qui autem de libera per repromissionem. Nimiae difli-
cultaiis cst demonslrare Isaac tantura, qui de Sara
uatus est, fuisse de reproinissione generatum : ct
iioii cliam Ismael, qui dc Agar ancilla est ortus
yEgyplia. Scriptura quippc rcfert, quod cum perse-
qucnle Sara, Agar fela fugissct, ct venisset ad cam
angelus in deserto, nioncietqtie ut subjiceretur do-
ininx polestati , idem ipsc angelus cliam b:ec locu-
lus sit : Mullipticans mullipUcabo semcn tttum, ct non
numerabitur prtv multitudine. Et postea de Israaeli
(quae utique repromissiouis verba ncmo dubitaret);
Isle erit rusticanus homo : manus cjns super omncs,
ct manus omnium super eum et conlra faciem omnium
fratrum suorum liabitabil. Sed et hoc dici potest,
de Ismaele posl conceplum cjus vel angelum, vel
Deum loeulum. De Isaac vero antequaui in Sarae
utero conciperetur, Deum fuisse pollicituni. Ismacl,
carnis filius : Isaac lidci fuit. lllum enim Abraham
seciiudum carualem consuetudincm genuit : istum
coulra naturam senilem, per reuromissionem cre-
dciido suscepit. Qui sunt secundum carnem naii,
uisi dilectores raundi? Qui sunt per repromissionem
nati, nisi amatores regni cceloruni, quia et ipsis
promissum esl, desiderantes vilara aetcrnam, gratis
colenles Deura? Nunc iiiteiim breviter ad altiora
tendeudum cst, ut dicamus unumquemqiic noslrum
primum non juxta repromissionem nasci , quam
gcripturarum vcrbis simplicibus inslniilur, adhuc
NENSIS KPISCOPI 888
A cxposilionibus dcleclatur. Quando veio ad subii-
miora transccnderit, et legcm inlellexerit spirita-
lcui, iunc ciiin de repromissione generari : et ut
apcrtius loquar, quotidie eos, qui faciunt opcra
Abrahx, de Abiaham nasci : veruiu illos qni habent
spirilum scrvitulis iterum in timorc, ex ancilla ge-
neraii ^Egyplia.
Qtuc sunt per allegoriam dicta. AUegoria propiie
de arle grammatica est, hoc est aliud ex alio figu-
ratum. Dedil regulam Aposlolus quomodo allegori-
zarc debemus. Scilicet ut manenle veritate histoiix,
figuras intelligamus. Nani cuin dixissel Abrahara
vere duas uxorcs bamiisse, postta quid hx ipsae
figurarent oslcndit. Et hoe ipsuni facit, ubi aliqua
sanctorura honesta facla rcfcrunlur, non ubi pec-
" cata danmantur. Caeterum derclicta mysteria dicere,
Deum aut impossibilitalis aut ignorauliae notare est,
quia aut aliter sacramenta sua moustrare non po-
tuerit, aut nesciens sibi necessaria, peccata quo-
rumdam antca gcncraliter condemnaveiit. Deinde
vel poslea ea non rcprehendisset, el vindicasset, si
ill.i jiropter rnysteiia sua ficri ipse voluisset. Prac-
cepta veio dillicilc invenies ila interpretata, ne eo-
rum viitutcm evacuare videretur.
lltcc enim sunl duo tcstamciita. Unum qvidem in
monte Sina, in senitutem generans, qucc est Agar.
Sina enim nwns esl in Arubiu, qui conterminus est ei,
qucr nunc cst Jeriisulcm, cl scrri! cum filiis suis. Pene
cuiiclorum super hoc loco ista est explanalio, ut
Agar ancillam inlerpretentur in !ege ct in populo
Jud;coi'um : Sarani auteni liberain in Ecclesia qux
de gentibus congregata cst, quae mater sanclorum
sit, Paulo dicenle, Quce cst mater omnium noslrum.
Haec diu non pepcrit, antequam Chrislus de virgine
nasrerctur ct stcrilis fuit, necdum risus raundi Isaac
de cleclo patre cura voce subliniium dogmaluiii
agnitus crat. Resonaresi quidem Ahrabam in nostra
lingua pater clectus cum sonitu refertur. Agar au-
tcin qua; interprctalur incolatus, sivc peregrinalio,
sive niora, generat Ismaclem , qui tantum audial
prxccpla, nec faciat : hominem ruslicum, sangui-
narium, dcscrta scclantem, qu;c universis fratribus
suis de libera piocreaiis inimicus sil, ct adversa
eis fronte consistat. Ncc mirum vctus leslamentum
^. quod in nionle Sina, qui est in Arabia, ct confinis
est ei qua; nunc esl Jerusalem, constitutum est at-
que conscriplum, non esse perpetuum, cum ct m-
colalus a pcrpetua posscssione diversus sil, el Sinai
montis nomen tentalioncm sonel, ct Arabia sigui-
ficct occasum.
Jlla aitlem, quo' sursum csl libcra est, qux est ma-
ter nostra. ltico ca-lcslem Jerusalem Sara significal,
qua; diu deserta est a concubitu viri propter cogiri-
tam sterilitalem, quoniani novi tcstamenli populus,
quamvis sit novus, prsedestinaiio tamen ejus apud
Peiim, et ipsa Jeiusalem coelestis antiqua est. Hanc
terrcnam Jerusalem viiuni habcre dicit, quia secun-
dum carncm gcncrat. Illam autcm ccelcstem Jeru-
salem, quam dicit matrem nostram, sterilem ap-
8R0 ENARIt. IN EPIST.
pcllal, quia non parit secundum carnein, nec dolo-
res palitur, hoc est non parlurit : general aulem
sine passionespiritaliterexclamans in Letiliam. Iltec
autem Jerusalem, qu;e in pr.esenti est, deorsum et
humili, infimoque loco ilimersa est.
Scriptum est autem : La-tare, aterilis, qutB non paris;
erumpc cl clama qua1 non parturis, quiu multi filii
deserla.' magis quam ejus quw habel virum. Yiruni
habuit synagoga legeni, et juxta Ann;c quoque pro-
phetiam , felosa quondam in liberis fuil : slerilis
vero Ecclcsia sine viro f.hrislo, sine ullo sponsi
sermouis alloquio diu jacuit in deserlo. Sed posl-
quam accepit illa libium rcpudii in manus suas, et
omnia ornamenta viri in idoli vcrtit ornatum : tunc
tuaritus priori siugulo pulrcsccnte, alium lumbis
suis balteum, aliud de gentibus lumbare contexit.
Unde hsec slatim ut viro juncla concepil et pep«rit;
et in Isaia exclamat Dominus pcr prophelam : si est
gens nata simul, quando unadie in Aclibus apostolo-
rum, tria millia el quinquc millia hominum credi-
derunt (Aa. vi). Nec puto necesse esse, de multitu-
dine Cltristiana, et de Jud;eorum paucitale dicanms,
cum in toto mundo crucis vexilla rcsplendeant, et
vix ratus atque notabilis in urbibus Judacus appa-
reat.
Nos aittem fratres secundum Isaac promissionis
filii sumus. Dicimiis itaque Aposiolum ideo eos ap-
pellare secuudum Isaac iilios promissionis, quia non
pcnitus eorum despcret salutem ; ct rursum eos ad
spirilum, quo cceperant aestimet revcrsuros. Fiant-
que filii liberaj, qui si carne fuerint consummati (ilii
sinl ancillac.
Sed quomodo tunc, qui secundum carnem natus
fueral pcrsequebatur eum, qui sccundum spiritum:
ita et nunc. Sed quid dicit Scriplura 1 Ejice ancillam
etfilium ejns. Non enim hwres eril filius ancilUv cnm
filio meo Isaac. Itaque frutres non sumus ancitlw filii,
sed libcrx: qua libertate nos Christus liberavil. Non
pulo invenire nos posse ubi Ismacl perseculus fuerit
Isaac : sed tantum illud, quod cum filius Algyptiae,
qui major natu crat, luderet cum Isaae, indignata
sit Sara, ct dixerit Abraham : Ejice ancillam, et
filium ejus, non enim baercdilabit filius ancillas cuin
filio meo Isaac (Cen. xxi). Et utiqtie simplex lusus
inter infantes expulsione et abdicationc indignus
est. Verum Apostolus quasi Hebrxus ex Hebneis,
tl ad pedes magislri Gamalielis edocius, qui quon-
dani furentes adversus Dominum Pharisxos consilio
refrenaret ex verbis Sar.-e dicenlis : Non enim hare-
ditabil filius ancitlw cum filio meo lsaac, inlellexit
lusum illum simpliccm non fuisse : qui pcrseculio
Rominatur. Sed quia forsitan Ismael quasi major
natu, et eo lempore circumcisus, quo jam poterat
intelligere, et senlire quod passus csi, sibi primo-
genita vendicabat, Scriptura jurgium parvulorum
lusuin vocavit. Unde et Sara h;cc vcrba non susti-
nens, el consuctudine sibi primogenila vendicantis
aiicilla1 (ilii a parva aetate non paticns, erupit in vo-
ceni : Ejice ancillam cum filio suo. Non enim lurre-
D. P.YULI AD GALAT. 8'JO
A uitabit filius anciUte cum fiiio mco Isaac. Quod ciiiu
diirum visum fuisset Abraliae (semper enim primo-
genitis majora dabanlur) non soluni Ismaelera prio-
rem esse desinere, scd ne :equalem quidem cura
ininore fralre accipere porlionem : Dous qui libe-
ram inlus esse et foris expelli volebat ancillam,
Sara verba conlirmat, et loquilur ad Abraham
(Gen. xxn) : Non dtirum sil coram te, de puero et
ancilla : Omnia quw dixerit tibi Sara, audi vocem
ejus, quoniam in lsaac vocabitur tibi scmen. Sicut
crgo tunc major frater Ismael lactanlem adhuc et
parviilum persequebalur Isaac, circumcisionis prac-
rogativa sibi primngenila vendicans : iti et nunc
sccundum carnem Ismacl adversum minorem fra-
licm de gentibus populum Cbrislianum sustollilur,
inflatur, erigilur.
Itaqlte fratrcs non sumus uncillw filii, sed liberw
Quaiitunrvis se iniquitas cxlollat, ancilla est, et
subjicienda esl sanclis , quantumvis se extoll.tnt,
et filios Abrah;c esse se jactitent, quandiu ancilla:
filii fuerinl et carnalitcr lcgem intellexerint, el sub
ejus terrore redacti serviliter vixerint, vobiscum
haerediiatem babere non potcrunt. Non crgo dcbetis
derelicta matre noslra ancillam sequi , quae licel
ejnsdem viri fuerit uxor, tamen ad teinpus, quia
nondum polerat Sara generare : id est noudum te-
stamentum novum revelatum erat.
Qua liberlate Cliristus nos liberavit. Ea enim li-
bertas mmc maxime apponenda esl servituiis jugo,
r. quo in operibus legis tenebantur, qui ad circumci-
sionem islos trahebant.
1N CAPUT V.
State , et nolilc iterum jugo servitutis contiueri.
Quando dicit stale significat eos noiiduni liinditus
cecidisse : alioqui commodius diccrel , surgite.
Quod vero ait, nolite iterum jugo servitulis delineii,
iiulluiu nliud hic jugum rcctius possumus inlelli-
gerc, quo cos delineri non vult, nisi cireumcisio-
nera , et coctcras observationes Jttdaicas. Calatae
cnim, qui ad Pauli aposloli pr;edicationem idoiis
derelictis statira ad Evangelii transcenderant gra-
liam,"^ion reverlebanlur ad legis Judaicae servitu-
teni, quam nunqiiam prius rognnverant; scd volen-
les observare tempora, circumcidi carne, et hostias
D oflcrre corporcas, quotlamraodo in eosdem reverte-
bantur cullus quibus in idololatria ante servierant.
Ecce ego Paulus dico vobis. Ego Paulus audcnler
vobis dico, neminera pcriimescens, non occultans
nonien meum, ul audientes non tani missi quain mil-
tenlis auctoritale moveantur. Tanquam si diceret,
Ecce mc imilemini, ut non timealis; aut in rac cau-
sam refundite, si limetis.
Quoniam si circumcidamini , Christus vobis nihil
prodest. Quomodo accepturi suinus quod ait, nc itc-
rum servitutis jugo deiineamini, cum ad eos scribat,
qui Jtidsi iiunquaiu fueraut ? Nam hoc agit uliquc,
ne circumcivlanlur, sed nimirum hic dcclaratur et
confinnatur scnteniia illa, de qua superius disputa-
vimus. Qitid cnim aliud hoc loco genlibus dicat,
S0| CLAUDH TAlillLNENSIS F.riSCOPI 892
non invcnio, nisi ul prosil illis qood a scrvitote so- A non ejusdem esse Dei custodirc vellc lcgem, ct cos
oerslitionis sna" per fnlem Cbristi liberali sunt : nc
iterum scrvi esse vclinl suli j:go ohscrvaliomim
carnalium, quaovvis sub lege Dei, tainen carnalem
populum servililer alliganlium. Cliristum atitem ni-
hil eis profuturum essc dicil si circumcitlantur : scd
illo modo, quo eos isii volebant circumcidi, id est,
ui in camis circumcisione ponercnt spem salutis.
Mon enini Timolbco non profuit Chrislus, quia Pau-
lusipse illiim jaro Chrislianum juvenem circumcidit.
Fecit aulem hoc propler scandalum suorum, nihil
simulans oninino, sed cx illa indiffcrcntia, qua di-
cil circumcisio nibil cst, el prxpuliura nihil cst (/
Cor. vii). Nihil ciiim obcst ista circunicisio ci qui sa-
luleni in illa non csse crcdit: Tunc siqiiidem non
qui legeni castodiant, dcrclinquere. Aul quoinoilo
propter intermissam legem reos cos faciel qui, etiam-
si velini, universa complere non possint? Nos vero
lcgeni se.|iii spiritalem, quie dicat, A'on infrrnabis
os bovi trilurnnli (Drnt. xxv); et cuin Aposlolo intelli-
gore, Nunquid dr bobns cura rst Dco ? sed propler
nosutique dicil [Rom. ix); cl obscrvare sabbata de-
licala ; non ul bos et asinus nosler et vilia pecora de
quibus scriplum est : llomines et jumenta salvos fa-
cics, Dominc (Psal. xxxv). Homines rationalcs quos-
quc, el spiritalcs viros. Aninialia vcro eos qui tar-
dimis ingeniisunt, et a spiritalibus ad agenda Oomi-
ni sabbala erudiuntur. Nec contrarium esse id quo 1
supra scripfum cst, si circumcidamini, Christus ro-
prodesl circumcisio, cuni aliquid per semetipsam B bis nihil prcdest. Et uod seqiiitur, Tcstificor omnrm
putatur nlilitaiis afferre. Scd illos solos ab bujusmo-
di observalionibus non fuisse prohibendos, quos (i-
des, quae revelata est, iis jam inilmlos invcnerat :
ut in eis jam consummaretur ipsa aclio prophctica,
quos antc a.l implelioneni propheli;e jam tcnuerat,
ne si et ab ipsis removeretur, improbata potiusquam
lerminala videretur. Si autem ct genlibus impone-
rctur, aul nou Christi promittendi causa instilula
csse, aul adhuc Chrislum promillcrc pularetur. Prius
itaque popnlus Dei, antequam Clivistus veniret, le-
gem prophelasque adimplere, illa omnia, quaa binc
promitlebant, ubservare jubebantur : liber in eis,
qui hsec quo pertinerent inielligcbanl; scrvus autem
»n cis, qui non inlelligebant. Posierior ergo populus
accedcns ad fidem, quia jam Cliristus venisse, passus
essc, ac resurrexisse prxdicahatur, in his quidcm
hoininibus, quos jam lalibus sacramenlis instilulos
cadem lides invenerat nec cogebatur ista observare,
ncc prohibebatur. ln bis aulera qui talibus vacui,
nulla generis, nulla consueludinis, vel congrnenti
necessitate relenli crediderant, cliam prohibebatur,
ul super cos jam inciperei apparere. llla oiiinia pro-
pler promittendum Cbiistum fuissc insliiula : quo
venieiite alque bxc proniissa adimplcnte, jani opor-
lcret cessare.
Contestor autcm omnem Iwminrm circumcidentem
sc, quoniam debitor csl universts Irgis (aciendw. Dous
qui circumcisionem primo ad Abraliain, deinde ad
hominem circumcidentem se, quoniam debitor est uni-
versw lcgis faciendcc. Quod ideo ait, ut vel lerrore
tam innumcrabilium observationum, quaj in lcgis
operibus scriptae sunt, ne omnes implere cogcrentur,
quod nec ipsi Judaci nec parentes eorum implere po-
tuerunt, sicut Pctrus in Aclibus aposloloruin dicit,
Absliueant se ab his quibus eos isti subjugarc cu-
piebanl.
Evacuali estis a Ckristo, qui in lege juslificamini, a
gralia excidistis. Quomodo ncmo potest duobus do-
minis servirc, sic unibram pariter et verilatem legis
iinplcre difiicile cst. Umbra in legc veleri est donec
spircl dies, ct amoveantur umbraa. Veritas in Evan-
r gelio Cbristi. Gralia enim et veritns per Jesum Cliri-
slum faclw sunl (Joan. i). Perditergo graliam Cbri-
sti, ct Evangelium quod tenuerat amillit qni in ali-
qua observatione legis se justificari putai, ei ctira
graliam amiserit, a Clirisli fide dcstruitur, ct in
cjus operc conquiescit. Magis autem inlelligilui', ut
id quod supra specialitcr dc circumcisione pnecepc-
ral diccns : Si circumcidamini, Chrislus vob.s nihil
prodest, nunc tota lege generaliter comprchcndat,
niliil eos in Clnisli operc prolicerc, qui in quaciin-
que observatioiie se credidcrinl justificandos dicen-
do : Si ergo in lege spe.m ponilis, infirmam Chrisli
gratiam jndicatis, et quod gralis jam accepistis, lan-
quam non liabcules, propriis vultis laboribus adipi-
sci. ISondum autem crat facluni, sed quia voluntas
Moysen in lege prascepil non solum circumcisionein, t> move,.i cccperat, ita plerisque locis loquilur quasi
sed ct alia multa obscrvanda constitiiit : dies feslos jam faclum sjr
llierosolymss frequenlandos , hosliarum holocausla
niane seiuper el vcspere, immolationem in uno tan-
tum loco, quinquagesimum rcmissionis annum, et
caslera, qu;o facilc esl dc Scripturis cxccrperc sibi
unumquemqne lectorem. Ilaque cohortabimur Ebio-
nem, ct sectatores ejus, qni post Evangelium creden-
les in Chrisio circumcidendos putani, ut aut cir-
cumcisionem laciant, el cirtera qu.-e praecipiunlur in
l:>ge ; aut si impossibilc cst cuncta ficri, ccsset ct cir-
cumcisio, quas cajleris quasi inulilis pnemissa esl.
(Jiiod si responderint possibilia lanium debcre sc fa-
<crc (non cnim Dcum ea a nobis cxigere qu.p non
1'ossiiiuus, sed qu;c possumus implcre), dicemus eis
Nos enim spirilu ex fide spem justilicc exspectamus.
Spiritnm ad distinctionem litterae posuit. Spes justi-
tia: Cbristns intelligendus; quia ipseesl veritas, pa-
tienlia, spes, jusiiiia, onines virtutes : cnjus nos sc-
cundum e.xspectamus adventum quo judicaturus cst
omnia, el jam nou palienlia, sed juslilia adfuturus
ut reddat unicuiquc secundum opera sua. Cujus diei
praesentiam Apostolus, ctqui ei sunt similes exspe-
ctantes aiunt, Adveniat rcgnum tuum (Matth. ix)
Ct cum Filius Deo et P.itri tradiderit rcgnum, ct in
subjeclis omnibus fuerit et ipse snbjeclus. Tunc ca-
put subjiciatur quodammodo ct corpo i, el sit Dcus
803
ENARll. IN EPJST. D. PAULI AD GALAT.
89 i
oinnia in omnibus. Quia qui nunc est ex paric per \ Qui autem conlurbal ros, poriubii judicium, qui-
singulos, func incipiet lotus esse per cunctos
Nam xn Cltristo Jesu neque circumcisio aliquid vu-
lel, neque prteputium, scd fides, qua? per charitatem
cperalur. Ilis qui in Christo Jesu volunt vivere, vir-
tutes appclentUc sunt, vilia fugiciidu. Mcdia vero
quse inter virtutcs et vilia sunt, nec fugiemla sunt
ncc appetenda, ut circumcisio, ct prxputium, et cae-
lcra liis similia. Circumcisio quidem prodest, si le-
qem cuslodias; quae idcirco ulilis fuit his qui in lege
vixerunt, non quia circumcisi eranl, scd quia cretli-
ta sunt illis eloquia Dei, qua: in opcra vertenles a sa-
lule exlranei non fuerunt. Ex eo siquidem tempore,
quo Evangclium in lolo orbe radiavit, supcrllua cst
circurucisionis injuria, qux lunc, ut caetcra quoque
cunque est ille. Occtillc, inquiunt, Pctrum lacerat,
cui supra in facic reslitisse se scribit, quod non reclo
pede inccderct ad Evangclii vcriialcm, sed nec Pau-
lus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe lo-
qucretur, nec Pelrus dignus qui conturbatae Ecclesia:
rcus licrel. Ex qno arbitrandum est dc alio quodam
tlici, qtii aul ciim aposlolis luerat, aut de Judaea ve-
neral, aut cx Pharisaais crediderat, aut certe ma-
gnus sit apud Galatas sestimattis, ut portel judicium
Eeclcsiae conturbata;, quicunque cst ille. Turbati
ergo fuerant Galatae inter spirilum et liiteram, cir-
cumcisionem, et concisionem Judaismum occultum
et manifestum, quid agerent ignorantes. Brevius au-
tem ct sic accipi polesl : Quieunqiie est ille qui vos
legis, valuit, quando et benedictioncs carnalcs legem B ad pll'"'sa.'ornm doctrinam trabit, et dcsidcrat in
carne circumcidi, quamvis sil eloquens, et in legis
ordinatione se jaclilet, nibil amplius dico, nisi boc
quod etiain vos abnuere non potestis, quod porlabit
pro boc opcre judicium, cl coiisequctur pro suo labo-
re niercedem. Qtii tluni vcllent islam servimtcm per-
suaderc et viderent eos Pauli apostoli aucloritate
revocari, dicerent etiam ipsuin Paultim id seniire,
sed non cis facile apcrire voluissc, sentcntiam suam
opporttinc subjecit.
Ego uutcm, fratres, si circumcisionem adhu pm-
dico, quid adltuc persceutioncm palior ? Lcgimus in
Aclibus apostolorum, ct ipse quoquc aposlolus Pau-
lns in Epistolis suis ssepe commernorat se a Juda-is
persecotiones creberrimas suslinuisse , proptcrea
servanlibus spondebantur. Quod scilicet si imples-
sent eam, benedicli essent in civilate, benedicli in
agro, plcna haberent horrea, et multa alia qiwe in re-
promissionibus continentur (Deut., xvvm). Nos au-
tem in Christo Jesu valere volumus , et confortari,
id est, in vera circumcisiouc, et non circunieisionc
Judaica. Neque enim qui in aperlo Judtrtts esl, neque
manifesla in carne circumcisio, sed in abstondito Jtt-
da'us, et circutncisio cordis in spiritu, non littera.
Niliil itaque prodest in Cbristo carnis circumcisio,
sed cordis et aurium qux aufert illud opprobrium
Jud.eorum.
Cnrrebatis bene, quis vos impedivit veritati non obe-
dirc? Sensus iste est. Cum igitur curreretis, veritati
ma
doctore perverso umbram legis scqiiiniini, ct Evange-
lii relinquitis veritatem?
Persuasio Ittvc non esl ex eo qui vocavit vos. Per-
suasioncm istam non dicit Dei esse, scd corum qui
talia assercbant. Ilacc cniin suasio carnaiis esl, illc
aiitcm in liberlatem vocavit. Hortattir ergo eos nul-
luin eoimn audire deberc, qui ad illos veniebant ut
isla suaderent. Modicum fermcntmn totam massam
corrumpit (I Cor. v). Ne quis diceret, Cur omnes
corripis, dum non omnes erraverint ? praidicil qtioJ
modicum malilia; ferinentum tolam possil Ecclesioe
massam corrumpere. Nolile putarepaucorum liomi-
ntim, qui de Judaca venientes aliud doceiit, insidias
. ... . , .... r quod doccret eosqui de gentibus credideranl in Chri-
agis quam imaginibus servientes a quo prapedili VJ . , . c
slo, noii debere circmncidi. Ih itaque (de quibus
stipra ait, Qtti autcm conturbttt vos portabil judlcittnt,
qnicunque est ille) ul tlecipeicnl Galatas cliani boc
addebant : Non solum Pctrus et Jacobus, et Joannes,
et cseteri in Jtul:ea apostoli circumcisionem, ct alia
prxcepta legis obscrvant, sed ipse quoque Paulus,
qui vos aliter docuit, quam se rci verilas habel. Ti-
inotliciim circumcidil, ct Judseis frequenler Jud;eus
faclus est, veritate cogenle, quam opinioueni de Ga-
lalarum menlibus Paulus nunc volens tollerc ait :
Eqo autem, fratres, si circumcisionem prwdico, quid
udlntc persccutionem patior ? Omne, inquit, in me
oilium Juilxorum, ct qua adversum mc furunt insa-
nia, ob nibil aliud est, nisi quod docco gcnles non
conlemneudas, quia modicum (ermentum totam mas- j) debere circumcidi, et lcgis onera soperflua, ct jam
sum corrumpit. Item aliter boc dicit, quia licet quip-
piam legis admiscentes fidei, violant lamcn fideni,
nc habeat fruclum, aul sit acceplabilis, hoc idco ad-
j cit, nc forte incoluniem se putarent babere giatiain
lidci, si pauca legis observarent.
Ego con/ido in vobis in Domino, quia nihil alittd sa-
pielit. Providens igitur spirilu , quia nihil aliud cs-
sent credituri, nisi quod per Epistolam docebantur,
ait: Ego conjido in vobis in Domino, qttod niltii almd
tapielis. Nam ct additio Dominici nominis idipsuin
signilicat. Si enim per conjecturam hoc acstimabat,
potuerat tantum dicere, Ego conftdo in vobis. Niutc
aulem apponcns in Doiniuo, tlivino quodam conli-
dcus spiritu quod fuiurtmi cognoverat propliclavit.
aholita custodire. Cum auteni perscculionem palior,
manifesttim cst me circumcisionem non prsedicare
qtiam dcslrtio. Non eniin tam persecutionem patior
a Judocis quia praedico crucifivuin, ct Jcsiim esse di-
co Christum , qucm lcx et prophckc pr;eniuitiave-
runt, tpiam quia doceo legem esse complelam : ac
per hoc illi inimiei sunt crucis ejus, qui per legem
diiuiU esse justitiam, non per gratiam lidei.
Uliiittm et abscindantur, qui vos conturbant. Qu:c-
ritur, qiiomod.) Paulus discipulus cjus qui dicit, Iie-
nedicite malediccnlibus vobis (Luc. vi) ; cl ipse !o-
qucns, Denedicite et nolite maledicerc (Rom. xn) ; ct
in alio loco, Neque maledici regnum Dci possidebunt
(I Cor. m) ; nunc ct mulcdixcrit cis qui Ecclcsias Ga-
803 CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI 896
lali.e conlurbabanl, ot cura optantis voto maledixe- A lanta est, ul nomen eo usquo extollalur ut ct ipse
rit : Ulinam et abscindantur qui vos conturbant. Deus charitas appclletui .
Tain enini deteslanda abscisionis cst passio, ul ct
qui invitus eam intuleril, legibus publicis puuiaiur :
c( qui scipsuiu caslraveril iusanus habcatur; non
tanlum, inquil, circumcidantur, sed el abscimlantur.
Sic enim lient spadones proplcr regiiuni ecelorum,
et carn.dia seminare ccssabunt. Videbal quippc to-
lam proviuciam, quam ipse suo sanguine et perieu-
lis ab idololalria ad Chrisli traduxcral Gdein, subita
peisuasione lurbatam, et dolore apostolico, dolore
palris se teuere non polcrat. Mutabat vocein, et qui-
bus blandiuis fuerat irascebalur, ul quos nequiverat
lenilate, saltem objurgatione retincrel. Quidam di-
cunt, utinam abscindantur ab errore, ct inseranlur
Omnit enim lex in uno sermone comptetur. Oinnem
ergo legoin nuiic uicil e\ his opcribus qoas ad bonos
mores pertinent, quia ol illa qti£ sunt in sacramen-
tis, cum bcne a libcris inlelligunlur, noc carnaliler
observantur a servis, ad illa duo prxcepta referantur
necessc est, dileclionis Dei et proximi. Recte itaque
accipitur ad hoc pertinere, (|uodeliam Dominus ait :
/Voti veni legem solvcre, sed adimplere (Maltli. v);
qui erat ablaturus limorcin carnalcm, spirilalem au-
tem charitatem daturus, qua sola Iex impleri poiesl.
Ptenitudo enim lcgis cliarilas (liom. xur). Et quo-
niam fides impelrat Spiritum sanclum, per quem
charitas Dei diffusa est cordibus operantium jusli-
veritati. Alii dicunt, si putant sibi hoc prodesse, B tiaiu, nullo modo quisquam anle graliam fidei de bo-
non solum circuiucidanlur, sed eiiain et abscindan-
lur. Quod Paulus non tara maledixcrit eis, quam
oraveril pro illis, ut eas partes corporis perderenl
per quas delinquere cogebantur. El quomodo in
Evangelio diclum est, Melius esse aliqucm sine ocu-
lo, et sine manu, et sine pcde, ct qualibet alia par-
te membrorum intrare in regnum coelorum, quam
totum ire in gehcnnam : ita et nunc oplare eis ma-
gis unam partem corporis perdere, quam per ocra-
sionem integri corporis perpetuo igne damnari. Si
enim exspolialio membri proficit, multo magis sub-
latio.
Vos autem in liberlatem vocali estis, fratrcs, tan-
lum ne libcrlatem in occasionem carnis detis. Vos,
nis operihus glorictur. Quapropler istos jactantes
se de operibus legis ita refellit Apostolus, dum osten-
dit opera vetusla sacramenlormn umbras futurorum
fuisse : quas jam post adventum Domini libero hxre-
di necessarios non esse monstravit; opcra vero ad
bonos mores pertinentia non impleri, nisi dilectione,
per quam fides operalur. Unde si opera legis qua>
dam post iulein supertlua, quxdam ante fincm nulla
sunt, vival justus ex line, ut et onns grave servitulis
ahjiciat, levi sareina Cbristi vegetatus : et justilia?
metas non transgrediatur, levi jugo charitalis obtem-
perans : legis etiam ipsa opera qua? qua:runlur, uno
possunt scrmone concludi et uno pracepto compleri.
Non ergo sola ad viiam suflicit fides, ut l.tciniosa le-
inquil, fralres in libertatem vocati estis, forsitan ^ gis pnecepta uno dileciionis capite concludantur.
ideo ipiia nonomnes vocalionem capere poterant li-
bcrtalis. Propter quod nunc audilis iantum ne li-
berlatem in occasionem delis carnis. Per dileclio-
nem enim oporlet minores servirc majoribus; quia
qui vull csse major, erit omnium servus. Neque
enim ul spiiilales laceret Cliristi oarnes, neque oc-
casionem illis tribuat, ul se remordeant provocanles,
ne ab invicem consumaiitui'. Quibus nos possumus
addere, ut dicamus dc sorvitulc lcgali ad Evangelii
liberlalcm vocatos, quibus superius dieilur, Slate el
notite i ursum jugo serviluiis liwreie, eliam nunc mo-
neii, ut leve Chrisli jugum el delcclabilia Evangelii
pnecepta sectantes nequaquam sibi putent liccre ut
hac ipsa liberlale vivcndi in occasionem carnis utan-
tur. Scilicel ut juxta carncm vivanl, juxla carnem
circuiiicidantiir : scd spiritu magis slcnt, spiritu prac-
putium carnis abscindant, ct ad spirilus altiora ton-
deutes bumilitalera litterx derelinquant.
Se4 per charitatcm scrviie invicem. Qui onim per
charitatem servit, lihcre servit, et sine niisoria oli-
lemperans Deo, cum amore laciendo quod docetur,
non cum limore quod cogilur. Tunc enim nos chari-
tas a jugo ciilp.e liberos rcddil, cum vicissim nos
noslro per amorcm scrvitio suhjicit : cum et aliena
bona nostra credimus, et nostra aliis, quasi sua offc-
rcntes, cxhibemus. Tanlum autcm bonum cst chari-
las, ulomnis lex in illa rccapituletur. Cujus viilus
Ditiges proximum luuni sicut leipsum. Quaeri autem
potcst cur Apostolus et hic solam commemoravit
proximi dilectionem, quam lege dixil impleri, ct ad
Uomanos, ouni in eadem qua;stione versarelur : Qui
enim diligit ulterum, inqtlit, legem implevit. Nam non
adulterubis, non Iwmicidium facies , non furaberis ,
non concupisces, et si quod aliud mandalum in lioc
sermone recapiiulalur. Ditiges proximum tuum sicut
teipsum. Dileclio proximi malum non operatur. Ple-
nitudo autem legis csl charitas(liom. xui). Cum ergo
in diiohiis praeceptis, dileclionis Dei ct proximi, por-
fecta sit charitas, cur Aposlolus ct in illa et in hac
Epislola solam proximi dilectioncm commemorat,
nisi quia de dileclione Dei possunt mentiri homincs,
1 quia rariores tonlationes eam probanl : in dilectione
autcm proximi facilius convincuntur cam non habere,
diiin inique cum bominibus agunt ? Consequens est
autem ut qui cx loto corde , ex tola anima, cx tota
niento Deum diligit, diligat et proximum tanquam
soipsum : quia hoc jubet illc quem ex toto cordc, ex
tola auima, ex lola racnte diligit. Itcm diligerc pro-
ximum, id cst omnem liomiuem, tanquain seipsum
quis polcst, nisi Dcum diligat, cujus praecepto et
dono dilcetionem proximi possit implore? Cum ergo
utrunique praiceplum ita sit ut neutrum sine altero
possit tencri, etiara unum horum commemorare ple-
rumquc sufficit, ciim agitur de operibus juslilix: sed
opportunius iltad dc quo quisque facilius convincitur.
807 ENARR. 1N EPIST. D.
lliiilc Joaunes dicit : Qtii enim tton diliqil (ratrem A
sutini, qnem vidct, Deitm, (jttem non videt, qvomodo
potesl diliqere (1 Joait. iv) ? Mentiebantur cnim qul-
dam dilectionem se Dci habere, et de odio fraterno
eam non habere convincebantnr. Dc qno judicare in
quotidiana \ila et moribus facile cst. Charitas vel di-
lectio in quatuor modis completnr, hoc esi, primo
Deus diligeiulus est ; secundo, nos ipsos diligamus ;
tertio, prnximos; quarto, inimicos : Dcum plus quam
nos, proximum sicut nos.mimicum quasi proximum.
Et nisi Dcum primum dilexorimus, nos diligerc non
possumus. IIoc est non peccare : et si nos non dili-
gimus, ad quam formam proximos diligemus? Si au-
tem proximum non amamus, multo magis inimicum.
Si ergo volumus dilectionem haberc , primo Deum
plus quain nostras animas diligamus. Quod ita pro- B
batur, si proptcr Deum eliam salutem noslram et
ipsas animas conteinnamus. Non ergo sola ad vilam
sufficit lidcs,nisi quis sicut se diligil, ita e.t proxi-
inum : et non solum ci malum non facit, quod sibi
non vult : sed eliam boniini facit, quod sibi vull ab
alio ficri : et universam legcm implet, quae habet
dtio gencra mandatorum, hoc cst, non facicndum
iiialiiin, ct taciendum bonum.
Quod si invicem mordeiis el comcditis, videlc nc ab
invicem consumamini. Hoc c.nim maxime vitio con-
tentionis et invidiae, peruiciosse dispcnsationes inier
eos nutriebantur, niale dc invicem loquendo, el quae-
rendo quisquc gloriam su.un, vanamque vicloriam
per coiitentionem, quia vos mcliores alterutrum ju-
dicatis, quando delrahitis alterum ; quando aliena 'J
torquemiiii felicitate, cl cx alterius houo vestrum
maluin facilis, tunc invieem niordetis,et quando ma-
ledicto vos putatis ulcisci : quibus studiis consumi-
tur soeielas populi, dum in parles scinditur. Qiio-
modo aulem ista vitare possint, nisi spiritu ainbu-
lcnt, et coneupiscentias carnis non perficiant? Melius
est autem nc conlra raiionem , el totius Epistolx
consequeoliam , subito in extraordinaria pnecepta
Paulus erumpat, hoc ila intelligere, ut ad circumoi-
sionem observationemque legis ciineta referanius. Si
^os, ir.quit, conturbanl alii, vos auiem conturbatnini,
si totam Scriplurarn velerem lcgcntes sic intelligilis,
ut scripta cst : Oculnm pro octtlo, dentem pro dente
(Dcut. xix), et ira desiderat ultioncni, uliio vero im-
ponil dolorem , quod lex non solum non proliibet, ^
verum eliam prsecipit, jusiitiam in talione resliluens,
sequitur, u t et nudatus nudet, et vulneratus rcvul-
nerel, et comestus remordeat, et qua> videtur justitia
esse, consumplio sit.non mium vindicans, sed lilrum-
que consumcns.
Dico autem : Spiritti ambulute, et desideria carnis
non pcrficictis. Si crgo non consentiatur concupiscen-
tiis carnis, quaniisvis agantur molibus, non tamen
pcrficiaRliir operibus. Proindc cum caro eoncupiseit
adversum spiritum, ct spiritus adversus carnem, ut
non ea qn.-e volumus faciamus, nec carnis perliciun-
tur eonnipisrentia?, qiiamvis faeiant, nec nostra per-
ficiuntur opera bona, qnamvis fiant. Sfeijlenim lunc
PAUII AD GALAT.
808
pcrlicilur carnis eoticupiseenlia, cum consenlil ei
spiritus ad opera mala, ut non concupiscat adversus
illam, scd cuin illa : sic et bona opera nostra tunc
perficienlur, quando ita spiritui caro consenserit, ut
adversus eum eiiam ipsa non concupiscat. Hoc enim
volumiis cum perfeetioncm justilix concupiscimus ,
hoc intentione non intcrmissa velle debeiniis. Sed
quia perficcrc in ista corruptibili caine non possu-
mus, idco dixit ad Uomanos: Vellc adjacet mihi. per-
ficerc autcm bonum non invcnio (Itom. vn). Vel sicut
habent eodiccs Gracci : Yelle adjacet milii, perftccre
autcm bonum non ; id cst non mihi adjacet perficere
bontiin. Non ait facere, sed perficcre bonum. Qtiia
facere bonuni, est post concupiscentias non ire. Per-
ficere autem bonum.csl non concupiscere. Quod crgo
esl ad Galatas, concupiscentias carnis ne perfeccritis ,
hoc e conlrario est ad Romanos : Pcrficere autem
bonum non invenio, qnia nec ill:e perficiuntur in inalo,
quando cis non accedit nostra; voluntatis assensus ;
nec nostra vobintas perficitur in bono, quandiu illa-
rum, cui non consentimus, permanet motus. Ipse
autem eonflictus, in quo etiam baptizati velut in agone
dceertant, cum caro concupiscit adversum spirilum,
ct spiritus advcrsus carnem : ubi et spiritus facit
bomim opus non consentiendo concupiscentia? malx,
non perlicit; quia ipsa mala desideiia non absumit :
et caro facit maliim desiderium, sed ncc ipsa perficit,
quia non sibi consenlientc spiritu et ipsa ad opera
damnanda non pcrvenit. Iste ergo confliclus non Ju-
daeorum, ncc quorumlibet aliorum, scd plenc Cliri-
slianorum, fidelium et bene viventinm est.
Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus
uutem adversus carnem. Non eniin caro sine anima
concupiscit, quainvis caro concupiscere dicatur, quia
carnaliier anima concupiscit, caro enim nil.il nisi
per aiiimam concupiscit . sed concupiscere earo ad-
versus spiritiim dicitur, quando anima carnali con-
cupiscentia spiritui reluctalur. Tunc enim caro adul-
terium, spiritus autem desiderat castitatem. Totum
hoc nos sumus, et caro ipsa qu:e discedenle anima
moritur, quic pars nostra infirma est, nec fugienda
dimiititur, sed recipienda reponitur. Tunc erit justus
siue ullo omnino pecealo , quando nulla lex eril in
membris ejus repugnans legi mentis ejus. Nec rccepta
ulterius relinquelur. Unde dicit, Seiuinalur corpus
animale, surgct corpus spiritale. Et quia supra se-
cundum duplieem inlclligenliam hunc locum coepc-
ramus exponerc, reddenda suni qua; omisimus Caro
concupiscil adversus spirilum, id csthistoriaj et Scri-
ptune carneus intellectus contra allegoriam et spiri-
taiem doctrinam reptignat. Spiritus autem advcrsus
carnem, id est sublimiora dejectis, aeterna brevibus,
umbra veritas refragatur. Et carneus Scriptura; sen-
sus, quia impleri non potest (nec cnim valemus om-
nia quaj scripta sunt facerc), ostendit nos non in no-
stra positos potesiate legis explendfc, cum etiamsi
velimus litteram sequi, impossibilitas non admitlit.
tlac enim invicem adversantur, ttt non quocunque
vttltis, ista (u iatis. Ilxe facit ralio ut voluntatem
899
CLAUDH TAfRINENSlS EPISCOPI
'JOG
iion scqnatur cffcctns : cpiia in h;ic viia pugnat carp A consenlienles, non Ii.tc agunt et idco regnum Dei
conlra spiritum, ct spirilns advcrsus carnem. Fit
crgo per sanctificationem p irfectam , nt omnis car-
nalis appciitus spirilui nosiro illuminato et \ivifi-
cato, id esl volunUHi snlijicialur. Et sicul minc vide-
imis multis puerilibus deleclationibus nos carere qua:
nos pucros, si denegarentur , acerrime cruciabant,
ila credcndum oslde onini carnali deleriaiione futu-
rum csse, cum pcrfecta sanctitas totum hominem
possidebunt. Non enim jam regnat peccalum in co-
rum morlali corpore ad obediendum desideriis ejus,
quamvis habitet in eodem morlali corpore peccalum,
nondum esstincto impetu consuetudinis naturalis ,
qua mortalilcr nati sumus,clexpropriisvil;e noslra»,
cum el nos ipsi peccando auximus quod ab origine
peccali humani damnationis trahebamus. Aliud est
eniin iion peccare, aliud non habere neccatum. Nam
reparaverit ; nunc autem quandiu esi in nobis qnod in quo peccatum non regnat, non peccal, id est qui
resistit bonae voluntati, auxilio Dei per bonos homi- n°n obediat dcsideriis ejus. In quo autcm non exi-
nes, ct bonos angelos indigemns, ut donec sanetur stunt omnino ista desideria, non soluui non peccat,
vulnus nostrum, non iU molestetur ut perimat eliam sed etiam non habet peccatum. Qnod etiam si ex
bonani voluntatem: hanc aulem mortem peccato me- multis partibus in ista vita possil eflici, ex omni la-
ruimus, quod peccatum erat omnino in libero arlii- >nen parte non nisi in resurrectione carnis, alque
trio : cimi in paradiso nullus dolor denegaret dclc- B coniiiiuiationc pcragendum est. Cnrergo hrec oninia
ctationes volunlati bonaj , nec quidquam recle ha- cl bis similia doetor gentium in fide et verilale opera
bcnti se homini resistebat. Nunc vero paulatim sub-
repens delcctatio mortificat animam, ut si abstinere
velit, sine molcstia et angore non possit.
Quod si spiiittt ducimini, non estis sub lcgc. Ut in-
lelligamus eos suli lcge esse, qiiorum spiritus ita con-
cupiscit adversus carnem, ul non ca quac volunt fa-
ciant, id csl non se teneaut conjunctos in charitate
jusliliae, sed a concupiscenle adversum se carne, vin-
cantur. Non solum earepugnante legi mentis eorum,
se.l ctiara captivante illos sub Icge peccati, qiuc cst
iu mcmbris mortalibus. Qu'i enim non ducuntnr spi-
ritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pali ad-
versitatcm carnis, sed duci a carne damnatio est. Et
carnis appellat, nisi quia eo locutionis niodo, quo
toliini significaiiir a parle, ipsum hominem vult no-
niine carnis intelligi? Quod si quisquam dicit carncm
causam csse in malis moribus quorumcunque vitio-
rum, eo quod anima carne perfecta sic vivil , prole-
cto non universam boniinis naluram diligcnler ad-
vertit. Nam corpus quidem corruptibile aggravat
aniinam. Coiruptio autem corporis, qure aggravat
animam, non peccati printi esl catisa, sed pccna. Nec
caro corruplibiiis aninifim peccatricem, sed anima
pcccalrix fecit essc corruptibilem carnem: ex qua
corruplione carnis, licet existant quredam incita-
menta viliorum, et ipsa desideria vitiosa, non tamen
ideo, Quod si spiritu ducimini, inqiiit, non adhuc ^ omnia vitse iniqure vitia Iribucnda sunl carni , nc ab
cstis sub lege. Nam el snperius nnn ait, spiritu ambu-
lale, ct concupiscentias carnis non habucritis, sed ne
perfeceritis. Quippe eas omnino non bahere, non jam
ccrlamcn, sed ccrtaminis prremium cst , si obtinue-
riinus victoriam perseverando sub gratia. Commu-
tatio enim corporis in immortalem statum sola car-
nis concupiscenlias non habcbit. El si vos lolOb spi-
ritalibus occupetis, non vobis opus cst lex, carnalibus
dala cst. Si spiritu , inquit, ducimini non esiis sub
lege. Ulique legi, qure limorem ineutit, non tribuit
charitalem, quia charitas Dci diffttsa cst in cordibus
vcslris. Non per legis litleram, sed per spiriium san-
ctum, qui dulus cst uobis (Rom. v). Haec est lex li-
bss omnibus purgemus diabolum , qui carnem non
babel. Quis enim servitutein, qurc idolis exbilieliir,
veneficia, inimicilias, contentioncs, aemulationes, ani-
mositates, dissensiones, haereses , invidias, uou po-
lius intelligat animi vitia esse quam carnis? Quan-
doquidcm lieri potest ut propter idololalriam vel has-
rcsis alicujus errorem a voluptalibus corporis tempc-
retur : et tanien etiam lunc homo", quamvis carnis
libidinem contemnere atque cohibere videatur, se-
cundum carnem vivere bac apostolica nuctorilatc
convincilur , et in eo quod abstinei a voliiplatibus
rarnis, daninaliilia opera carnis agere demonslratur,
elenini si diabolus ea quae fornicator agil, vel ebrio-
hertatis, non servilutis. in qnantum quisque spirilu . sus, vel si qnid homini mali esl iraod ad carnis pcr
ducitur, non csl sub lege : quia qiiantum condele-
ctalur legi Dei, non est sub legis limore, quia limor
lormentum habet, non delectaliouem .
Hanifesla autem sunt opera carnis qua: snnt, forni-
cnlio, immunditia, impudicilia, iiMorum seriikus, ve-
neftcia, inimicitia; contenliones, animositates, amnla
tinet voluptalcs, non agit, qui carncm non babct ,
non polesl dici absquc culpa, eum sit ctiara talium
criminum suasor ct instigator occullus: csl laracn
inaxinic supcrbus atquc invidus, qu;e illuin viliositas
sicobtinuil, ut propter hoc essel in carceribus cali-
ginosi hujus aeris reterno supplicio destinatus. Hxc
(iones, irie, rixte, dissensiones, hcereses,iuvidia;,ebrieta. aulcro vitia.quaa tenent in diabolo principalum, earni
tes, comessationes. Agimt autem haec, qui cupidita-
libas carnalibus consenlientes facienda csse deecr-
nunt, etiamsi ad implendum faeultas non datur.
Cacterum qui tanguntur hujusmodi motibus, ct im-
inobiles in majore charitate consislunt. Non solum
ron eis exhibenles mcmbra corporis ad inale ope-
randuuij sed neque mitu consensionis ad exhibcndurn
iiilmit Aposlolus, quam certum est diabolum non ha-
bere. Dici! cniin inimicilins, coiitcnliones, semulalio-
nes, aniniositates, invidias, opera esse carnis. Quo
ruiii oninium malorura caput alque origo superbia
esi, quae sine carne regnal in diabolo. At b;cc omnia
eiiin habeat ille sine earne, quomoilo sunt ista opera
carnis, nisi quia opcra sunt hominis, quem nomino
001
ENARR. IN EPIST.
rarnis appellat? Si enim sapicnlia caruis inimica cst
l)co, iuimica autem sunl onmia dogmaia falsiiatis
Deo repugnantia, consequenter haereses inimicajDeo
ad carnis opera referuntur. Hacresis autem Grajce
ab cleclionc dicitur, quod seilicet cam sibi unusquis-
que eligat disciplinam, quam putat cssc mcliorem.
Quicunque igilur aliter Stripliiram inlelligit, qu.tm
sensus Spirilus saueti ilagiiat, quo conseripla cst, li-
cel de Ecelesia non rccesserit , tamen haereticus ap-
pellari potest, et de carnis operibus est eligens qu:e
pejora sunt.
Ei his similia , quic prwdico vobis , sicul pnrdi.ri,
quoniam qui tulia agunl, regnuta Dei non consequcn-
tur. Potest aulem movere quod ait, quie dico vobii
sicut prirdixi, quoniam qui talia agunt, rcgnutn Dei
non possidebunt, si quseratur nbi ista praedixerit, nam
in liac Epistola non invcnitur. Ergo aulproesens cum
esset, lioc prxdixerat ; aut cognoverat pervenisse ad
illos Epistolam qna- niissa est ad Corinlhios. Ibi enim
sic ait : Kolite errare, neque fornicatores, neque idolis
servientcs, ncque adultcri, ncque mollcs, neque muscu-
lorttm concubitores, neqne fures, ncque avari, ncque
cbriosi , neque maledici , neqtte rapaccs regnum Dei
possidebunt (I Cor. vi). Hic ergo cum enumerasset
opcra carnis, quibus clausum esi Dei regnum, subjc-
cit etiam opera spiritus, qti;e friicltini spiiitus vocat.
Fructus aulem spiritus csl charilus. Oinnium vir-
tutuin prima est charitas, qu;c, sicut nolavimus, in
quatuor dividitur partes : in dilectionc Dei , in sua
uniuscujusque, in proximi.et iuimici.
Gaudium spiritale , pax. Si tranquilla mens uiiPis
passionibus perturbetur,
Longanimitits. lllatas injurias suslinere.
Bonitas. Semper benefaccre velle.
Denignitas. Nulli injuriam faeit, nec desiderat fieii.
Notandum quod et lides a Dco dctur , quani inter
fruclus spiritus septiino loco Apostolus posuit : el hoc
nolandum quia a Deo esl.
Fides. Ycl Deo credere , vel bomiuibus proinissa
complere.
Mudestia. Non irasci.
Contineniia. Contincnlia pro lempore esl.
Castitas. Sempilerna : et non soluma fornicalione,
sed ab omni iniquitate continere.
Advcrsus hujusmodi non cst lex. Non enim ista
probibuit, et qui Novum implet, non est sub Veleri
Testamenlo. llinc intelligamus illos sub lege posi-
tos, in quibus ista uon regnant. Nam in qnibus boec
rcgnant ipsi lege legitimc utuntur, quia non esl illis
tex ad coercendum posiia. Major enim et praepollen-
lior deleclatio eormn, jusiiiia e>t. Non enim, ait,
adversus h;cc non esl U-\, sed adversus hujusmodi,
liocest, sive ista, sive ctiam csetera hujusmodi. Sec!
tamen diligentcr considerantibus , non hic oinni
inodo carnalium spiritaliumque opcrum opnosiiio in-
ordinata alque confusa est. Ob hoc autein latet, qnia
pauciora velsiugtda quibusdam pluribus opponuntur.
Nani e\ eo quoil in capiie carnalium vitiorurn posnit
fornicalioncs, in capile antem virlutuni spiritaliuni
D. I»Al)U AD CALAT. 1102
A charilatem, quem non divinarum litierarum siudio-
sum faeiat intcnliim ad perscrulanda caHera ? Si
ciiiui fornicalio cst amor a legitimo conniibio solutus
ct vagus expleiid.-e libidinis conscclaiido laetitiam,
quid tam legitime ad spiritalem fecundilatcm con-
jungilur, quam anima Dco, cui quanto fixius inhaj-
scrit, tanto est incorruplior? Inhxreal aulem cha-
rilate. Itccte igitur fornicationi opponitur charilas,
in qua sola cst cuslodia eastitalis. Immnndiliae au-
tcm sunt oinnes perturbatioues dc illa forniralione
coneeptx, quilms gaudium tranquillitatis opponilur.
ldolorum autem scrvitus iiliima fornicalio cst anim;c,
propter quam cliam bellum adversus Evangeliumre-
conciliatis Dei furiosissimura geslum cst : cujus re-
liquia;, quamvis pene sopitas ftierint, adhuc tamen
B recalent. Iluic itaquc pax conlraria cst, qua recon-
ciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus
custodila veneficiorum , iiiiiniciiiarum, conlentio-
num, aemulationuin, animosilalum disscnsionumquc
vilia sanantur in nobis. V-t auteni in aliis, inler quos
vivimus, jusla moileratione versemur, ct ad susli-
nemlum longaniinitas, ct ad curandum benignilas,
et ad ignosceniluni bonilas mililat. Jam vero h;cre-
sibus lides, invidi;c mansuctudo, ebrietaiibus el co-
inessationibusconlinentia rebiclaiur. Ne quissanc
arbitretur boc essc invidia quod e*l a-niulaiio. Vi-
cin» enim sunt, el propter ipsam vicinitatem plc-
rumque utrumlibet horum pro altero, ;cmu!atio pro
invidia, vel invidia pro rcmulatione ponitur. Scd
quia utriimque bic locissuis dietuni est, utique dis-
liiiclioncm de nobis flagitant. Nain aemulatio cst
dolor animi cum alius pervenit ad rem quam duo
pluresvc appetebant et nisi ab uuo haberi non poiest.
Istam sanat pax, qua iJ appetimus quo;l omnes qui
appetunt si asscquantur, unuin in uno fiuiit. Inviilia
vero dolor aninii est, cum indignus vidctur aliqnid
asscqui, etiam quod tu uon appetebas. Inter invidum
aulem et invidiosum hoc intcrest quod invidus feli-
ciori invidet, inviiliosus auiem ipse est qui ab alio
palitur invidiam. Ilane sanat mansuctudo. Cum quis-
que adjudicium Dei revocans non icsislit voluniaii
ejus, et magis ci credit recle factum csse qtiam sibi
quod putabat indignum. Regnantergo spiritalesisti-
fructusin bomine, in qno peccata non regnant. Rc-
gnant autcm isla bona, si tantuin delectant, ut ipsa
teneant animuin in tenlationibus, ne in peccati con-
sensionem ruat.
Qui anletn suntChristi, carncm suam crucifircruul
cuiu vitiis et concupiscentiis. Unde autem crueifixe-
runt, nisi limore illo casto pcrmanente in saeculum : v
culi, quo cavemus offendere illum, qnem li»to cordc,
lola anima, lota menle diligimus : et idco si lioc
iii.) loomnia simul cruciiixa suni inembra, et dcslru-
etuin est iii nobis omnc opus peccati, ct caro quasi
pendens in cruce, saeuli desideriis exsiincta atqnc
raortificata , nihil adversum Dci prascepta in saj-
culo conctipiscit : ttt quid eis legem juxta lillerain
tencre convenit , qu;e ad viiia peccatorum co>r-
cenda i'aia est ? siinul illud notandum quod eos
yr:
CLAUDII TAUIUNENSIS EPISCOfl
<W 1
divoritCliiisti essc,qui carncra suam cum viliis cru- A ne ngidus, ne iraius, ct tiislis corrigere cupiat er-
cifixerunt. Ktec scnteulia illos revincil qui solam
fidem ail salutem aniniaium guaniui sullicere arbi-
trantur.
IN CAPUT VI.
Si vivimus spirilu, spirilu et ambulemus. Neqtia-
quain per legeni, sed per cliaritatcm nobis invicem
scrvientes. Non tlebemus de Sciipturarum interpre-
tatione contendere, eS dicere verbi gratia, Circum-
cisio melior est. Non, sed prxpuiiuin. Contemnenda
historia, et allcgoria scquonda. lino allegoiia vana
es(, et umliratica, el nullis veiiialis fulla radicibus:
unde evenit ut invicem nascanlur inviclice. Exciudere
enim, ait, vos volunt, «f illos ivmnlemini. Non lain
veritalem legis volenles docere, quam vinccre. Ineo
rantem, sed provocct eurn, spondens salutem, ve-
niam repromittens ; Cbrisli lestimonium proferat,
quod gravi legis ct pcccalorum onere depressus ad
jugiim suum suave, leve invitet onus, ut discant
quia humilis sit, et mitis, et mansuctus corde, et in-
vcniant requiem auimabus suis (Maiih. xi). Locus
isie de Epislola ad Itomanos in fine pandendus est.
Ilii enim cum similiter de escis et observationibus
st lilieret Judxorum, ct cos qui legis juxla litteram
prxccpla contemncrcnt, firnios atquc perfcctos :
illos vero, qui adlmc antiqua consuetudine ducchan-
lur, inlirmos parvulosquc narrarct, etvidereljur
gium csse inter spiiilales et carncos; admonuit spi-
riialcs ne contemnercnt carnales, ct ait, Infinnum
aulem illi faliebaniur, quod negare quideni non po- B autem in fide atsumite, nonin disceptationibns cotji-
tcrant, sectandum silii csse Spiritum sanctum, asser-
torem et ducein liliertalis sux, sed adopera servilia
carnaliter conversi, relrorsum se conari non intclli-
gebant. Proptorea non ait, Si spiiitu vivimus, spiii-
tum sectemur. Fatebantur cnim Spiritui sanctoser-
viie oportere, ct enm non spirilti suo scdcarne vo-
lebant scctari : non spiritaliter oblinentes gratiam
Dei, sed in circumcisione carnali, el t-eteri Imjiis-
nioili.speni conslilui'iitessalulis. Illis enim dicil, qui
miii.ua concertatioue se alterntrum prxponere cupie-
bant, Pcr spiritum, inquit, vitam habemus, sed si
spirilalilcr conversemur, etnon lcgi carnaliter ser-
viamus (liom. vin).
A'on efliciamur inanis gloriie cupidi, invicem pro-
vocantes, imicem invidcntes. Prorsus magniiice cl
omnino divino ordinc posleaquam eos insiruxit ad-
versus illns, a quibus in servituiem legis seduceban-
lur, boc in eis caute, nc instrucliores fadi et volen-
tesjam calumniis camalium respondere, contentioni-
bns stiideuit et appelitu inanis glori:e I 'gis oneribus
non servienies, vanis cupiditalibus serviant. Nihil
autem sic probat spiritalem virum quampcccati alieni
traclatio, cum liberationem ejus potius quam insul-
lalioncm , potiusque auxilia qiiam convicia medi-
talionum : alius enim credil mandurare omnin, qui
autem infirmus est solus mnnducet. Is qui mandu-
cal, non mouducanlem non spernat, ct qui non man-
ducat, manducantem non judicet. Deus enim illum
assumpsit. Tu quis es qui jndicas alienum serrum ?
suo domino stat aut cadit. Stabit autem, potens cst
enim Deus slatuere illum (Rom. xiv) ; et mulla in
inedio supir lioc scnsu disserens, adjecit in fineni :
Noli propler escam destrucre opus Dci. Et iterum :
bebemus autem nos firmiores imbecillitates infir-
moium sustincre, el non nobis placerc. Unusquisquc
vcstrum proiimo suo placeat ad bonam cedificatio-
nem (Rom. xv).
Considerans lcipsum, ne et lu lcnteris. Nihil enim ad
misericordiam sic inclinat , quam proprii pcriculi
cogilatio. Consideiando temetipsum, quia ct tu
homo es, et poteris aliqno prxveniri peccato, ct ila
demnm indigere adjutorio Dei, ct proximi : quia
sani infirmos sustinerc debenl, et morluos sepelirc,
quia procul dubio el infirmaii ct mori posse sc crc-
dunt
Alicr allcrius oncra porlate, ct sic culimplcbiiis le-
ijem Chrisii. Quia AVieris Teslamenli cuslodia li-
inoiem habebat, noa potuit aperlius significarc Novi
laiur: et ouantum facultas tribuit, suscipit et idco Tesiamenli donum esse charitalem, quam hoclocn,
dicit : ubi Apostolus dit.it : Inviccm oncra vestra portate,
Fratrcs, et si prcroccupalns fuerit liomo in aliquo el sic adimpleiiilis legein Christi. Hanc enim le-
delieto, vos qui spiritalcs estis liujusmodi instrttitc gcni Chrisli dicere intelligilur , qua ipse Donii-
inspiritu lcnitaiis. Eum qtioquc qui spirilalis cst -_ "us prxcepit ul nos invicem diligamus lanlum in
coliortatur, cum sui timore ne cesset nianurn por- ca sentcnlia prxcepti pondus constituens ut dicc-
rigere corruenti : ct pulchre pia'occupatum in de- ret : ln Itoc cognoscitur quoniam discipuli mei estis,
liclo liomincm vocat, qui nioii possil, ct ipso no- si vos inmcem diligaiis (Joan. xm). IIujus autem
iniiie fragilitalem condiiionis ostcndens, tu dignus dilectionis oflficimn est inviccm onera vestra por-
sil vcnia, qui velut lionio erroie deceptus, et iner- tare. Sed hoe oflicium non csi sempiternum , ]ier-
sus in voraginem, seipsum sine auxilio et adju-
lore erigere non possit. Spirilali aulein non additur
homo, sed quasi Deo prxcipitur, ui homincm prx-
occupatum iu delicto instrual : sive, ut melms ha-
betur in Grxco, pcrficiat in spirilu lenilalis. Qui
autem perficitur, uon ei dcsuni universa, sed aliqua.
Denique si non prccalis pliiribus, sed vilio aiiquo
pneoccupalis erravit, lenitatis spiritum, et m.insuc-
tutlinis in corrccticne peccantis, spiritalis adhibeat,
tlucit sane ad heatiiudinem sempiiernam , in qua
nulla eruntonera nostra, quse invicem portarejubea-
niur. Nunc vero in hac vita, id est duin in hac via
sumus, oncra nostra porlemus, ut ...1 eam vitam tpix
carel omni onere , pervenias. Nihi! enim sic probat
amicum, quemadmodum oncris amici portatio. Nec
tamen invicem porlaiemus oncra noslra, si unuin
lempus esset infirmitatis amborum, qui onera sua
sustinet, aui im:im inlirmiiatij genus; sed divei.sa
9!>3 ENARR. l.N LPiST.
lcmpora el diversa genera infirmilalis faciunl ut
onera nostra invicem portare valeamus. Verbi gra-
tia : Iram fratris tunc portabis, cum lu advcrsus
cum non irasceris, ut lursuni eo icmpore qno te
ira praoccupavcrit, ille te lenilaie et tranquillitale
6upportet. Sed et liunc locum eum superioribus co-
pulemtis, diipliccm enim scquitur iiilelligenliam. Si
quis infirmus in fide est, et ailliuc lacte uutritus in-
fantiae, nec poiesl lar.i cilo a legali observatioue
ad spintalia sacramenta trausire, vos qui robuslio-
res estis, ejus oneia porlate, ne per scientiaw ve-
slram frater pereal, pro qtio Cbiistus mortuus est :
portat quoque fratris necessilatem qui gravatuni
pauperem onere egestatis adjuvat.
Piam si quis existimat S£ esse ali<iuid, cum nihil sit,
scipsum seducit. Non eum seducunt laudatores ejus,
sed ipse polius, quia cum sibi sil praesentior quam
illi, magis vult se in illis quxrere quam iu seipso.
Et ideo ait : Si quis existimat se esse aliquid, in co
quod putat se csse aliquid, et non ex clementia in
proximum, sed ex suo opereet labore sejudicat,
sua taulum virtute conlenlus : isle ex liae ipsa ar-
rogantia niliil Gt, et ipse se decipit. Mcntem auteiu
decipit, qui se pulat csse sapientem. Et secuudum
Isaiani, Sitpicns in se el in conspcctu suo intclligent
(Isa. v). Ad circumcisionem ct ad legem ita loci bu-
jtis connectitur iiitcllcctus : Qui spirilalis est, et mi-
sericonliam in proximum non babet, conlemnens
humilem, quia ipse snblimior esl, ipsc sc decipit :
nescicns hanc spiritus esse legem, ut uos invicem
diligamus.
Opus autemsuumprobct unucquisque, el sic in setpsa
laulum gloriam liubebit, et non in allero. Vnusquis-
que enim proprium onus portabil. Et non in altero, id
est, cum allcr euin laudat. Non ergo laudalores no-
stri minuunt ouera conscientiae nostra:, atque uti-
nam non etiam accumulent pleruinque, ne illis of-
fensis laus nostra minualur, ciim aut objurgatione
illos curare negligimus, aut jaclanter eis aliquid
nostrum ostentamus, potius quam conslanter osten-
dimus. Oraitto ea qtiac lingunt et mentiuntur de sc
homines propter hominum laudes. Quid enim ista
caecilate lenebrosius, ad obtinendam inauissimam
gloriam errorenique hominis aucupari, et Deum tc-
stem in corde conlemncre? quasi vero ullo modo
comparandus sit error illius qui te bonuin putat, er-
rori tuo, qui liomini de falso bouo placere studes, dc
nialo vero displiccs Deo.
Vnusquisque eniin onus suum portabit. Videtursu-
perioribus conlraire, ubi ait : Mter alterius onera
porlate. Si enim unusquisquc onus suum porlabit,
alter ailerius onera portare non poterit. Sed viden-
dum, quod ibi praeceperit ul pcccantes in hac vita
nos invicem sustenlemus, et in praesenli saeculo al-
terutrum auxilio simus : hic autem de Domini dicat
in resurrectionejudicio, quod non ex alterius pec-
calo et coinparalionc delerioris, sed juxta nostrum
opus, aut peccatorcs abeo judicemur, aut sancti, rc-
cipiente unoquoquc sccundum opns suum. Obscure
Patbol. CIV,
D. PAILI AD GALAT.
ora
A licet, docemur per hanc seiilenliolam uovum dogma,
quod latital : dum in praesenti saeculo sumus, sivo
orationibus, sive eonsiliis invicem posse nos adju-
vari. Cum autein ante ti ibunal Christi veneiimus,
ucc Job , nec Daniel, nec Noe, rogare posse pro
quoquam , sed unuuiqueniquc porlare onus suuiu
(Ezecli. xiv).
Cor^municcl autem is quicatechizatur verbo, ei qui
secatechizat in omnibus bonis. Sensus itaque isteest,
quia superius spiritalibus pracceperat, ut eos qui pra>
occupati fueranl iu aliquo delicto, inslruerenl in spi-
ritu lenilalis, et alter alteritis onera portarcnt, adim-
plenles legein Christi : nunce contrariohisqui adhuc
imbecilliores, el discipuli, el carnales erant imperat
ut quomodo ipsi a magistris spirilalia metunt, sic
B magistris carnalia praebeant, qui tolos se divinas
eruilitioni, et sludio tradentes, viue hujus necessariis
iudigent, et fiat illuJ quod de manna scriptum est,
qui mnltum, non abttnduvit ; el qui modicum, non mi-
noravit (11 Cor. vni). Bona autem in praesenti loco,
juxla vulgi coiisueludinem moremque communein,
victum et vestitum, cacteraque qtiae homines inter
bona numerant, appellavit. Habentes enim victum et
vestitum, his contenti simus (II Tim. x). Nec mirum
si Paulus ea quae crant corpori nccessaria boni
appellationc signavit : cum etiam Salvator noster
ad eos qui necdum ad virtuium culmen ascende-
rant, sed adbuc bumilius incedebant, et sibi addi
poscebant Sdem, dixerit. Si ergo vos, eum mali sitis,
scilis bona duta dare filiis veslris , quanto magisPater
u coelestis dabil bona petenltbus se (Matth. vn) !
Nolite errare, Deus non inidetur : quw enim semi-
naveril homo, hirc et metet. Pirevidens in spirilu,
eos qui docenlur, et debent magistris sumptus et
vitae necessaria minisliare, posse obtendere pauper-
tatom et dicere: Ager meus boc anno aruit siccitate,
Vincam grando contrivit, Redditus, qui esse pote-
rant, tributa rapuerunt, Non habeo unde tribiiam
quod jubetur ; adjecit, JSolite errare, Deusnonirti-
detur. Scit, inquil, corda vestra; non ignorat facul-
tates. Excusatio verisimilis homini polest utcunque
plaeere, Deum non polest fallere. Et siuiul cohor-
tatur adid quod pwcepium est exhibendum, semen
nominans, ne putel perditura quod mulliplicato fe-
nore recepturus est.
Quoniam qui seminal in carnc sua, de carne et me-
tel corruptionem. Hoc dicit de amatoribus volupta-
lum magis quam Dei. In carne enim sua seminal,
qui omnia quae fecit, etiamsi bona videantur, pro-
pterea tamen fatit ut earualiter ei bcne sit.
Qui aulem seminal in spirilu, de spirilu metet vi-
tam cclernam. Seminatio in spirilu estexCdecum
charilale servire juslitiae, et non obcdire desidcriis
peccali, quamvis de mortali carne exislentibus. Mes-
sis autem vitae aeternae cum inimica novissime de-
struelur mors, et absorbebitur mortale a vila, e.t
corruplibile hoc induet incorruptionem. ln hoc ergo
tertio gradu, quo sub gralia sumus, scminare debc-
mus opera bona qu;e supra jam dicla sttnl. Aliler :
29
o<yj CLAUDH TAURINENSIS EPISCOPl 908
Qui legem carnaliler inleMigit, repromissiones quo- A jusscralministrari. Deindc cumdocuissentopcra ipsa
que carnal
, et qua: in prajsenti s:eculo corrumpon-
tur, exspectat. Qui autciu spiritalis auditor est, sc-
mtnat in spiritu, et de spiritu metet vilam anernam.
Simul notandus ordo seruwmis, elcum superioribus
copulandus, quod lioino vocaiur in spiriiu seminans,
<l<ii quando eeeperii vilam mcicre sempilernam homo
fortassc esse desistel. lllud ctiam pariter observan-
ilumquodqni seminat in earne cum additaraento suae
earnis ponitur. (}ni nutem seminal in spiritu non
dicitur in spirilu suo, sod siinpliciter in spirilu. Qui
Ci.im bona scminat non in suo quopiam, sed in Dci
spirilu seminat, dc quo el vitam cst messurus icler-
nam.
Bonum autem facientes, non deficiamns. Indeli-
legis, quae salubria sunt ct ad bonos mores perti-
nent, dilectionc lidci possc lantummodo impleri, non
thnore scrvili, rcdit ad illud , undc toia causa
agilur.
Videtc quatibut litleris scripsi vobis mca manu.
Ili qui circumcidi Galatas volebant, disseminaverant
alia Paulum faeeie , alia pnedicarc, ci suo opere
destruerc sermonem, qttod qui lcgcm asscrcret abo-
litara, ipse invenirel.ur in lcge. Hanc opinioncm qnia
iioi» polerai Pauliis apud omncs pranscns ipse sub-
vertere (probibebatur quippe vincuiis, quasobChrisii
marlyrium sustinebat), seipsum pcr lilteras repra;-
sentat, et ne aliqua supposiiae Epistoke suspicio na-
sceretur, ab hoc loco usque ad linom mauu sua ipse
eientein crgo justitiam indeQciens prsemium siibse- " perscripsit, ostcndens superiora ab aiio exarata.
qtielur. Cohortatur eos ail sludium perseverantiae.
<jui in hac viia mercedem boni operis exspeclant,
uescienlcs qnia sieut in semine aliud saliouis, aliud
rucssis esl tcmpus : sic cl in prsesenti vita semcnlis
csl opcra, qiuc nunc vcl in spiritu vel in carne sc-
runtur. Mcssis vero operum futurum judic.um : et
«jualitate sementis [sic cl in prrescnti vita scnientem
cssc opera quie vcl in spiritu vel in carne metantur,
messem vcro futurum judicium, ct pro qualitate vcl
tliversitaie scmenlis. clc] diversas nos facere men-
suras, centesimum, sexagesimum, et tricesimum
iruclum : quam segetem nemo potcst metere dell-
cicns. Qni enim perscvcraverit usque in finein, hic
salvus erii (Matth. x). Qnale est autcm, ut cum
pcceatorcs quotidie in malis operibus augcantur,
inis in bono opcre lasscmur ?
Tempore enim suo metemut, non deficienles.Ruuc
tempus scminandi cst, non melendi. Non crgo hic
nostram mcrcedem quxramus accipcre, nc hieme
lenera berba dimissa in prxscnli , ut acerba non
prosit , et non sit quod in fuiuro mctatur. Dicetur
cnim nobis , Recepislis bona vcstra in vita vestra.
Ki iterum , rcceperunl mercedem suum (Luc. xvi ,
Atatilt. v).
F.rgo dum tcmpus liabemvs, operemur bonum ad
emnes. Tcmpus sciucntis, utdiximus, teuipus estprae-
sens, elvita quain currimus : in ha<' licet nobis quod
volnnmsseminare; cuin istavila transieril, operandi
Quo.l autem sub nomine ejus a laisis doctoiibus cpi-
stola; mittcrentur, ad Tbessalonicenses quoquc de-
monslral scribens : Rogamus aulem vos, (ratres, per
advcntum Doinini noslri Jesu Cluisti , el nostree con-
gregationis in ipsum ut non cito moveatnini a veslro
scusu , neque terreamini, neque per spiritum, neque
per sermonem, ncque per Epislolam tanquam per nos
missam, quasi inslet dies Dom.ni, ne quis vos seducut
ullo modc (II Thes. n). Kt ul totam Epislolam quam
mittebat a suspicione erucrct falsiialis, manii sua in
fine subscripsit dicens : Salutalio mea manu 1'auli,
quod est signum in omni Epistola. l.\ est, quod ap-
posui mea mann , intclligite quam liducialiier
scripserim, et ncminem pcriimucriin , qni liilc-
' ras mca manu scripsi. Sive opera intelligamns
in manibus , quam ob causam crebro cl in pio-
phetis dieitur , Sermo Domini qui [uctus est in
mann Jeremia?, sivc Agga:i : ul ad banc similitudi-
nein in manu quoque Pauli faclnni Dei sciamus csse
sermonem.
Quicunque enim volunt pluccre in carne, hi cogant
ros circumcidi : tantum ul crucis Christi perseculio-
ncm non patiantur. Multum peiseqiicbantur Jud;ci
eos qui videbantur deserere traditas iiomini obser-
valiones, quos ipse quam timeal satis oslcndit, cum
tales lilteias etiam sua manu scribere voluit. Docel
ergo limorcm adhuc in istis opcrari, lanquam sub
lege constitntis, qui ad circuincisionem genies cogc-
tempus aiiferctiir. Unde ctSalvalor ait : Operamini r. rcnt. Et ideo siiperius jam ostendit ex quo loco sua
dttrndies cst, venict nox, quando jam nullus polerii
(.peruri (Joan. xi).
ilaxime. aiilem ad domesticos fidei. Quos hic cre-
dcndum cst, nisi Christianos signilicari? Nain omni-
bus hoininibus cl Ju<l;cis, cl paganis, atquc Cbrislia-
r.is, et bonis, cl malis, misericoriliae opus impcn-
dcrc debcmus : ne eis quod Deus non-ncgat nos ne-
(•ate videamur : maxime lamen bis qui peculiarem
nobiscuiu Deo fiJem exbibcnt famulatum. Omnibus
cniin pari dileclioneviia aelerna optandaest, sed non
omuibiis eadein possunt exbiberi dilectionis ofDcia.
Viiiutur inihi locus isic posse et superioribus coba;-
rerc, ut domesiicos lidci magistros nomiiiet, quibus
supra omnia qua; pulantiir bona ab auditoribus suis
subscripscril nianu, ct iiunc quiit snbscripscril repli-
cal. Caius Ca?sar, et Octavianus Auguslus, et Tibe-
rius successor Augusti leges promulgaverunt ut Ju-
<l;ci qui eranl in lolo Komani imperii orbe dispcrsi
proprio ritu vivcrent, et Patrum caTemoniis deser-
virenl. Quicunque igitur circumcisus crat , licet in
Christum crcderet , quasi Judxus babebalur a gcn
tibus. Qui vcro absque circumcisionc se non esse
JutUeum praeputio proefercbat , pcrseculionibus tair.
genliliuin quam Judieorum liebat obnoxius. Has igi-
tur persecutioncs hi qui Galatas depravarant decli-
naie cupientes, circuracisionem pro defensioue disci-
pulis persuadebant , quain nunc Apostolus confiden-
liamin carnc vocat, quod scilicet lara gcntibus, qtios
009
Umebant, quam Judajis
ENAIUI 1N EPIST. D. PAILI AD GALAT.
91.1
quibus volcbant placere, A non appetit, quasi mortuus nioiluum non aiien-
circumcisionem in persecutione proponerent. Nam
necJiukei proscqui eos poterant, nec genliles, quos
videbant et nroselytos circumciJcre, ct ipsos legis
prsccepta servare.
Neqttc enim qui ciranncidunttir legem cuslodiunt;
sed volunt vot circumcidi. Vcl si circumcisio lcgem
faceret custodiri, aliquid viderelur habere rationis
ista persuasio, sed propter terrenam fclicilatem, vel
cupiditate adipiscendi, vcl ainoie aniittendi. Et ideo
non vere cuslo liunt : quoniam carnalis cupiditas,
qua peccator mutatur polins quam augctur, cupidi-
l:;le alia non sannlur : quia facit eos carnalis limor
ct cupidil3s servos qui carnaliler cuncla observare
se credunt. Unde boc est oinne quod student,
dil. Quia igiiur nec Paulus mmuli gloriara qupe-
rebat, ncc a mimdi gloria ipse quaercbatur, et se
inundo et mundum sibi crncilixum esse gloria-
tur. Quod quia multi appctunt, sed tamen usque
adculmen exstinctionis omnimodse non assurgunt,
idco ait :
ln Christo enim Jesu nequc circumcisio aliqnid
vulet, neque prwputium. Hoc tempore neque circum-
cisio prodcst, ncque pncpulium nocet, scd hoc so-
lmn prodest : Si quis renalus nova circuracisione
utalur. ServathoclocoApostolus usqucinfiiicm illam
indiflerenliam, nequis eum pularet vcl in Timothei
circumcisione simulate aliquid egissc, vcl in cujus-
quain agere, si fortc aliqua talis causa exstilisset.
qnod agiint , quoJ nituntur , ut apud Judoeos de B Oslcndit eniin non ipsam circumcisionem olesse ali-
vestra carnis injnria glorientur el jactitent suo
gentes magislerio circumcisos. Hoc autem totum
faciunt ul Juda-is placeant , et expugnante legis
iuvidia conquiescant [et expugnalx legis invidia con-
quicscanl]. Sive aliter :
Neqtte enim qui circumciduntur legem custodiunt.
Illain enim dicil cusloditionem lcgis, non occidere,
non moechari, non falsum teslimonium dicere, et si
qua honiini ad bonos morcs pertinere manifestum
est; quia nisi charitate et spe bonorum aeternorum
qua; pcr fidem accipiuntur, impleri non posse jam
dictum est.
Vt in carnc veslra glorientur. ld est , ut uon so-
lum non paliantur persecutionem a Jud;eis, qui nnllo
quid crcdcntibus, sed spem salulis in lalibus obser-
valionibus constituta. Nam et Aciibus aposlolorum
hoc modo inveniuntur ilti circumcisionem persua-
derc, ii t aliter eos qui ex gcnlibus crcdiderant, sal-
vos fieri ncgcnt posse. Non ergo ipsius operis ,
sed hujiis crroris perniciem rcfcllit Apostolus ,
cum dicit : Neque circumcisio aliquid est , neque
pnsputium.
Sed nova creatura. Novam crealuram dicit vitam
novam per fidem Jesu Chrisli, in qua nova creatura
transfigurabitur eoipus humilitalis noslra configura-
tumcorporiclarilalis Chrisli, cum veteratransierint,
et facta fueiint omnia nova.
Et quicunque hanc regulam sequantur, pax super
raodo ferebant incirciimcisis legem prodi , sed eliam ^ '"os» et misericordia , et super Jsrael Dci. Id est, eos
glorientur apud cos , quod lam multos proselytos
fecerinl. Ul enim ununi prosclytum facerent Ju-
da;i, mare et terram eos circuire solcre Dominus
dixit (Matlh. xxm).
Mihi autem absit gtoriari,' nisi in cruce Domini
nostri Jesu Christi , per quem mihi mundus crucifixus
est, el ego mundo. Non in propria juslilia , vel do-
ctrina , sed in fide crucis per quam mihi orania pec-
cata diraissa sunt. Ut cgo raundo mororcr, ut eum
non teneam, id esl, ut neque raundus mihi noccre
possit, ncque ego de inuudo aliqnidcupiam. Qui au-
tem in cruce Christi gloriatur, non vult placere in
carne, quia persecutiones carnalium non tiniet, quas
prior, ut cmcifigeretur, ille suslinuil, ut vesiij
qui vere ad visioncm Dei prxparantur, non qui vo-
cantur hoc nomine et carnali csccitale videre Dcum
nolunt, quando gratiam ejus respuentes , servi esse
lemporum cupiunt. Dei vero lsrael dictus est ad di&-
liiictionem cjus qui Dei lsrael essc eessavit. Dicunt
cnira se esse Judceos, cl non sunt : sed menliuntur,
cum sint de synagoga Satanoe. Nec mirandura est si
ad distincrionem spiritalis lsrael carnalis Israel dici-
tur, qui nec pacem habeat, ncc misericordiam, dc
quo et ad Corinthios scribilur : Videle Israel secun-
dum carnem (I Cor. x).
De coetero nemo milti moleslus sit. Ncmo me am-
plius intcrroget, quasi dubilans : omnem enim jam
exposui verilatem. Idcirco boc dicit quia non vu!t
, — ., „„ ,w„6,„ . - n — — .-.
sua sectantibus praeberet cxemplum. Sive aliler l)er turbulcntas contentioncs txdium sibi fieri de
mundus ei crucifixus fuerat, qtiia hunc cordi suo
jam moi tuura non amabat : scd et se ipsum mundo
crucifixeral, quia lalcm sc ei cxbibeie studuit, ut ab
co quasi morluus concupisci non possit. Si enim
unoin loco sint mortuus et vivens, et si mortuus
vivumnon videt, vivus tamen inorluum videt. Si
vero uirique siint mortui, alleralterum nequaquam
videi. Ita qui jam mundura non ainat , sed tamcn ab
illo non videns amatur , et ipse vclut mortuus mun-
dum non videt : hunc lamcn nrandus adlrac mor-
tuus videt Si vero nec ipse in amore mundum reti-
net, nec rursum a mundi amore rctinetur, vicissim
Blbi uterqne cxstincli sunt, quia dum alter alterum
bere qiiantiim salis crat exposita materia cum jara
in Epistola quam ad Romanos scripsit, tum in hac
ipsa.
Ego enim stigmataJesu in corporemcoporto. Id est,
ego signa et charactcres, non circumcisionis, sed
crucis pcr passionem in corporc mco ciicumfero,
et plagas vcl llagella, qua; proplcr Chiislura sus-
lineo, el Iiabeo alios confliclus, et cerlamina cura
carnc mca , qux in persecutionibus quas patior
mccum dimicanl. Siigmala enira dicuntur nola»
quaedam poenarum servilium, ut si qnis vcrbi gratu
servus in compedibus fuerit propicr noxam, id esi,
prnpter culpam, vel hujusmoJi ali.juid passus fuerii,
CLAUDII TAURINENSIS EPISCOPI
912
911
sligmala habere dicalur. Ei ideo injure manumis- A lalioncs non ci valebam ad pcrniciem, sod ad coro
sionis inferioris est ordinis. Nunc ergo Aposlolus
stigmata voluit appellare, quasi notas pocnarura
de perseculionibus quas patiebatur. Proptcr culpam
cnim persecutiouis qua perseculus crat Ecclcsias
Clnisti, h.nc sihi rctribui cognoverat, sicut nb ipso
Domino dictum est Ananice, cum idcm illum Ananias
lanquam perseculorem Chrislianomm formidarct.
Ego ilti ostendam, inquit, quw oporieat eum pnti pro
nomine mco. Verumtamen proptcr remissioneni pcc-
catorum, iu qna baptizatus erat, omnes illae tribu-
nam victoripc proficicbant. Conclusio Epistolx tan-
quam subscriptio manifesla esi. Nam et in nonnullis
aliis Epistolis hac ita utitur :
Gralia Domiui noslri .lcsu Christi cum spirilu ve-
s/io , Amen. Subscriptio Pauli talis esl. Optat au-
tcm ut gralia cum cis Domini, non lcgis opcra ,
comitctur. Ctmi spirilu, inquit , non iuiii carnc :
in cujus circumcisione gloriantur carnales. Vos au-
lcin spirilaliter circumcisi cstis, ct spiritaliter con-
versamini.
CLAUDII EPISCOPI
EIPOSITIO EPISTOII AD PflllElOSEM.
(Ex MaiiSpicil. tom. IX.)
MONITUM EDITORIS.
Claudii Taurincnsis cpiscnpi , qui soh Ludovico
Pio vixit, expositiones Epistolarnm Pauli apostoli,
cum alibi tum in anliquis etiam Valicanx biblio-
theca: codicibus jacent. Ilas divuigare olim cogita-
hain, quo teinpoie prologum in priorem ad Corin-
ihios edidi Script. vet. T. VII, p. 9.H. Vcrumtaracn
lcciispostea studiosius his Claudii scripiis, mihide-
mum innotuit, nihil fere ibi esse (exccptis prologis)
nisi ex cognilis aliorum Patrum commentariis bre-
viala excerpia ; quod aiioqui Claudii vitium Sinio-
niusatquc Trombellius jamdiu persenscrant. Igitur
delegi unicura Claudii coromentarium super hrevis-
siuu ad Phih inonem Epislola, i|iiem hoc loco lecto-
rihns roprascnlo, ut nicctiui videanl niliil Clan-
(liina hab -re quod iihtrius aupie splendidius in
divi Hieronymi ad camdem Epistolam commentario
non lcgatur.
INCIPIT EXPOSITIO.
Philcmoni familiares Iitteras facit pro Oncsimo
servo ejus. Scripsit aulcm ci ab urbe Roma dc car-
cere, el hoc ejus principium cst : Paulus vinctus
Jesn Christi. In niilla Epistola hoc cognomine usus
est, lieet in corpore cpistolarimi, ad Ephesios vide-
lieet et Philippenses et Colossenses, esse se in vin-
cnlis pro confessione testetur. Majoris aiitem rnihi
videtur supercilii , vinctum Jesu Chrisli se dicerc
quam aposlolum : gloriabantur ipiippe apostoli quod
digni hahiti sunt pro noniinc Jesu contiimcliam pati.
Sed necessaria csi auctorilas vinculorum. Rogatnms
pro Onesimo., lalis rogare dcbuit qui posset impelrare
quod poscerct. Felix nimirum, qui non in sapientia,
R illo pcrseveravit : quo tcmpore videntur ad Phi-
lippenses, Colossenses et ad Ephesios Epistolx csse
dictaUe. (Vcrs. 2.) Phitemoui dileclo el adjutori no-
s/io, el Appitc sorori charissima*. Scribunt igitur
Paiilns et Timotbeus Pbilemoni charissimoei coope-
ralori, qni ideo charissiinus dietus est, quoil in co-
dein Cbristi opcre versetur. Appiae qtioquc sorori,
quse vel soror vel conjux ejus creditur cssc. Inlcr
dnos quippc viros et apostolicos, inter cooperato-
rem Pauli et commililonem cjus, medium Appia:
i "i inscrilur, ut tali cx iilroque lalere fulta
comilalu, nnn vidcatur ordinem sexus habere, sed
nicrili. Et Archippo commilitoni nostro. Hunc Archip-
. pum arbitrandiim cst cum Paulo et Tiinoiheo contra
advevsarios pro Cbristi nominc dimieantem exslilisse
Q vielorcm , et propterea nunc commilitoncm dici ,
quod in eodem ceilamine bclioque superavcrit. Et
ecclcsicc qnx est in domo lua. Scribitur ecclesiae
qua3 in domo ejus cst. Yeruin hoc ambiguum esl,
utrum ecclesiae qnai in domo Arcbippi sit, an ei
qune in donio Piiilemonis ; sed ut certius piitalur,
non ad Archippi, sed ad Philcinonis refcrendum cst
personam, cui ipsa quoque epistola depulatur.
(Vers. 5.) Gratiti vobis et pax n Dco Patre nostro
et Domino Jesu Christo. Adhuc a duohus ad plures
scrihitur, et in omnihus pcne Epistolis squale prin-
cipiiim cst, ui gratiam et pacem a Deo Patre, et a
CbrislO Domiiio impreectiir. Ex quo oslendilur iinaiii
I ' iln Patrisque esse naturam, cum idcm potest Filius
pra^slare quod Patcr, cl id dicitur Pater prscstare
non in divitiis, non in cloqucntia ct potentia su;cu- D quod Filius. Gratia autem cst, quia nullo merilo, nee
lari, scd in Christi passionihus gloriatur! Non omnis
anlem qui vinetus esl, vinetus cst Chrisli ; scd qui-
eunque pro Cbristi nominc, el pro ipsius eonfessione
vincitur, illc vere vinelus dicitur Jesu Christi; ut
sanguis cffususille tantum niarlyrem faeit, qui pro
Christi nominc funditur. El Timotheus frater. Hoc
idco ut scianms, hanc qiioquc de carcere et inter
vinciila fuisse dictatam, ubi seniper Timolhcus cum
opcre salvamur. Pax, qua reconciliamur Deo per
Chrisluin suiiin. Licet Paulus et Timotheus pariter
scribant, et ad Philemonem, et Appiam, et Archip-
pum, tamen in sequentibus approhatur Paulus tan-
tanliimmodo ad Pliilemonem scribcre, et unum cum
unosermocinari. (Vers.4.) CratiasagoDeo meo. sem-
pcr mcmoriam tni faciens in orationibus meis. Hxcjam
iion ul Paulus, et Tiniolheus Philenioni, et c;ctcris,
OK
EXPOS. EPIST. AD IMIILKM.
Jil 4
sed solus raiilus ad solum Philemonem loqaitur. A riam prodcgcrat. Iloc ne quis pntet lcmerc, ei ut
Ilunc aiilcm morem scribemli in aliis Epistnlis ejus
iuvenire possumus, quod cum ad plures et plures irt
prxfalionc ponanlur, postea per tolum corpus Epi-
Stolae, unus disputans inducalur. Quod vero ait, gra-
lias ago Deo meo semper, ct memoriam tui facio in
oralionibus meis, amliiguc dictuin est utrum gratias
agat Ueo semper, an memoriam cjus faeiat in ora-
tionibus suis scmper. Sed tamen ulrumque inlelligi
potesl, quod ille qui prxcepit aliis, ut iu omnilms
gratias agant Deo, nullis angustiis poterit coarclari,
lilict a noliis fictum, iu seqnenlibus discat. Nunquain
cniin Paultis diceret, Si quid nocuit tibi, aui debet,
hoc mihi imputa. F.yo Pautus scripsi mca manu, ego
reddam ; nec sponsor rei fierct ablatse, nisi cssct id
quod ablatum fuerat dissipatum, Hic igitur cum oli
confessionem Christi Paulus Rom:e esset in carcerc,
crediditin Dominum Jesum, etabeo baplizatus digna
pcenitcnlia maeulas vita; piioris abslersit, iu tantum
ut Apostolus conver.^ationis ejus leslis fieret, qui
quondani Pctrum incrcpueratnon reclo pe.le in Evau-
ul gratias semper Deo ipse. non referal. Si autem pro gelii veritatc giadicntcm. Quantum igitur ad pecca-
sanctis el melioribns quibusque Pauhts sempcr ora- luin et ad facinus pertinct quod homincs Ixserat,
bat, sanctus autem et Philemon est, tantamhabens veniam non merctur. Qnanlnm vero ad Apostoli
in se fidein et cliarilatcm, ut non solum auditu ci, leslimoniuin qui scit eum plene esse conversuni,
verumopere noscerelur; ct pro Phileinone Paulum B grandi pondcrc premilur qui rogalur; quia « servo
seinper orasse credibile est, quo scilicet fules et lugilivo atque raptore ministcr apostoli faclus erat.
charitas quam habcbalin Chrisio, ct inomnes san-
c.ios ejus, per communicationem lidei, et opera-
lionem agnilionis in omni bono, Cliristi miserieordia
servaretur.
(Vers. 5.) Audiens charitatem luam, ct fidem quam
inbes in Domino Jesu, e.t in omnes sanctos. Quod
charitatem haberet Philemon in Domino, non «liffi-
cilis interpretalio csl, quia post Detim diligcrc ju-
bcmur et proximos ; et non snlum fidem cl chari-
tatem in Deum, et in sanctos ejus suflicerc nobis
possc credamus, sed ut idquod credimus operecom-
plealur. (Vers. 6.) Ut commuuicatio fidei tua; evidens
fial in aijtiilione omnis boni in Christo Jcsu. Quanlis
Quod autem aliud habcbat Appstolus ministerium,
nisi Evangelii Cbristi Jesu? Jarn non quasi a do-
mino, scd quasi a conservo el coevangelista igno-
sceretur ei qui servus esset Cbristi similiter et mi-
nisler.
(Vcrs. 10.) Obsecro le pro meo filio quem genui in
linculis Oncsimo. Volens impelrare quod postuiat,
jain non pro servo Philemonis, scd pro filio suo se
asserii deprccari, elillo filio queui genuerat in vin-
culis Evangclii, hoc est qucin pro Chrisli Evangelio
suslinebat. (Vcrs. II.) Qui libi atiquando inutilis
fnit. Tiiii, inquit, soli, non cxlcris. Kuiic e contrario
utilitatis compcnsatione, qua el ipsi domino ct Pauio
giadiliiisqiiai.tisqiicpiofectibusapostolicusiiialtiora Gmiiis est) Caeterisquc per Paulum, plus cbaritatis
scrmi se tcndit! ut quidquid boni in Philemone mcrelur, quam odii anle mcruerat. Uudeail : nune
laudatur, de aposlolorum cxemplo sumatur : elindc autem cl libi ct mihi vtilis (Vers. 12.); quia illo in
bonum sil, quia de Christi fontc dueatur. (Vers. 7.) carcere vinculisque detento, posset ci 'in Evangelio
Gaudium emm maqnum habui, ct consolationem in ministrare. Tu aulem illum ut mea viscera suseipe.
chimlnte tun, quia viscera snnctorum reqnieverunt Viscera significant interdum cordis affectum, cl plc-
per le, (raicr. Plehius inculeat ct edocel quaredixe- n:tm ex ailiino voluntatem, cum loluin quidqnid a
ril Groliaj ayo /Vo meo, semper memoriam tui (a- no|,is est suscipitur a rogato. Aliter aulem, omncs
cicns in oraiionibus meis. Dignum siquidem crat age- Uhcri viscera sunt intelligenda parciilum. Quem ego
io gralias Deo scmpcr pro cliaritate Philemonis, qui wlueram mccnm retinere, ui pro tc mihi minislraret
inlcinum cordis anectum, clprofundos animi sancto-
rum rccessus suscpien lo rcfrigcraverat.
(Vers. 8, 9.) Propler quod multam fidiicinm habens
in Christo Jesu imperandi tibi quod ad rem pertinet ;
ei propter charilatem ir.aais obsecro, cttm sis talis, ut
Puutus senex, nunc aulem el vinctus Jesu Christi. '
Mnliis erga Philemonem laudibus anle pramissis,
cuin rcs lalis sit pro qua rogalurus est, qua: ct pr:e-
stanli sit utilis et roganti, polerat Paulus magis im-
pcrare quam pelcre; sed boe c.\ fiilucia illa vcnie-
bat, quod qui lanta ob Christum opera pcrpetrarat,
utiipie impar sni in cxleris essc nou poleral. Sed
vult magis pelere quam jubcre, grandi pcteutis au-
inviticulis Evangelii (Vers. 13.) IJcirco filium suum
et filium vinculorum et minislrum Evangelii in vin-
culis coiistitiiti inculcat atque replicat, ut Philemon
ille prudcntcr ct dispensalorie tantum in prxfationn
laudaliis, iion auderet negare, ne stiis laudibus vi-
dcretur indignus. (Vers. 14.) Siae consilio uulem
tno nilitt volui facere; uti ne vetul ex neccssiiute bo-
nttm iitttm cssel, scd voluntarium. Poluit ilaque apo-
stolus Panlus absque voluntalc Philemonis Onesimnni
sibi minislriim rclentarc; sed si liocsinc Philemonis
vohinlale fccisset, Lionum quidem cratcjus, scd nou
vohiitlaiiiini. Quod autem non crat voluntarium, atio
gcnerc arguebatur non esse bonnm. Nihil quippc
etorilate proposita, pcr quam Apostolus ohsecrat, bonum dici potest, quod ullroncum esl. ExquoApo-
et scncx et vinctus Jcsu Christi. Totum autem pro
qiio rogat, illud est. Oncsimus servus Pbilemonis
fugani furto cumulans quxdam rci domcslicse com-
pilaral. Hic pergcns ad Italiam, ne dc proximo faci-
iiuspossct apprehendi, pecuniam domini pcr Iuxu-
stoli consideranda prudcntia, qui idcirco fiigitivtnn
servum remiltit ad dominum, ut possit domino suo
prodesse, qui prodesse non potcrat si domiiio tcuc-
retur abscntc.
(Vcrs. \S.)Fordiau ittco disccssii. Vukhrc aul-.m
91.»
CLAUDII TAITUNENSIS EPISCOPI
910
addens forsitan, scntcnliam temperavit ; occtiltasiinl A pcr qnam si transieris, caniiiue ad illud ubi penna-
quippc judicia Dei. ct tcmcrariiim esl quasi dc certo
pronuntiarc quod diihium cst. Forsitan, inquil, ideo
discessit. Cante, limidc, trepidando, et non loto fixo
gradu. Si non posuisset forsitan, omnihus servis l*u-
gicndum csset, ut Apostoli lierent discipuli. Ad ho-
ram a le. Quoil aiilcm ad lioram junxit, horam pro
teiupore debemus accipcrc. \d comparationem enim
xternitatis, omne lempns brcvc est. (Ycrs. IG. ) Ut
irtcrnum itlum recipercs, jam non sicul servum,
scd pro servo cltarissimum fratrem. Ntillus seter-
nus doniiims servi sui; potcslas quippe ejus, ct
utriusque conditio, niorlc finitur. Onesimus vero
qui cx fidc Cliristi factus xternus esl xterno
riiilcmoni, quia in Cbristum et ipse credidcrat, spi
ncndiim est rclnleris, utcrisea, cl ahiisivc non pro-
prie diccris frui. Si vcro inhxseris ac permanscris,
finem in ca ponens lxtitix lu.c, tunc vero et proprie
fiui diccnduscs; quoniam non fruendiim cst nisi i_
illa Trinilatc, id est summo el incommutabili bono.
liefice viscera mea in Chrislo. Sicul ipsc vult Phile-
monefrui in Domino, ita viscera sua Onesimum, quem
el snperius eodem nomine appellavit, refui vull per
1'liilcmonein. Confidens in obedientia tua scripsi libi,
sciens quoniam et superid quvd dico facics. (Vcrs.
2l.)Qui prxsumpsit de eo quem rogaturus est,
ipsam quodanimodo prxsumptionem prxjudicat, ne
ei negarc liceat quod rogitur. Porro si seit illc qui
poslulat plus quam rogalur rogalum esse fac:urum,
ritu libeitalisaeeepto, jam non servus, sed fratercce- " ideo minora petit, ut habeat rogalus volunlariam el
pit essc dc servo, frater charissimus, fratcr xtcrnus,
xtcrnoetipseapostolo dominoquc suo; ciiiOnesimum
til carnis conditio, mtilto amplius postea s]iiritus co-
pulabat. Ei tum quidcni quando erat ci subjectiis in
carne, non crat ci junclus in Ooniino. Ex quo intel-
ligiinus, scrvum t|ui crcdiderit in Christo, duplici
domino stio lcgc constringi, ut ei ct carnis necessita-
te jungalur atl tempus, et in xtcrnum spiritti copu-
lctur. ( Vcrs. 17.) Si ergo habes mesocium, suscipe illum
sicut me. Quod dicit, hujusmodi esl : Si me vis hahe-
re socinm, babclo et Onesimum, quem ego consor-
tem et Olium ct visccra mea habeo. Quem si non
suscipcre ncc haberc volueris.et ipse intelliges quod
mc haberc non possis.
(Yers. 18.) Si aulem aliguid nocuit aul debet, hoc
mihi imputa. Imitator domini sui, ct Christum in se
loquentem babens, ea juxta vires suas debet facere
qiixChrisltis. Sienim Fdle infirmitatcs nostras porta-
vit, et plagas noslras doluit, juste Apostolus pro
Oncsimo se opponit, etspondct qux ille debebat. Ut
aulem supra diximus, loium illud est quod ablatum
furto, et luxuria pcrditum, non poterat absolvi.quod
Philemongrandi pretio compensabat, dum pro scrvo
fugilivo, ct pecunia perdila, fratrem charissimum ct
Iratrem reciperel xternum, el per eum sibi Aposto-
lum faccrct debitorem. Ego Paalus scripsi mea manu,
ego rcddam. (Yers. 19.) Quod Onesimus furlo ra-
puit, ego ni'e spondco redditurum. llujus sponsionis
niajorum prxstatione nierccdem. Si aulem Philemon
hoc ad hominis prxceplum facit, quaiilo magis fa-
ciet ok. dilcctionem Oei ? Untle et merito Aposloli
voce laudatur, quod mandata cjus opere perpe-
trarit.
( Vers. 22. ) Simul autem el para mihi hospitium.
Iloc idcirco dicit ut dum eum exspectat Philemon
ad se esse venlurum, magis faciat quod rogalus est,
el ut vcnturus ad novam vcritalem pndicaturus
crucilixum, cl inaudita dogmala delaturus, sciebat
ad seplurimos concursuros; et neccsse eral pluri-
mum, ut domus in celebri esset urbis loco, adqnain
facile conveniretur; deinde utah omni impoitunitate
vacua, nl ampla, qua; pluriinos capcrct audienles, et
ne proxima spectaculorum locis, nc turpi vicinia de-
lestabilis : postremo tit in plano potius essel sila; oh
quam causam ctim a-stima etiara Romx in conduclo
mansisse biennio. Nec parva ul reorerat mansio.ad
quam Jud;corum turba; qnotitlie confiucbant. Spero
cnim per oralioncs vcstrus donari me vobis. Filium pa-
tri bcus rogatns indulget, et fratcr srcpe fratris ora-
tione scrvalur; apostolus vero totins Ecclesix preci-
hus conceditur, ob cortim qui eum audituri sunt
ulilitatem. Et hoc dontim non lam in eum dicitur
esse quidilfcrtur martyrio ad martyrium prxparatus,
quam in eos ad quos apostolus mittitur. Quod ati-
lcm crebro Paulus in carcere fuerit, et de vinculis
liberatus sit, ipsc alio loco dicit : in carceribus fre~
epistola h.TC el manus testis esl propria, qttam j) quenler; de quibtis nonnunquam Dominiauxiliocre-
non solilo more dictavi, sed mea manu ipsam
conscripsi. t'( non dicam tibi, quod ct te ipsum
milii dcbes. Proptcr •sermonein cuim Clnisti quem
tibi evangclizavi, per qticni ct Clirislianus clfe-
rtus cst, tc mihi ipsura dcbes. Qtiod si incus es,
e.t tua omnia mea sunt, Onesimus quoque qui tuus
est, meus csl.Poteram igitur eo nti tit mco, scd
voiunlali lux relinqno, ul mercedem babcas igno-
sccndo. Ita , ftuter, cgo te fruar in Domino. (Vcrs.
20.) Si eniai non addidisset i« Doitihto, sed le
fruar lantum dixissct, in eo constiluisscl spem
beatitudinis sux ; qtianqiiam eliam vicinissime dicitur
frtii, cum dilcclione tili. Ctini cniiu adcst qui diligi-
tur. cti.im delectalionem sccum nccessc esl geral;
bro ipsis persecutoribus nihil dignum in eo mortein-
vcnientibus dimittebatnr. Necdum Christianum san-
guinem Ncronis gladius dedicaverat.sed pro novitale
prxdic.itionis sive a Judxis invidenlibus, sive ab his
qtii sua vidcbant idola dcstrui, ad furorem popuiis
concitatis rnissi in carcerem, rursum impelu etfuro-
rc deposito l.txalianlur. El hoc ita esse, ut dicimus,
apostolornm Acta testantur, in quibus et Agrippa
Ioquitur ad Iestum potttisse dimitti Paulum si non
appcllasset Cxsarcm, et quia nullam invenerit cau-
sam, prxlcr quxstiones qtiasdam de religione pro-
pria, de qtiodam Jesu quem Paulus vivere prxdi-
carct. Ex quo animadvertcmus, et a cxlcris judi-
cjbiis siniiliter cos poluissc diinitli, id agcnle Do-
17 RUEVIS CIIUONICA. 0!S
iiuo ul !n toto orbe nova piu-dicatio dissemina- A ruin, cum ad Philemonem Epislolam scriberet, Mar-
gmr, cum ponil, qucm pulo Evangelii scriptorcm; ct Ari-
staicliuin, cnjussnprafecimusnicntionein ; elDemam,
de qno in alio loco dicit : Dcmas me dereliquil ; et
Lucam medicum, qui Evangclium et Actus npostolo-
rum Ecclesiis scribendo tradidit. Quoniodo enim apo-
sloli e piscatoribus piscium piscalores liominum facli
sunt, ita bic de inedico coiporum in nieclicuin vcrsus
est nnimarum; dequo et in alio loco dicil : Misimus
cum itto frutrem, cujus iaus esl in Evangelio per omnes
Ecclesias ; cujus liberquotiescunquc legitur in ecclc-
«ria, lotics ejus medicina non cessat.
(Vers. 25. )GratiaDomininostri Jesu Christi cum
spiritu vestro. Cum enim in spiritu gratia divina fue-
rit, lotum hominem facil spiritalem, ut adbsreat
( Vers. 2o, 2i. ) Sututal te Epaphras concaptims
meus in Christo Jesu, Marcus, Aristarchus, Demus,et
Lucas, adjutorcs mei. ld quod in principio diccbamus,
mioniara ad Colossenses Epistolam codem lempore,
el per eumdcm esse scriptam bajulum lillerarum, quo
ail Philemonem quoque scripta cst, ciiam eorum qui
saltilantiir, noinina docenl : nain el in ipsa ila fere
scribitur : Salutal vos Aristarchus concaptivus meus,
et Marcus consobrinus Barnabw, et Epaphras qui est
ei vobis servus Chrisli. Et paulo inferius : Salutat vvs
Lucas mcdicus charissimus, et Deinas. El dicite Archip-
po : Vide ministcrium quod accepisti in Domino, ut
tltud impteas. Et memores estole vinculorum mcorum.
Sialiterex eoaliquis 11011 putat pariterscriptas,quod jj Domirio mente et corpore, et impleatur in eo quod
ad Colossenses pauca sinl nomina qua; bic non feran-
lur ascripia, sciat non omnes omuibus aul aniicos
essc aul notos ; et aliter privatam ad unum bominem,
aliter publicam ad universam Ecclesiain cpistolam
fieri. Quisilautem Epapbras concaptivus Pauli, ex
co quodhie additumest, in Christo Jcsu, possumus
suspicari, eadem eum Uonue pro Chrislo vincula sus-
linuisse quae Paulum; etvincltim Christi, ita conca-
plivum quoque ejus poluissediei. Aut certe ita quod
nobilis et ipse sit in aposlolis, ul Andronicus el Junia ;
de quibus seribitur ad Romanos : Salutate Androni-
cumel Jtiniam cognatos ct concaplivos meos, qui sunt
uobiles in aposlolis, qui el unle me [uerunl in Christo.
Ilacc de Epapbra.
Cxterum cooperatores Evarigeliietvinculorumsuo- C
scriplum csl : Qui adhoercl Domino, unus spiritus cst.
Inlerprelantur auleni secundum IIcbr:eos, Paulus, ad-
mirabilis ; Timolhcus, beneficus ; Philcmon, mirc do-
natus, sive os panis, ab ore non ab osse ; Appia, con-
tincusautlibcrtas; Arcbippus, longitudooperis; One-
simus, respondens; Epapluas, frugiferel videns sivc
siiecreseens : Marcus, subliine mandalum; Arislar-
cbus, roonsoperis; Deinas, silens; Lucas, ipse con-
surgcns. Qiik nomina si juxla inlcrpretaliouem suaui
voluerimus inlelligere, non est difiicile : adrairabilem
atque bencficum proecipue adcum sciibcrccui univer-
sa conccssa sunt vilia, et os ejus patcat ad coeleslia ;
dcindcad continentem ct liberam et longiludinein.
Explicit.
CLAUDII CHRONOLOGI
Queni Tauriuensem episcopum non teinere suspicnmur, qui anno ucccxiv scribebal,
BREVIS CHRONICA.
(Apiid Lablieum Bibliotheca uova wsmiscripiorum, p. 509.)
Quia igilur faulorc Dco annos a conditione mundi
cnni serie gencrationis juxla Hebraicam verilalem
parilcr adnolalos Dco juvaute rnagna ex parto su-
perius jam ostendimus, uunc eosdem denuo recapi-
tulando lalius exponemus. D
Igitur omnipolens Creator cum universum perfe-
cisset niundi ornatum, tertia die post ornalum cceli
condidit liominem. Qui ornatus cadi, id est sol ct
lmin, el stcll.v, ratione veridica in ooquinoetio vcr-
nali iuveniuntur primo esse creatx quod apud nos
secundum dies solares xn Kal. Aprilis solemus
nuncuparc : cl ita ratione deducta x Kal. Aprilis luna
seplima decima invenilur protoplastus Adam ex
tcrrx iinio cssc formalus pariter aique aniniaius
secundum hanc noslrain supputalionem. Secundus
Adani Chiistus Dci Eilius, Peus pariterethomo, Deus
ante siccula, honio iu line saeculorum, Dcus dc Dco,
bomo dc houiine, Deus de Patrc sine iniiio cl nialrc,
hotiio ;t rcrto inilio dc matrc sine hoiuine patre
codem tempore, sed non cadem feria, id cst >: K.il.
Aprilis invenilur resurrexissc a inortuis.
Si quis forte minus Scriptararum diviuarum stu-
diis cruditus de hoc opere dubitare tentaverit, re-
deat ad divinos secundmn Hebraicam vcritatcm
scriptos libros, ct quidquid ihidcm invcnerit, eos
leneat et credat, mcque damnarc desistat. Neque
cnim Christianis fas esl lalem daro auctoritatcm
hominum chronicis , quaiis danda esi il!>s libris
qui Spiriius sancli stint auctorilate pcr prophclas
scripli. Et si ctijus foite in hac re obslinata nientis
pcrdurat intcntio, cat ad Judaos Ecclesia- inimi-
cos, et in corum codicihus llebrxa lingua scripiis
annorum summam rcqnirai, et quidquid ibidem in-
veneril, hoc credal et lencal, quia, ut ail bcaltis
Aiiguslinus in libro de Civitate Dci xv, ci linguac
poiius credalur unde rsi in nliam pcr inlcrprctcs
f.icla translatio.
Adani .t >lic comiilionis su;c anno 130 gcntiii Seih.
019
CLAUDII TAUKINENSIS EPISCOM
920
Seth ciiiii esset uniiorum 105, genuit Enos, ct A et quarlas epaetalis, xxn fuerunt in Epacla, el fuit
iinpleli suul ilies vitx Adaiu in naliviUlc Enos 233.
Enos anno vitx sux 90 gciiuit Cainan, ei impleti
sunt ilics vitse Ailam in nalivitale Cainan r,-2'..
Cainan anno vilse sn;c 70 genuit Malalehcl, el im-
pleti sunl d!cs vilx Adam ui nalivitatc Malalehel
595.
Malalcliel anno vit;e Biix G0 gciuiil Jareth, et im-
plcti sunt anni vitx Adain in nalivitate Jarelh 4t>0.
Jaretli anno vilae siuc 62 goniiit Enoch, el implcli
siinl anni vii;c Adam in nativitale Enoch 02*2.
Enoch aimo vitae siuc 05 gpituil Mathusalem, el
implcli simt anni vit;c Adam in nalivilulc Mathu%a-
lcm 0X7, ambulavitque Enoch coram Deo postquam
gciiuil Mathtisaleni annis 300, el non apparuil quia
lulil euin Deus anno 57 post mortem Adse.
VII Mus Mailii mensis Neoinenia, id cst novx lunx
principiam. El hac fuil secundum Hchrxos primi
mcnsis initiuni, et anui prineipinm.
Juxta hanc nostram supputalionem, qux fit per
dies solarcs, cxisse inveniunlur de arca Noc, et filii
ejus qiiiuio Nonas mensis Maii, luna vigcsima se-
plima, slctisscque inveniunlur in arca juxta dies
solarcs anmim integrum, qui facit dics 565 cl qua-
dra una, id est horas sex, et hebdomadas quatuor,
id esi dies 28; quater enim septem fiunl 28.
Seui cum essct ccnlum annorum, genuit Arfaxad
hiennio post diluvium, quia 98 auno vit* sux ve-
nil diliiviuiii.
Aifaxat anno vitx suae 35 gcnuit Sale; in nativi-
B late Sale impleli sunt anni post diluvium 37.
Malhusalem amio 87 gcnuit Lamech, ct implcti
siinl anni a contlilionc. mundi in nalum Lamech
871 el visit Adam, poslquam nalus est Lamech,
annis 56.
Lamcch anno vil;e sux 182 genuit Noe, anno 123
post inortcm Ad;c, cl impleti sunt anni a condiliotie
inuiidi in nativitalem Noe I0G5.
Noe anno vil;e siuc 500 gennit tres filios Sem,
Cham ct Japhct, et anno vitx illius 600 venil dilu-
vium scciindiini dics lunarcs, nicnse ptinio, septiaia
decitna tlie mensis; sccundum solares vero dics,
Kalendis Aprilis, lnna seplima decima ; qucm Hc-
brxi, qui menses non a solc, scd a luna coniputant,
septimutn decimum dicm vocaverunt priini nicn-
sis, scptima fcria, quani uos sabbatum nuncupamus, Q
ingrcssus csl Noe in arcam, el hac ipsa die venit
diluviiim. Mirum oainipolcntis Dei judicium in hu-
manum genus, quod pcr Atlaui luna scptinia dccima
acccpil initium, in ium cusiodiendo Dei prxceptuni
seplima dccima in diluvio incurrerct mortis suppli-
ciiim.
Anno vitx Noc 600 impleli sunt anni a condi-
tione nitindi 1656; co cnini anno quo diluvium fuit,
anniis bissexlilis cxstilit : et si morc nostro com-
pularenliir feii.e vel Kalendx, essent ipso anno Ka-
Irmla' incnsis Januaiii fciia qtiarta : ct qiua fuit
siniuis cycli sol.nisi, idcirco xi fueiiinl in Epacla
cl xiii Kalendas Aprilis fuit Neomenia, id cst novnc
lunaj principium, ct ipsius anni seeundum menses
lunares piifni niensis inilium, impletiquc sunt ipso 1)
anno anni Jubihci a coiistilitlionc mundi 55, cycli
deceinnovales 82, dies bissexliles Al&.
II.
Secnnda saeculi setale, piima lmjiis die, qux est
i'.ecima scptima dies mcusis secundi, egressus est
Noe dc arca, uxor cjns, cl lilii, el uxores filiortim
rjiis, die prima fcria, quara nos propter resurrcclio-
inin Doiuini Dominicam nuncupamus : quia, sicut
supra jani dixi, si moie noslio i)>so lcniporc com-
pulaientur fci i;c vel Kalendae, esscnt iuso anno, qno
egressi sunt de arca, Kaleiidx inensis Januarii, fc-
ria qninta anno ptinio post bissextuin. Et quia fuit
itsin is quiiilus cycli solaris, qui est dcceninovalis,
Salc. anno vite snx 51 genuit Heber; in nativi-
tate llfbcr impleti sunt anni pnst diluvium 67.
Heber anuo vit;e sux 54 genuit Faleg ; iu nalivi-
tatc Faleg impletus est annus post diluvium 101,
qni fuil anniis vilx Noe 701 ; ct hac ratione tlcdu-
cta vivisse invenitur Noe post factam lingiiarum di-
visionem annis 249.
Faleg inlcrprelatur divisio, cui proplcrea palcr
lale nomen iniposuit, quia tenipore nativitatis ipsins
tarra per linguarum confusionem divisa esl. Qui
anno vitx sux 50 genuit Ueu ; in nativilate Ueu,
impletusest annus pnst diluvium 131.
Rcu anno vita; siue 52 gcimit Scruch ; in nalivi-
tale Scrucli implcti sunt anni post diluviiim 143.
Seruch anno vikc stix 30 genuil Nachor ; iu
naiivitaic Nachor impleli sunl anni post dilu-
vium 193.
Nachor anno vitx sux 28 gcnuit Tharc ; in
nalivilaie Thaic impleli sunt anni post dilu-
vium 222.
Thare anno vitx sux 70 genuit Ahram ; in nati-
vitatc Abr.x impleti sunt anni posl diluvium 292.
Aiiun vil;c Noc 892 natus cst Abraham, qui fuit
anniis vit;e Sem 590, vixisse invenitur Noe, post
nalivilatcm Abrahx, annis 58.
Fiunt igitur, juxta stippulalionem, a diluviousque
a;l nativilalem Ahrabx, anni 292, ct a conditiore
miindi 1918.
III.
Tcrlia miimli xtas a nativitate cccpit Abrahx pa-
lriarch;c, qui cum 75 annorum cssct, anno 17 posl
morlem Noe, qui fuit aimus vitx Sein 465, cl pa-
Iris sui Thare 145, relicla gente et patria sua, se-
cundum divimim oraciilum, vcni! in lcrram Cha-
naan, accipiens promissionem nascittirum dc semi-
ne suo Salvaiorcin, iu quo benedicerentur omncs
gentes crediturx in Christum, et seipsum in gen-
tem magnam cssc fulurum : quarum una spirilalis,
aitera csl promissio carnalis.
llis icmporibus Ninus ct Semiramis in Assyriis
tegnaveriint.
Abrahain anno vitx su;e centesimo, patris vero
sui Thaie 170, et Scm 490, gcnuit lsaac 42 anno
021
BKEUS CIIUONICA.
022
post morlcm Noe. Qui Isaae primus et solus in tota A num erit semcn tuum in terra , non tua , cl servilule
Tesiamenti Veteris serie legitur octava die essc cir-
cumcisus, quod non sine niagiio mysterio privile-
giuin donaluni esl liiio proiuissionis.
Isaac anno viUe su.t C0 et patris sui 100, qui erat
aniius vitse Scni 550, posl mortem Noe anno 102,
eos aflieient annis 400. Non itaipie, quod ail, in ser-
vilute redigent eos , ad 400 annos refcrendura est ,
lanquam per tol annos eos babuerint in servitute ;
sed refercndi sunt 400auni ad id quod dictuin est;
Peregrinum erit scmcn tuum in terra non sua : quia
avi vero sui Tliarc 23, gcnuit Esau el Jaeob. Vixit sive in terra Chanaan, sive Ln /Egypto, percgrinuni
vero Abrahaiu postquam nati sunt Esau ct Jacob
annis 15, et vixil Sem, poslquam niorluus est Abra-
hain annis 35, ct impleli sunt dies vitae illius anni
600. Anle diiuvium vivilannos 98, ct posl uiluvium
502, et mortuus est anno vitae sua; 000 qui erat anuus
vilae Isaac 101 et Jacob 50; in nativitate Jacob irn-
pleti sunl anni tertix sclaiis 160, et a conditione
mundi 2108.
erat illud senicu, antequam hsereditate sumerent
terram ex promissione Dei, posteaquam ex ^Egypto
liberati sunt, ut per spcciem loculionis, quam gram-
niatici hyperbaton vocant, dictuin cssc intelligatur :
ct esl sensus vel ordo vcrborum : Scicndo scias quia
pcregriiium e-ril senien iuum in terra non sua 100
annis. Illud autem interpositum legatur, Et in ser-
vilute redigent eos, el nocebunt illis, ita ut ad 400
Jaeob autcm anno viue suae 91 genuil Josepb, B annosista interpositioiionpcriincat; inextremaenim
quierat annus vitse Isaac 151; vcnditus cst autem parleannorumsummsehujus.hocestposlmortem Jo-
vitajsu* 10, qui fuit annus vitac Jacob 107, patris sePni factuia est ut in ^Egyplo populus Dei duram
verosni 107. Permansit servus annis 14, et edu- peragerenl servilutem
ctus de carcerc est anno 30 vitae suse, qui fnit Teslalur Aposlohis in Epislola ad Hebr.neos : Fi-
annus vitae Jacob 121, ct Isaac patris sui 18i. Se- de Moyses celebravit Pascha, ct tanguinis e/fusione,
cuuiluin hanc rationem vixisse invenitur Isaac, post- nequi uastabat primitiva ^gypti, lxdcret eos. Scd
quam eductiis de carcere est Joseph, annis quatuor,
quia 185 annorum erat quando mortuus est, et hic
erat aimus vitae Jaoob 125, qui eliam post morlem
patris sui anno quinlo descendit in ^gyptum anno
quia ab initio mundi usque ad pr.-rscns icmpus annos
vel aeiales lemporum inquirendo pervenimus, nunc
ipsius Pasthie tcmpus, vel diem, qiue prior in lolo
tempore Veleris Testament; cclcbrata est, subliliter
vilae Joseph 39, vitas vero su;el30descendit in ^gy- inquiramus. Si vis hujus Paschai nosse lempus, vel
piuin inanimabus 70. diem, vcl feriam, aut lunam , sumc annos ab initco
Manserunt filii Israel in VEgyplo post introilum mundi, qui sunt usque ad id Icmpus2453; lios par-
Jacob annis 215 , posl mortcm vero Joseph annis tire pcr quartam parlcm, et dic : qualer 000 fiunt
144. Intcr mortem Joseph ct nativitatem Moysi ^ 2400, et supersunt 55. Iterum dic : quater deni, 40
fiicrunl anni 64, quia 80 annorum erat Moyses, et supcrsunt 13 ; quater terni, 12, et superesl 1 ; et
quando apparuil ei Dominus , cl misil euru ad
Pharaonera.
Si quii ijta dubitat , vel calculandi et invcniendi
sumniam annoruui noo habet scienliam, sumal ab
inlroitu Jacob in /Cgyptum , el invenict usquc ad
niortem Joseph annos 71 : his addeC4, fiunt 135,
quia 64 anuo post morlcm Joscpli invenittir nalus
cssc Moyses. His adde 80 annos vitae Moysis, quia
80 annorum erat Moyses, sicuti jam dixi, quando
missus esl ad Pharaonem ; ad 135 addc 80, ct fiunt
215. A prima igilur promissione Abrahse usque ad
introilum Jacob in iEgyptum, fucrunt anni 215, et
invenies quod primus annus liini; exslilerit post his-
sextum. Sumc igitiir ipsos dies bisscxtiies, qui fue-
runt iu loto rctro tempore 613, hos adde ad supe-
riores annos, et invenies summam coruin 30GC : his
iterum adde sex dies, quos intercalares vocamus,
cl erunt 3072.
Et ut fcriam ipsius anni invenire possis, partire
supradictam suinmam, ct dic septies 400 fiunt 2800,
el supersunt 272. Iiernm dic seplies 50 fiunt 210,
et supersunt 62; ct rursum septies octoni liunl 50,
et supcrsunt sex ; ct invenics quod fcria seua sc-
ciinduiu dies solares cxstilit principium anni quarn
iiideusqueadtransitummarisRiibrianni215:fiuntDnos niore gC,uilium Kalemlas Januarias nuncupa
in sumnia 450, ct hoc cst quod ail Apostolus in Epi-
slola ad Galatas : lioc autcm dico Tcstamcntum
confirmulum a Deo , qua posl 430 ainws facta
esl lcx.
Eiunt igitur a nativitale Abrahae , unde tcrtia
essc ccepit labentis sxcnli aetas , iisque ad transi-
lum maris Itubri anni 505 , ct a constilulioue
miindi usque ad inlroitum Jacol» in /Egyplum
anni 2238, el inde usque ad Iransitum maris Rubri
auui 2451.
Sed dicit aliquis , Qunmodo potesl ficri ut tam
paucis filii Israel in teira /Egypti sleterint annis,
cum Scriptura libri Gcnescos narrel quod dixerit
Dcus ad Abrahum : Scito prtvno&ccns , quin peregri-
mus. Itcrum sume superiorcs annos 2455, hos par-
tire per decimam nonam partem;et dic, centies
decem el novem fiuni 1900, etsupersunt 553 : bos
iterum parlire suh camdem parlem, ct dic : decem
novics 20 fiunt 280, et supersunt 103 ; lios deuuo
partire per eamdem parlem similitcr, et dic : de-
ccin novies novemfiunt 171, et supersunt duo; addc
unum ct fitinl tria, el invenies quod lertius fuerit
anniis cycli snlaris, qui csl decemnovalis : subtrahe
uiiuni, et rcmanent duo : ipse est sccundus annus
epaclse lunaris. Ilerum dic : undecies bini fiunt 22,
tantos cnini dies habet in duohus annis solariscur-
SU8 amplius lunari. liis aildc S, el liunt 50. El quia
aiiniis embolismus fuil, lanli cxsiitcrunt in epacla.
923 CLAUPH TAURINENSIS EPISCOPI D24
Iterura sume summam numeri eentum 42 annorum A mense dcdicavit, qui fuit annus duodccimus regni
triginta, qui fuerunt in epaeta, et remanent 102, sui.
et invenies quod seciindum dies solares, pridie ldus
Aprilis feria secunda luna quarla decima exstiterit
ipsum Pascha. Juxta dies vero lunares iu Ral. Apri-
lis fuit Neomenia, id est nov;c lunae principium, et
primi mensis lunaris initium et anni principium.
Secundum vero supputationem nostram, qua; fit
per dies solares, Idus Apriles, luna quinla dccima,
altera die post Pascha, inveniuntur exisse lilii ls-
rael de Ramesse, ct venisse in Socolh ct de Socoth
xviii Kal.Haii, luna sexta deeima in Phyairoth, el vi
Kal. Junii, luna prima, qui est dies primus terlii
mcnsis lunaris, venerunt ad montcin Sinai, et ac-
ceperunl legem Deo loqucnte ad se per angelum
pridie Kalendas Junii, die quinquagesimo post agni B
occisionem, feria secunda, luna quarta, quo die et
Pascha in .'Egypto celebraverunt.
Moyscs anno vita: suae 80 cducliim ex .£gyplo
rexit populum Dei Israel in deserlo annis 40, quo-
nim primo anno tabernaculum Domino construxit,
et septem mensibus omnc opus perficiens, mense
primo, anni secundi prima die mensis erexit, secun-
ilura dics solares ipso anno sm Kal. Aprilis, feria
priina fuit Neomenia, id est novse lnnuc principium,
et prinii mcnsis inilium : et Paseha Hebncorum fe-
ria septima, quarto Nonas Aprilis, luna quarta de-
ciina quam illi quartam dccimam primi mensis dieui
secundum dies lunares appellare consueverunt.
Jam ab hoe tempore per duces et judices sum-
inam annorum requirere non nobis videlur immo- Caesaris 42, colligantur omnes anni 5952
Roboam filius Salomonis regnavit annis 17.
Abia filius Roboam regnavit annis liibus.
Asa filius Abia regnavil annis 41.
Josaphat fllillS Asa regnavit annis 45.
Joram filius Josaph.it regnavii annis oclo.
Azarias filius Joram regnavil anno uno.
Athalia rcgnavit annis septem.
Jnas filius Azarix rcguavit annis 40.
Amasias fitius Joas rcgnavit annis 29.
Azarias, qui et Ozias lilius Amasiae, regnavit an-
nis 52.
Joatham filius Oziae regnavit annis scx.
Ezechias reguavit annis 19.
Manasses filius Ezeebi;e regnavit annis 55.
Amon filius Manasse regnavit annis duobus.
Josias Dlius Amon regnavit anuisSI.
Joaebaz filir.s Josiae quem vinetum Nechao Pharao
rex jfigypti perduxil in ^Egyptum, regnavit mensi-
bus tribus.
Douiini Salvaloris in carne ex Iibro Esdra pro-
phetae ct historia libri Machaba:oruni et Josephi
alque Africani bisloriographi usque ad Romana
tempora comprehendit annos 589, el ita fit ut a
constitulione mundi usque ad Nativiialem Domiui
Salvatoris in carne, quae facla est anno Oclaviani
randum, cum tam eviuenter historia libri Regum
testetur : factum esl igkur quadringentesimo et
oclogesiuio aimo egressionis filiorum Israel de lerra
iLgypti in anno quarto, mense Zio, ipse es» mensis
secundiis regis Salomonis super Israel, el ;cdificare
coepit domum Domini, e quibus subtractis 4 Salo-
monis et 40 David, colliguntur omnes anni ab egres-
su filiorum Israel ex jEgypto usque ad piinium an-
num regni David 456; a priina promissione Abrahae
usque ad prxdictum aunuin primum regni David,
fuenint anni 8GG; a nativitale vero Abrahae usque
ad eunidein annuni sunt anni 941.
IV.
Sed et in libro Chronicorum, quem idem sanctus
vir non plus mirabili veritate quam celerilate coni-
prehendit, eosdem annos simili modo sccunduiii
Hebraicam veritatem a constite.tione niundi, usque
ad Nativitatcm Domini in carne similiter adnota-
vit.
Unde sciendum esl alquc Grmissime credendum,
et nulloniodo dubitandum, omnes annos a eonslilu-
lioiie mundi, secundum Hebraicam verilatem usque
ad eversionem Hicrusalera, qu;e facta est uudccimo
anno Sedeciae a Nabuchodonosor non possc araplius
niinus fieri : sed sicut supra jam oslendi, ila lcncudi
sunl.
Quarla s;eculi aetas incipit a primo anno regni _ QuidquiJ vcro reliquum supcrcst lenipus usqnc
David, et perseverat usque ad transmigrationem
Babylonis, qu.e facta cst per Nabuchodonosor rc-
gem, habens annosjuxta Hebraicam veritatein 474;
juxta L\X Interpretum transiationem amplius :
generationes juxta uirosque codices 17.
David rex prior ex tribu Juda regnavit annis 40.
Saloaion lilius David regnavit annis 40, qui
quarlo anno regni sui aedificarc coepii templinn
Doniino in Jerusalem, eollectis ab egressu filiorum
Israel ex ^Egypto annis 480, ut Regum quoquelibcr
lesliinouio esl, quod in figuram universi corporis,
quo in boc saeculo Cbristi sedificatur Ecclesia niini-
runi aclum, quaj in fuiuro lcmpore pcrficilur quod
lempbim septcm annis peilecit, et scplimo octavi
ad adveiitum Domini in carne majorum noslrorum
qui clironicas scripserunt , judicio rclinquo. Nam
si in his non fallinmr annis, qui post eversiouem
Jerusalem coniprcbensi sunt, colliguntur omnes
anni a condilione iiiundi usque ad praesentem au-
num, qui est lnearnalionis Domini nostri Jesu Chri-
sii 814, quo pi.e reeordaiionis cl bon;e semper me-
mori;e Carolus gloiiosus princeps ex hoc migravit
mortali s;i'culo, et ei pius prineeps sanct:e Dei Ec-
clesiac calholicx Ludovicus successit imperio, anni
476(3.
Scd ut apertius apparcat qnoJ dicimus, compiila
eosdcm annos perquartam partcm, ct dic: qualcr
mille . 4000, et siipersuiil 70o , quatcr cenluin,
925 LOCA QILEDAM EX EJUS
400, et supersunt 366; qualer nonagiula 3C0, ct su- A
persunl sex, ex quibus assume quatuor et supcr-
sunt (iuo : pr:cscns enim annus, qui nunc cst, se-
cundus eslpost bissextum.
Item dic : dcccm novies ducenti 3800, et supcr-
sunt 966 ; deceni novies quinquaginta 950, et super-
sunt 16; aildc iiiiinn et limit 17 : prresens enim
annus, qui nunc est, dccimus seplimus annus, cst
cycli solaris, qui est decemnovalis. Sulitralie unum
el remanent 16; sexlus decimus annus csl cpactaj
lunaris. Undecies deni 110, undecics seni 66 ct
fiunt 176; liis addc octo, et liunt 184 : hos partire
per trigesimam partem, et dic, sexies Iriginta 180,
el supersunt 4, et invenies quod in praesenti anrio
ipsi currunt ad luna? cursum.
Si autem quseratur a me quam longo lerapore, B
aut quot annis debeat prcesens mortale srccnlum
perdurare, nescire me faieor, quia non uspiam
ine legisse rcininiscor, ct ideo nec de impcritia
OPERIBUS EXCERPTA. 9 6
erubcsco, quia leetione non doceor, nccde periculo
formido, quia quye non lego nec pra-suino, 113
transgressor inveniar divini oraculi, qui aposlolis
de hoc interroganlibus ita respondit : Ds dic aulem
illo ct hora tiemo scit, neque angeli coelorum, neque
Filius nisi Pater solus. Sed quid cst quod Paler pos-
sit sine virtute aut sciat absque sapientia sua, cum
utrumque sit Palri, id est virlus et sapientia sua,
sed Filii nescire esl, nos nescienles dc hoc velle.
manere. Cxlerum cunctis in commune tidelibus
suademus ul sive quis ex Hebraica veritate qua; ail
nos per bealum interprelem Hieronymum pura per-
venisse etiam hostibus Judaeis in manifesto cst, sivc
ex LXX interpretum translatione quse vel niinus
sollicitc primo edita cst, ut mulli astruunl, vel a
geiililibus eorrupta, ul beato Augustino videtur, seu
certe ex uirisque commisto opere codicibus
Cwleru disunt.
LOCA QU^EDAM CLAUDII TAURINENSIS
Exccrpta cx Commcntariis ejus in Epistolas sancti Pauli.
(Rich. Simon., Hist. cril. Nov. Teslam., lib. 111, cap. 25)
Qui cum in forma Dei essct. (Philipp. 11, 6). In
forma Dei , a:qualis Patri , in forma servi medialor
Dei et hominum homo Chiistus Jesus.... Non itaquc
immerilo Scriptura utrumque dicil, el ;equalein Pa-
tri Filium, et Patrcm majorem Filio. lllud enim pro-
pler forniam Dci : hoc aulcm proptcr formam servi
sine ulla confusionc intelligilur...
Non rapinam arbilratut est, elc. (Ibid.)
Neque usurpationis erat quod naluraliter posside-
bat, ut rapina dieeretur; sed natura; inerat, ut esscl
rcqualis.
Ex prwfatione Commentarii in Epistolam primam ad
Corinlhios.
Brumale tempus vias palatinas tercns eundo et re-
deundo, niiniis licct implere snpra conimemoratuin
amorem; post mediiim veris procedendo armatus
pergameno pariler cuin arma ferens, pergo ad excu-
bias inaritiinas cum timore excubando adversum
Agarenos et Mauros, nocte tenens gladium, et die
libros el calamum, implere eonans cneplum dcside-
rium
Ex eadcm prwfatione
Fatcor me primitiis invilum accessisse, et in hoc
opus, et in Pentateiiebo quem postulas impeianiibus
fratribus in sehola constitulis, quibus viva voee scri-
piuras tradebam, praecipiente pio principe Ludovico
itnpeiatore, compulsus cliain a meniorato principe,
iit non lantum verba per oblivionem palanlem tra-
derein, seil ciiani ealamo diu permancnlia scriberem,
ut quod ore pronicbam calamo scriptitarem.
Qui cst super oiniiitiDens, eic. (Ilom. ix, 5). Cliri-
stus eniin Dominus et Salvator noster, Filius Dei
Viirus sccundum divinitatem, et filius hoininis verus
secunduni carnem. Non cx eo quod est super oiiinia
Q Deus benedictus in saecula ex semine David n.itiis est,
sed ex illa infirniitale qnam suscepit ex nobis.
Cratia vobis ?t pux a Deo Palre noslro et Doinino
Jesu Christo. (I Cor. 1, 3). Ne Patris aut nomcn aut
donuin tacuisse viderelur, el suspieioueni forte aul
occasionem daret unionis, doeet Chrislum quidem
rite invoeandmn, scd omnem graliam cssc Palris,
nt duos qni in unum sunt per divinitateni ostcnderct,
el Patris aueloritatem praeferret
Deus erut in Cltrislo (II Cor. v, 19). Filius eniin
naturalitcr legatus esl Patris Dei.... Paler enini per
id inlelligitur esse in Filio, quod una eorum sit sub-
stantia. lbi est enim unitas ubi nulla esl domina, ao
per hoc inviccm aequales sunt
D In Epist. ud llrbr. vn, 17.
Ille (Melchisedech) carnalcs victimas non ofTerciiat
nisi pancm et vinum, sieut Chrislus obhitioneni pa-
nis el vini ollerens Deo Patri , id cst corpus el s:tn-
gnincm suum, quam oblationem quotidie offerimus
super allaie ct suinimus.
ln Epislolum ad Philippenses
Tniat aliquis non Scripturariim, sed noslrara essc
sententiam cpiseopiim et presbyterum uiuim esse, et
aliud xtatis, aliud esse nomen ollieii, relegat Apo-
stoli vcrba ad Philippenses dicentis: Paulus ei Timo-
llieus, elc.
Ptciructatio Ctuuiiii episcopi de aaeloribus explanatio-
num super Epislolam nd Ucbrwos.
Illud qtioquc in pr.^f.itioue coramoneo, milii rha-
027 LUDOVICI 1 COf.
nssiiiie, ut scias Origenem tria volumina in hane A
Epislolam conscripsisse, quem et nos ex parte secuti
siimus : Apollinarem eiiani et Didymum quosdam
Commeniariolos eclitlisse ; e quibus licct pauca de-
cerpsimus, plura etiam ex sancli viri Augnstmi sen-
tenliis, quas per diversos ejus libros invenirc qui-
>iinus, hanc exposuimus Episiolam, el nonnulla qux
nobis videbanlur adjecimus sive subtraximus, ut
studiosus statiin in principio lectoriim agnoscat boc
opus vcl alienum esse vcl nostmm.
ELOGIUM SANCTI A.UGUS1TNI.
Amanlissimus Domini sanclissimus Auguslintis ,
■ Scilicet, ad Romanos. 1$
NOMENTO PII 9-8
calamus Triniiatis, lingua Spiritus sancli , terrcnus
bomo, sed ceelestis angelus, in quxstionibus solven-
i!is acutus, iu revincendis hxreticis cireumspectus,
in explicandis Scripluris canonicis cautus, etc. Ex
ipsius sancti viri sentenliis, qnas pro divcrsis ejus
libris invenire quivimus, hanc evposuinnis Episto-
l.mi », aliqua ctiam ex Origeuis Exposilione ibidcm
adjunximus, nonnulla etiam, ut nobis visum cst,
perlractavimus. Nullam admonilionem meliorem po-
tui invenire, quam Epistote primx Pauli aposloli,
quam misi, qnia lola iude agitur, ut merila homi-
num tollat, unde maximc nunc monachi gloriantur, et
gratiam Dci commendet.
anno domini ncccxi..
LUDOVICUS I
COGNOMENTO PIUS, IMPERATOR AUGUSTUS.
'LUDOVICI PII VITA
Jneerto auctorc, sed qui se professione as',ratiomum , rt in palatio ipsius imperaloris cci-
satum lcstatur.
(Apml Clicsnium , H iatoria? l'rancormu Sei iplores.)
PROLOGUS.
Cum gesla priscorum bona malave, maxime prin-
cipiim, ad memoriatn rcdiir.onlur, gemina in cis nii-
liias legenlibus confertnr. Alia enim eoruin utilitati
ct xdificalioni prosunl, alia cautelx. Quiaenim priisi
iu sublimi veluli specula consislunt, el ideo lalere
ncqueunl, eo fama eorum latius propagalur, quo et
diflusius cernitur ; ci tanto quique illorum bono plu-
riuii allictuntur, quanto prominenliores se imitari
gloriantur. H:»:c ila se babere majoruro produnl mo-
numenla, <|ui relationc soa posterilatem instruere
studucrunt, qoisque priucipum quo calle mortalinm
iler triverit. Quorum nos sludium imitantes, nolu-
inus esse vel priesenlibus inoHiciosi, vei fuliiris in-
vi.li. sed Acius Vitamquc Deo amabilis alque ortbo-
doxi imperatoris Ludovici, stylo licel minus dncto,
eonlradimus. Fateor enim.et absqne fuco adnlationis
dico, quia succumbilciijusque.non dico meum,quod
pcrexiguum esl, sed inagnorum ingenium, materix
o Qn;e scripsit bic auclor usque ad lempora impe-
rii Ludovici, profitetur in Prologo se Ademari nolii-
lissimi ac dcvolissimi monacbi relatione didicisse,
qui cidem Ludovico coxvus et connulrilus luii. i'o-
sleriora autcra pcrseipsum viJisse atque comperisse
signihVat, duni rebiis inleressel palatinis. Cxterum
C lanlx. Eleniin aucloritatc divina discimus, sanctam
Sapienliani docere sobrielatem, sapieniiam ctjusti-
tiam, el vii tnlem , quibus niliil est duleins in vila
hominibus : qnanini ille ita romitatui imlivise ad-
hxsit, ul nescires polins quam in eo admirari debe
rcs. Quid cnim ejns sobiietale sobrius, qux aliono-
niine fmgalitas sivc temperanlianominalur?Itaenim
ca usus est, ut illud vctustissimum provt rbium et ad
coiluin usque celcbratum ei fuerit faniiliarissiinum ,
quo dicitur : Ne iiuiil nimis. Sapientia voro deleeta-
batur ea quam Scriplurx aueloritate didiceral di-
ccnle : Eece litnor Domini, ip$a esi sapiemia. Justi-
tiam porro quanto coluerit affcetu , tcsles sunt qni
ejus novere stiidiiiii! quo fiagrabat, tit quisqiic liomi-
iium ordo ordini suo jusla persolveret, et Domimnn
" super omni.i, proximum vero lanqnam se diligerel.
Jam vero viitus adeo ei coaluerat, ul lot ac lamis
puisatus malis, lacessitus tr.ni privalis quam exlernis
injuriis, nullo lamen, Deo cusiodc, pectus ejus invin-
editio ista ntmc recognita variisquc in locisemendala
est, ad fidem duorum inss. cod., quorum iimiin
antiquissimum suhministravit bibliolheca Thuana,
altcr paulo rcccntior servatur iu bibliolhcca Alex.
Petavii.
929 VITA. 930
cibile pomii injurianim pondere frangi. L'ni tanlum- A direre superscli. Rediens crgo rcx, repcril conjugem
mo.lo ab seraulis ascribebaltir culpae succubuisse, co
quod oimis clemens csset. Nos auiem cum Aposlolo
dicamus lalibus : Dimitte illi kanc injurium. Sod bi
ulrum vera sint ncene, perlegcns quisqtie scire po-
terit. Porro qust scripsi usque ail lempora imperii,
Adhemari nobilissimi et devolissimi monachi rela-
lione diilici, qni ei co?cvus el connutritus est. Postc-
riora autem, quia ego iiitcrfui rcbus palalinis, qu;e
vidi cl compcrire potui, sijlo conlradidi.
INCIPIT NARRATIO WTJE.
Famosissimus regum , nulliijue suo tempore post-
ponendus, Carolus, cum post obilum paierntim, fra-
Irisque Carlomanni infausiuni occubitum, populi re
Rildegardam binam edidissc prolem raasculam. Quo-
ruin unus, immatura mortc prxreptus, ante pene
mori quam sub luce vivere cospit. Alier, prospcro
eventn materno fusus ulero, infanlilibus nutriebatur
impendiis. Naii sunt autcm auno incarnalionis Do-
miui nostri Jesu Christi seplingentesimo septuage-
simo octavo. Scil cuni qui vividam promitlebat qua-
Htatem, cum per baptismalis sacramentum renasci
conligisset, Ludovicura vocitari palri placuit, eique
regnum, quod sibi nascendo dicaverat, contradidit.
Sciens porro rex sapientissimus atque perspicacissi-
rmis Carolus, regnuni csse veluti corptis quoddam,
et nunc isto, nunc illo incommodo jactari , nisi con-
silio et foriitudine, velut quibusdam medicis, sanitas
gniquc Francorum susccpisset unicum gubernacu- B accepta lutetur, episcopos quidem modo quo decuit
bmi , invincibile silii arliitralus csl adfore sahitis
prosperitalisque suflragium, si Eeclesiae paei concor-
di;cque adminiculans , pacifiros quidcm sub unioue
fralcrna arctius vincirel, rebellcs autem scqua seve-
rltate percellcret, nec non et oppressis a paganis
opeiu lcrret, scd ct ipsos Christiaui nominis inimicos
ad agnilionem conlessionemque veritatis quoquo
modo pcrducerct. llis igilur conatibus regni sui au-
spicia dcdicans, et Chrislo tuenda et corroboranda
commitiens, postquam res Francioe , prout libuitet
utile judicavil. Deo annuenle, coruposuit, ad Aqui-
taniam transiit, recidua liella meditantem,et Hunoldo
quodam tyranno auclore, jam jamque in arma ruon-
tem, betlo aggrcssus esl. Ejus ergo tcrrore coactus
cst idem Ilunoldus et Aquilaniam linquere, ct fugae
snlisiilio vitam delitcscendo alque oberrando servare.
Ilis peraetis, cl rcbus lam pubbcis qnam privatis pro
opporl inilale disposilis, rcliquit llildcgarclam nobi-
lissiniam piissimamque reginam in villa regia, cujus
vocabulura esi Cassinogilus, gemina gravidam prole,
ct transiii Garumnam fluvium Aquitanorum el Vas-
coniun conterminum : quam regionem jamdudum in
deditionem susceperat, Lupo principe se^tsua ejtis
nului dedentc. Ibidem etiam qu.e opporlunitas nlili-
lasque dictavil explotis, slaluit Pyremci montis su-
perata diflicullate ail Elispaniam pergcre, laborarrti-
que Ecelesiae suh Saracciiorum acei-bissimo jugo
Christo fantore suffragari. Qui nions cum alliludine
sibi devinxit. Ordiuavit aulcm per tolara Aquitaniam
comiies abbatesque.Miec non alios plurimos, quos
vassos vulgo vocant , ex gcnte Francorum ; quorum
prudentia1 el fortitudini , nulla calliditale, nulla vi
obviare fueril lulum : cisque commisil ciirara regni,
prout utilc juilicavit, finiiim tutamer. villariunque re-
giarum provisionem. Et Biturigae civilati primo Hura-
bertum, paulo post Sturbium praefeeil comitem :
porro Pictavis Abbonera, Petragoricis autein Wid-
baldum, sed el Arvernis Iterium , nec non AYaliagiue
Bullum, sed et Tolosa; Cborsoiiem, Burdigalis Sigui-
imin, Albigensibus vero Aimoncm, porro Lemovicis
Bolhgarium.
Quibus rite peractis, Ligeriu. cum reliquis trans-
rocavit copiis, ct Lutetias, qua; alio nomine Parisius
vocatur, sese rccepit (77t>). Post non muUum sane
tcmpus incidit ei desiderium dominam quondain or-
bis videre Romam, principisque apostolorum atque
doctoris gcntium adire limina,seque suamqne prolem
eis commendare : ut talibus nitens suffragaloribus,
quilius coeli terneque poteslas atlriliuta cst, ipse quo-
que subjectis consulere, perduellionumque, si emcr-
sisscnt, proierviara proterere posset. Ratus etiam
non raediocre silii subsidiura conferri , si a vicario
eonmi, ciun benedictione sacerdotali, tam ipse quam
et fdii ejus regalia sumerenl insignia. Qua? res Deo
prosperante pro voto cessit. lbidem Liidovicns cjus
filius, cunarum adbuc ulens gestatorio, benedictione
( ijfluin pene contingal, asperiiate cautium borreat, tj regnaturo congrua ct regali insiguitus est diademate,
opacitaie silvarum tencbrescat, angustia viae vel po-
tius semiuc commealum non inodo lantum cxercitui,
sed paucis adino lum pene intercludal, Chrislo lamen
favenle prospero euiensus est itinere. Neque enim
rcgis aniinus Deo nobilitante generosissimiis, vel
impar Ponipeio, vel segnior csse curabat Annibale,
qui cum magna sui suorumquc fatigalione ei perdi-
lionc iniquilalem ejus Ioci olim evincere curarunl.
Sed hanc felicitatem transilns, si dici fas est, feeda-
vit infidus inccrlusque fortunoc ac vertibilis succes-
sns. Duin enim qua2 agi potuerunt in Hispania per-
acta esscnt, el prospero ilincre redilum esscl, infor-
tunio obviante, extremi quidam in codem monte regii
C:esi sunt agminis. Quorum quia vulgata suntnomina,
per manus Adriani veneranJi antisiitis (~S0). Pcr-
aclis igitur omnibus quae Romse agenda visa sunt,
rex Carolus cum filiis ct excrcitu pacilicc Franciam
rcpe.liit : liliumque suum Ludovieum regein regnalu-
riiin in Aquitaniam misil, prxponens illi bajulum
Arnoldum, aliosque ministros ordinabiliter deccn-
terque conslituens tutebc puerili congruos (781). Qui
usque Aurelianani civitateni cunali est evectus gesia-
mine. Sed ibi congruentibus ejus aetali arinis accin-
clus, equo imposilus, ct in Aquilaniam csl, Dco an-
nuente, transpositus. Ubi diim non mullis moralnr
annis, id esl quatuor, gloriosus rex Carolus assiduos
durosque S.:xonibus inferebal referebalque conflictus
(785). Inter quos cavciis ne aut Aquilanorum po-
931 LUDOYICI 1 COC
ptilus propter ejus longum abscessum insolescerel , A
aul filius in tenerioribus annis peregrinorum aliquid
tliscerct morum , quibus difficulter expeditur sctas
scmel imbuta, inisit ct accersivit lilium jam bene
cquitantem, cum omni populo militari , reliclis tan
tum marcbionibns, qui flnes regni tuentes , omnes,
si forte ingruerent , hostium arccrent incursus.
Cui filius Ludovicus, pro sapcre ct posse obedienter
parens, orcurrit ad Palrisbrunam (780) babilu Yasco-
num cum cosevis sihi pucris iiidiilus, ainiculo scilicet
rotundo, manicis camisis diflusis, cruralibus dislcn-
lis, calcaribus caiigulis inscrtis, nnssilc uianu fe-
rens : hsec enim deleclatio voluntasque ordinavcrat
paterna. Mansit ergo cum patre inde usquc ad He-
risburg cum eo vadens, usquequo sol ab alto decli-
nans axc , ardorem seslivum autumnali condescen- "
sionc lcmpcraret. Cujus exlrcmo tempore liceulia a
patre accepta, hiematum in Aquitaniam rediit.
Ea lempestate Chorso du\ Tolosanus dolo cujus-
dam Yasconis, Adclerici nomine, circumvenlus est,
et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum
ab eo absolutus. Sed bujus nrevi ulciscendi gralia,
rex Ludovicus et proceres , qnoriim consilio respu-
blica Aquitanici regni adminislrabatur, convcntum
generalcm constiluerunt in loco Septimaniae, cnjus
Tocabuium est Mors-Gothorum. Accitus aiitern idem
Vasco, conscius lacti sui venire distulit, doncc obsi-
dum intcrpositione fretu?, tandem occurrit. Sed
corunidem obsidum periculo nihil passus , insuper
muneribus donatus, nostros reddidit, suos recepit,
cl ita reccssit. .dGstaie vero subscquente, jussu pa-
n is Ludo\icus rex Wormatiam simpliciter, non ex-
peditionaliter venit : el cum eo in hihcrnis perstitit
(788). L'bi jam dictus Adelericus ante reges dicere
causam jussus alque auditus, purgare ohjecla voiens,
sed non valens , prosciiplus alque irrcvocabiii est
exsilio deportatus. Chorsone porro a ducalu Tolo-
sano submoto, ob cujus incuriam tantum dedecus
regi et Francis accideral, Willelmus pro co subro-
gams cst (7S9). Qni Vasconum nationem, ut sunt
natura leves, proplcr evcnlum supradictum valde
elatos, el propter mulctationcm Adclcrici nimis re-
pcnl efferatos. Quos tamen tam actu quain viribus
brevi subegit, Hlique pacem imposuit nationi. Rex
vero Ludovicus eodem anno (700) Tolosae placilum r.
generale hahuit, ihique consislenti, Ahutaurus Sara-
cenorum dux, cum reliquis regno Aquilanico conli-
milanlihus, ad eum nuniios misit, pacem pelens et
dona regia mitlens. Quibus secundmn voluutalem
regis acccplis, nuntii ad propria sunl revcrsi.
Interea anno huuc scqucnte (790) , patri rcgi rex
Ltidovieuslngelnheini occurrit, inde Renesburg cum
eo abiit. Ibique ense , jam appellens adolescenliae
leinpora, accinctus est, ac. deinde patrcm iu Avares
cxercitum ducentcn usque ad Chuueburg comitatus,
jussus est reverti et usque ad reversionem pater-
nam, cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea
bicmem exegit imminentem , patre in expeditione
coepta permanente. At vero ipso ab expcditione
NOMENTO ni 052
Avarica rcmeanlc, accepit ab en mandatum in Aqni-
tania redire, et fratri Pippino suppelias, euin qu.ui-
tis posset copiis , in Italiam pcrgere. Cui obedicns ,
Aquitaniam autnmni tempore rediit , omnibusque
qu:c ad tutanien regui pcrtinent ordinalis, per mon-
tis Cinisii asperos ct flextiosos anfractus in Ilaliam
transvebitur, atque Natalem Domini Ravenna: ce-
lebrans (703) ad fratrcm venit. Cui conjunctus ,
junctis viribus Beneventanam provinciam iugrediun-
lur, cuncta obvia populantur, castro uno poliuntur.
Ilieme autem transacta , una ad palrcm prospere
regrediuntur, uno taiuen audilo olfiiscanie eorum
plurimam alacritatem, eo quod compererunt, fra-
trem suum naturalem Pippinum contra'communem
patrein rebellionem meditatum , plurcsqiie nobilium
hujus scelcris conscios atque irrctitos et pessumda-
tos. Concite ergo pergentes ad patrcm in Bajoaria
agentcm, venerunt in locum.cui cst vocabulum Salz,
ct ab co gialissiine sunt recepli. Quidquid aiitetn
superfuit aestatis, auliimni et hicmis , cum patrc
rcge rex Ludovicus cxegit (79 1). Magnopere enim
curabat n-x patcr, ne rcgem lilium aut nutrimenta
honesta Iaterent, aut externa inhnercsccntia in ali-
quo dehonestareiit. Qui cum primo vere (705) a
patre dimittcretur , inteirogatus est ab eo, cnr rex
cum esset , tantoc tenuitatis esset iu re familiari, ut
ncc benedictionem quidem , nisi ex postulaio sibi
offerre posset , didicitque ab illo quia privatis stu-
dens quisque primorum , negligens autem publico-
rum perversa vice , duin puhlica vertuntur in pri-
vata, nominc tenus dominus aclus sil omniuin
pene indigus. Volens aulem huic obviare neccssi
lati, sed cavens ne (ilii diiectio apud optimates ali-
quam paterelur jacluram , si illis aliquid per pru
denliam demcret quod per inscienliam contulcrat ,
misit illi missos suos, Willebcrtura scilicct, Rolho-
magensis postea urbis archiepiscopum, ct Richar-
dnin comitem , villarnm suarum provisorem, prae-
cipicns ut vilke qua; eatenus usui servierant regio ,
obsequio restituerentur publico : quod et factum
cst.
Quibus receptis, rcx et prudenlice sua; monslravii
continuo documentum , et miserieordia: , qusc illi
geniiina prohatur, patefecit affectum (790). Nam or-
dinavit qualiter in qnaluor locis hiberna transige-
ret, ut trihus annis exactis, quarlo demum anno
hicmaturum se quisquc eormn susciperet locus ,
Tchotuadum scilicet palalium , Cassinogilum , An-
diacuin , et Eurogilum. Qua? loca , qnando quartum
redibatur ad annum , sufficienlem regio servitio
exhibebant expensam. Quibus prudentissime ordi-
natis, inhibuit a plcheiis ullerius annonas miiitares,
quas vulgo foderum vocant, dari. Et licet hoc viri
militares xgre tulerint, tamen ille vir misericordix,
considerans et prabcntium pcnuriam, el exigenlium
crudelitatem , simul et utrorumque perdilionem ,
salius judicavit de suo subministrare suis , quam
sic permiltendo copiam rei frumentariae , suos irre-
tiri periculis. Quo lcnipore Alhigcnses tributo quo
YITA
934
iti dando vino et annona gravabaniur, sua libcrali- A gonte subacla Sa\onuni, victor Carolus impcrator
tale rclevavit. llabebat auteni tunc temporis Megi-
Uarium secum , missum sibi a paire, virum sapien-
tem et strenuum, gnarumquc utilitatis et honest lis
legix. In tantum auleiu rcgi patri liaec placuisse i!i-
ciiniur, ut hac imitatione slipendiariam in Francia
interdicerct annonam militarem dari , et alia plu-
rinia corrigi juberel, congratulans felicibus lilii pro-
fcctibus. Sequcnte pono tempore Tolos3in vesiit
rex, et conventum generalem ibidem habuit. Ade-
fonsi Galletiarum principis missos, quos pro amicitia
Qrmanda miserat cum donis, suscepit et pacifice re-
misit. Necnon et Bahalnc Saracenorum ducis, qui
locis montuosis Aquitanix prosimis principabatur,
missos pacem petenles et dona fercntes susccpit et
j.im redibat. Cui cum Qlius occurrisset, multo cuni
amplexatu deosculans , plurima illum graliaram
aclione et laude extulit, ulililatemque ohsequela:
illius, sa-pe iterando felicem se tali filio pra>dieavit.
Finito tandem diutino alque crucntissimo Saxonico
bcllo. quod, ut ferunt, triginla trium annorum tein-
pus occupavit, Ludovicus rex a patre dimissus , in
regnum proprium ad hiberna sese cum suis colle-
Hieme porro transacta (802), Carolus irnperator
tempus opportumim nactus , ut pote ab externis
quiesccns bellis, coepit circumire loca sui regni mari
contigua. Quod dum Ludovicus rex coinperisset ,
Rolhomagum misso legato Hademaro , petiit eum
rcmisit. Quo tempore vcreus ne coiporis nativo su- ™ in Aquilaniam divertere, et rcgniim quod sibi dede-
rat invisere , et ad locum qui Cassinogilus vocatur
venire. Cujus petitionem pater honorabiliter susce-
pit, el lilio gratias egit : petita tainen negavit , et
ut sibi Turonum occurreret mandavit. Quo filius vc-
niens , gratulabunde nimis ab eo susceptus , et in
Franciam redeuntem Yernum usque prosecntus est.
A quo digrediens , in Aquilaniam regressus est.
A-slate hanc sequente (803) Zaddo dux Barcinoneti-
sis suasus est a quodam sibi , ut putabal, amico ,
peratus calore, in mullimodos luxurix raperetur an-
fractus, cum consilio suorum, Hermengardam futu-
ram reginam, claris ortam natalibus, ut pote filiam
Ingrammi comilis , sibi sociavit. Ordinavit autem
i!lo terapore in linibus Aquiianorinn circumquaque
firmissiinam tulelam. Nam civilatem Ausonani, ca-
siriun Cardonam, Castamserram, et reliqua oppida
olim deserta , nmnivit , babitari fecit, ct Burrello
comiti cum congruis auxiliis tuenda commisit. Ilieme
transacla misii ad illum pater rex, ut ad sc contra Narbonam usque procedere. Qui comprehensus ,
Saxonesettnlem, cum populo , quo posset , veniret. Ludovico regi est adductus, et palri Carolo itidein
Qui ire non differens, ad eum Aquasgrani venit , et perductus. Ipso lempore Ludovicus rex coacto po-
cum ipso ad Fremersheim , ubi placitum generale P"'° regni sui Tolos.v, de his qu.c agenda videban-
habuit, supcr ripani Rheni perrexit. In Saxonia _ *""" Iractans deliberabat. Burgundione namquc mor-
cum palre usque ad missam sancti Martini perdu- tll0> comilalus ejus Fedentiactis Liutardo est aitri-
ravit. Inde a Saxonia cum palrc exiit, ct in Aqtii-
laniam, magna biemis exaela paite, concessit. Suc-
cedenle vero a;sta!e , rex Caroltis ad eum misit ,
iiiandans ut secum in Italiam proficiscerctur : sed
r.nttalo consilio jussus est domi manerc.
Rege aniem Romam pergente , ibidemque infulas
imperatorias Suscipienle (800), ie< Ludovicus To-
Ijsam abiit itcrum , alqne inde in Hispaniam con-
temlit. Ctii Barcinona; appropinquanti , Zaddo dux
ejusdem civitatis tanquam subjecius occurrit , nec
tamen civitatem dedidit. Quam transgrediens rex.et
Ilerd:e supervcniens , subegit illam atque subverlit.
Qua diruta , et ca-leris municipiis vaslatis ac incen-
bulus. Quam rem Vascones moleste ferentes , in
tantani eruperc pelulanliam, ut etiam bomincs illius
alios ferro perimerent, alios igni coinbiirerent. Qut
vocati dum priinmn venire detiectarcnt , quoquo
modo ad caiisam dicendam venerunl , et poenas de-
bitas pro talibus ausis dederunt, ita ut quidain la-
lionis lege igni conflagrarent. His peractis, succc-
dente tempore (804), visum esi regi et consiliariis
ejus ut ad Uarcinonam oppugnandam ire deberent :
divisoque in tres partes exercitu , unam quidem
Ruscellioni ipse permanens secum retinuit , alteri
obsidionem urbis injunxit , cui Rotstagnus eomos
Gerundse praifuit ; teitiam atitem, ne forte obsidcn-
sis, adOscam usque processit. Cujus agios segeiibus j) les urbem improvise ab hostibus occuparentur ullra
plenos manus militaris secuit, vastavil , incendit, et urbem sedere praeniisit. Obsessi interea intra ur-
quxcunque extra civitatem simt reperta, incendio beni, Cordubam miserunt auxiliumqne poposcerunt.
depascente stinl consunipta. Quibus expletis, immi-
nentc jam bicmc, ad propria rediit. Redeunte porro
temporc aestivo , iinperator gloriosissimus Carolus
Saxoniam petiit (801), mandans filio, ut el ipse ,
lanquam in eadem terra hiematurus , se subseque-
rclur. Quod ipse agere festinans , ad Neusciam
venit, Rlicnum ibidein transiit, el palri concurrere
f.ccclerabat. Sed antequain ad eum veniret, nuntio
obviavit palemo in loco cujus vocabulum est Ost-
faloa.cum mandatis ne plus in amhulando fatigare-
lnr, quin polins loco sibi oppoiluno caslra metare-
lur, ct se rcdeuntera ibidem operirelur. Tola enim
Rex vero Saraccnorum protinus auxiliatus eis exer-
cilum direxit. Yeiiientibus porro his qui missi fue-
rant Caesaraiiguslam, relalum est eis de exercitu iti
via sibi obviam conslituto. Erat autem ibi Willel-
mus primus signifer.llademarus.et cum eis validum
auxilium. Quod illi audientes , in Astures sese ver-
terunt, clademque cis improvise imporlaverunt , sed
mullo graviorem reportaverunt. Quibus recedenti-
bus, nostri ad socios urbem obsidentes reversi sunt,
et illis juncti tandiu urbcmobambieutes, etnullum in-
gredi aiilegredi permitientes, vexarunt, donccfamis
acerbilate coacli sunt ctiam vetustissima ostiis coria
0r,5 LUDOVICI I COGNOMENTO PII 0:.G
detrahere, <t in cibum infelicissimum vertere. Alii A insidiis ex improviso cos aggrcdcrcntur , aut ccrtc
autcm mortcm infelicissimse prscponcntes vitae
rouris semel praecipites mitlcbant, aliqui vero spo
aniraabantur inani , cogitantes quod Franci hiemis
asperitate a civilalis cohiberentur obsidionc. Scd
hancillorum spem abscidit prudcntiumvirorum con-
silinm. Advecta enim undccunque materia , eoepe-
runt exstruere casas, veluli iii hibernis ihideni man-
suri. Quod cernentes civitatis habitatores, a spe
deciderunt.el aii desperalionem ultimam versi, suum
principein Zaddonis cognatum tradiderunl , quem
pro co constiluerant, nomine Hamur, ct se et civi-
taiein, concessa facultate secedendi, dcdiderunt hoc
modo. Cum enim longa fcssam obsidione nostri
tencrent urbem, ci jam jam capiendam aut tradcn-
turbata rcgionc, in pavoreni solvercnlur. Ig tur rege
Tortosam tcndcute, mcmorali viri landiu s pcriores
in lberi partes noctibns euntes, diebus silvarum
lustra sectantes, obambulaverunt, usquequo Cingain
ci Ibcrum nalando paritcr transierunl. Iu i]uo ili-
nere sex dics transigentes sepiima transmearunt.
Qui ubi omncs incolumes evaserunt, tcrram hoslium
latissime vastaverunv , ct usque villam corum maxi-
mam, quac \iila-Rubea vocatur, pervenerunt. Lude
nimis magnam praedam suslulerunt, ut pote impro-
visis hoslibiis, et niliil tale unquam suspicanlibus.
Quibus gcstis, iis qui cvadere potiiernnl hanc pla-
gaui longe lateque nuntiantibus , rollccla cst Sara-
ceiioiuin Haurorumque multitudo non miniiua , et
dam crederenl, honcsto ut deccbat usi consilio , B eis obviaconstitil ad oslium vaUis qna; dicilurVallis-
regem vocant, ut urbs taitti nominis gloriosum no-
men regi propagarcl, si illam eo prcrscnte superari
contingcret. Suggeslioni huic admodum honest;c
rex assensum praebuit. Vcnit crgo ad exercitum
soumurbem vaUanlem, quae indesiuenti oppugna-
tionc sex hebdomadibus perduravit , ct tandem su-
perala victoii iiianus dedil. Tradita crgo et patefacla
civitatc, priiiM quidem die custodes rcx illud desti-
navit, ipsc autcm ab ejus ingressu abstinuit, donec
ordinaret qualiter cum digua Dco gratiarum actione
cupitam atque susceptam victoriam ejus nomini con-
sccraret. Antecedentibus ergo eum in craslinum et
exerciium ejus sacerdotibus et clero, cum soleumi
apparatu ct laudibus hynmidicis portam civitatis
Ibana. Cujus vallis natura cst , ul ipsa in piofundo
jaccns hinc imle pneiuptis atque altis ringatur mon-
tibus. Quam nisi Dei provisio inlrare prohibuisset,
nostri absque ullo penc liosliuin labore lapidum icti-
bus poteranl interire, vel iu manus iiiimicorum dc-
venire. At dum ilii viam praslruunt , nostti aiilcm
aliorsiuu viani apeitiorem planiorcmque petunl, rc-
putantes Mauri haec noslros non ob sui lanlum cu-
stodiaro, scd metn potius eorum facerc, a tergo eos
insequuntur. Porro autem nosiri piaedam retro re-
Hnquentes, facies hostibus nudaverunt, restitcrunt,
Clnistoquc juvante ipsos terga vertcrc couipulcrunt.
Quos aiHem apprebendcrunt, necavcrunt, ct l;eti ad
prxdam quam reliquerant redierunt : ac tandem
iiigressus, et ad ccclesiam sanctac ct victoriosissimoe G p0S[ (],es viginti su;e digrcssionis, ad rogem alacrcs,
paucissimis suorum amissis , redierunt. Hex autem
Ludovicus suos lx-tanter rccepit , ct tcrra hostil'
usquequaque vastata domum rediil.
Sequenti vcro lempore iicriun rcx Ludovicus ex-
pedilioiiem in llispaniam paravit. Sed paler nc pcr
semetipsum illuc pcrgeret eum impcdivit. Praeccpc-
rat namque tmic temporis fabricari navcs contra
Nordomannicas incursiones, in omnibus flumiiiilitis
qux mari influcbaiit. Quam curam etiam tilio injim-
xit Rhodammi et Garumnam et Silidam. Attamen
niisit ei missum suum Ingobertum, qui filii praiscn-
tiam praeferret, et vice aniborum contra hostes exer-
cilum duceret. Regc autem in Aquitania remanentc
n ob supradictam causam, cxercitus ejus ilinere pro-
spcro Barcinonam vcnit, ibique habito inter se con-
silio, quomodo bostibus clandestina possent superve-
nire irruptione, invenerunt hunc moilum : scilicct,
ut naves transveclorias fabricantes, unamquamque
earum in quaternas partirentur parles, quatemis
pars qualerna cujusque duobus cquis vel mulis vchi
posset. et praeparatis clavis et marculis facile coa-
ptari valerent : pice vero et ccra ac stupa praepara-
lis, mox ut ad flumcn veniretur, compagum junctur.e
obcludi possent. Sic itaque inslructi, maxiraa pars
eorum cuiu praedicto misso Ingoherto Tortosam pe-
tierat. At vero ii qui ad opus supradictum sunl de-
putali, Hadcroariis scilicet, Bera et reliqui, trium
dieiuni cincnso itinere (crant cnim sinc sagmatibus)
Crucis, pro vicloria sibi coliata, gratiarum actiones
Deo acturus, progressus esi (805). Porro post haec
Bera comitc ij>idem ad cusiodiam relicto cum Co-
thorum attxiliis , biemandi gralla ad propria reraea-
vit. Cni patcr, comperloquod ei imminerc videbalur
a partc Saracenorum pcriculo , fratrem Carolum
suffragaturum mittebat: eiqueLugduni agenli, et ad
fralris adjutorium properanli , nuntius regis fratris
occurrit, captam civitatem nuntiavit, ct nc longius
fatigarctur, cdixit. Qui ab codcm loco regredicns,
ad patrem cst reversus. Rege porro Ludovico in
Aquitania hibcrnum ageutc lempus , patcr rex eum
mandavit vcnirc ad suum colloquium Aquisgrani,
in Purificatione sanctai! Mari;e genitricis Dci. Cui
occurrcns , et quousque piacuit cum co commorans,
quadragesimae tempore rcdiit. At suceedeiite a;statc
(806), cum quanlo visum est ei bellico apparatu in
Hispaniam proficiscilur , profectusque per Barcino-
nani, ctvenicns Tarraconam , quos ibidem rep<'iit,
cepit, alios fugavit, nnivcr.saquc Ioca , castclla , mu-
nicipia , usque Tortosam vis militaris excidit , cl
Oamma vorax consumpsil. Intcrea in loco, cujus
vocabulum esl sancUe Columbae, divisil copias suas
in ilno, quam maximam quidein parlem secum con-
tra Tortosam ducens . porro Isembardum, Hadcma-
ruiu, Bcram, Burrcllum cum reliquis expedilissime
ad superiora dirigens, ut Ibero flumine transito ,
«lum bostcs in scdibtts secuii residerent, ab istis
YiTA.
0:8
ccclo p:o leclo ulcntcs, igni [A/., foco] i:u fmuo dc- A aeceJeules, veri.is quidcm eos qui propugnaeulis
prchcndcrcnlur renunlianles, silvis sc die occulen- prsesidebant , primum laccsserc, dcinde missililu-s
lcs, nocle, quanluin possc dabalur, iier agenlcs, inccssere (entant. Oppidani porro contemncntes
quarto die Ibeio compactis navibus ipsi quidem sunt prxsenlium paucitatem, absenlium mcticntcs seram
transpnsiti, cquos aulcm natatui commiserunl. Quod occursioneui , apcrtis portis prosiliunt. Piignatum
factum magniim voto corum pepcrerat eflcclum, nisi binc inde est : cxsi sunt ab utraque parte, et landem
fuisset acerrime depreliensum. Cum enim ALaidun iHi sesc in civitalem rcccperunl, isti auteni ad castra
dux Torlosx littora Ibcri obsideret fluminis, ct illi niansuri redicrunt. Proiracta igitnr obsidione, pcr-
quos supra diximus supcriora illius moJo prxdiclo acla vaslalionc, el quxcunquc visa simt contra ini-
transmitterent, Maurus quidam lavandi gralia flu- micos agcnda pro irae satisfactione, ad regem sunt
men ingressus, ftmiim a flnmine vidlt ferri equiniun. reversi, qui co tcmpore in silvis venationum occupa-
Quo viso, sicut sunt niniije calliditatis, adnatans li- baiur stmliis. Eral eniin tempus aiiiiimni percxtie-
mumque comprchendcns, et naribus admovens, e.v- muiii. Keceptis ergo suis ab cxpedilione prxmissa
clamavit : Cernite, inquiens, 0 socii, monco quam redcuntibus, rex biemem Fequentem, in snis consi-
cavele. Nam hoc stercus non onagri esl, velcujus- stens, pacifice exrgit. At succedente xslate (810).
cunque animanlis hcrbiJis assucli pastibus, enim- ° accito popnli sui gencrali conventu, relnlit cis silii
vero equina cssc hxc egcsla constat : qu;e certum dclatum rnmorcm , quod qua?dam Vasconum pars
esi fuisse hordcum, cl ob boc eqiiorum vel raulo- jam pridem in dedilioncm susccpta, nunc defeciio-
rumpa!iula; idcoque cautius vigilate, nam in snpe- "e"> mcditata, in rebellionem assnrgercl, ad quo-
rioribus fluminis hiijus, ut eeino, nobis parantur r""> rcprimendam pervicaciam ire ptiblica ulilila.;
insiJix. Extemplo duos suorum consccnsis equis poslularct. Hanc regis voluntatem omnes laudibus
speculalum dirigunt. Qui, nostris visis, quod vercm proscquuntur : nec talia in subriiiis conlemnenJ».
crat, Abaiduno renuniiaiit. At illi timore coacti, scd potius scverissime resecanda lcstantur. Molo
omnibus, qux caslrensis habitatio hahiiit, posthalii- igilur et disposito prout oportuit exercilu , Aqnas
tis atque dimis&is, fugx se conimiscvuul : omiiiuin- viUam pervenit, et ul ad se venircnt, qui infidclita-
que relictorum nostri potiti, in illorum papilionibus tis insimulabanlur, jussit. Scd illis vcnire dctractan
ill.i sunl nocte hospitati. Scd Abaidun collecta multa tibus, ad cornm vicinia devenit, cunclaque eorum dc-
manu hosliiim, eis incraslinum pneliaturus occurril. populari manu militari permisit. Ad ultimum cun-
Nnstri tamen divino freli auxilio, licet imparcs raulc <tis qux ad ens pertinere videbantur consumplis,
toque mimero inferiores, tamen hostes fugcrc com- ipsi supplices venenint, et landem veniam perditis
pulcrunt, raultaque enriim strage viam fugientium omnibus magno pro munere mcnierunt. Superaio
impleverunt. Et co usque mamis ab corum csede anlem pcnc difficili Pyrena?arum transilu Alpium,
non conlinuerunt, donec solis dieique lumine rccc- Pamp.ilonam descendit : el in illis quam diu visum
denlc, et umbra noctis terram occupante, liimina est moratus locis, ea quxutiliiali tam publica; quain
slcllarum noc.lcm solatura succeilcrent. Ilis geslis, privala? conducerent ordinavil. ?eJ cnm per ejcs-
f.liristo favenle, ad snos sesc raagno cum gaudio ct dcin montis remeanJum fnrct angustias, Vasconcs
opibus collegerunt. Diu eliam simul obsessa ur. c naiivum assuritimque fallendi morem exercere co-
domum lepedarnnt. nati, mox sunl prudcnti astuiia deprchensi, consilio
Porro anno hnic proxiino (808) LuJovicns rcx per cai,li alque cautela vilati. Uno enim eonini, qui a.l
semetipsum Tortosam repcierc statuit, habens sc- provocandum processerat, comprchenso alque ap-
cum Ileriberluiu, Liutardum, Isembardum, valiJum- penso , reliquis pene omnibus uxores aut filii smii
que Francix suppleioentum. Quo perveniens, adeo ercpti, usquequo eo nostri pervcnirent quo fraus i!-
illam arielibus, mangonibus, vineis el caetcris instru- lorum nullam rcgi vel exercitui possel inferrc j.i-
nienlis lacessivit et protrivit muralibus, ut cives il- ctnram.
lius a spe dccidcrent, infractosque snos advcrso p His gesiis , in prupria rex populusque ejus Dco
marte ccrnenles , claves civitalis traJerenl. Quas propitio concessit (811). Et regis quidem ab ineuntc
ille rcdiens cum mulio favore patri rctulit. Qux a>late, sed tunc quam maxime, circa divinumcuIUiiu
rcs magnum Saracenis ct Mauris pro laiibus gestis et sanct;e Ecclcsix exaltationem piissimus inciulia-
incussit metum, verenlibus ne singulas civilalcs par tur aninuis ; ita ut non modo rcgcni , sed ipsius
sors involvcrcl. Ileversus esl igitur rcx a civitate opera potius eum vociferarentiir sacerdotem. Nam
post quadraginta dies inchoatx obsidionis, ct in pro- lotius Aquitanine qui viJe! atur clerus, antcquam ci
prium se ciinliilit regnum. Al post anni instaniis cre.'eretur, ut pole sub lyrannis agens, magis equi-
excursum (809), excrciium ordinavii, cl Oscam cum
misso patris Heribcrlo miltcre staluii. Quo pcrve-
nientes qui missi fuerant, civilatera obsederunt, ob-
vios quosque aut vivos comprebenderunl, aut in fu-
gam coaeloscompulerunt. Sed Jum circa urbem seJen
les, ignaviori sc qtiam Jecuit sluJio resolvunl, im-
pruJcnles ac leves aliqui juvenum propius muros
PiTnoL. CIV.
laiioni , bellicaj exercitationi , missilium librationi,
qiiain Jivino cullui operam dare novcrat. Regis au-
tem sludio iindecunqiie aJJuctis magistris, tam le-
gcndi quani cantandi stiidium, nec non divinariiio
ct muiidanarum inlclligenlia litterarum,ciliusquani
crcJi poterat coaluil. Prxcipue tamcn aflcctu illo-
111:11 ducebatur, qui cuncta sua pro Domini amorc
oO
«59
Ll iDOVICl I COGNOMENTO PH
i)iO
relinqucnlcs, speculaliv£ vilac curabant licri parli- A l»ns perlatorum rcsponsum, monilus csi tani a
cipes. Nam anlcquam Aquitania sub eo regeretur,
collapsus erat in ea hujuscemodi ordo ; at sub eo
adeo convaluit , ut ctiani ipse fraternum avi Car-
lomanni imitari gcstiens memorabile exemplum ,
ipse (pioque theoriex vilaa culmina niteretur com-
prchcnderc. Scd bujus voli ne compos fiercl, obi-
ccm sc praebuit refragatio patris , vel polius divi-
v.x voluntatis nutus, qni lanue pielatis virura noluit
sub cura sua; solius saiulis delitcscere : sed po-
tius per eum , et subeo, muilornm salutem ado-
lescere. Etqnidem multa, «t dietum est, ab eo sunt
in ejus ditione reparala , imo a fundamenlis sedifi-
tata monasleria, sed prjeeipue bax: monasterium
sancLe Maria: et sancti Pelri de Ferrariis , quod
Francis quam a Germanis ut ad patrom rex veni-
rei , eiquc propter assisterct • videri sibi, dicenlcs,
quodcum pater jara iu scuilem vergeret aetatem , ct
acerbe fcrrcl liberorum infortunatam deleciioncm,
citam illiushaec portendercnl corporcam solulioncm.
Qtiod Gcrricus enm regi, rex vcro consiliariis rcle.-
lissel, quibosdam vel pcnc omnibus visum est sa-
lnhre suggestum. Sed rex alliori consilio, ne forlo
pcrboc se palri suspcctura redderet, agere distuli!.
llxc tamen Divinitas , pro cujus timore ei amore
faccre noluit, ut sibi moris esl amatorcs sni subli-
mius qiiam cogitari potest nobilitare, prudcnlius
ordinavit. Paeeni porro pctenlihus his, quos belln
fatigare solitus erat, rex articulo duorum annorum
antiquitus liethlcbem vocabatur, in cujus curia pa- B prxstiluto , libenler indulsit. Intcrca imperator Ca
ter ejus Pippinus oeeidit leonem , et ipscmet a Ste-
phano papa Rouiauo in regera honoriiice consccra-
tus esi in eadem ecclesia ; monaslerium sanctiFili-
berli, monasterinm sancti FIorentii,monasterium Car-
roffi, monasteriumConcas, nionasteriumsancii Maxen-
iii, monaslerium Mcnatx , monasterium Magniloci,
monasterium Musciacum, monasierium sancli Savini,
monaslerium Masciacum, monaslerium Noviliacum,
moiiasterium sancli Theotfridi , monaslerium sancli
Pascenlii, monasteriuiu Dosora , monaslei ium Sollem-
niacum, monasteriurnpuellare sanclx Marix, mona-
sterium puellare sanctxRadegundis, monaslerium dc
Vera, monasteriumdeUtera in pagoToIosano, raona-
GtcriumVaiada in Scptimania, monaslerium Anianx,
rolus cousidcrans suum [so] in seneetutem adcline.i
devexum , el vcrens ne forte suhtraetus rebus bu-
manis, confusum relinqueret rcgnum , quod crat
donante Deo, nobiliter ordinatum : scilicet nc aut
cxternis quatcrelur procellis, aut inlestinis vcxare-
tur scissionibus , misit ad filium, eumque ab Aqui
tania evoeavit. Quein vcnicntem clementer suscc-
pit , tota xstatc seeum lenuit, de his quibus eum
indigere putavit inslruxit : qualiter videlicet sibi
vivendmn , regnandum , regnum ordinandum , et
ordinatum leuendum foret , monuit, et tandem im-
pcriali eum diademate coronavit , et rerum siim-
mam pcnes eum fuluram esse Chrislo favente inno-
liiii , ct hoc peracto negotio rcditum ad proprin
monasterium Gaiunx, monasterium sancli Lauren- ^ concessit. Qui mense Novcmbri a patre regrediens,
lii , monasterium sanetx Mari.c quod dicitur in
Riibine [Oruhione], inonasterium Caunas, ct cxlera
plurima , quibus veluti quibusdam lychnis loliim
decoratur Aquitanix regnum. Hoc ejus exemplum
non modo episcopi mulli, sed et laici quamplurimi
xratilati, collapsa restaurabant , etnova monaste-
ria certabant inslitucre; quod cernerc oculis est.
In tantam denique felicitatem rcspublica Aquitanici
regni profecerat, ut proficiscente quolibet regc , vel
in palatio resideute, vix aliquis reporiretur se con-
querens aliquid ajure perpcssum. Tribus enim die-
bus rex persingulas hebdomadas rei judiciarix inter-
cfat. Nam qiiadam tempestate misso Archambaldo
Aquitaniam repetiit. Pater vero veluli morii pro-
pinquus, crebris et peregrinis incommodis urgeri
coepil. Nam mors veluli quibusdara nuniiis advcn-
tum suum jam jamque futurum , lalibus prxnuii-
liabat indieiis. Tandcm ilaque vitiis passionum in-
tcr sc compugnantibus, el valentiam cjus impugnan-
tibus , nattirx imbecillilas cessit, et Icclo decu-
buit : ct in dics atque in boras propinquior morli ,
proul voluit suis scripto dislributis, diem ultiinum
^lausit . Francorumque rcgno pcne ineluctabilcm
luctum reliquit. At vero in ejus successore veridica
probata est Scriptura , qux in talibus tribulantium
consolans aniinos dicit : Mortuut esl virjustus, el
( lommentariensi Imperii , dum ci quxdam ferenda j, quati non est mortuus, similem enim sibi reliquil fi-
lium lucredem. Obiit autem quinto Kalendas Fe-
hruarias idem piissimus imperalor Carolus , ann:>
Incarnalionis Domini nostri Jesu Christi oclingei.-
tesimo decimo quarto. Quo in tcmpore Ludoviccs
imperator concilium populo generale qttasi quodam
indixerat prxsagio, in PurilicationcsanctxDei gene-
trieis Maria-, in loeo cujus vocabulum est Tehotuadus.
Defunclo autem palre pix recordalionis, raissus
est Rampo ad eum abeis qui sepulturara ejus cura-
ruiil, hberis scilicet cl proceribus palatinis , ul ct
mortem cjus mature tognosccrcl , advcntumqua
simm nullo modo eomperendinarct. Qni cum Aurc-
iianam devenisset ad urbem, Tbeodulfus ejusden»
urbis cpiscopus , vir undecunquc doclissimus, cau-
t.lio rcfcrcndaque commtsisset, et ille ordinalionein
banc, xi t vidcrat, rcdiens patri retulisset , adeo ex-
sultasse dicitur , ul pra nimia alacritate lacrymis
lluxerit, et circurastantihus, 0, inquil, sorii, victot
tiotyratiUemur ab hujus juvenissenilisagacitate. Undc
quia scrvus fuit Domini fidelis in commisso, pru-
dens in augmentando sibi tradito talcnto, conslitulus
cst potcslatcra habens in cuncta patrisfamiliasdomo.
Per idcm autcm tempus (813) mortuo jam pridcm
Pippinb Italix rege , nuperrime autcra Carolo itidem
fratre rcs humanas relinquentc , spcs universilalis
poliundx in euin assurgehat. Misso cnim pro qui-
husdain nccessariis patrcm consu-endis Gcrrico
Capis prxlalo, cum in pslatio morarctur, prxsto-
VITA.
sam ejus adventiis pi-:csoiiL,il : et veloeissime missoAcitato patcrno Leslaincnto, nibil leliciimi est pater-
perlatorc imperalori innoleseere studuil , hoc lan-
tumroodo ei suggcrendum jubens , ulrura praestola-
relur venicnlem in nrbem , an itinere aliquo ei oc-
currcrcl ventuio ail urbem. Quam causam ille pro-
tinus comnieniaius agnovit, et ipsum venire ad se
jussit. Inde aiium alque alium hujusce rei liisles
suscipicns nuntios , posl quintura diem ab eodem
loco pcdeni movit , ct cumtanto, quanlum passa
est angustia tcmporis , populo iter arripuit. Timc-
batur enim qtiam niaxime Wala , sumiui apud Ca-
rolum imperatorem Iiabilus loci , nc fortc aliquid
sinistri conlra iuiperatorcin molirctur. Qui lamen
cilissinie ad eurn venit, et humilliina subjeclione se
ejus nutui , secundum consuetudinem Francorum,
iionimbonorum, quin sccundum cjus sectionem par-
tirelur. Nihil enim ab co inlestatum cst relictum.
Scd quod eecle.-ais metropolitanortim dislribiicndnni
ccnsuit, subdivisit superscriplionc nomiuuin.qiiariim
parles fuereviginti eluna. Quod autem ornatui rc-
gio conducebat , posleriori reliquit setati. Slaloit
etiam quid, scciindum raorein Cbrislianorum, filiis
filiorumquc filiis ct filiabus, nec non et servis ancil-
lisquc regalibus, sed et in coramune oinniblis paupe-
ribus dislribncrclur. Qxe cuncla dominns impera-
lor Ludovicus, ui scripta rclcgil, exsecntioiic opcris
complevit. His peractis, irapcrator omiicra coeliim
fcmiiicum, qui permaximus crat, palalio cxcludijii-
dicavit, praler paucissimas, quas famulatui rtgali
commendans siilididit. Post cujus ad imperatorem " eongruasexislimavil. Sororum autcm quatqueinsua,
adventem , .xmuiati euni omncs Francorum procc-
rcs, certalim grcgatimqae ei obviam ire certabant.
T.iiidcmque ad ilaristallium prospero itinere perve-
nit , el dic tricesimo poslquam ab Aquilania pro-
movit, palalio Aquisgrani pedem felieiter intulit.
Moverat autcm ejus animuiu jamdudum , quauquam
nalura mitissimum, ilbul quod a sororibus illius in
conlubcrnio cxercebatur paterno : quo solo doinus
palcrna inurebaiur nxvo. Cui incoiuuiodo mcdcri
volens, simul et cavens, ne quod per Odilonein ct
Hiltrudem olim acciderat , rcviviscerct scandalum,
misit Walam et Warnarium, nec non et Lantbcr-
tuin , sed et Ingobertum : qui Aquasgrani veiiientes
lalibus, nc accidere possent , cauicla prospicerent,
I et quosdam siupri immanitalc et supcrbitc faslu
reos majeslatis caule ad adventura usquc suum as-
servarent. Nam aliqui eorum cum supplices vcniam
inter iter agendum poposcissent, cmeruerunt. Simul
ct prxcipiens ut poputus ibidem eonsistcns absque
metu semet ibidem opperirelur venturum. At vero
Warnarius comcs, inscio Wala et Ingoberto, accito
iicpotc Lantbcrto, Hodoinum jam dicto obnoxium
l crimine, ad se venire niandavit qnasi romprehen-
dcndum , et regic vindiclae objectandum. Cujus
illc insidias , ut pote admordente acriler conscicn-
lia , inonilus prajvitlit, et quia declinare detrectavil,
et ipsc cxperiri meruit , el ipsi Warnario ultimam
cladem iinportavit. Nam ad eum , sicut ille manda-
qu;c a patre aceeperat, concessil. Qu;e aulcm ncc
dum taie quid consecuta: cranl, ab iinpcralorc me-
rucrunt, et ad impcrala sese verlerant. Postbxcim-
peralor legationes ad palrcin dcstinalas, ad sc aulcna
venientes et susceptas diligenler audivit, tlapsiliier
curavit, sump'uose muneralas rcmisit. Intcr quas
vel praecipua fuit irapcratoris Conslantinopolitani, no-
mine Michaelis, cui tloiniims Carolus missos niiserai
Amalarium Trevcrorum episcopuin, ct Pclruin No-
nantuUc abbatem, pacis confirmandae gratia. Qui
reveitcntcs missos supra dicti Jlicbaelis secuni ad-
duxerunt Cbristophorum protospalharium, et Grcgo-
riumdiaconcm.adimperaiorciuCarolumdircclo.s.sii-
pcroranibus qnoescripta fuerant respondcntcs. Quos
' cum impcralor rcniitterel, simul cuin eis misitmis-
sos suos Leoni subsliluto impcratori, Norlberlum Rc-
giensem episcopum, ct Richoinum Piclavum comi-
teni : petens amicitiarum socielatem ct renovatio-
nem antiquarum, simul ct pacli confirnialioneni.
Eoilcm anno generalem conventum Aquisgraui ba-
buit, et per univcrsas rcgni sui partcs fnleles sc
credilarios a latere suo misit : qui ajqui juiis tcna-
ces existentes perversa corrigcrent, omnibiisquc
juscongnr.ini ajquo libraminc pcndcrent. Bernar-
dum etiam nepotcm suum jamdudum regem Itali.c
ad se evocatum, et obcdienter parentera, amplis
muncribus donatum, ad propiium regnum remisit.
Beiievcntauorum itidem principem Grimoaldum non
verat, veniens, el ipsum Warnarium confecil , et n quidera venieniem, sed missos suos niitlentcin, pa-
Lanlberltim cruriskcsione non parvo tempore debi
)em rcddidit ; et ad uliinium ipse confossus gladin,
interiit. Qua: cum nunliala imperatori fuissent, ani-
lii 11 ii) illiusad miscricordiam exitium flcxil ai.ici, in
tanttim ul Tullius ^illius] quidam lalium, qui penc
jam iropcratoris elemeniia venia dignus videbatur,
lumiuum amissione raulctaretur. Venit ergo inipe-
ralor Aquasgrani palatiura, ct a propinqnis atque
mullis Francorum millibus cura multo favorc cst re-
ccptus iinpcratorque secundo dcclaratus. Quibus
cxplelis, studio3is sepullurtc palerna; gratias egil,
ac propinquis luctus acerbitale confectis.consolatio-
nis congnix conlulit levamen. Sed et quod decrat
infcriis geniloris, promptissime supplevit. Nam re-
clo ct sacramenlis conslrinxit, ut singulis annis
scptetn iniUia solidomm auri arcaj publicae infcrrcl.
Eodeni ctiam anno duorum suorum filioruni, Lotha-
rium in Rujoarium, Pippiniim iu Aquilanialii misit,
tertiiim vero Ludovieum a lliuc puerilibus consistrn-
lem in annis secum lemiit. EoJcm eliara lempore
Ileiioldus, ad quein stiinma regni Danorum perii-
nere videbatur, et qui pridem a filiis Godefridi r«-
gno pulsus fuerat, ad impetalorcin Ludovicum con-
fugium feeit, ct juxla morein Francoruin inanibes
illius se iraditiit. Qnem rcx susceptum in Saxa-
niam ire jussit, el lemptis quo ci auxilium ferre
posset ad rccuperationem sui principatus, ibideni
operiri. Q'io ctiam lempore Saxotiibus aique Fri-
LCDOVICl 1 COGNOMENTO 1*11 014
i gralis -i:ii:i blail lilie,
nlur Oiii ulalcs lrranci,
sed ct Saxonici gencris comiles, conlra Sorabos
Sclavos, qui ab cjus imperio dicebantur defecissc.
Quorum conatus quam brevissimc ac faciilime,
Christo donante, compressus cst. ScJ ct Vasrnnum
citimi, qui Pyrenaci jugi propinqua loca incolunt,
codcm temporc juxla geuuinam consnetudiucm levi-
lalis, a nobis omnino dcscivcrunt. Causa aulem iv-
bellionis fuit co quud Siguvinum eorum comitcin
proplcr nionim pravorum casligalionem , quibus
pene eral imporlabilis, abeorum rcmovil pralalione
imperator. Qui lameu a.lco sunl dual.us cxpcditio-
uibus edomili, ut scro poenitucrit cos inccepli sui,
dedilionemque magno expctercnt voto. Inlcr lixc
913
snnibus jus paternx hocrcdilatis, quod sub palre ob A succedeule aislhi lcmpni
perlidiam Icgaliler perdiderant, impcraloria clcmen- missi siuil ab co qui i!ii
lia rcstitnit : i]uod alii liberalitati, alii improviiicn-
tix assignabant, co quod hx gentcs naturali fcritali
assuefarix, talibus habenis deborent coerceri, ne
scilicct cffrcncs in pcrducllionis procacitalem fer-
rentur. Imperator aulem eo sihi arclius cos vinciri
ratus, quo eis beneficia largirctur, non csi spc sna
deccplus. Nara posi hxc easdem gcntes semper
sibi devolissimas habuit.
Hoc anno (8LS) cursuni vertente, peilatuni cst
imperalori quod Rnmanorum aliqui poientes conlra
Lconeni npostolicum pravas inicrint conjurationes.
Quos detraclos atque convictos idem aposiolicus
suppticio addixcril capilali, legc Roinnnorum in id
conspirante. Imperator autem audicns xgre hoec " domini Leonis Romani antistitis dormitio nim-
tulit, vchit a piiino orbis saccrdotc tam severe ani-
madvcrsa. Ideoquc Bernardum Italix regem illnc
misit, ut ipse resciens quiil verum quidve falsum de
hac rc rumor sparseiil, per Gcroldum sibi renuiitia-
rct. Ipse autem Bernardus rex Romam venit, qux visa
sunt pcr missum supra dicturu renuntiavit. Sed
mox subsccuti missi ejusdem apostolici Lconis,Joan-
nes episcopus Silvx Cundidx, ct Tbcodorus nomcn-
clalor, nec non Sergius dux, Lconem aposlolicum
criminibus objeciis purgavcre. Jusscrat porro inipc-
rator ut Ilcrioklo suppcdilarentiir Saxonici comites
ct Abotriti olim doniino Carolo subjecti, quutcnus
regno proprio restituereluf, misso in hoc ipsum
Baldrico Iegato. Qui cnm Egidoram fluvium transis-
scnt, deveneruntin terram Nortmannorum, in locum
cujus vocabulum cst Sinlendi. SeJ filiis Godefridi,
licct magnis abnndantibus copiis et navibus ducen-
lis, nolentibus cominus vcnire ei pugnx se credere,
ab invicem sccessum cst : dircpiis incensisr|iic om-
nibtis quaa occurrcre poluerunt, lnsuper ct obsidibus
quadraginta ab eodcm populo susceptis. His gcstis
ad imperatorcm in locum qui dicitur Patiishruna,
redierunt; quo oninis populus a 1 cjus goneralem
convcntum coierat. Quo in loco principes Sclavorum
Orieutalium omnes primoresque venerunt. Eodcra
anno Ahulat Saraccnorum rcx triennem ab impera-
lore petiit pacem. Qu;e quidem priinum impetrata
est, sed poslea lanquam inulilis rcjecta, et bellum
tiatur imperatori, <|ti;c evcnil ociavo Kalendas Ju-
nii, auuo viccsimo primo episcopalus sui : Slepha-
nique diaconi in locuin ejus subrogalio, qui post sui
consecralionem ad dominmn imperalorem vcnirc
non distulit. Vix enim duobus exactis mcnsibus,
sumnia cuin festinalione ei occurrcrc festinavit.
Pnemisil tauicn lcgationem, qnx super ordinalionc
cjus imperalori satisfaccret. Imperator autcm cjns
adventu prxcogcito, Bernardo quidem nepoli ecin
comitari jussit. Scd ct appropinquanli alios missos,
qui eum cuni debilo houorc perduecrent, direxit.
Ipse autem advenlura ejus Rhcrais sustinere slaittii.
Ctii eliain obviani Ilildcbaldura arehicapellanum "-a-
cri palatii, Theodulphum episcopum Aureliancnscni,
Joanncm Arclateiiscin, aliorumque minislrorum Ec-
clesix copiain, procedere jussit, infulis indulos sa-
cerdotalibus. Ad ullimum impcrator milliario pro-
ccssit a monasterio sancti confessoris Remigii, et
tanquam heati Petri vicarium honcstissime susccpil,
descendciiieni ex equo exccpit, et ecclesiam intran-
lcm manu propria sustcntavil : prxcinenlibus pro
lanta exsullatione variis Ecclesix ordinibus, Te
Dcum laudamus. ct reliqua. Quo bymno linilo, lau-
des impcraioii debitas clerns Rnmaniis cdnclamavil,
qiiarmn fineni dominus apostolicus oraiione toniplc-
vit. His expletis, intra domus peueiratia conscssum
cst, exposilisque cattsissui adveulus, ct benediciione
p.mis ac vini siniul participala, imperator ad civi-
Saracenis est indictum. Quo lempore Nortbertus t» talem rediit, dominus apostolicus ibidem rcmansit.
episcopus et Ricoinus comes a Conslaniinopoli re-
gressi sunt, foederisquc pactum intcr ipsum et Fran-
cos detulere gratissimum. Eadem etiam tcmpcstate
Romani, cnm Leo nposlolicus gravarelur advcrso
incominodo, prxdia omnia qux illi domocullas ap-
pellaut, ei nouicr ab coJein apostolico inslitula
erant, scd el ea qux silji conlra jus quxrcbantur di-
repta, nullo judice exspectato, diiiperc ct sibi co-
nati sunt rcsliiuere. Qtiorum coeptis restitil Bernar-
dus rcx per Wiuigisuni ducem Spoleli, certumque
rcmm nunliura dc his oinnibus direxit ad impcra-
torcm.
Postquam impcrator hicmis inclemcntiam serena
valetudine el tranquillo successu transegil (816),
Scd in crastinum dominus imperator dominum apu-
Stolicum evocavil, convivio opulentissirno procura-
vit, donisque maximis houoiavit. Simililcrquc ilie
tcrtio a domino apostolico doniinus invitalur impe-
ralor, ct multis variisque esl ilonatus muneril us.
Et in crastinnm, quae fuit dies Dorainica, impcratur
impcriali diadematc coronatur, ct hencdiclionc iuter
missarum celebrationes insignitur. Ei landcm his
completis, domimis aposlolicus, cunclis, qiuc pn-
poscerat, impclratis, Romam rediit. Imper.itor vero
ad Compendium secessit, ibique missos Abdirah-
man filii Abulat regis susccpit ct audivit. Moralits
aulcm ibidem viginli vel eo amplius diebns, Aquis-
grani hiemalurus peliit.
8W
VITA.
Oi(.
(317.) Jusserat sane imperalor missos Saraceno- A geslantem, in quo loiius illius ortlinis perfectio cou-
runi regis , semet pr;ccedere illuc venturum. Quo
cum pcrvenissent, lcrme tribus detenli suiit mensi-
bus. Post b;cc autem, cum eos jam tiederel advenlus
sui , pcrmissu imperatoris redienint. In co etiam
commorans palatio, ad se venientem missuni susce-
pit Leonis Consianlinopolitaiii imperatoris, noniine
Nicephorum. Lcgalio anieni , excepla amicilia et
societate, eral de finibns Dalmatarum, Romanorum
et Sclavorum. Et <]i: t:i nec hi prrcsonles erant, ncc
Chadalo Gniinn prsefeclus, nequc sine illis h:rc dirinii
poleraut, missus Cbt in Dalrnaliam ad hoec pacili-
canda et componcnda Albigarius oum Chadalo ea -
nimdem finitnn principe. Ipso anno filii Godefridi
quondam rcgis Nortmannorum , cuin ab Herioldo
tinetur, sieul reclusas ipse faleltir. In quo etiam
inseri jussit cibi potusquc alquc omnium necessa-
lioruin stunmain, ul omnes tani viri quam sancli-
moniales, sub hoc ordinc Christo servienles, nullis
prrepediti neccssitatibus , libcra servitute Domino
omniiim militare mcminissent. Qtiem librum per
omnes civitates et monasteria canonici ordinis sui
imperii misit per mantis missorum prudenlium, qui
illum in omnibus supra dictis Iocis transeribi face-
renl, debitaque alque conscripla cxigerent stipcndia
minislrari. Qure res magnum Ecclesi;e conlrihuit
cxsullalionis tripudium , ci piissimo imperatori de-
bita cum laude immortale monumenlum. Itidemque
cunsiitiiit idem Dco amabilis imperator Benedictum
prcmerentnr, miscrunl legaios petentes ab impcra- B abbatem, et cum eo, monachos strenurr. vitre per
lorc pacem. Quro lcgatio tanquam inutilis et simti
lata ab eo rcjecia csi , attxiliumque lleiioldo contra
eos datum. Eo anno Itina iNonis Fcbruarii defecit
hora uoctis secunda. Comctarum sidus porlentuosum
apparuit in signo Sagittatoris. Stephanuspapa tertio
mense poslquam e Francia P.omani rediit, ullimum
riiem elausit, et Paschalis pro eo calhedram Romani
ponlificattis suliiit. Qui post cxpletam consecralio-
nem soltmnem , lcgatos ctim epistola apologetica et
maximis muneribus imperatori misit: insiuuans non
se ambitionc, nec volunlale, scd electione et popnli
acclamntione, huic suecubuisse poiius qunm insi-
lnisse dignitali. Hujus legationis bajulus fuit Tlieo-
dorus nomenculator, qui negotio peracto, et petitis
omnia, qui pcr oninia monasteria monachorum eun-
tes redciinlcsqne, tiniformem traderent cunctis ino-
nasteriis, lam viris quam sanctimonialibus feminis,
vivendi secundum Regulam sancti Benedicti incom-
mutabilem morcm. Considerans ctiam idcm piissi-
nius impcralor, non debcre Chrisli minislros ob-
noxios esse humamc servituii , sed ct inultorum
avat itiam abtiti miuislcrio ecclesiaslico ad prnprinm
quxstum, siattiit ut quicunque ex servili conditione,
conciliante. scientia el nionim probiiate, nd ministe-
litim allaris asciscerenttir, primtim manumittantur
a propriis dominis, vel prjvatis, vcl ccclesiaslicis ,
ct tunc demum gradibus altaris induantur. Yolens
etiam unamquamque ecclesiam habere proprios
impetralis, supcr confirmatione scilicet pacti et ami- ^1 sumptus, ne per ejuscempdi inopiam cultus divini
negligerentur, inseruil piccdicto edielo ut super sin-
gtilas ecclcsias maiisus tribueretur unus compensa-
lione legitima, el servo atqueancilla. Hrcc eral sancti
imperaloris exereitatio, hie quotidianus ludus, hxc
palaMrira agonia , spcctanlc Deo, quo ejus vita in
sancla doctrina et operatione clarius eniieret, qui
in pomparttm snblimitale constitulus imitando Chri-
slum humiliiaie, altius eminebat. Denique tnnc cce-
pcrunt dcpoiii ab episcopis et clericis cingula balleis
anicis et gemmeis cnltris onerala , cxquisilxque
veslcs , sed el calcaria lalos oncranlia relinqui.
Monslro eniin similc dnccbattir, si occlesiaslicre fa-
mili;e dcpulalus, conarettir aspirare ad sreeularis
glorix ornamenta. Al vero non lulit hanc sanctam
f> oqur dignani imperatoris derotionem htimani ge-
neris inimiciis, tindiqne se impelcntcm, et ab omni-
bus Ecclcsia: ordinibus sibimet bella indiccntem :
sed cccpit lolis viriuin copiis sc cxptignantcm oppu-
gnare, ct per membra sna, Christi fortissimuin bel-
latorem vi ct astu, quo potuit, laressere. Nam his
rite ordinatis, posiquam imperator in eodcm placito
lilitim primogrnilum Lotharium imperatorem appcl-
laii el es?e voluit, et dimrum filiornm suorum Pip»
pinum in Aquitaniam, Ludovicum in Bajoariam mi-
sil , ul scilicct sciret populus ciljus dcberet potestati
parere : stiiiin ei Ahodiilorum defeclio nuntialur,
q:ii etiin filiis Godefridi amicitias jungcules Saxo-
niani Traiisalbianam vexabant. Contra quos impc-
cilire more pr;cdecessorum siiorum , rcversus esl.
Sub codem anno. Quadragesimre pene oxactn tem-
pore, ullima: hebdomadis quinla feria, qua Dnininic.t:
cccnrc celebratnr memori.i , ditm peractis omnibus
qurc tanli diei solemnitas exigebat , imperator ab
ccclcsia in regiam sc rccipcre vellet, porlicus lignca,
pcr quam redeundum erat, carie senioqiie confccta
et humectationc coniinua pulrefacta, faliscentibus
inferioribus , stib imperaloris pedibns comilumqtic
illitis collapsa, niagnum fragore sui omni palaiio in-
enssit metum , verentibus singulis ne ruinre illius
evcntus imperatorem oppressisset. Sed a Deo, eui
crat dileclus , a prrescnli discriminc esl proleclns.
Nam enm vignti vcl eo antplins comitum etim eo ad
lerram usque deciderint, variasque iucurreiint eala-
mitates, ille nil tristioris incurrit jaclura1, prreter imi
pectoris loctim, cui illisus est capulus cnsis, uliima-
que auris cutis paululum cxspoliata; se I ei crus
illius juxta ingnina cuidam ligno impactunt , cui !a-
tnen citissime cst subventum. Adhibilo enim medi-
corum slndio, qnambrevi prislina? saluli est restilu-
ins. Viginti namque peractis diebtts Noviomagum
vcnalum petii!. Quo peraclo negotio, impcrajLor gc-
neralem habuit conventum Aquisgrani, in quo quan-
ti m fervoris circa divinum ciiltiim in arca pcctoris
gcslarel, toto adnisu declaravii. Congrcgatis cniin
episeopis nobilissimoque sanclte Ecclesire clero, fecit
eomponi ordinariquc [ibrum, canonicx vita: r.ormam
Oi7
r.lIiOYICl l COGNOMENTO Pll
9S8
ralnr sufficientes copias dirigens, eorum motus Deo A regem appellare ausi sint , subjectioncmquc ouini-
faventc comprcssit. Ipse auteui Vosagi lustra sccta-
lurus, vcnatum petiit. Inierea venatione ibidcm juxta
niorcm Francorum explcta , cum hiemcm exacturus
Aquisgrani reverlerelur, nnntiatiim cst ei Bernardum
nepotem suum Ualix regem , cui ipse maxima , ut
rex fieret, apiui patrem causa fuerat, consiliis quo-
nimclam pravorum iioininum adeo dcmentalum , ut
ab eo desciverit , omnesque civitates regni et prin-
cipes ltalise in liacc verba conjiiraverint : seil et omnes
adilus, quibus in Italiam intratnr, positis obicibus
et cnstodiis obserarint. Quod cuni certis nuntiis re-
fcrentibiis, maximeque Raihaldo episeopo, et Sep-
pone , certissimc coguovisset, conlractis undiqne
copiis, tani cxGallia quam e\ Germania, eiim maxi-
moilis recusarint. Ad quorum insoientiam ulcisccn-
ilam imperator undequaquc aggregata militari manu,
lincs lirittouum aggrediens, proficiscitur, babitoque
Venedis generali conventu, proviuciam ingreditur,
et parvo lempore el labore cuncta populatur, donec
interfecto Marcono [Marmonio supra], dum sarcinis
castrensibus immeditatur, a quodam regiorum equo-
runi custodc, nomine Choslo, tota cum eo Britannia
victa succubuil et manus dedit, ad quascunque con-
diliones imperator vellet , denuo servitura. Nam ct
obsidcs qui et quanli jussi suiit, dati atque suscepli,
et omiiis terra secundum suam volnnlatem disposita
est.
A quibus finibiis Brilanuix ita pacatis iniperator
mo cxcrcitus robore Cabillonum usque pervenil. At " pedem retulit, et Andcgavorum urbem rcpetiit. IJbi
dum Qermengardis regina longo fatigaretur inconi-
ir.odo, duobus diebus posl regressioncm imperalo-
ris supervixit, et tertio dic obiit, quinio Nonas Oeto-
bris. Quo anno celipsis contigit solis vin Idus Julii.
Curata aulem rcgina: sepultura, imperator per Ro-
Ihomaguni ct Ambianoruin urbem rccto jtiuere sc
Aquisgrani ad hiberna roululit. Cui reverlenli ct
lieristallium palatium iutranti, occurrerc missi Si-
gonis Beneventani ducis dona quam maxima defe-
rcntes, doininum suuni a niorle Grimoaldi prale-
cessoris sui purgantcs. Praelerea aliarum nalioimm
niissi aderant, Abodrilorum videlicet, et Codusea-
iiorum, ct Tiiiiolianoriiiii, qui Rulgarum socielalc
iiernardus, cum se ccrneret viribus imparcm et ad
ecepla iiicfficaccm , ut pote a quo plurimi suorum
quotidic deficercnt, desperatis rebus ail imperalorem
venit, armisque depositis pcdibus se ejus proslravit,
ronfessus pcrperam se egissc. Cujus cxemplum pri-
morcs ejus sunt seculi, et armis dcposilis se ejus
potostali et judicio subdidcrunt. Sed et concinna-
tiones, quoniodo cceptam rebellionem , ct quare
incboaverint, el aJ qnem finem inchoata perduecre
voluerint, quosve compliccs sibi allcxerint, ad pri-
mam prodiderunt interrogationem. Fuerunt sane
hujus conspirationis auctorcs : Eggiildeo , regalium
primus ainieomm ; Reginhcrius, olim comcs palatii
i npcraloris, filius Rcgiuherii [tts., MeginherK] co- _ relicla, noslris se nuper sociaveianl. Sed et LiuJe-
r.iitis ; scd ct Reginhardus, pricpositus caniertc re- viti recloris iuferioris Pannonise missi ibidem ad-
galis. K.rant aulcm Imjus scclcris conscii quam plures
elerici scu laici , inter quos aliquos episcopos hujus
lempestatis procella involvit, Anselmnm scilicet Me-
iliolanenscm, Wulfoldum Crcmouensem, sed etTheo-
ilulfum Aureliancnsem (818). Postquam vero defe-
clionis propalali sunt principes et cuslodise manci-
pali, Aquisgrani imperator, sicut decrcverat , Iiie-
matum regredilur, ibique usque dum saeram Pascb*
solemnilatem celebrarct, reinoratur. Posl eujus fe-
slivilalis transactam celebritatcm, Bcrnanluni hactc-
nus regcm rjusque fautores iu supra dicto scelcre,
ciim lege juuicioquc Francorum dclierent rapitaii
i|iveetione fcriri, snppressa tristiori sentcntia, lumi-
eraut, accusantes Cadalum falso, ul post patuil, eo
quod immanitas illius inipoi tabilis sibi forct. Qui-
bus auditis, compositis ac diuiissis, in coilem palatio
iniperalor secundum suam disposilionem ad hie-
mandum sc contolit.
(819) Ubi cum moralur, cxhibilus csl ei Sclao-
iuirus Abodritorum rex a ducibus Saxonum. Qui
cum insiiuularetur defeclionis, nec objectis obviare
quivissel, exsilio cst dcportalus, rcgiiumquc ejus
Ceadrago filiu Trasconis traditum. Eodem ilidem
lempore quidam Wasco Lupus, Ccnlulli cognomento,
in rebcllionem assurgens, Werimum [VVerinuin|
Arvernorum comitcm, et Bcrcngarium Tolosanuin
tiilms orbari consensit, licet nuiltis obnitentibus et jj praelio lacescivit. Ibidcmque cum aliis plurimisfra-
animadverti in cos lota severitate lcgali cupientibus.
Al vero liccl imperalor indulgentius agcret, uliio
tainen cliininaia ad effcclum iu aliquos est perducta.
Eicuiin Bernardtis et Reginhcrius dum impatientius
oculorum amissionem et ablationein tulcrunt, morlis
accrbitalem siiii conscivcrunt. Episcopos porro hac
< onstiictos immanilate, ab episcopis reliquis depo-
silos, monastcriis mancipavit. Cacteroruni autem
nuHum vel viia privari jussit, vel mcmbrorum ani-
putalione mulc.ari ; sed secundum qnod exigenle
eulpa visuni csl, alios exsiliari, alios jussit atloudi.
1'ost qu.c nuulialur imperatori prolervia inobcdieu-
iitiiii liiitlunum, qui in lanlam insolentiam cmperant
«i unum siioruiii Marmoniutu [Manaanum] nnminc
trem quoque Gcrnianum [Gcrsandum| amisil, ct
liiiic quidcm liigsu subsi io cvasil. Post autem im-
per.itori deductus, el causam dicere jussus, alque
ralione viclus, exsilio est damnatus. Qua bicmc
iiuperalor in eodem palatio coiivcnlum publicuui
populi sui celebravit : et renuiitianles sibi missos
dc oiniii suo regno, quos pro slatu sanclir Ecclesiaj
rcstaurando dejeclo, vcl eonlirmando stantc niise-
r.il. amiivit ; et quidquid ulilc judicavit, saucla iin-
pellenle devolione supcraddiuil, nihilqiic intactum
reliquil, quidquid ad honorcm sancla; Rei Ecclesiat
proficcre posse visum fnit. lnterea capitula qua;.iarii
Iegibus supevaddidit, in quibus causa; forenses
elaudieare videbanlur, qua; hacterus veluti perne-
910 VI
cessaria scrvantur. Qua tempcstalc mouilu suorum
uxoriam copulam medilabatur inire. Timebatur
cnim a multis ne regni gubernacula vellet retin-
quere ; srd compellebalur. Tandemque eortim vo-
ltintali satisfaciens, et undequaqne adduclas pro-
cciiim filias iuspiciens, Juuith filiam Welfonis no-
bilissimi comilis in nialrimoiiium junxil. ./Estate
subseqtiente in Ingelenheim palaiio populus ejus
convenit ad eum. Ibidemque sui excrcilus nuntios
recepit, qui conlra Liuileviti apertam perduellio-
nem comprimendam missi fuerant. Sed idem nego-
tium rcmausit pene infectum. At vero pro his typho
arrngantiae infialus Liudevitus, quasdam condilio-
nes imperatoti per missos suos mandavii : quas si
imperator impleret, ipse quoque ejus prseeeptis ut
pridem pareret. Sed liaec tanqttam inutilia ab eo
spreta atquc rejecta sunt. Lindevittts autem in sua
perfidia remanere ratuni ducens, ad pcrlidiam quos-
cunque polerat sibi soeiabat. Post reversionem sanc
cxercitiis a Paimoiiiac (inibus, Litideviio in perfidia
sua permanente, Cadolach [Cadolh] dux Forojulien-
sis in febretn incidit et diem ultimum clausit, ac
Baldricus ejus loco sitccessit. Qui cum primum in
Provihciam venisset, et Carantanas ingretleretur
parles, copias Liudi^viti juxta Dragum Duvium cum
paucis suorum fudit, ct rcliquos proiurbans. omnes
a sitis finibus secedete compulit. Fugatus a Baldrico
Liudevilus, Born.-c occurrit Dalmatinc duci ad Cala-
pium fluvium consistcnti. Sed Borna Coduscano-
rum [Dunscanortim] pcrfidia, an timore deserttis,
incerlum, suoriun tamcn jttltis auxilio domestieo,
discrimen imminens tutus evasit, sed et deserlores
suos poslea subegit. lnterea Liudeviius scquer.ti
liiemc Dalinaliam iterum ingresstis, cuncta popu-
l.tri nititur ; ferro qua; animata crant perintens,
inanimata vero igni contradens. Cujus vi ctim Borna
ohviare nequiret, astu viam nocendi quxsivit. Ne-
tpie enim apertum ei bclluin iudixit, sed improvi-
sis irruptionibus adeo et illum et exercitum ejus
protrivit, ut puderet ac ptr-nitcrel eum talia moli-
t ini. Nam tribus millibus intcrfectis de illius exer-
citu, equisque ac varia sibi suppellectile plurima
cirepla, regione sua eutn excedcre conipiilit. Quac
cuncta imperator Aquis consislens hctus audivit.
Inlerea Vascones nativa seditionis peste discordan-
tes, a Pippino imperaloris tilio ipso anno ita sunt
edomiti, ut nullus eorum rebellarc auderet. Pater
eniin eum ad hoc dcslinaverat. His pcraclis, impe-
rator conveutum dimisit. Venationi congruo lcm-
pore operam dedit in Arduenna, atque liiematurus
ad palalium Aqiiense est reversus.
(820.) In eodern palalio hieme snperveniente,
imperator coadunari popnli frequentiam fecit. Quo
tcmpore Boina de infcstatione Liudeviti conquestus,
magnas adjntorii copias ab imperatore suscepit,
quie lerram illius alterere possenl. Quse trina par-
litionedivisx, primovere terram ditionis illitts ferro
et igne. pcue omnem vastavcrunl, ipso Liudevito
caslelli cujits iam alliludinc se protegenle, et nec
TA. m
A ad pugnam nec ad colloqttium procedenle. Qttibus
reversis domum Carniolenses et quidara Caranta-
norum, qui ad Liudevitum se contulerant, Baldrico
tliici nostro mamts dederunt. In palatio quoqnc
Bera comes Barcinoncnsis, cttm impelcretur a quo-
dam vocato Sanila, et inftdelitatis argueretur, cum
eodem secundnm legem propriam, ut pote quia
uterque Golhus eiat, equestri pnclio congressus esl
cl victtts. Sed cum !cge in eum animadvcrtendum
esset, ut capiiali sententia tanquam reus majestati;.
feriretur, imperatoris lamcn clcmentia vitae rescr-
vatus esl, el Rotboinagum consistcre jussus. Ipso
tempore nuntialum est navcs piraticas tretlecim a
Nortmaimi;e sedibus mare conscendisse, et pra:da-
tum nostros liues appeliere. Contra quas imperalo-
B ris circumspectio custodiam fieri cimi imperasset,
a Flandrensi solo simul et ostio Sequanx repulsa.,
in Aquilaniam sesc verlerunt, et vastato vico cujus
vocabulum Btiin, multaque oneralse prteda reversa:
sunt. Hoc anno (82!) domimis imperalor hibcrna
tempora Aqtiisgrani percgit. In eadem hieme mense
Februario, Aqttis convcntus cst celebratus, el tres
cunei ad Liudeviii terram vastandara directi, irru-
ptaque imaginaria pace, quje cum Abulat rege Sa-
racenorum pacta vidcbatnr, bellum ei indictum esl.
In eodem anno Kalendis Maii conventuir. alterum
habuit imperator Noviomagi, iu quo regni partitio-
nem, quam inter lilios suos jamdudum fecerat, co-
ram recitari fecit, et a cunclis proceribus qui tunc
adfttere confirmari. Ibidem etiaiu niissos Paschalis
^ apostolici, Petrum Cenlumcellensem episcopum, et
Leonem nomenclatoiem suscepit, audivit, remisit.
Atque inde digrediens Aquasgrani repetiil, e.t inde
per Arduennam usquc ad Bumerici raontis altitudi-
neiu, Yos.igique latissimam vastitatera, toitim qtiod
stiperfuil dmiidium sestivi et aulumni temporis-
trausegit. lnter h.TC Borna vita privato, succcsso-
rcni ci constiluil imperator ncpolera suum nominc
Ladasdeum. Qtto tempore nuulium susccpit inortis
Leouis imperaloris Constanlitiopoiitani, qui a do-
mcslicis suis et praecipue a Michaele inlerfectus est :
qui etiam in loco ejus substilutus est, conspiratori-
bus suis ct maximc pratorianis militibus ei anni-
lcntibtis. Eodem anno medio Octobri couvenlus pu-
blicus in Theodonis viila celebraltir. L'bi deniqne
dominus impcrator primogenito filio suo Lothario
Ermengardam filiam Hugonis coiiiitis tixorem cum
solcmni junxit apparatu. Ubi ctiam adfuere icgaii
papoc Romani, Theodorus primiccrius, ac Florus,
cuin magnis variisqtte mttneribus. Imperaloris
porro clementia, ciun in aliis rebtts scmper admira-
bilis claruit, in hoc conventu quammaxime, quanla
tiicjuscsset pectorc, manifestissitne paluit. Nam re-
voeatis omnibus qui contra vitam suam regnuniquc
conjttravcrant, uon modo vitara membraque doua-
vit, sed et posscssiones. quibus legalitcr fucrant
privali, cttni magno liberalitatis teslimonio restiiuit.
Adalliarutim cliam abbalem quondam Corbeix mo-
nastcrii, setl timc in sancti Filiberli monaslcrie
'.'■I
LLDOYLI I COGNOMEM 0 PII
9.r.2
coiisisteulem, magislerio priori reddidil. Itidenique A clans, singulorura rcbus congiuc prospiciebat. In
fiatrem ejus Bernarium, a monasterio sancli Beue-
dicti evocatum et reconciiiatum, eidem eum fralrc
restituit loco. Hi» complelis CTlcrisque qua: ulililas
posccbat cxplicilis, filium quidem Lothariiim hie-
malum Wormaliam misit, ipse aulcm Aquasgrani
icversus est.
Anno hunc sequenli (822) dominus imperalor con-
vcntum gcneralem coire jussil iu loco cujus vocabu-
inm est Alliniacus. In quo convocalis ad concilium
«piseopis, abbatibus spirilualibusque viris, ncc non
et regni sui proceribus, primo qnidein fratribus re-
conciliari sluduit , quos invitos allonderi feccrat,
deinde omnibus quibus aliquid lacsur.e intulisse vidc-
balur. Post hxc autem palam se errasse confessus,
codem conventu Avarum lcgatio iiiuneraatfercnsad-
ftiil. Missi Norlmannorum pacem renovantes cl con-
lirmantcs non defuerunt. Quos audiios cum con-
gme remisisset, in eodem loco prxparalis, ul di-
gnum erat el lcmpoii congrucbal, novo opere sedifi-
ciis, liiemavit. In eadcm villa, Franeonoford scili-
cel, imperalor hicme exacta, Maio inense cooveil-
tum habuit Austialium Francorum, Saxonum alia-
rumque gentium eis collimilantium. In quo duorum
fratrum cerlamcn, quod de regno magna altercatione
inler se veriebant, congruo fme dircmit. Erant au-
lem Wilzi genere filii Liubi quondam rcgis. Nontina
eorum fuere, Mileguastus et Celeadragus. Quoruin
pater Liubi dum Abodrilis bcllum indixissel, ab eis
et imitatus Theodosii imperatoris exemplum, pceni- B interemptus cst, regntimqiie primogcnito contradi
lcntiam sponlaneam snscepit, tam de his quam quns lum. At cuin nitnis seguiorein se quam rcs posccret
in Bernartium nepotem propritun gesserat : et corri- in regia aduiiiiistratione cxhibcret, circa juniorts ho-
gens si quid talitim vcl a sc, vel a palre suo gesliim norem favor populi declinavit. In qua allercatione
reperire alicubi polnil, ctiam plurimarum elecmosy- ante prasentiam impcratoris venienles, rcquisitaat-
narum elargilione, sed et scrvorum Christi oratio- Quc reperta voluntate populi, junior quidcin princept
nnra instantia, nec non ptopria satisfaciionc, adeo declaratur : ambos tainen imperalor muneribus am-
Divinilalem sibi placare curabat, quasi harc qux le- plis donatos, el sacramenlis devinclos, et inler sc et
galiler super uniimqucmqtie decucurrerant, sua ge- s'bi dimisit amicos. Interea Lolharitis filius domini
sta fuerint crudcliiate. Exercitum sane eodem lem- imperatoris, cum, sicul supra dictum esi, a palre in
pore misit de lialia contta Liu ievilum in Pannoniam.
Quo ille consistere non valens, propriain reliquit ci-
vitatem, ct ad queradam principcm Dalmatiac ve-
niens, ab eo suscepttis est intra civitatem. Qui ta-
men versa vice snsccptoiem suum dolo confecil, et
Italiara missus essct, et secundum virorum qui cum
eo missi erant consilium opportunitales negoliorum
ordinasset, ct qttibusdam perfectis, quibusdam ad-
huc infeciis, de singulis respondere et ad palrem de
reditu cogitarel : rogalu Paschalis papae Roniani ,
rivitatem suo dominatui stibjecit. Et quanquam no- ^ immincnle sancta Paschae solemnitate, adiit, alque
slris nec pugnam iutulerit, nec collocutus fuerit,
lamen missis legalis ct errasse se dixit, ct ad domi-
num iroperatorem vcnire promisit. Nuntiatum est
eodem tcmpore impcratori, quod cuslodcs limitis Ili-
-panici Sicorim fltivitim transicrint, Hispanix inte-
riora penclravcrint, et cum magna prxda prospoie
redicrint, vastatis inccnsisquc omiiibns qu:c obviam
se prxbuerunt. Nec non ct bi qui lines luebantur
Rritannicos, Biilanniam ingrcssi vastarunt rcgionem
i ii*» ferro quam ignc, proptcr cujtisdam Britouis
rebellionem, cujiis nomen Wiomarcbus fuit. Qui-
lnis peraclis , prospere sunt rcgressi. Finilo hoc
placito, Lotharium filiiiin siiuiti dominus imperator
tit Italiam misit, cl cum co Walam alliiiem suum
ab eodem papa clarissima ambitione susceplus, ipso
sancto die apud bcatum Petrmn diadeina imperiale
cum nomine Augusli susccpit. Post haec cum Pa-
piam vcnisset , aliquantispcr necessitalibtis semet
impedienlibtis, ibidcm moralus esl, el sic ad patrem
inense Junio pervenit, perfecla nuntians, de inchoa-
tis interrogans. Ad supplenda aulem quae niinus
perfecta erant, missusest Adalbardus comes palatii,
a Ihibilo sibi socio Mauringo. Gundulfo porro Me-
lensi episcopo codem tempore defuncto, clerus omnis
populusque cjusdeni Ecclesiaj , veluti uno spiritu
aniinati, Drognncra imperatoris fratrem sub cano-
nico habitti nobilissime viventetn, sibi posciint dari
sacerdotem ; mirumque in raodum lam imperaloris
monachum, sed el Geruntiuin [Ceruncum] osiia- quam proecrum ejus, sed et totius populi consensiH
rium : quorum consilio res llalici regni componeret,
erigeret, tuereitu , lam publicas quam privalas.
Pippinum autcm liliiim cum in Aquilaniam mitlere
sialuisset, prius illi conjugem liliaiu Tbeoiberli conii-
ris junxil : et sic demuni ad memoratas paries re-
genilas diiexit. Quibus dispositis , jnxta morem
Franconim regum autuninalc lempus venalionibus
iusumpsit, liieraandiquc gratia irans Rhenum, locum
ctijtis vocabulum est Franconoford, pctivit. lbit|tie
fonvculum jussit fieri circumjacentiura nationum
(8-23), omnium scilicei qui trans Rheni consistenlcs
fluenta dilioni Frantottim obediunt. Citm quibus dc
oumthus qtuj" uttlilati coiiduceie visa suni, perlra-
qnasi quotlam coagulo in unum conjuravit, ut omnes
il velle, nullus nolle reperirelur. Idco imperator
emn summo gaudio petitioni Ecclesiac annuil, eisque
quem petebant pontificcm dedit. In eodem convcniti
mors ntiiilialtir Liudevili lyranui, aquodatu dolo in-
lerfecti. Inipcrator bnc placitum solvit, el alium con-
ventuni Compcndio tempore autunraali indixil. Sub
lioc cliam tempore perlalum est iinperatori, Thco-
iloritm primicerinm sanctae Eeclesi;e Uomanae et Leo-
uem noui latoreni lumiuibus privatus, ac deinde
decollatos in domo opiscopali Lateranensi. Invidia
pmro inicrfcctorilius iniiascebalnr, eo quod dicerc-
tur ob fi(lelitatcn) I.o haiii cos qui interfecti siml la-
9.'.3
\liA.
P.-.4
lia fuissc perpessos. lu qua re fama ponlificis qtio- A ei liaberentur : quare eliain lanlx querelx advcr-
que la^debaiur, dum ejus consensui lotuin ascribere-
lur. Impcrator aulem dum ad hanc rem enuclealis-
siine investigandam, Adalungum abbalem monaslcrii
sancti Vedasti, ct llunfridum comitem mitterc cura-
rel, Pascbalis papx missi super venerunt , Joannes
episcopus Silva; Candidx, ei Benedictus archidiaco-
dus sanelae. Eccleske Homan.T, aecusalioni opponen-
les excusalionem, et super ista imperatori eiamina-
sus Romanoruni pontifjccs judicesque sonarent, i-e-
pertum est quod quorumdam ponlificum vel igno-
ranti.i vel desidia, sed et judicum c.-eca et inexplebiti
cupidilale, multorum pr.cdia injuste fuerinl confi-
scata. Ideoque reddendo qux injnste crant sublata,
Lotharius magnam pqpulo Roniano crcavil lxtiliam.
Statulum cst eliam juxta anliquum morem, ut ex
latcre impcratoris millerentur, qui judiciariam
lionem offerentes. Quibus audilis, ct cum congruo exercentes potestatem, jusiitiam nmui populo face-
responso rcmissis, missos deslinalos, ul jussum fue-
rat, Romam ire prxcepil, investigaturos dc duliiis ve-
rilatem. Ipse autern, prout visum cst, siiigulis in lo
<_is moratiis, coustituto lcmpore, id est Kalcndis
Novembr. ad Coinpendium venil. ln qno placito le-
rent, et tcnipore ijtio visum forct imperatori xqua
lance pendercnt. Quxcum rediens filiuspalri retu-
lisset, tanquam amalor xquitatis, et cultor veritatis,
magnogauJio perAisusest, eo qnod opprcssis inique
relcvatio pielaiis occurrcril.
gati Roniam inissi redieruiil, nunliantes quod Pa- B Temporc subsequcnti dominus imperalor con-
sclialis papa ab inlerfectorum nece se cuin plurimis
episcoporuni sacramento purgaverii , interfcctores
auiem nequaquam cxhibere potuerit : sed el cos i|ui
interfccti sunt, meritis exigentibus lalia peipessos
asscveraverit. Simulque secum prxsentabant missos
ab apostolico dircclos, similia peifcrentcs. Nouiina
legalorum sunt, Joannes episcopus Silva: Candidx,
Sergins biblinihccarius, Quirinus subdiaconus , ct
Leomagister militum. Imperator ergo natura mi-
serieordissimus, occisorum vindictani ullro perse-
qui non valens, quanquam multum volens, ab inqul-
siiione hujuscemodi cessandum exislimavil : el cum
icsponsis congruis missoslloinanos absolvit. Eodcm
lempore quxdam prodigiosa sij;na apparentia ani-
mnm impcraioris solliciiabant, prxcipue tcrrxmo-
t'is palatii Aquensis, et soniius inauditi noclurno
lenipore, ei puellx cujusdam jejunia duoJecim men-
sibus onini cilio penitus abstinenlis, crcbra et inusi-
lata fulgura, lapidum cuin grandiue casus. pestilen-
lia hominum ct animaHum. Proptcr qux singula
piissimus imperator crebro lieri jejunia, oralionum-
que instanlia, atque eleemosynarum largitionihus,
Divinilalem per sacerdotum officitim monebat pla-
randam : cerlissirac dicens, per h.rc portendi ma-
gnam hiunano generi fuluram cladera. Quo ctiaui
anno, mcnse Jnnio, nalus ei est lilius ex Jmlitli re-
gina : qtiem tempore liaptisiui Caroluin vocilare pla-
cuit. Eolem anno Eldus atque A-enarius comitcs,
veiilum a pnpulo sno rclebrari ju sit lcmpore Maii
uiensis Aquisgrani (825). Quo consislenli legalio
Bulgarum, qui diu in Bajoaria, secundiiin prxcepium
ejus, subsliteranl, ei a Iducta esi nudicnda. Qnx
maxime post pacis constiluiionem de lerminis fuit
leriarum inler Bulgaros Fraucosquc custodiendis.
Adfuerunt etiani Briionum primores non pauci, sub-
jectionem obedienliaraque niultis verhis prosequcn-
lcs : inler qnos et Winemarchus [Supra Wiomar-
clius], qui cxteris auctoritale prxstare videbatur,
quique insana lcmcritate alque siultissimis ausis in
tautum proccsserat, ut cliain imperatorem propter
suam insolenliam comprimendam, ad expeditionem
iu illas partes faciendam provocaverit. Is ergo eum
diceret pcenilere se facti sui, el impcralorix fidei se
commisisset, ali eo juxta raorcm suiiin, qua clemen-
tia seinper uti consuevit, misericordiicr susceplus,
et cum cxleris civibus muneribus donalus, atque
ad nativum soluni est p&rmissus redirc. Qui tamcn
postea consuclx perfidix non immcmor, dum cun-
ctoriiin qu;c promiserat cl qux experlus fnerat,
bonorum oblilus, yicinos suos domini imperaloris
fideles incursare atquc assiduis malis laccssere non
olimitterei, ad id pervenrt, ut oppressus a Lanlberti
homiuibus, in propria doiuo cum omniii n malorum
fiue lerminuni vil;c soitirelnr. Dimissis crgo tani
Bulgarorum mi>si-- quam Britannis, impeialor cxcr-
citio vcnandi se commisil Vosagi sccrelis : iterum
trans Pyrenxi montis altitudinem jussi sunt ire. Qui T) i J agendum rreJens, usque quo mense Augusto'
eum magnis copiis usque ad Pampilonam issent, et
inde negotio peraclo redirenl, solitam loci perfi-
diam habitatornmqiie gcnuinum fraudem experli
snnt. Circumventi enim ab incolis illius loci, onini-
I iis amissis copiis, in inimicorum nianus devenere.
Q;ii Elilttm quidem Cordubam regi Sarncenorum rai-
s-runl ; Asenario vero tanquam qni eos affinitate
. ingiiinis tangerel, pcpcrccre.
Inlerea cum Lolharius, utprxdiclum est, .1 palrc
missus Romam venisset, lihenlissime ab Eugcnio
papa susccplns esl (824). Cumque dc his qux ac-
cesserant quereretur, qnare scilicet hi qui impern-
tori ct Francis lideles fuerant iniqna nece pcrempti
fyerinl, cl qui supcrvivercnl ludibrio rcliquis forenl
juxta condietum gcncralem populis Aquusgrani re-
xersus est. Quo lcmpore pacem qnai a Noitmannis
pelebatur, mense Octobri jussit confinnari; fnctisqtie
mr.nibus qnx in eoJcm placilo ct pcragi ct defi-
liiri \ist snnt, ipce quidcm cuni (ilio Lolliai io Novio-
magum concess:l, minore Ln:'ovico in Bajoariam
diniisso : factaquc niiliimni lcmporis vcnationc in
Vqucnse palalium rediil. Ab hoc conventu rrgre-
itienlibus Bulgarorum missis, lilicrasquc imperalo
i's deferenlibus, rex corum minus gralc qii.e scripia
Mint lnlit, eo qnod petita nou impetrarit. Cum qna-
dam ergo sloraachatione eumdcm niinlinm remii-
lens, mandavit ut aut communis finium terminus
slatiieretur, aul quacunque potcrat virlule lucrelut
553 LUUOVICl 1 COG
limites suorum fiiiinm. Sed ciun fania rumorcm A
sparsisset, regemlalia ma:ulantcm rcgno caruissc,
iinperator landiu lcgalum lenuit, quousque inisso
Bertrico comile palatii, falsa csse qux jaclabanlur
comperissel. Rescila autcm verilale, missuia infe-
clo negolio remisit.
Ipso anno (82G), Kalendis Fehniarii, Pippiuus
fiiius impcraloris ad patrcra Ai|uis hicraantcm pcr-
venit. Cui ab imperatore cura commendala, ut pa-
ratus essct , si quid ex partibus Hispanix novi
oriretur, qualiter obviare posset, regressns esl. Im-
peralor vero Kalcndis Junii mensis ad Ingclheiin
venit, ibidcmque illi convenlus populi sui, sccundum
qnod prxccperat, occurrit. In codem placito se-
cundum morem suura muita qux Ecclesi;e essont
milia admonuil, staluit ac definivit, legalionesque "
tam a sancla sede Romana, quam a monte Oliveti,
per Pominicum abbatem pcrlalas susccpit, audivit.
ah&olvit. Kec noii duos iluces, Ccadragura Abodri-
lorum, ct Tunglonem Sora! orum, cum accusarcn-
inr, ct probatio satis clara emineret, casiigatos ad
prr.pi i.-> rcinisit. Nec non Herioldus a Nortmarmix
parlibus cum uxore veniens, Danorumquc non par-
va manu, Magonliaci apmi sanclum Albanum, cuiii
s-.iis omnibus, sacri baptismatis unda cst perfusus,
plurimisque muneribus al> imperalorc donatus. Ve-
rcns aulcm piissimus iinpcrator ne ob tale factum
negarelur ci hahitalio snli ualuralis, dedil t'i quera-
dam comitalum in Frisia, cujus vocabuhim cst
Riustri : quo se snosque, si necessiias exigeret,
tulo recipcre possct. Interea cum Baldricus ct Ge. '
raldus , cxteriquc Pannoniarum custodes finium
adessent, adduxil Baldricus domino imperalori pres-
hytcnim quemdam nomine Grcgoriura, bonx vitx
homiuem, qui dicerct organum more Grxcorum
posse componere. Qucm impcrator gratanter susce-
pil : ct quia Deus illi qux anle se inusitata erant in
regne Francorum allribuebat, gratiarum acliones
reddldit, ac Tancullb sacrorum scriniorum prxlato
commendavil, publicisque stipcndiis curare jussit
ct ea qux huic operi necessaria forcnt prxparare
raandavit. Ipso interea anno meilio Oclobri coclum
pcpuli Germauicum coire jussit trans Rhenum, in
villa cujus vocahulum est Salz. In qua consistenti,
pcrfidia alque dcfectio Aizonis nunliata est, qui de tx
palalio doinini imperatoris fngiens, ad civilatem
Ausonam venit, ibique receplus, Rodam subvertil;
sedel resislerenllenlibus non parum incommodita-
lis intulit. Castella <|u;e irrumpere pottiit custodibus
impositis forliler communivit. Sed cl misso fralre
suo ad regem Saracenorum Abdiraman nomine, va-
lidum contra nos exercitus rohur accepit. Qua> qni-
tlem imperatoris animum commoverunl. Nil tamcn
properc gerendum ralus, consiliariorum suorura
senientiam, quid tali faclo opus esset, slatuitoperiri.
Per idem tempus Hilduinus aiihas monastcrii beati
Dionysii Romam monacbos petitionis sux bajulos ad
liaigenium sanctai Romanx sctlis pra;sulem niisi;,
f''-ia lans ossa beiti Seba U.v?.i raartvns s',i trans-
NOMENTO l'U 9SG
milli. Ilajns dcsiderio dominus apostolicus satisfa-
cicns, per prxdictos missos sacralissirai militis
Chrisli cxuvias misit. Qux rcligiosissimc a prxdi-
cto viro susceptx, atquc inlerim cum ioculo vecta-
lorio, ut allatx sunt, juxta corpus beati Medardi
posilx. Quibus ihi consistenlibus, tantam Deus per
prxscntiam advenlus eorum mortalibus atiribuit
virtulum copiam, ut multiludo numcrum excedat.
Porro qualitas lidcm superet, nisi cis auribus cre-
daturquibus persuasum estnibil repugnare divinae
jussioni, sed et omnia possibilia cssc credenti.
Prxterea Aizone iufostanlc eos qtii in noslris fi-
nihus consistcbant, ct pnccipue Ceritaniam Vallen-
semque regionem usquequaque vaslanle eo usque
iuiniaoitas illius processit, annilenlibus Ifaurorum
et Saracenorum auxiliis, ut aliqui nosirorum ca-
stclla ct municipia qu;c hactenus teutici ant relin-
quere cogerentur, plurimique eiiam a nobis deiicc-
rcnt, et corum sc societati confcrrcnt (827). Inter
quos Willeraundus Der;c lilius, corum perducllioni
cum pluriniis foederatorum sejunxit. Ad qtios molus
comprimendos, nnstrosqtie roborandos, dura ini-
perator excrcitum iliiic mitlendum ordinat, prxmisit
Elisachar abbalcm, ct Hildebrandura comitem, ncc
noii ctDonalum. Qui prxcedentcs, junclis sihi Go-
thorum Hispanorumque copiis , illornm prolcrvix
pertinaciler restiterunt, Beruardo quammaxime Bar-
cinonx comite conatuseorum in irritum deducente.
Quod cernens Aizo, exercilum a Saracenis pctituui
aliiit prxlorianum. Qucm inipctratum cum duce suo
Abuinarum [ Amartian ] Cxsaraugnstam et intlc
tisqiie ad Barcinonam perdux.it. Porro imperator
Pippinum filium suum Aquitanix regem conlra eos
misit, simulqiic missos cx latere suo Hugonem et
Matfridum comiles. Quibus meticulosius qtiam de-
cuit occurrentibus, landiu morae innexx suiit moris,
quousque illi vastata Barcinonx atquc Gerundx re-
gione , Cxsarauguslam sese rccepcrunt. Prxcessc-
runi sanc hanc cladem tcrribilcs ilix sub tempore
nocttirno acies, hutnano sanguine rutilantes, ignis-
qtie pallore flagrantes. Imperalor porro venaiioni
[Impcrator porro Compendio amiua suscipiens do-
na, his compertis, ad supra dictam marcam lucn-
tl.iin auxilia destinavit, et usque ad hiberna tcmpora
venationi, clc.] in saltibus Compendio et Carisiaco
conliguis iustilit. Eodcm anno mcnsc Augusto Eu-
genius papa diem ultimum clausit. Valentinus tlia-
conus loco ejus successit. Qu6 vix uno mensc su-
perstile, loco illius Gregorius presbyter tituli sancti
Marci electus cst, dilala consecralione cjus usque
ad consiilium impcratoris. Quo annuehte, elelectio-
ncm clcii et populi probante, ordinalus est in loco
prioris. Legati iraperatoris Michaelis eodcra anno
mcnse Septembrio Compendiura vcnerunt, muncra
attulerunt : nobiliter suscepti, opulentissime curati,
libcralitcr munerati, et prospcrc snnt regressi. Ipso
anno Heinardus [Eginhardus], virorumsui tcmporis
prudemissimus, sanctx dcvolionis ardorc incitaltis,
Homam misit, et corpora sanciomm Marccllini ct
Pi7 YiT.V.
Peiri, aiinuenle papa, in Franciaiu fecit transvchi, A mum, deini!
ci valdc dccenler in propriu (erritorio propriisque
suniptibus rccondidit. Quoruiii meritis hactenus
ibi inulta virtiiluin miracula operatur Dominus.
Mer.se Februario sequcntis biemis (8"28) conven-
ttis liabitus pnblictis Aquisgrani, ubi ciiiu in aliis,
luin maxime fervebat res in marca Hispanica nuper
damnose ignominioseque peracla. Qua ventilata et
enuclcatissimc investigata , bi reperli snnt linjus
cnlp.n atictorcs qiti ab impcratore prxfecti sunt
dnces. Hos ergo soltimmodo honoribus ademplis
luercjussit imperator culpam hujus ignavise. Iiidem-
qtie Haldiico duci Forojuliensi dum objiceretur et
probatum esset cjus ignavia et incnria vastatam a
Bulgaris noslram regionem, pulsus esl ducatu, et
inter quatnor coiniies cjusdcm potestas divisa. B alacritas, aul inconsulla levitas ad nimis audcndum
958
ad imperatorem, professi stsnt erro-
rcm. Dehinc obtulerunt congruam vindictx satis-
factionem : modum autera satisfactionis conferentes
in imperatoris voluntatem, dummodo finnitas pacis
iiicoiivulsa maneret. Quibus imperator pro voto et
petilione miiiiiit. Bon.ifaeius coiues ab iinperatore
Corsicx proefectus insuke, cum fratre Bcraldo aliis-
que adjunctis sibi consccnsa parva classe, dum pi-
ratas pervagando maria requirit et non invenit,
Sardorum amicorum sibi insulam appulii : indeque
alios gnaros marini itineris sibi assumens, in
Africam profectus est, et transvectus inter Uticara
et Carthaginem. Contra quem multitudo Afrorum
convciiiens, quinquies conflixit, inter quosetquos-
dam conligit oppetere nostrorum, quos aut multa
Lqiiidem imperiUoris aninnis natura inisericordissi-
mus scmper peccanlibus misericordlam pr;crogare
studuit. Al vero ii quibus talia prxslila sunt, qno-
modo clementia illitis abtisi sunt in crudclilatein,
post pauca natebit, cnm claruerit quomodo pro vilae
bencficio, smninam ci, quantum in se fuit, impor-
taverint cladem. Ipso lempore Halitcaritis Camera-
censis episcopus, et Anffridus [Ansfridus] INonan-
ttilx monaslerii abbas, a transmaridis partibus re-
tleunies , humanissimc se susceptos a Micbael
retulerunt. Imperator sane xslate seqncnti in Ingel-
lieim convenlutn publicum babtiit. Ibique missos
papx Roiuani, Quiriiium primicerium, ct Theopby-
lactum noiuenclatorem, cum magnis muucribiis ve-
uientes, et suscepit et remisit. Et cum in Tlieonis
villani devenisset, famaqne ve.nturos in nostros fines
Saraccnos pervulgasset, misit filiuin Loibarium ad
camdem Marcam, adjunctis illi Francorum validis
iiuillisquc copiis. Qui cum prxceptis paternis parens
Lugdunum devenisset , et nuntium prxstolaretur
partium Ifispanicarum, Pippinus ejus frater collo-
culurus ailveuil. Ibidemque illis moranlibus, misstis
rcdiit, diccns : movisse qtiidem Saracenos Mauros-
qne exercitum quam maximum, scd pedem conti-
nuisse, nec illo lempore longius in nostros lines
proccssuros. Quibus auditis, Pippinus in Aqtiita-
niam, Lolbarius autcm ad patrem prospcre rediil.
Jnterea filii Codefridi Danorum quondam regis,
impulit. Flonifacius lamcn sociis receplis ad naves
se collegit, palriam repelivit, inexpletumque aique
inaiiditum meliim prius Afris reliquit. Hoc anno bis
deliquium luuae contigit in Kalendis Julii, et nocte
Natalis Domini. Sed et annona quxdam impcratori
delata est a regione Wasconirc, brevior frumenlo,
nec tamcn teres tit pisa, quam dixerttnt descen-
disse de ccelo. Hiberna Dominus impcrator Aqnis
exegit.
Hieme lransacta cum Quadragesimx sacrali dies
celebrarentur, cl instaret Pasrhx veneranda so-
lemnitas (829), intempcsta nocte terrxmotus adeo
validus exslitit, ut xdificiis cunclis ruinam niina-
t retur. Porro vcnti violentia subsecnla, non niodo
' minora, sed etiam ipsum palalium Aqueuse, vehe-
mentia sui ita agitavit, utetiam latcrciilis plumbeis,
quibus tecla erat basilica sanctx Dei genitricis Ma-
ri:e, maxima ex parle detegeret. Moratus est in eo
palatio plurimis cogentibus neccssilatiuus, el pu-
blieis ulililatilius. Statuit Kalendis Julii indidem
proficisci, et Wormatiam ad celcbraudum gcnera-
Icm populi conventum properare. A qua dispositione
eum mutare aliquantisper coegit rumor, qui sederat
Nordmannos velle trangrcdi slatula paeti et proprios
fines, et Tiansalljianam regionem populari. Sed liis
aliler se babentibus, imperator sectindum disposi-
tionem loci et temporis advenil, de bis qux visa
sunl sltidiose tractavit, annua dona suscepit, fi-
lierioldum rcgno expulerant. Sed cuin imperator et rj iiumque suum Lotharium in ltaliam diniisit. In eo
llcrioldum juvare vellet, etcum fiiiis Godefridi fu;-
i!us pai is inisset, missis iu hos ipsum cum ipso He-
l ioldo comilibus Saxonicis, prxcepit ut agcrcnt cmii
prxdictis, qtialentis eum in societatem, nt pridcm
babueranl , snsciperent. Herioldus antcm baruin
morarum impaiiens, insciis nostris, aliquas villa-
r im illorum igne injecto concrcmavit, prxdumquc
::b.;uxii. At illi putantes b:ec volunlale nostrorum
gesta, improvisis et nibil lale suspicantibus nostris
guperveniunl, transitoqiie Egidora fluniine, castris
puUunt, in fiigain conipellunt, potitiquc omnitnn in
< aslia propria se reeipiuiit. Scd bis gestis, cogno-
srr::te:i rci veritalera, et verentes debilam ultio-
nem, inilientes ad ens quibus talia inlulcranl pri-
etiam conventu, compericns clandeslinas circa so
eorum quos vilx rescrvaveral machinationes more-
caneri serpere, et multorum animos qtiasi pcr
quosdam ciiniculos sollicitare, slaiuit sibi contra eos
quoddam propugnaculum erigerc. Nam Bcrnardum
catenus Hispaniarum partium et limittim comitcm,
camerx sux prxfecit. Qux res non seminarium dis-
cordix cxslinxit, sed potius augmcntum creavit.
Sed ciim necduin ii qui tali pesle labescebant, vnl-
nus siiuin detegere posjcnt ut pote quibus nulla
copia ad pcragcndura qux concupierant suppetcret,
in aliud tempus hxc diflerre statuerunt. Imperalor
atitem bis , ut opportunilas diclabat, cxplicilit ,
Ithenum transiit, Franconoford •villam peliil, ibique
039 LUDOViCI I C.C
qtiandiu bonum visum cst, ei hiome propinquanlia
frigora siverunt, venalioni indulsit : ae deinde circa
missam sancli Marlini, ad Aijuasgraiii se vertit,
ibiquect ipsam festivitatem, et sancii Andre.e, ncc
iioii Nativitatis Dominicoe, cum reliquis, ut decebat,
peregit eelebritcr.
Circa tempus porro Quadrngesimale, cum impcra-
tor loca mari circumjacentia peragraret, faclionis
iniqux principes ultra ferre nonvalentes occultatuin
diii vulnus detcgunl. Nam primum inler se primo-
res foedcre quodam conjuranl , dcindc minores silii
aggregant. Quorum pars mutalionis semper cupida,
more canum aviumquc rapacium , quai alienum dc-
tiimcntum suum quaerunl (ieri suppletionis augmen-
luin. Freti ergo mullitudine et assensu plurimorum,
lilium impcraloris Pippinum adcunt, prxlendentcs
nbjcctionem sui, Bcrnardi insolenliam, et cseterorum
dvspeclionem : asscrenles etiam eum , quod dictu
ncfas , thori palerni inceslalorem : porro patrcm
a ieoquibusdamprxstigiis ciusum, ut hsec non modo
non vindicare, sed nec advertere posset. Oportere
ergo, diccbant, bonum Qlium indignc ferrc dedecus
palcrnum, ablatisque e medio rcstituere patrcm et
menli et diguitati ; et boc agentcm non soium fama
virtulis prosequeretur, sed etiam amplificalio regni
lerrestris, boc nomine praelexentes culpam. Hisergo
incilamentis allectus juvenis, cum eis et multis co-
piis suorum per Aurelianensem urbeiu, sublato inde
0 !one, ei restituto Matfrido, Werimbriam usque ve«
ncrunt. At vero imperator ut corum conspiraliouem
conlra se et uxorcm Bernardumque obstinalissime
eomperitferalilerarmatam, Bcrnardum quidem fugae
prassidio sc commiltere permisii ; uxorem autem
Lauduni esse, et in monasterio sanclae Marioe con-
sistere voluil; ipse aulem Compendium petiit. Porro
ii qui cum Pippino Werimbriam venerunt, misso
Werino [In[ra, Warino] et Lantberto, aliisquc quam
piurimis, Juditb reginam cx civitale monasteriique
basilica eductam, ad sepcrduci fecerunt. Quam us-
que adeo inlentata per diversi generis pccnas morie
adegcre, ut prorailtcret se, sisibi copia darclur cum
imperatore loqucndi, persuasurain quatenus impera-
tor, abjeclis armis comisquerecisis, monasteriu sese
conferret, se etiam imposilo velo capiti ilidem fae-
luram. Quam rem quando plus cupiebant , tanto
f.iilius crediderunt. Missis enim cum ea aliquibus
suorum , ad imperalorcm usqne deduxerunl. Cui
iuiii ille secretius secum loqucndi licenliara prsesli-
r sset, permillenle illo ul mortem evadere posset,
ipsa velum silii capiii superposuit : de allonsione
porro sua imperalor tempus deliberandi poposcil.
Tanto enim imperalor, aliis bcnigne semper vivciis,
injusto odio laborabat, ut txdcrel eos vit.e ipsius,
cujus beneficio nisi illi viverint, justc et lcgaliler
vita caruissent. Redeunte ergo ad se regina, aliis
quidcm inalis temperarunl, acclamalioni autem vulgi
consenlicntes, exsilio eam dcportari et i.i monaste-
rio sancta; Radcgundis retrudi jusscrunt. Circa nien-
sem Maium porro filius imperatoris Lolharius cx
GXOMENTO Pll 9C0
A Italia veuit, eumque in Compcndio repciit. Ad quem
venientem se conlulit tota illa factio inimica impera-
UJris; ipsc tamen nibil tnnc temporis patri inlulisse
vi^ns esl dedecoris, probavit autem qua' gesta erant.
Denique llcriberlus Bernardi frater, luminuro amis-
sione mulclatus esl contra votum imperatoris, Odo
consobrinus illius armis ablatis exsilio dcporlalus,
tanquam eorum qua; Bernardo et reginae a':clama-
bantur conscii et fautores. In lalibus ergu consi-
slens, solo nomine imperalor, aestatcm transegil.
Cum autcm instaret autumnalis lemperics , ii qui
impcralori conlraria seniiebant alicubi in Francia
convcntum generalem fieri volebant. Imperator an-
tcm clanculo obnitebalur, dillidensFrancis, magisqiic
se credens Gcrmanis. Obtinuit tamen sententia im-
B pcratorisut Niumagura populus conveniret. Yerens
porro ne raultitudo contrariorum superarel paurila-
tem suorum fidclium , jussit ut unusquisquc ad
idcra placitum venieus, simplici uteretur commeatu.
Prxcepit etiam comitem Lambertum linium sih»
dcputalorum cnstodiam babere. Ilelisaeliar abbatem
justitias facturum eo quoque direxit. Tandem ergo
Niumagum ventum est, omnisque Germunia eo con-
fluxit, imperatori auxilio futura. Imperator antem
volens adhucvires advcrsariorum attenuare, llildui-
num abbatem culpans, interrogavit cur, cum simpli-
citer venire jussus sit, bosiililer advcnerit. Qui cum
negare nequiret, continuo ex palatio evirc jussus
est : ct cum paucissimis hominibus justa Patrisbrun-
nam in cxpeditionali tabcrnaculo hiemarc. Walach
^ abbas jussus est ad monasterium redire Corbei»,
ibique regulariler nbversari. Havc cura ii qui impe-
ratori adversaturi convenerant, providcrcnl, ad de-
spcrationem ultimam infracti viribus sese verterunt.
Deniquc per totam noctem coeunles, atque ad ha-
bilaculum Lolharii imperatoris filii convenienles,
horlabantur aut bello confiigcmluni, aul aliquose-
cedeudum ahsque impcraloris voluntate. In qua dc-
liberationc cmn totam cxpendisscnt noctem , maue
imperator filio mandat ne inimicis eommunibus cre-
dat, scd ad se tanquam ad patrem filius veniai.
Quibus ille auditis, licet dehortantibus qni circail-
lum erant, a I patrcm venit. A quo non esl aspera
increpatione inveclus, scd modcsta icnitatc corre-
ctus. Iugresso autem illo inlra penila regi» domus,
diaboli insligatione vulgus conlra se cccpit furere,
processissetqtie ftiror usqtie ad muluam cxdem, nisi
imperaloria pru lentia prospcxisset. Dum cnim illi
iuter se lumultuanles , pcnc in vesanum furorem
ruereni, iinperator ad cunctorum aspeclum cum filio
procc-ssit. Quo facto, oninis illa feralis commotio
conquievit. Imperatoria cnim oralione audita, omnis
popularis tiimultus facessil. Posl b:cc imperator
omnes illorum bujus irapix conspirationis principcs
sul» privata custodia asscrvari praecepit. Qnos postea
:i I judicium adduclos, cuin omnes juris ccnsores
liliiijtie imperaloris judicio legali, tanquara reos ma-
jcstalis, decernercnt capitali sentenliaferiri, nullum
cx ii,- pcrmisil occidi : sed usus, ul mtiltis visum
901
VITA.
902
vst, leniori quant 'leLuit piclalc, siLi lamen con-
suclo benignilatis ct clcmenlix niore, laicos quidcni
prxcepit locis opporlunis atlonderi ; clericos vero
iu convcuiciiiihus itidem monastcriis custodiri.
Ilis peraclis ad hiemandum impcrator Aquasgrani
secessit (831). Habuit autcm per idem tempiis se-
cuin semper Lotbarium lilium suum. Misit intcrca in
Aquitaniam , conjugemquc rcvocavit, fratresque il-
lius Conraduin et RoduHiim jamdudiun altonsos.
Quani lamen conjugis honorc non est dignalus,
doncc selegali prxscriplo modo ab objectis purga-
ret. Qnod posiquam geslum est, in Purificalione
sanclx Marix, cunctis dijudicalis ad mortem vitam
roncessit. At Lolbariiim in Ital am, Pippinum iu
Aquitaniam, Ludovicum in Bajoariam ire permisit:
ipsc vero Quadr.igesimale tcmpus Paschxquc solem-
nilatem in eo loco ceiebravit. Paschalibus ergo per-
aclis solemniis, ad Ingelbeim imperator perrexit.
Ipso denique temporc consuclx miserieordix non
iiumemor, qux, sicut de se ait Job, ab initiis crcvit
ctiin illo, et de utcro malris videlur cuni ipso egres-
sa : eos, quos dudiim exigenlibus meritis per diver-
si loca depulaveral, evocalos, bonis propriis re-
siituit, el si qui attonsi fuerant, uirum sic mancre,
an in babitum pristinum redire vellenl, facuilalem
contribuit. Dehinc imperator in partes Rumerici
montis per Vosagum transiit : ibique piscationi at-
que venalioni, quandiu libuit, indulsit , ct iiliuiu
Lotharium in llaliam direxit. Porro autumni tempo-
re in Tbeodonis villam convenire gcneraliter stiuni
p iptilum prxcepit. lu quo loco trcs legali Sara-
cenorum a transmarinis partibus venerc (quorum
duo Saraceni, unusfuilChristianus) afferentes gran-
ilia inunera sux palrix, odormn scilicet diversa ge-
nera et paniioruni. Qui pacc pctila et accepta, re-
missi siinl. Adfuit etiam Bernardus, qui modo prx-
diclo, fiigiemlo se salvans, diu in finibus Hispanix
cxsulaverat. Is ergo imperatorem adiens , modum se
purgandi ab eo quxrebat, more Francis solito, sci-
iicct crimen objicienti semet objicere volens, armis-
que irapacta dilucre. Scd cmn accusator, licet qux-
situs, deesset, cessantibus a-.tijis purgalio facta est
jiiramentis. Prxceperat porio iinperalor ui huic
placito filius ejus Pippinus intcresset. Sed ille con-
ventui scmet subtraxit, post placitumautem advenit.
Imperator autcm volens et hanc inobedientiam plu-
ritnamque in eo castigare morum insolenliam, secnm
cum morari jassit, el usque Natalem Domlni secum
Aquis tenuit. Sed ille uliia suum se velle teneri gra-
v.itiis, fugam capessit, etinscio palre in Aquitaniam
conccssit. lmperalor vcro in bibcrnis ut ccepcral,
Aquisgrani permansit.
Hierais sane rigore transacto, el veinali successu
reduclo, nuntialuni est iraperalori quosdam motus
excitatos in Bajoaria (83:!). Ad quorum compressio-
nein festinns abiit, ad Ausburgum usque pervenit,
insurgcnlia sedavit, conlinuo reiliit, eoiivenluniqiie
puLlicum Aurelianis fieri jussil, ibique sibi Pippi-
iimn occurrcre mandavit, qui licct invitus occurrit.
\ Sod considcrans impcralor quoruradam maloruni
homimim consilia, lilii animum tam ininis quaui
pioinissioiiibusad deterioia feslinaniium pcrverlere:
maximeque Bernardura vcrens, cujus consilio uti
tunc dicebatur Pippinus (qui et ipse tunc in Aquila-
nia morabalur), Ligeri transmeato , cum suo com-
niealu ad Jocundiacum palatium vcnit, in leriitorio
Lemovico situm. Quo ventilata ulriusque cansa, Ber-
nardus quidem cum insiinularetur inlidelilatis, nec
tamen usquc ad congressionem probator proccdere
vcllet, bonori! us privaius est. Pippinum vcro ob
pravorum morum corruplionem, sub cuslodia pri-
vala Trevcros perduci jussit. Quo cnin dncerctur,
et indulgentius b.ibcretur, a suis cuslo.lkc nociu
subducitur , et usquc ad impcraloris redilum ab
IJ Aquitania, qnaqnaversum valuit cl voluit, pcrvaga-
tur. Et tunc quidem iinperator inter lilios suos Ln-
tbanuui alquc Carolum qiiamlam divisionem regni
constiiuii. Qux tanien ingcntibus impedimenlis ,
qux dicenda siiut, pro voto ininimc ccsst. Eo porro
tempore visiim est imperalori ab Aquilania sece-
deie, se.l post paucum tcmpus idem ad missam
saneii M.iitini popuhim convocavit , liliumque
Pippinuni fngieiiieni ad se quoquo modo revocare
voluit. SeJ illo iil refugiente, aspcrrima biemis in-
cubuit inclemciitin , primo quidera pluviarum pluii-
marum inundantia , deimie humcctalionem terrx
glaciali rigore astringente, qu;u adeo noxia fuit, ut
subtrilis pcdibus equinis, rarus quisquc foret qni
vectione equorum utcrelur. Fracto crgo excrcitu
L mulio laboris iiicoimnodo , el iinprovisos cxcuisiis
Aquitanorum subinde et molcsle lerente, statuit im-
perator ad villam cujus vocabulum est Restis venire,
ibique Ligeris amne transmeato, in Franciam bie-
matum rcdire. Quod et fecit , licet miiius honcstc
quam decuit.
(833.) Ilniuano porro generi parique contrarius
diabohts , ncquaquam ab infcslatiotie imperatoris
feriabalnr, sed per saicllituiii suoruni versulias fi-
lios sollicitabat, persuadens illis quod pater illos ul-
tro perdere vcllet : non consideraules quod qui n:i-
tior hoiniuibus exteinis esset , immanis non polerat
ellici suis. Seil quia corrumpmil bonos mores tollo-
.Miij inala , el lapidum eliam duritiain inollis aqux
gultula sxpius illisa terebrare solel, tamlem ad id
ventum esl utfilios impcialoiis in unum cum copiis
quibus poterant coire facercnt, Gregoriumque pa-
pam advocarcnt , snb ornatu quasi qui patri solus
filios reconciliare dcberet el possct : rei lamen vc-
ritas post claruit. lmperalor porro e contrario inen-
se Maio Wormatiam venit cum valida manu, ibique
quid agenduin sibi foret diu deliberavii. Missisquc
destinatis, Cernardo scilicet episcopo cum rcliqiiis,
filios bortabauir ad se venicndiini el redcundum.
Sed et papam Rnmanx sedis conveniebal, ut si mo-
re prx:lecessorum suorum adcrat, cur lanlas neete-
ret nioras non sibi occurrcndo. Cuni vcro minor
usquequaqiie ililtusus sereret dc cxieris quod verum
eral, de papa vero Romano , quod ideo adcssel ut
DG3
LUDOVICl I COGNOMENTO Pll
tam impcratorem quam episcopos excominunicalio- A libuit commorans , ct qute visa simt ordmans
nis vinculis irrctire vellct, si qui inobedientes essent
snx filiorumque imperatoris voluntati : parum quid
subripuit episcopis imperatoris praesumptio auda-
cia», assereiitibns iiullo modo se velle ejus volunlati
succumbcre. Scd si excommunicatuius advenirel,
excommunicatus abin-t, cum aliter se habcat anti-
quorum canonum auctoritas. Tandem ergo conven-
tum est festivilale sancti pnccursoris Chrisli Joan-
nis in locum qui, ab eo quod ibi geslum est, pcrpe-
tua nominis ignominia riotatus est, ut vocetur Cam-
pus-Mcntitus. Quia enim ii qui fnlem imperatori
populum absolvens, scdct conventum popnloCom-
pcndii indiccns , Vosagum (>er Mauri-Monasleriuni
transiit, el Mediomatricum , quse altero nomine Me-
tisvocatur, pcrvenit. Qua relicta civitale, Viridti-
iiiiin .'i|i[inlil , et Suessionum urbem adiit. Ibique in
monasterio sancti Medardi patrem sub.arcla custo-
dia esseprceccpit ■ etCaroloPrumirecomraendalo.nec
lamcn allonso, ipse venalioni inslitit, donec autumni
lempore, id esl Kalendis Octobris, sicul erat eonstitu-
iiiin, patrcm secum ducens, Compendium venit.
ibique consislenti lcgatio Constantinopolilani im-
promitlcbant, mcntiti sunt, locus in quo iil contigit peratoris , Marcus archiepiscopus Epbcsi , et Pro-
testis nequitia? m suonomine remansit. Cum auiem lospatharius imperatoris, ad patrem missa, occurril,
baml procul inde acielnis ordinatjs consisterent, jam munera sibi deputata obtulit , patri missa subtraxit.
jamque ruendum in arma putarelur, nunlialum cst B Quam ille, licet aii patrem missa, ad se lamen ve-
imperatori advenire papam Uomanorum. Quem ve-
nientem imperalor iu ipsa acie consislens susccpit,
lieet indecentius quam debuit: imputans ci qnod
ipse sibi talem susceptioncm praiparaverit, qui inu-
silalo modo ad sc veneril. Duclus autem papa in
habitalionem castrensem, muitis asserlionibus per-
docuil, non se tanlum iter ob aliud suscepisse., nisi
quia dicebalur quod inexorabili discordia conlra
filios laboraret, ideoque pacem in ulramquc partem
screre vellet. Audila vero parle imperatoris, mansit
cum eo aliquot diebus. Remissus autem ab impera-
lorc ad filios, ut paccm mutuain necteret : cum pe-
ne omnis populus pariiin donis abslractus, partim
proinissis illcclus, parlim minis lerritus, ad eos po-
nienlem suscepit , audivil tragcediainque reportan-
te-n pcne inauditam remisit. In codem conventu
cum multi insimularentur devotionis in palrem, de-
fectionis in tiliiim , quidam verbis simplicibns , qui-
dam juramentis objecta diluerunt. Miseratio lamcn
hujuscemodi rei, et lalis rcrum permulatio, excepiis
auctoribus , omncs babcbat. Umlc vcrenles seeleris
conspiralores inaudili , ue versa vice relrolapsa fer-
rcntur gesta qua erant, callido, ut sibi visum est,
cum aliquibus episcoporum utuniur argumento, ut
pro bis de qiiibus jam pienitudincm gesserat impe-
rator, iterum publica pcenilentia , armis depositis,
irrevocabiliter quodammodo Ecclesix satisfacere ju-
dicaretur : cum nc forenses quidem leges contra
pulumque cum eis consistenlem more lorrenlis de- C unam culpam semel commissaiu bis invehant vin-
flucret , nequaquam ut fucrat jussus, est permissus
rcdire. Tot ergo copiis inibi adduclis, et imperatori
subductis, adco defectio iu dies invaluit, ut in fe-
siivitale sancti P.u.li, plcbcii contra imperatorem,
adulando filiis ejns, irrnplionem facerc minarenlnr.
Quibus vivibus impcrator obniti non valcns, liliis
iuandavit ne se populari direptioni exponcrent. Cui
remandant ut caslris reliclis ad sc veniat, se attieni
maturissime obviam ipsi processuros. Quibus aitrin-
secus sibimet occurrenlibus , imperalor filios admo-
nuit, equis desiiienles, et sibi occurrenles, ut pro-
missionis suas meniores , tam sibi quain filio et uxo-
ri , illibata quae olim promiserant conservarcnt.
Quos congrue respondentcs osculatus, cl ad castra
dielani, ei nostra lex habcat non judicare Dcum bis
in idipsuin. Cui judicio pauci contradixcre, plurcs
assensum praebuere, maxima pars, ut assolet in la-
libus, nc primores oflenderenl , verbo lenus ronsen-
sere. Ailjiulicatum ergo euni abscntcni , et inaudi-
tum, nec confilentem, neque convictum, ante corpus
saneti Medardi coufcssoris , ct sancti Sebasliani
martyris, arma deponere, el anle altaie poneve co-
gunt: pullaque indutum vcsle, adhibita magna cu-
slodia, sub tectum quoddam retrudtini. Expleto hoc
negotio, missa sancti Martini, populus licenlia ac-
cepia pro talibus gestis mocstus ad propria reverti-
tur. Lotharius autem pattcm suum ducens , Aquis-
grani bicmatum regreditur. Intra bujus hiemis du-
illorum cst profectus. Quo pervenienli uxor subdu- *■ rationem, gregatirn populi tam Franci.e, qtiam Bur
citur, ct ad Ludovici tabernacula converlitur. Ipsum
vero Lotharius ad sua cum Carolo admodum puero
ilcduxit , et cum paucissimls in papilione ad boc
dcpulalo eonsislere fecit. Post b;cc antem jam po-
pulo juramenlis obstriclo, impcrium inter fratres
lerna sectione partitur. Uxor patris a Ludovico re-
ge recepla, exsilio iterum deportalur in civitatcm
Italiae Tarlonam. Gregorius papa lalia cerncns, cnm
maximo mcerore Romam regreditur; et duorum
fratrum Pippinus in Aquitaniam , Ltidovicus in Ba-
joariam revcrtitur. Porro Lolharius patre assumpto,
cl scorsum cum deputalis eqnitanle atque priratim
manente, Merlegium villam dcvenit, ilique pront
gundioe, nec nou Aquilaniae,sed el Gcrmanioe coeiin-
tes , calaniitosis querelis de imperaloris infortuuio
qucrcbantur. Et quidem in Franciam Eggebardus
comes, et Willelmus comes slabuli , quos polerant
sibi in unione voliinlatis reslitucndi imperatnris
coadunabant. A Gerinania porro llugo abbas in
Aquitaniam missus a Ltidovico, ct ab cis q-ui illuc
confngerant, a Drogonc scilicet episcopo ei rcliqu s,
Pippinum in hocipsum instigabal. Porro Bernardus
et Waiinus in Burguudia consistentcm populum
suasionibus accendcbant, promissionibus ailiciebant,
jtiraincnlis astriiigeli.ini, etin unumvellofcederabant.
(834.) Hieine autcm exacla, ct vere jam roscatu
VITA.
ccc
faciem pnelcndeule , Lotharius patrc assumpto pcr A vidercnlur injuviam palienti compati ct relevato
pagum Hasbanicnscm iter arripuil, et Parisiorum
urbera peliit , ubi obviam silii forc cnnctos fidcles
prsecepit. Cui Eggebardus comes ct alii illius pagi
proccrcs cum niagna coacta mann, obviam [>ro libc-
ralione imperaloris pugnaliiri processerunt : perve-
nissetque res ad elTeclum, nisi piissimus imperalor,
cavens et multorum periculum sinml et proprium,
ab lioc incocpto pracepto cl obtestationc eos inhi-
buisset. Tandem ergo pervcntum cst ad monaste-
rium sancli Dionysii mariyris.
Pippinns xero ab Aquitania cum maxima mami
exiens, et ad Seqnanam usquc veniens, cum pontes
dissipati n:ivesque alto demersje transitum prohi-
buissent , substitit. Porro Warinus ct iiernardus
congralulari. Etenim usquc ai1 illud icmpus tauta
ineubueral proccllarum vis pluviarumquc vcliemen-
tia, ut exlra soiiium aqnanim fiiiperabundantia ex-
crescerct, statusque vcntorum imperviabilcs tliuni-
nnm alvcos reddcret. Sed in illius absolulione ita
quodammodo visa sunt conjnrasse elemcnta, ut mox
el venti sxvicnles inilcsccrcnt, et cosli facies in an-
tiquam el mulio temporc invisam serenilatem rcdi-
ret. lmperator ergo ab eo loco iicr rccpit, sed ne-
qnaqnam filiuni abcuntem persequi , licct muttis
borlanlibus, voluit. Inde crgo Nantogilum, ac post
venitCarisiacum villam regiam ; ubi consistens oppe-
riebalur Glium Pippinum et cos qui trans Matronam
rcsidclianl : scd et cos qui trans Rhetium ad Ludo-
comilcs, plurimis sociorum ex Burgundix partibus ^ vicum filium ejus confugiiim fecerant, sed et ipsum
eoactis, et Ai Malronam fluviumnsque pervenerunt,
ct ibi partim aspcritate et intemperie aeris retar-
dati, partim pro colligendis sociis suspcnsi, in villa
Donngilo et iis pnediis qux circumjacenl aliquot
diebus consedeie. Instabat sane sanctx Quadragc
sima? tempus. Cujus hebdomada prima, feria qtiinla,
missi sunt ab illis legati, Rebaldus ahbas el Gaulscl-
mus comcs , ad Lothariuni filium iinperaloris , po-
stulantes ut eis absolutus euslodiae vinculis impcra-
tor redderetur. Quorum si pareret postulationi, ipsi
quoque ei causa apud patrcm salutis cl honoris olim
dispositi forent. Sin aliler, etiamsi necesse esset,
cum sui periculo cum requisituri : ct resistenlibus
sihi in hac rc ciim armis, Deo judicc , cssent obvia-
filium, qui ad eum veniebal, Lndovicum. Qno con-
sistenti , medio Quadragesimx tempore, arridente
etiam Ixlilia ipsius diei , et oflicii exhortante canti-
lcna ecclesiastica, ae dicente : Leetare, Hierusatem,
i I diem festum atjile omws qui diligitis eam ; maxima
mulliludo fidelium suorum ibidem occurrit, congra-
tulans communi l;eiiii;c. Quos imperator benigne
suscipiens , el pro fidci intcgritale gratias agens,
Pippinum quidem filium in Aquitaniam cum l.etiiia
dimisit, crctcros autcni ad loca sibi congrua rcdiic
tetos-permisit. Ipse autcm Aquasgrani pervenit; ibi-
que Judith Augu^tam ah Italia reduceniibus Halaldo
episcopo, etBonifacio, scd et Pippinum filium recepit.
Porro Caiolum jam dudmn secum habebat. Ibidem-
turi. Sane buic mandato rcspondil Lotharius, nul- li"° Paschse solemnilatem cuni solita devotione per-
lum plus sc vcl compati paternx calamitati, vcl
congaudere prosperilati : nec dehere sibi impulari
culpam senioris sibi oblali , cum ipsi euni destituis-
sent ac prodidissenl, neque carceralis cuslodix nx-
Mim sibi jure imiri, cum constarct lioc actum judi-
cio episcopali. Cum hac crgo satisfactione prremissi
legaii remissi sunt ad eos qui se miserant. Com-
mandali sunt Guerinus comcs, et Odo, nec non
Fulco et Hugo abbates, ad se venirent : qualcnus eum
eisdeliberarelur quomodo petitio eorum impleri pos-
set. Prxcepit etiam filius ejusdem imperatoris Lo-
tbarius ut ndssi sibi in crastinum dirigerentur, qui
tempus advenlus prxdklorum viroruin ab eo co-
gnoscerent , et sic ad condiclum diem sibi occurre-
renl, de causa supradicta traclaturi. Etenim vcio
mulato consilio , cum his qui ejus favore dueeban-
tur, reliclo patre in monasterio sancti Dionysii , ipse
Burgundiain peliit, Viennam usquc pervenil, ibidem-
que stativa facere delegit. At vero ii qui cum iin-
peratore remanserant, euin ad recipiendas impe-
ralorias infulas horlubantur. Sed imperator, quan-
quam modo quo prredicium cst Ecclcsix climinalus
cominunione , nequaquam lamen prxproperx volnit
acqui^scere sentenlix : sed Dominica, qu:e iu cra-
Slinum advenit , in ecelesi.i sancli Dionysii episco-
pali ministerio voiuit reconciliari, et per manus epi-
Bcoporum annis accingi conscnsit. In qua re lanta
exsullaiio prtpuli excrcvit, ut etiam ipsa elementa
r:git. Post cujus cclebritalem per Ardncniiam sit-
vam venatione se exereuit : et posl sanclx Pcnte-
cosles fcstivitalem, in partes Romerici monlisve-
nationi atque piscalioni opcram dcdit. Sane rece-
(lcnte filio imperatoris Lolliario a patre et in partcs
pradictas a1>cunle, remanseranl in Keuslrix parli-
bus Lantl.crtus comes , et Matfridus, cxleriqnc
quamplurimi, qui easdcm parlcs propria vi retincre
nitebantur. Quam rem a;gre ferens Odo coines, et
alii lnulti impcratoris partibus faventes, contra eos
arnia corripiunl, cosque pellere illis locis nitchantiir
aut certc cum eis congredi. Qux res cum segnius
quam decuit adminislraretur, el minus caute cir-
cumspiccretur, non minimam calamitatcm eis inlu-
lil. Dum cnim ex insperalo illis bostes supcrvene-
runt , illi autem minori quam res postuiabat cautela
ulerentur, insistenlibus hostibus tcrga nudaverunt.
Ibique et ipse Odo cum fratre Willelmo interiit plu-
rimisque aliis, cxteri salulem in fugx subsidio po-
suerunt. Quo negolio peraclo, ii qui vicloria potili
sunt, cuni neque ihi consistere posse salis tutum
videretur, ncque Lolhario se jnngcre valerent, ve-
renles ne aut ibi consistcntibus irnperator supcrve-
nirel, aut cerie ad suos properantibus in iiinere
obviaret, ad Loihariiim quanlocius millunt, ut eis
suppetias fcrret quos tanti discrimiuis meius cir-
cumvallaret. Qui audito eorum periculo, el rebus
gcstB, dcliberavit eis smjcurrcre. Qua lcmpcslate
9C7
LUDOYICI ' CGG.NOMI.NTO PH
Warinus comes cum pluiirais sociis castrum Cabil- \ staiuiiiqi e cccli
loniim utciin<i<H' munivil; ul si aliquid ab ndvcrsa-
ruiii paiiimn sludiosis molirelui novi, sibi suisqiic
foret rcceptaculo ac mnnilioni. Quodcum Lotbariu
compertum forct , improvisus illuc advcnire dispo-
suit, quod taincii facere uequivit. Advcnit tamen,
et oppidum circumdedil , qux in circuitu civitalis
orant incendio conflagrans. Puguatum cst acrilcr
diebus quinque ; et landem ad deditioncm priinum
urhs recepta esi , post autem vcrsa vicc crudelimn
victorum morc, primum qnidem direptionibus cci !<:-
six vastatx , thesauri deprxdali, <i communes eo-
pi:c direptx : a<l ullimum vcro c i\ itas voraci inccu-
dio dcpasta esl , prxlcr unam parvam basilicam
qux, slupcndo miraculo, cum liinc inde cincta fue-
oca
licum pi nc collupsum in auti-
quum slalum erigi jussil. Ilemqnc pracepit utmissi
per singulos comitatus irent, qui iminanitalem prx-
donum atquc lalronum, qux inaudila emcrserat,
cobiberent, ct ui>i eorum n ajor \is incubucrat ctiaui
comites vicinos ei episcoporum bomines ad lalos
evincendos et proterendos silii ascisccrent , et <!e
liis singulis sil>i in proximo placito generali Wor-
matiam rcnuntiarcnt, quod fulurum transacta biemc
ct suadcntc vcrnali gratia indixii.
(855.) Transcgil ergo iinpcralor maximam parlcm
hiberni lemporisAquisgrani.Indeque profcctus csl ad
Tbcodouis villam ante Natalem Domini, ubi etiam po-
pulus, cui prxccplum fucrat, advenit. Ubi consistens,
contra quosdam episcopos de sui dejectionc conqnc-
rit sxvieniuus ct lambeiilibus flamniis, lamen nun I! rebatur. Sed cum quidam in Italiam confugisscnl,
poluil aduri. Puilaulcm consccrala Deo in lionoreni
beati Gcorgii marlyris. Nec laincn Lolharii volun-
tas fuii ui civitas succendcretur. Vcclamationc por-
i.i mililari post urbein caplam , Gotselinus comcs,
itemquc Sanila comes , nec non Madalclmus vasallus
dominicus, capite plcxi Sunt. Sed ii Gerberga, lilia
quondam Willelmi comitis, lanquam venefii a, aqtii
quidam vocati obedife noluissent , solus EI>o comni
qui impctebantur, adfuit. Qui cum ralioiiis rcddcnd.c
cansa supcr talibiis urgerelur, causabatur sc soluni
relictis omnibus, in quorum prxsentia hxc facia
fuerani, urgcri. At vero cxteri episcopi, cum obtcn-
dercut nccessitalem prxsentix , cxcusarcnt antcin
voluhtalem innoccntix, idem Eho tandcni moleste
prxfocalaest. Quxdumgerunlur, impcralor cum filio fcreris' talibus extxdiari, consilio pciiio aliquorum
Ludorico Lingonum civilalcm advcneral, in quaurbe
liujusceraodi suscepit nuntium, qui emn valde moe-
Eliini reddidit. Et Lolharius quidem <'jus lilius a
Cabillono iter susccpit aJ Augustodunum , indcque
Aurelianam urbcm pervcnit, deindc iu pagum Ceno-
inanicum , in vilhim cujiis vocabulum est Matualis,
devenit. Al imperator cum suis maximis copiis, si-
niul ct Luilovieo filio, cuni sequilur. Quo audito,
liliiis ejns Lolharius, janiquc suis rcccptis, non mul-
10 iiil<T\:illo a palrc caslra fixit; iliique quatuor
diebus legatis intercurrenlibus tr.oratum <'si. Quarta
s:u;e noctc Lotharius cuin suis hominibus r. ferre
pedcm :n! posieriora cocpil. (lonlra quem [latercom-
pcndioso itinerc obambulabat, usqucquo pervcntum
cpiscoporum, ipse in sc quamdam coufessioncm prx-
dicavit, confirmavilque sc et iuiligiiuni sacerdolio el
irrevocabililcr eo absiincre judicavit ; quod cl cpi
scopis etpercos imperalori conlradidit. Quo facto,
Agobardus Lugdunensis archicpiscopus, qui cvocalus
ad salisfactionem vcnire distnlit, cum tcressctevo-
l^ catns, ab Ecclesix prarsulatu scmotus csl, cxleris,
ut diximus, in Italiam fugienlibus. Scqnenti vcroDo-
minica, qux sacrx Quadragesimx initiiun prxcedc-
bat, in Melis civilalem dominus impcrator, scd ct
episcopi, cl populus universalis illius convenlus ve-
nit : et inler missarum celebrationem , scplein ?:-
chicpiscopi septcm reconciliati nisecclcsi::stic;eoia-
tioncs supcr eum cecinerunt. Alque omncs pnpi.li
est :i<l Qtivium Ligerim prope eastrum Blcsense, quo hoc viso, pro plenaria restilutione imperatoris miil-
Ciza llnviiis Ligcri confluit. Posilis hinc imle ca-
stris, occurrit etiam palri Pippinus lilius cnm quan-
10 potuit militari appatalu. InlVactiis crgo virii.us
Lolbarius , supplex ad patrem vcuii. Quem ille
coercitum verbis, et obligatum, tam ipsuni quam
proceres ejns, quibns voluit sacramcntis, in Italiam
tas Dco graiias reddiderunt. Post qux omnia, Thco-
donis villam lam dominus impcrator, quam quicjus
populus eranl, rcvcrsi sunt: ct Dominico sacroQua-
dragesimx Uiiipore incboante , unumquetnque aJ
propria redire prxcepit. Ipse autem Quadragcsima!
icmpus ibidem cxcgit, sel et Pascbx solemnitalcni
reroisit, oppilatis angustiis itinerum, qux in Italiam in Metis celebravil. Post solemnilatem porro PjscIu
transmittunt, nc quis transire possel nisi liceniia
cuslodientium. Quibus peractis, Aurelianis usque
pervenit runi filio Ludovico, ibiquc lam filio qnam
aiiis reditu a<l propria indulto Parisius ipse pcrvc-
nil. Habuil auiem eo tcmpore cirea missam sancii
Marlini conventum gencralcm in Alliniaco palalio,
i:l,i euiii multa perperara inolita purgare decrevis-
sot lam in ecclesiasticis quam publicis rebus, tunc
prxcipue fiicrunt isla. Mandavit lilio Pippino, pcr
Ermoldum abbatem, res ccclesiasticas qux in rcgno
(juseranl.quas vel ipse suis altribueral, vel ipsi sibi
prxripuerant, absqnc cunctatione ecclesiis restilui.
Mis os etiam per civitates ci monasteria trar.smisit,
lcni, atque Pcntecostcs vencrabilein diem, civitatem
Vangionum, qux nunc Wormatia vocatur, sccundiiin
cpndiclum ad celcbrandum conventum gcncralcm
ahiil : u!,i ei etiaui filius Pippinus occurrit, nec Lu-
dovicus altor cjus filins dcluit. More autem suo iiu-
pcrator ncquaquam convcntum istum a publica uti-
litate vacarc passus cst. Diligenter nainque iu co
cxaminare studuitquidquique missorum in diversas
partes dirccti cgcrint. Et quia aliqui comitum in re-
prcssione et exlerminationc latronum segnes rcpeni
smii , diversis sententiis eoruin segnitiem condigna
inveclione castigavil ; filiosqnc ct populum admoni.it
ut xquiiatem diligcrent, raplcrcsque opprimercul,
009
YITA.
970
bonos quosque ci eoruiu possessioues ab oppressione \ jttbens parare sibi slipeudiarias ar.nouas, slativasqug
relevarent, intenuinalus eliam sevenorem m eos se
lihraturum sententiaui qui huic adnionilioni non es-
sent oblemperaturi. Cumque ab lioe platito popuhwn
diinitterct, et sequens in Thcodonis villa posl Pascha
constiluissct, ad hiemandum Aquisgrani se eonlulil :
filioque suo Lothario mandavit 11 1 nobiles quosque
guoruin ad cumdem locum dirigeret, qiialenus re-
cnncilialionis mutuae inter se et illum ratio iovesti-
garctur. Augusta Judith cuin consiliariis imperatoris
consilio inito, eo quod valentia, ut videbatur, impe-
ratoris corpus mox destituerct , et mors ingrueret,
el sibi et Carolo periculum immineret, nisi aliquem
fratruni sibi asciscerent, conjectanlcsque nullum
filiorum imperaioris tam convcuientem huic rei sicut
congruas per omne iier, qtiod liuninin iransmiitit,
Dicebat enim se limina beatoiuin apostolorum invi-
sere vellc. Quod tve lieret, irruptio Nordmannoruin
iu Frisiam iiupcdivit. Ad quorum insolentiam com-
priinendam pergens , misit mi^sos ad Lolharium,
Fuleonem scilicet ahbalem, et Richardum comitem ,
nec non Adrebaldum abbatciu. Quorum Fulco et Ri-
chardus respousum sibi a Lolhario referreot : Adre-
baldus porio Romam pergeret, Gregoriuni papam dfi
necessariis eonsulturus, cl volniilatoni imperaloris,
ciclcraquc sibi injuneia perlaturus. Sed Lolhariusde
his conveulus, nec non i!c rebus quaruiudani cccle-
siarum ablalis, qux in Italia suiit,<quilHisdam annuit,
qiuedam se non posse senare rcspondit. Et Fulco
Lothariuin , horlati sunl imperalerem ut ad euin B quiden) atque Bichardus impcratori a Frisia post
missos pacifieos uiilteret ct ad hoc ipsum invitaret.
Qui , ut paci semper studens , semperque dileetor
pacis atque amator firmitatis, quaerehat non modo
filios, scd et inimicos sibi chariiate uniri, libenler
assensus est. Iu condicla porro villa, ct lempore pra>
linito, adfuere missi a filio, quos ipse praccpil , plu-
limi, inler quos eliam Wala priiuus adfuit. Causa
aiiietu pncdieta vcntilala, atque ad calcem perducta,
nnperalor eum conjuge rcconciliari volui-t, primuui
ipsi WaLe dimisMS qusecunque iu eos «oiumiserat
di'liclis,multaaIacrilalcelbenignilatecordis ; manda-
ritque per eum ct cajteros lilio rnissos, ut quanlocius
veniret. Quod si facerel , consultissime sibi futurum
sciret. Qui rcdierunt, ct lilio rem rclulerunt. Sed ne
uiandaium imperatoris ad effectura perducerelur,
inorbus febrisquc inlcrcessii , el Walam quidcm re-
bus humanis abduxil, Lolhariuin vero lcclulo deji-
ciens, maximo tempore langucre fecil. Imperalor
vero clemcntissimus nalura , ut filium adveisa valc-
tadine correptum audivil, per missos lidelissimos,
scilicct Hitgoncm fratrcm suum, et Adalgarimn co-
mitem, eum visilavit, atque omnia ejus incoromoda
rescire sluduit : imiiatus videlicct bealum Daviil,
qui, multis iiiseetationibiis lacessitus a filio, mortem
tamen ejus ocgerrime tulit. Al. vero postquam dcsx-
viente languorc convaluil, nunliatum cst imperalori,
eoquod conditiones sacramentorum dudum promis-
sas irrumperet, maximcque ceelesiam sancti Petri,
quam tam avus ejusPippinus.quam palcr ejusCaro-
fugim Nordmanuorura reverlenti, lalia mmliant in
Franconoford palalio : ubi ipsc atilumnalera exer-
cens vcnationem, hicraatuni Aquasgrani sese conver-
tit. Al vcro Adrebaldus Romam, ut jussttm sibi fue-
rat, pervenit, dominum Gregorium papam aegrotan-
tem reperit, ct maximc fluxu sanguinis, qui lieet
sensim, continue lanien cx naribus defiuebat. Sed
tanta alacrilale ct gaudio ad verba imperatoris ct
compassiones ejus recrcalus est, ut proftlerelur so
pene incommodilatis proprise oblitum. Iiaque et niis-
sum ad se opulcnlissime curavit apud se cnnsjsten-
tem , et dilissime muneravil recedentem : niiltens
cum eo duos cpiscopos, PetrumCenlumcellensjs ur-
bis, et Georgium regionarium Romanaj urbi-s simul
episcopum. Lolharius porro ut audivit memoralorum
episcoporum ad dominum imperaiorem advenlum ,
niisit Leonem, qui tnm apud illum magni loci habe-
baHtr, Uononiam : qui magno inlcnlato terrore, ul-
tra progredi episcopos prohibuil. Adrebaldus lamen
epistolam imperaiori dcslinatam ab eis occultc sus-
cepit, et ouidam suorum sub oblentu mendici, quo-
usque Alpes transiret, ferendam commisit , ac post
imperatori porrexil. Ea tempestate quanla lues mor-
talis populum qtii Lotharium secutus esl, invaserit.
miserabile est diclu.In brevi enim, id est a Kalcndis
Seplenibris usque ad missam sancli Marlini, hi.pri-
moresejiis vila cxcesserunt : Jesseoliin Arobianensi»
episeopns, Ilelias Trocassina; nrliis episeopus, Waia
Corbeiensis monasterii abbas, Malfridus, Httgo, Lam-
lus, nec non ipse in tulelam susceperant, homines bcrtus, Godofridus, itemquc filius ejus Godofridus,
ejus crudelissima c.ladc vexarent. Qua; rcs aniiuum
illius milissimum ndeo exasperavil, ut qtiodammodo
extraordinarie.ut videbatur, missos dirigeret, nullum
pene ail tanlum iter conliciendtim spatium Iribuens.
Misil iegalos ad Lothariura, connnonens ne lalia fieri
jierimileret : moncns ut mcmor csset quia qimndo ei
regnum Italiie donavit, cliain curam sancLe Komanse
Ecelesiae simul commisit, et quam ab adversariis
defensandam susceperat, nequaquam a sttis dirupi
permitteret. Comraonens etiam sacramentorum nu-
per ab eo sibi promissorum , ne forte obli.viscens
atque pnrvhpendens ea Divinilatem oflenderet. Quod
sibi impiuie non futurum non ignoraret. Simul etiani
Patrol. CIV.
Alberltts coraes Pertensis, Burgaretus qnondam pra-
fecttis venatoribus regalibus, scd ct Richardus vix
evasit. Non posi inultum et ipse moritur. II enim
erant quorum decessu dicebalur Francia nobililute
orbata, forlitudioe qtiasi ncrvis succisis cvirala, prti-
dcnlia lus obeunlibus aiinullala. Sed his subruli sos-
tendit Deus qtiam salttbre , quam laudabile sit ob-
servarc, quod ex ore cjus probatnrprocedere : Son
glorietur,Anqa\C)B&, sapiens in inpienlia sun, ncc for-
tis in {ovtitudines.ua, necdwes in dkitiis suis. Sed ct
imperatoris animtim quis mirctur djgnc, quanta hunc
temperantia divina gubernaverit clcmentia ? Etcnittt
hoc suscepto nuntio, nec in sc exsnltavit, nec inorli
31
071 UIDOYICI 1 COGNOMENTO PII
iiiimicomm insiillavil; sed pugno pcctore tunso, la- A l>:pc scripsi , et qui hujus rei scieuiiain babei'(
crymisquc oculis opplnis, Deum illis propilium fieri
rum ingeuti gcniitu precatus est. IIoc lemporc Brf-
lonum iiupetus eniotus esl, scd tani facile conquic-
■vit, quam imperalor in cum spcm posuil cui veracis-
sime ttieitur : Subcsi enitn libi, Uominc, cum volue-
lis, potse.
In ipsis ctiaiii dicbus , in quibus Purificatio bea-
lissimx sempcr virginis Marix celebralur, conventus
qtiidcm magnus, sed prxcipue episcoporum, Aquis-
graui convenil (83(!). In quo cuni ilc aliis utilitalibus
Ecclesix necessariis , luin praecipue de bis rebus
queslum esi, quas Pippinus ct sni multis K.cclesiis
abslulerunt. Ob quam rcm impcrialis aueloiitas et
communis concilii comnionitorium ordinatur, quiluis
deliar, pereonlari sluduil quid supcr boe milii vidc-
retur. A quo cuin lcmpus pcterem quo faciem side-
ris considerarem , ac per bacc rei vcrilatcm investi-
garem,etcognitam in crastinum nunliarem,impcrator
ratus, ipiod crat verum , tempiis mc rcdimere velle,
necogeret trislc aliquid rcspondcre : Perge, inquit,
Ih mccnia huic domui conligua, et nobis quae per-
spexeris nuutia. Novi eniin a mc li.uic slellam ne-
qu:iquani praclcrila vcspera visam, vel a te monstra-
lam : sed scio lioc signuiu comctariinn csse, de quo
jam practeritis diebus locuti sumus. Quid antem por-
Lendere tibi videatnr, cdicito. Cumque aliqna dice-
rem, cl aliqua lacuissem : Unnm est, inquit , quod
adhuc sileniio premis. Mutationera enini regni mor-
eommonerctur Pippinus et sui cum quanto periculo " lemque ptincipis lioc porlento monstrari dicunt.
Cuinquc ego testimoniiim Prophelae in medium pro-
tulissem , quo dicitur, A signis cwli ne timueiitis quas
pavent gentcs, ille solila tisus magnanimilatc et pru-
dcutia : Non alitim inqtiil, timcre dcliemtis pra-ler
illuni qui nostri el bujus sideris crealor est. Sc.l
ejus clemeutiam non satis taudare cl mirari possu-
mus. qui nostram incrtiain, cum simus peccatorrs
et impocnilenles, talibus indiciis dignatur admoucre.
Quia ergo ct me et omncs communitcr boc oslentum
tangil, omnes pro posse et sapere ad mcliora fesli-
neimis, ne fotle miserieordiam illo praeroganle, et
nostra impoeniiiidiiie impedicnte, nos illa inveniamur
iltdigni. Ilis dictis, et ipsc paulisper mero indulsit,
Ctomnibua id facere jussit, et unumquemque ad sua
sc eolligere pr;rcepit. Noctemque illam , ut nobis
perlatum esl, pervigiiem duxil, ac Dei laudibus et
obsecrat onibus oneratam, luci supervenienti pra>
sentavit. In cujns crepuseulo ministros aulicos voca-
vit et elecmosynas quaslargissimcpauperibus aeser-
vis Dei , lam monacbis quain canonicis , porrigi
jussit ; missarumquc solemnia per quosetinque potuit
celclirari fccit : non lanttim sild metucns, quanluni
Ecclcsioe silii crcdit;c prospiciens. Qiiibns rile dispo-
siiis uti ordinaverat, venatum iu Arducnnani per-
rexit. Quo.lui dicebant, ultra solitum ei prosperrimc
eessil ; oraniaque quai illo tempore illi plac.uere ,
prospero evenlu cucurrcrunt. Pracierca , insislente
Augusla cl ministris palatinis, quatndam pariein
H imperii imperator filio sno dileclissirao Carolo Aquis-
graui tradiuit, sed quia inofficiosa remausit, a nobis
quuque sileniio preinitur. Quam rem atuliiani °um
fratrcsejiis:egrcliilissent, inutuum inierccolloqiiium.
Sed uil se contraire posse iiilneutes, et ccrptuin dis-
simulantes, inolus palris , qui tx boc accidissc vi-
dcbantur, facillime compostiere. In bis imperator
tota aeslate consistens, indixit gcneralem conventum,
atilunmi lempore, id est Seplembri mediante, in Ca-
risiaco. In quo loco et lempore filius cjus Pippinus
abAqtiitania ad eum venil, el ipsi conventui inler-
fuit. Cbi dominus imperator lilitim suuui Carolum
armis virilibus, id est, ensc, cinxit, corona regali
eapui insignivit, parti-mquc regui quain bomony-
mus cjits Carolus babtiil , id esl Neusti iain , altri-
rcs ccclesiaslicas pervaserinl. Qu;e rcs prospcrnni
suscepit exituin. Nam Pippinus inoniia pii patris
sanclnrumqtic virorum libcnter suscipiens , obedien-
ter paiuit, el omnia invasa restitui eliam per annuli
siti itnpressionem coiisliluit. Proximum huic placito
eonventum imperator in pago lugdiincnsi babuit,
tempore aestivo, in locoqui vocatur Stramiacus, cum
Pippino cl Lttdovico filiis. Nam quod Lotbarios non
adfnit, invalentia segritudiuis supra dictae obfuit. In
quo causam ceclesiarum Lugdiinensis alqtie Yien-
nensis vaeantium venlilari fccit, eo qitod episcopi
dudum illarum, Agobardus quidcm jussus ad raiio-
nem non vencril reddcndam ; Bernardus aulcm
Viennensis adfuerit qnidem, sed rursus fugam inie-
ril. Sed b:ec quidem res imperfecla remansil, prc-
pter absentiatit, utprxdictum esl, episcoporuni. Scd
ct causa Golhorura ibidem vcntilata nsl, quorum alii
partibus Bernardi favebant, alii ducebantur favore
Berijigarii Huroniei [Hnnroci] quondam comitis filii.
Sed Deringario immalura morle prajreplo , apud
Dernardum potestas Seplimaiiise quam maxima re-
mansit, legalis ilhic missis, qui ea qti;c indigebant
correctione in meliorera componerent statum. His
peractis, et jam filiis populoque dimissis, imperator
aiitumnalrvenatione peracta, ad missam sancti Mar-
tini Aquisgrani rcdiii, el hiemem ibidem exegit, Na-
talem qiioquc Domiiii itemque Pascbalem solemni-
tatein, juxta inorem dcbilum etsibi semper familia-
rissimum, ibidera celebravit.
(K37.) At vero mediantc festivitale Pasebali diruni
scmper ac triste porleniiim, id cst cometoc sidus, iu
signo Virginis apparuit, iu ea parte ejusdem signi
<;ua penulara ejus subttis, caudam vero serpentis si
mulqiie corvum constringit. Quod cum non more
ei lantiuiii seplem siderum Orientem versus peleret,
pcr viginli quinque dies , quod miruin esl diclti ,
idcm sidus etLeonis ac Cancri, ncc non Geminorum
liansiens signa, in capite Tauri landeni sub Aiirig:c
pedes, igneutn globum jubarumquc prolixitatem de-
posuit , quas usquequaque ponexerat antea. Quam
rem cum primum imperator talium studiosissimus
conspcxisset, ronstitit, et antequam qnieti nicmbra
comiiiillcrci, accitum quenidam , itemquc mc, qui
973
MTA.
9T4
bnit. ltaq'ic dominus imperator inter filios , quan- A vclle verbo signavlt. Imperator vero laetabalur in his,
t:im sibi possibile fuii, coagnlo benevolentioe finnatn,
Pippinum in Aquilaniam , Carolura autom in porlio-
nem regni ipsi attributam iliinisit. Et praesentes qui-
detu Neostrke provinciae primores f.arolo inanus
deuerunt, el fidelitatem saerauienio obslriitxerunt :
ahscnliiim autem quisque postea ilidem fecit. In eo-
dein loco et tcmpore pcne omncs Scptimania? nobi-
les adfuernnt , conquerentes adversus Bernardiim
dticem illarum parlium, eo qnod iilius satellitcs tam
rebus ecclcsiaslicis quam privaiis, absquc ullo re-
speelu divino humanoque, pro libilo abuterentur.
IJnde petierunt ut dominus impcrator sub sua: pro-
tcctionis muniminc cos stiseiperet, et post ha-c tales
missos in eaindein terram dirigeret, qui et polestalc
et cunctus pnpulus talibus faclis applaudens, omma
sibi placere dicebat. At vcro Ludovici animum non
parum h;cc gcsta lacserunt. Imperator porro pro his
gcstis Dco gratias agebal, filiosque moncbat ut una-
nimes esscnl, ct se allcrulro luercntur : et Lotharius
quidcm junioris fiatris curam gercret, cujus se spi-
ritualem esse patrem mcminissc dcberct : Carolus
aiitcm tanquam patri spirituali ct fralri seniori de-
bilum honorcm defcrret. Cumqiic hoc tanquam verae
pacis amator peregisset, ct inter fratres mutuam
dileclionem.eiinler ulriusqucflliipopulum, quantum
sibi possc datum est, alternum sevissct amorem , Ia>
tus Lotbariuni in Italiam lactum dimisit , multis mu-
neribus ditatum, donatum bcnediclionibus paternis.
et prudcnlia de ablatis aequo libramine penderent, B et monitiim ne obliviscerctur saltcm nuper sibi pro-
ct avilam cis legcm conservarent. Ad quod pcragen-
dum missi sunl, secuudiim poslulalioncm corum, et
domini imperaloris electioncm, Bonifacius comcs,
el Donatus itidem comes : sed et Adrclialdus Flavi-
niacensis monastcrii abbas. His ritc peractis, impe-
rator ab co loco diverlit, ct venationi autumnali juxta
morem operam dedit, ct ad lempora bicmalia exi-
gcnda sc Aqnisgrani collegit.
missorunt. Egit ergo Natalis Domini atque Paschx
solcmnitatcm celeberrime Aqttis.
(839.) Ludovicus vero audiens hujusmodi patris
erga fratres suos voluntatem, et rcgni inter eos
divisionem, non tulit. Ideoque quidquid rcgni trans
Rhenum fuit, sibi ascribendum putavit, et vindican-
dunt statuit. Quod cum impcratori delatum esset,
in transactam festivilatcm Paschalem differendum
Qua hiemc transacta , Kalcndis Januarii sarvus judicavit. Qua pcracta, nequaquam procraslinan-
comctae ignis in signo Scorpionis apparuit, non mul-
topost solis occubitum. Cujus minaccm vultum non
inulto post cxccssus Pippini csl subseculus. Inlerca
Jiidilb Augusla, consilii qnod pridem cum consilia-
riis aulicis caHerisque regni Francorum nobilibus
iC
dum in talibus ratus, cum muitis virilms Rhenum
quidem apud Mogonliacum transiit ct Triburas ve-
nit, ibique aliquandiu ad eolligendum exereitum
consedit. Quo coaclo, usqtie Bedonniam [Hodomiam]
perrexit, ibique filius quanquam invilus, supplex
inicrat nequaquam immemor, persuasit imperatori '' venit, et incrcpatus ab eo, male se egisse confessus
qualemis ad Loiliarium filium snnni missos mitteret, emendaturumque se peiperam gesta professus est.
qui eum ad patrem invitarent, ca condiiione ul si At imperator consueta et sibi scmper amica utens
fratris sui Caroli dilector et adjutor, lulorquc ct pro- mansueludinc, ct filio indulsit, cl eutn verbis pri-
lector csse vellet, veniret ad patrem, et sciret se ab mum, ut dignum fuit, paululum asperis incrcpavit :
co omnium perperam gestorum indulgcntiam ade-
plnrum ; simul et medietalem impcrii , excepta
Bajoaria, consecuturiim. Qu* res tam Lolhario quam
suis per omuia utilis visa est. Vcnit crgojuxta con-
diclum ad Wormatiain post Paschae solemnitatem
(838). Quem pater cum multa alacritate suscepit,
et dapsilitcr suos curare prxeepil, et sicut manda-
verai universa peregit, in tantum utci dalis triduo
induciis , universum imperinm suum cum suis ipse
post atitcm lenioribus demultum, in regno reliquit.
Atqite in redeundo Rhenum in Ioco qui Conflncns
dicitur, transmeavit, in Arducnna venaiionem so-
litam peracturus. In qua cuin exerceretur, nunlii
ad euin certissimi vencrunt, aflirmantes, quod ve-
rum erat, aliquos Aquitanorum suam sentenliam
exspeclare, qualiter res Aquitanici regni ordinarc-
tur : aliquos item indigne ferre quod audicrint Ca-
rolo a patic idcm rcpnum traditum. Nam impera-
dividcrcl, si ita liberet; ita tamen ut parlium electio «» tore dc talihus sollicilo, Ebroinus nobilissimus Pi-
penes imperatorem el Carolum manerct. Sin aliter
vero, partitioncrn inipcrii imperalori cl Carolo fa-
cicndam inagis censcret. Ilaquc Lotharius cum snis
divisioiiem rcgni domino imperatori pro suo libitu
committunt, affirmantes se hanc divisioncm nequa-
quam exsequi posse proptcr ignoranliam locorum.
Igilur impcialor cmn suis, xquo ul sibi suisque vi-
sum est libramiue, omne suum divisil imperium,
praHer Bajoariam, quam Ludovico rcliquit atque
idco in partem eorum nemini ccssit. His peraclis, et
filiis universoque populo evocatis, data sibi oplione,
Lotharius a fluvio Mosa auslralem sibi parlem te-
nendam delegil; occiduam vero Carolofralri babcn-
dam reliqnit, et ul Itaberel coram ctmcto popnlo se
ctavensis episcopus Flaleram advenii, nunlians
tara se quam caeteros primorcs ejusdem regni ex-
spectare imperatoris voluntatem, et intperantis exsc-
qui velle jussioncm. Eranl enim in bac voiiinlate.
conspirantes inaximi quippe proccrum : quorum
eminentcs erant, scilicet ipse Ebroinus vcnerabilis
episcopus, Rcginardus comes, Gerardus ilidem co-
mes et gener quoi.dam Pippini, nec non Hiratarius
[Ratharitis] simililer comcs Pippini gcner, sed et
alii quamplures borum sequcntcs volaBtatcm, ntillo
potcrant parto sejungi. At vero altera pars populi,
quorum vel inaxiimis fuit Emenus quidain, assu-
menles filiuin quondam Pippini regis, Pippinmn
iiidem nominc, quaqiiaversum potcrant, vaflabau-
•>-
LUDOVICl I COGNOMENTO Pll
uir, sicht moris lalibus est, praedationibtis atquc A msis, ut in apostema piluita cxcrescens durcscerei
ryranhidi operahi dantes. Prtcabatur crgo pf&fatus
unlistcS EliioinUs imperatorem, hc in longum clif-
fcrret htine morbum scrpere, sed mature mcdere-
tur pef suum adveutum tali incomihodo, nhtcqnam
iai.ta Itfes pliirimos inficere posset. Impefator porro
pr.efatnm cpiscopumin Aquiianiaiu liim multisgra-
liarnni aclionfbus remisil, etquievisa suiilsuisii-
delibus mandavil : ci ut sibi autumni icmpore ali-
qui corutii in Cabillono occurrerent imperavit. Ibi
cinm generalcm indixit couvcntnm. NuTIus pnrro
succenseat imperaWri, quod dictanle crudelitale,
ncpoicin sUum rcguo privare volucril . cum ipse
morcin gentis nativum novcrii, ut poie eonnutritus
iilis, ct quia fevilati atque aliis sludehles \iiii-, gra-
et intra viialia iilcus letalc concresceret. Invictus
tamen illins ahimus, diim lurbari tali peste Eccle-
siam Dci popultuiique Chrislianum vesari comperit,
nec fastfdioeessil, necdolori fractns succubuil. Scd
postquani sahctum Quadfagesimalc jcjunium cum
tnorc ct filio Carolo incboavit, adversus lianclem-
pesfeilcrh sodandam se obicefh lulit. Et qui solitus
erat hoc lempus psalmorum dccantalione, oraiio^
inini ihstantia, missarum celcbratiorie, eleemosyna-
rnin liberalitate, cum smtiwa devotione lotum so-
lcmnc reddcrc, iia ui vix uno aut dnobus diebus
propter cxertitaiioncin cqiiitutioTii indnlgerel : nuiic
prnptcr discordiam fugahdam, paccmque rcvocan-
dam, niiilum diem habere fefiatum voluit. Pastoris
vitati atqnc slabilitati penilus renunliarunt , ct ui 15 enim boni exemplum seqncns, pro uiilitate gregis
talcm Pippininn frairein cjus iacere posscnt, pene
omnes qui ob cuslodelaih ci missi crant. sicui sibi
olim a paire Carolo daii fuefant, al> Aquiianise fi-
nibus eliminavcrunt. Post quoruhi abcessum quanta
et qualia emerserint malorum viliorunique monstra
et pubiica et pnvaia in eoJem rcgno, molerna
quoque prasenlium studia repneseutanl Volebat
piissinius impcrator ple ct ralion.iliiliter cducari
pneram, nc Viliis prosliiulns ncc silti nec aliis praj-
cssc el prodesse postca possel : cogitans iliud, quod
qnidam, qui filiis fn teneriori a?tatc adhuc positis
Iratfere Vegnurn nollet, talitcr sc cxcusasse legitnr
Ego enirn nun qucd ihvidcara ex ihe genilis, Tiono-
rrftVc eos bancri vcio, sed quia novi adolesceniibus
silii commissi non refngiebal eiiam proprii corporis
jacluram ferre. Unde siofi ambigcndum est ei red-
dituiii prianium quoil il:i lal.orantibns sc ilaliirum
promisii maximus Pater princepsqae pasiorum.
Cum maxima igitftr fatigationc impugnaniibus va-
Icniiam illius pr&missis casibus, pervenit imniinente
ssrratissinia Pascbali solemnitate Aquasgrahi, ihi-
qne eam cuni solita dcvoiione cclcbravit. Qua ex-
plicita, cffiptiim negoiium acceleravit explcrc. Nam,
Rheno transmeato, Thoringiam continualo ilinere
pcneiravit : ubi Ludovicum morari per id tempus
didicit. Iu qua cum cum conscientia morari non
patc.Tiur, ut potc jam patrc propihquanle, rebus
etiam difftderct, salutem in fugrje sulisidio posuil.
Iircc stu iia ferociac nulrimcnla suggcrere. Iiaqiin Kedeinpto enim itiucre, per Sctavoruiii lerram in
itnpcralor, mi condixeral, icmpore autumnali Ca-
billoncnscm urbem peliit, el tain ecctesiastica quam
pubKca stio inore disposuit. Deindc ad rcgni Aqui-
tanici ordinalionem sc convcrtit. Nam cum rcgina
mo\ii ab codein Itfco, ct fiiio suo Carolo, c't valida
manu : et Ligcris amne transmisso, Arvcrnornm
nriicni pcliil. Ibique lidcles suos silii occurfenles
benigne juxia morem solitum susccpit, et suo filio
Caroio cum solitis sacramentis commendari fecit.
propria rediit. Quo illo redetirfte, itnperaior genc-
ralem conventum rn urbe Vangionitm. qu.e nunc
Wormalia dicitur, congregari prxccpit. Et quici rcs
Ludovici taliter se habebant, Carolus autcm filius
ejus cuni nialrc in Aquilania vcrsabatnr, iniperator
ad fflium suum Lolharium in Italiam misit, jubens
ut eiilein placito interesset, quatcnus cum co etaliis
de b.ic rc deliberaret. Quo in temporc deliqnium
solis contigit, lerlia dic Liiani;e majoris, insolito
Qoosdahi, qui occurrsum debitum fidelitatemque modo. In lantum cnim lucis recessu icnebra; prai-
sibi inqicnderc dcnegarnnl, sed iusuper lilrocinaiulo valucrunt, ul niliil a noclis vcrilale differre videre-
exerciltfi dbambulabant, et quascuiique poterani tur. Stellarum namque ratus ordo ita ccrnebatur,
pr.*cdas exerccbant, coinprchcnsos legali qu.-estioni utnullum siilus bicis solaris hebetndinem patcrctur,
jussit suhderc. _ quin potrus luna, qu:c se ei advefsam pnebuerat,
(850.) H.cc eo agenle, Naialis Domini festivitas paul&tim orientem pctcndo pronnm cornicukitim
rciifii, eaindcmque soleiuhitatem Pictavis cum de- illi liiincn a parte occideniaii resiiiircret, in inoTem
bito et soltto bonore celcbravit : ibidemquc mo-
ranli, el qua: ulilitas poscebat, disponenti, tiuulius
ille advenit, diecns Ludovicom (flinm siium, assum-
ptis quibusdam Saxouibus atque ThorJngis seeirm,
Alamanniam invasisse. Quac rcs niaximum iucoiii
iuodiun ei peperit. Etenim cum jani seurii a'late
gravaretuT, el pblugmatis abun-.Iantia, quxnieme
augmentatur, ultra solilum pulmo ejus gravarelur,
pcclnsque quateretur, acccssit eliam bic tristis
nuntius. Cujus relatu aiico aflcclus est amaritudine,
quainvisessel peneultrahumanummodum natura mi-
lissimus, fortitudine magnanimus, pielatc cautissi-
sui, qnando prima vcl sccunda cernilur, et sic per
adgmenta lotam venustatem ioia roia solis recipc-
rct. Quod proJigiiim, lieet naturae ascribatur, ta-
hicn iamentabili exiiu consimimatum est. Porten-
debatur emm per boc maxrmum illud Iiimen mor-
laliiim. quod in tidmo Dci supra camiclabritm posi-
uim omniblis iuccbat, piissimae recordationis impc-
ratorem dico, maturrimc rebus huuianis subtrahen-
dum, mundinnipic ejhsdecessu tn tenebristribulatio-
num relinquendum. Ceepit ergo fastidio tabescere,
ci nauseanti stornacbo ad cibtim potumque inteu-
dcrc, crebris suSpiriis urgeri, singuilihus ijuati, ac
377 VIT
per hoc virlule dcslilui. Natura eniui suis deserta \
comitibus, nece.sse cst ut victa faliscat. Quod cer-
ne.ns, jussit silii parari habitacula aestiva alque ex-
peditionalia, in insula quadam coutigua Mogon-
liae.i: civitali : iliique viribus desertus, lcctulo sese
commiltit.
Porro quis explicet ejus pro Eccleske slatu solli-
citudincm, vel pro cjus concussione mosrorem?
quis cnarrare lacrymarum flumina, quas pro acce-
lcralione divinae clemenliae fundcliat? Non enim se
recesstnum doiebat, sed quod futurum novcral ge-
incbat, dicens se miseruni, cujus extrema claudc-
lenlur talibus inferiis [ipiseriis], Adcrant autem
cjus consolalioni vencrabiles anlistites ct alii servi
Dei qiiampliiriini, inter quos crant Ilelhi venerabilis
Treverorum archiepiscopus, Olgarius Mogmuiac si- B
mililer arcbiepiscopus , sed et Drogo frater domini
imperaioris Hetensis episcopus, ncc non sacri pa-
latii arcbicapellanus. Quem qiianlo sibi propinquio-
rcm noverat, tanto ei familiarius sua omnia et se-
inct crcdebat. Per cunidcm quolidic confessionis
su;e munus, sacriliciiim spiritus conlribulali, ct cor-
dis liumiliali, quod Deas non despicit, oflerebat.
Cibus cjus erat solummodo per dies quadraginla
Dominicum corpus, laudanie eo jiislitiam Dci et di-
ccnle : Jusliis es, Doniine, ut quia Quadragesiniae
leni]uis non jejimans exegi, saltem coactus idem
jcjuniiini libi exsolvam. Jussit aulem eidem vcne-
rabili fralri suo Drogoni, ut niinistros camerae suae
ante se vcnirc facercl, el rem familiarem, quae con-
stahat in ornamcntis rcgalibus, scilicet coronis, el C
armis, vasis, libris, sacerdotalibusque vestibus, per
singula desciibi jubcrel. Cui prout sibi visum fuil,
qnid ecclesiis, quid pauperibus, poslreino quid iiliis
claigiii deberct, euixerat, Lolbario sciiicet el Ca-
rolo. Ei Lolhario quidem coronam, cnsem, sccptrum
anio genimisque rediiiiitiim, co lenorc habendum
inisit, ul fi.lem Carolo elJudilh servaret cl lolam
rogui porlionem illi consentirel ct tuerctur, quam,
Drn tcsle ct proecribiis palatii, ille secum et ante
se largi us ci fucrat. llis rjle peractis, graiias Deo
cgil quia nibil sibi superesse propritiin coguovit.
Inter uaec (am venerabilis antistes Drogo, quam c.t.-
leri poulificcs, dum in cunclis qu.T agebanttir Deo
grates persolverent : ut pote qni videbanl quod
eum, quem cborus virlutum semper comitatus fue- "
rat, iiiiiic pcrsevcranlia siibscquens, quasi canda
hostias, loluiii ejus >ita> sacrificitiin Deo prorsus ac-
< tpiuni reddebal : iinum erat quo gaudium eomm
ofluscabatur. Vercbantur cnim ne forle iilio Lu-
dovico implacabiiis esse vellct, scientes quod vulntis
frcqueiiler incisum, aut cauterio adustum, accr-
biorcra dolorem sustinenli propagaret; fisi lamen
de ejus invicta patientia qua semper usus cst, per
Drogonein fralrem ejus, cujus verba spernere no-
lebat, animum illius lcnitcr pulsaul. Qui priuium
quideni amaritudinem sni animi dcmonstrat. Al vern
panimper dcliberans, et viribus qiianlulisciinqiie
collrrtis cnumcrare conabatur, quot et qtiantis iu-
A. 978
commodis ab eo affiiclus sit, el qqid contra nalu-
rain et Doinini prjDceptura talia agcndo commeruc-
rit. Sed quia ipse. iuquit, ad me vcnirc satisfaclu-
rtis nequit, ego quod meum esl ago, vobis leslibus
et Deo, oinnia quas iu me peccavit illi rcmilto. Vc-
slrum aiilem crit illum monere, ul si ego illi tolirs
perperam gcsia indulsi, illc tamcn sui non oblivi-
scatur, qui canos paternos dcducil cum dolore ad
mortcin, ct in lalibus coiiiniuiiis Patris Dei praecc-
pta niinasque conlempsit. Ilis pcractis ct dictis
(crat cnim vespcrc sabbati), prxcepit ut anle se
cclcbraienlur vigili;c noctttrnx, el ligno sanctae cru-
cis pcctus suum miinirelur : ct quandiu valebal,
manu propria tam frontem quaui pcelqs codcm si-
gnaculo insignibat. Si qnando lassabatur, per niantis
fralris smi Drogonis nulti id fieri posccbat. Mansit
ergo lota illa r.pcte omnis virlutis corporeae inops,
solins sobrielalis animi comnos. In craslinum, qu;e
erat Dominica, jnssit minislerium altaris prxparari,
ct per officium Drogonis niissarum solemnia cele-
brari : nce qqn, per manus ejus, juxta morcm, com-
munioncm sacram sibi dari, ct post hacc cujusdam
poliiuieuLe ralidnlae bauslum praeberi. Quo perpau-
luliim proclibalo, precatus cst fratrem , ct simul
astantcs, ut curandis corporibus operam darent, se
lapqiu pra>s(o|qtn,rum qiiandiu illi refici possent.
Insiante aiilem migratinnis ejus artieulo, juncto pol-
lice cum articulis (boc enim facerc consucverat,
si qitando fratrem uiilu yocabat) progonein acccr-
sivit. Quo vcniente ct reliquis sacerdotibtis, vcrbi*
quibus poluit ct niitibus se cominendans, benedici
petivit, et quac solcnt agi in egressu animx", fieri
postulavil. Qiiihus id agentibus, sicut plurcs milii-
relulerunt, conversa acie in sinislram partem, in-
dignando quodammodo, virlute qiianta potuitdixit
bis lluiz, llutz, t|iiod significal, Foras, Foras. Undo
palet quia nialignum spiiitum vidit, cujtis societa-
(cm ncc vivus ncc nioricns |iabepc voluit. At vcro
clevatis ad rosluin oculis, quaqto buc minacius in-
tuebalur, lanto illue lalius iiitendcbat [Ms. cod ,
aiigelorum agmina ad se iptuens conspcxit venien-
lia : illa lactius sic inlendebat, clc.], ila ut nihil a
ridentc differre viderciur. Iu talibtis crgo vita3 prie-
scntis lerniiniiin sprlilus, ad requicm fcliciter, ut
crcdiinus, commigravif : quia, ut vcracitcr dicliim
cst a veridico doctore : iVo» potest mqle mori qiti
bene vixerit. Decessit atitcm xu Kalendas Julii, anno
vilae su:e scxag sinio quarlo. Ei Aquitani* quidcin
pr.cfi|it pcr annos trigiula scplem, iniperav|| vcro
\iginli sc|)lcin. Anima porro rccedenle, Drogo fralcr
ejtis el episcopus Metcnsis, cum aliis cpiscopis, ab-
batibus, comiiibns, vassis dominicis, pliirimaquo
freqjjentia tam cleri qtinm populi, sumptis impera-
loris reliquiis ciim magno bonore Melis transpor-
lari fecit, ct in basilica sancti Arnulli, quo et mater
ejus coudita est, nobiliter sepelivit.
Fi/tiunt Vita et actus i/loriosi principit invicli et
orllwdoxi imperatoris Ludovici Pii.
979 LI'DU\1CI l C
EPITAPHIUM LUDOVICI KLIGIS
ET IMPERATORIS,
Otl JACF.T IN MOMVSTF.tllO SANC.TI .VIINtLFI METF.NS1S.
Iinpcrii fiilnn n, Francorum nobile culrocn,
Enitus a sxclo condilur boc tumulo.
ISex Ltnovicus pietatis lanlus amicus,
Quod Pws a piipnlo dicilnr cl lilulo.
llildcgard soboles, Caroli Magni pia proles,
ln pacis mci.is colligit liiinc pietas.
Ilumelicum villani, quidquiilvc rcfcrlnr ad illam,
Amulfo sancto contulit, huic(|iic loco.
Slirps a quo procerum, regnmquc vcl impcralorum,
Quorum muneribus sisiitur istc locus.
ALIliD EPITAPIIIUM LUDOVICI.
(Ex telcri membram S. Arnulft Hetetuit, upudBa-
luiium, Capilnl. tom. II, pay. liiGU.)
Prxeelsus merilis, fanioso cl noinine clarus,
Felix Auuuslus hic Luduicus adcsl.
OCXOMENTO PII 980
A Corporis liic artus clausit quan.lo ultiraa solvit
Ilumanx vitse ct supcr astra petit.
Ilic liclus, fortis, nulli pietatc sccundus,
Clcmens, et paticns, atquc benignus crat.
Ecclesias Christi riiu renovavit honcsto,
Ipsius et cultor verus ul.ique fuit.
Cxsaris bic gcnitus Caroli Augustique siipcrstcs
Succcssit regno huic sceplra rcgens populi.
Quem nunc pro sacris mcriiis jam credere fas csl
Cum Cliristo Domino regna tencrc poli.
Cujus germanns Drogo Chrislique saccrdos
Transtulit huc corpus, coudidit lioc tumiilo.
Deccssit iiitcm anr.o impcrii Siii xxvn, ilic xn
Kal. Jnln, 4IIIIIO vcro xtatis i.xiv, quievitquc iu pace.
Ilanc, a±lerne Dcns, Cxsar Lolharius arain
B Devoto jussil corde parare tilii ;
lllic sacra tui quo viclima ritc sacrctur
Corporis, ct iial sanguinc iiiun.'a tuo.
LUDOVIGI I
COGNOMENTO PII , IMPERATORIS AUGUSTI
NEGNON FILIORUM EJUS
DIPLOMATA ECCLESIASTICA
USQUE AD DIVISIONEM IMPERIl ANNO DCCCXL.
I
PRO NOEILUCF.NSI MO.N.VSTERIO.
(Aimo 793.)
[MabilL, Annal. ord. S. Bened., tom.lll.pag. 715.]
Ludovicus gralia Dei rc\ Aquilanoriim.
In f.hristi noniinc nohis reclum esse videtur, ut
quandoque ccclesiaslici viri catholiri et Dci sacer-
doies, clerici ct pauperes, ad noslram pctent cle-
mentiam, eis reg.ilis poteslas luitioncin impertiat,
qui fidelitcr ad noslram desideranl pcrlingere ma-
gnificentiam. Et Chrislo auspici sine dubio plenius
credimus divina misericordia nobis cxandire, si pc-
tilionilius saccrdotum placitis auribns obaudiamus,
et ea qux recta poposcerint, ad clTecmm pcrduci-
mus. Deniquc ostensum cst in conspectu uostro pcr
magnilico viro cl parentc nostro Atonc diacor.o al-
que ahbate statuta, qnam ipse cx orc gloriosissimi
cl gcnitoris niei rcgis Caroli sniiinuiniqiie catholicum
sumpsit, qualiler cellola, cujus vocahulum esl No-
vafiacus, dc ratione sancti llilarii , sita iu loco
quieto, ct valiic congrua ad habitatioiiein servorum
Dci ct paiipcrum, jiixta possibililatem loci illius mo-
nachos, qui secundum sancti Bcncdicti rcgulam de-
gere dcherent, instituit. Et vcncrahilis vir jam me-
motalus dorunus Alo abba, p.ircns noslcr, fidelissi-
C mus domino cl gcnilorc meo ct nostcr, nohis suhli-
liler suggessit, ut ipsa cclla vel reiculas, quas ipse
ihidem dctulit, uccnon cl hoc quod licrmcmhcrtus
sacerdtis rcctor ipsins cellohe ibidem confirmavit, el
illas conjunclioncs, quas antcriori pontilici Pictavcn-
sis, qucm nos recognoviinus, Ansaldiis, Eharcius,
cl Guozbertus, ad ipsam cellam dclulcrunl, vcl Dei
limenics et viri calholici inantca couferrc voluerint,
pcr noslram inuuificenliain scmpcr sil coiijiuictiim,
et nunquam sit interruptum. Prxcipiendo prxcipi-
mus universis lidelihus noslris episcopis, ahbatihiis,
ducibns, comilibns, vicariis, ccntenariis, telonariis,
vcl omnibus missis nostris discurrcotibns, scu qui
ciiram publicam cl privatam habcrc noscuiitur, ut
in rciculas pr.cfalx cellol.e, vel homines corum ubi-
j) que commaneniibus, qni ihidem rcctc aspiciunt,
niillo unqiiam lcmporc ad causas audicndas, vcl fre-
da uniliquc cxigenda, seu mansiones aut paraias fa-
cicndum, vel quascnnque reddibnliones requircndas,
ingrcdi non prxsumant; scd pro intcgra firmiiatc
pctiit mciuoraltis domnusAio abba suiqiie monachi,
ul circa ipsa cella Dei pcr noslram auctoritatcm in
omnihus cnnfirmare dcberemus : qiiod pro revcrcn-
tia domiiii el palroni nostri bealissimi llilarii hcni-
guissimo animo illnd prxslilissc vcl confirmassc
compcrilc. Et quidquid evindc fiscus noslcr atigmcn-
?8i
DirLOMATA ECCLESIASTICA .
Stftt
iive polueril, inspeclam nostram Qrmiiatem, sicut \
per emuniiaies anteriorum regum declaratum fuissc
iudullum, tam de ipsas rcs, qux prxsenli lcmpore
ad ipsa casa Dei lcgilime oblingiint, quam ct de cas,
qux a Deo limcntibus liominibus ibidem inantca
fueril condonatum, in luminaribus ipsius sancti
loci vel gtipendia inonachoruiu perpetualitcr dct.iat
proficere in augmentis : qualenus ipsa congregaiio
pro slabil lalc regni nostri niclius deleclel Domini
misericordiain adlenlius exoraie. Et ut liaec prx-
ccptio firmiorem habeatur, et mclius conscrvelur,
subter eain decievinuis affirmare. In Dei nomine
Ueginperius scu indignus vocalus episcopus sive
cappalanusLudovicoregisAquitaniorum snbs.Sign.f
Magnario. Sign. f Iinmone. Sign. f Adalberto.
III.
PRO SIONASTEhlu Cl.lLONENSl.
(Antw 807.)
[Apud D. Bouqucl., Jiecueit dei hist.. tom. VI,
pag. 452.!
In nomine Domini noslri Jcsu Chrisli, Ludovicus
divina ordinanle providcnlia rcx scrfinissiimis Aqui-
laiii;c .
Quoniam cogitandum nobisesl qualiicr aeterni rc-
gis amorem obsistentc peccatorum pondere amitlcre
non possimus, locis insistenlibus divinis cullibus
placuit largiri propler regnum xternum Salvatoris
nostri, cjusque inibi sibi famulanlibus beneficia op-
portuna : quaicnus ab illo remunerali, gaudio sine
flne mercamur perfrui. (deo noiuin esse volunms
Sign. f Erlaldo. Sign. f Garico. Sign. f Witfredo. B om"ibus fidelibus prssentibiis el fiilmis, quod pe-
Sign. f Ademaro. Sig. f Raganfredo. Sign. fBi-
cone. Sign. f Gislemaro. Ilem sign. Gislemaro Caro-
lus subs. Sign. f Harialdo. Sign. Abbone Jalinus
clcrictis subs. Sign. f Wadone. Sigu. Lttdovici
gloriosissimi regis.
Data ih Nonas Augustas, anno 2"> [Caroli glorio-
sissimi regis] et anno 14 regni noslri. Actnm Jogun-
diaco palalio noslro. Ego Bildigarius ad vicem Dto-
lati subscripsi.
II.
rno homasterio cobsuricensi.
{Anno 807.)
[ Apud Baluz., Ccijiitut. reg. Franc, loiu. II, pag.
401.]
Ludovicus, gratia Dei rex Aquitanorum, omnibus
episcopis, abhaiibus, comitibus, domesticis, vicariis,
ccntenariis, seu reliquis fidelibus noslris praesenti-
biis scilicet ct futuris. Notum sil quia concessimus
Eridegiso :d>b:iti ex monasterio sancti Marlini, ubi
ipse corporc rcquiescit, ut iuonachis Cormaricensis
iuonasterii, qui monastice sub Regula sancli mona-
chorum Patris Bcnedicti degere videntur, liceat duas
nares, vcl quolqnot fuerinl sihi necessarix , per
omnia flumina iu rogno uosti-o, Dco propitio, discur-
iciitia absque ulla consuctudine proptcr suas neccs-
sitatcs dirigerc. Ad cujus concessionis auctoritatem
< orroborandaiu lioc pncsens fieri jussiimis pr;cce-
|iium,perquoil imperiali auctorilate jubemus ut nul-
tcnie domno Guillclmo monacho, qui in aula gcni-
loris nostri Caroli Augusti comcs e\stitil clarissi-
nius, sed pro Dei amore meliorem exercens vilam
studuit esse pauper recusando sublimia; ob irre\o-
cabilem vero sua; dileciionis circa nos fideiitatem
pelitioni ejus prxbenles assensum, placuit nobis, tam
pro iuercedis nostr.e augmenlo, quam pro amore
cjus, ad monasterium quod dicitur » Gellonis, situm
in pago Lutevense juxta fiuvium Aiaur, subtus ca-
stiuin Virduni, sacratum iu honorc Domiui et Sal-
valoris nostri JesuChristi et sancl.-c Marixsanctique
Michaelis, ac sanctorum aposlolorum Petri et PauU
ct sancli Andrx omniumquc apostolorum, conslru-
ctum a jani dicto coniile Guilleimo in causa nostri
C geniioi is, ubi h Juliofredus rector et abbas prxessa
videtur, aliquid ex rebiis tradere nostris, id est li-
scum qncmdam nostrum in pago Bidcrrense qui di-
citur Miliacus, cum villa et. ecclcsia sancti Para-
gorii, et Miliciano villa alque Campaniano, cuia
omoibus appeudiciis el adjacentiis suis sub omnL in-
tcgritale, sicut a misso nostro coniite c Golcelmo
pcr cruccs in lapidibus sculptas seu decursus aqua-
riiin in terminationibus tradituin ct assignatum
cst, a genitore noslro cl a noMs possessum. Et iu.
p;igo jam dicto Luievense locum qui dicitur Gas--
trias, vulgare aulem CastraTPaslura, ad pecoru
eorum alenda, cumecclesia sancti Marlini, cuni tcr-
minis et adjaccntiis suis, cum omni integritate, ad
diversos usus eorum. Ei in eodein pagd villam quai
lus nostrorum prxsenlium sive futurorum in hac re- D dicitiir Magaranciatis cum crclcsia sancti Felicis,
gali sanclionc audeat illis in aliqua parte conlradi-
ccre. Et ul inajorein liabeat in se hoc prxceplum
vigorcm , aunuli noslri inipressionc sigillari jus-
siinus.
Dala VII Idus Aprilis, anno 27 rcgnL noslii. Ac-
i.iiii Cassauogelo palatio in Dei noiuinc feliciler.
Ameii.
Albo ad vicem Helisacbar scripsi.
■■ Gellonensc rnonasleiium situm iu Occitania in
fiago Lulcvensi ad Araurim fluviolum, nimc S. Guil-
elmi de Deseilo dicitur, Saint-Guillem-du-Desert.
bJuliolrcdi meminit lahiilaiiumGellononse hisvcr-
his : « Juliofredus abba, consangiiineus Caroli nn-
per.itori ;, fccii teslamentuin scriberc, in ipm con-
ciiui omnibus appendiliis cf adjacenliis suis. liono-
rciii vero illiiiii, quem domnus Giiilieimus seu alii
lideles per inslruiuenla chartarum pr;cfato mona-
slerio tradidciunl, in quihuscunquc loiis sil, qu;c-
i[iie ciiani deinceps in jurc ipsius simcii ioci per nos
auupcr alios voluerit divina piclas augeri, totuui nos
pro xterr.a rcmiuieraiioiie pra\licio monaslerio con-
ccdiiiias, ul perpetuis lemporibus in alimonia pau-
lii.clui' omnis honor qucm acquisivit sanclus \\ illel-
HHTs princeps totius Galliac finibus a dominis et piissi-
niis Garolo et Ludovico in.peraioiibus. >
c Gotcclmus lilius eral sancii Guillcimi ducis To
losani, frater Bernardi postniodum ducis Sepii-
manix.
fgj l.l DOVICI I COGNOMiLNTO PB OSi
perum ct stipendia monacborura iLidera Deo famu- A scite. Pr.e< ipientes ergo jubemus ut nullus judex
l.uitium proliciat in augmentuni. Ilac oinuia pra-
scripta cum ecclesiis, villis, villaiil.us, domihus,
a-dificiis, campis, terris, vincis, olivetis, silvis, gar-
ricis, pratis, pascuis, itiolenilinis, aipiis aquariiinqiic
decursibus, uerviis, exitibus et rcgressibus, culiis et
incullis, cuin omnibus adj.ieenliis earum, lo!um ct
inlcgrum prxdiclo raonasterio Gellonensi per lianc
donationis auctoriiaicui perpetualiter concedimus
ail habendum : ita videlicet ut quidquid ali kodierno
die et tempore de praedictis rebus facere vcl ordi-
narc, vel etiam disponere babitalorcs hujus loci vo-
luerint, libero in omnibus perfruantur arbitrio fa-
ciendi.
Godoleimus notarius ad viccin Guigonis reco-
gnovit.
Datum hoc pnveeplum V Kal. Januarii, • Indi-
clionc l,anuo27 domiui Ludovici rcgni, Tolosx pu-
blicc; Caroli vero impcrii *> 8. Et ut b;ec auctoritas
nostris futurisque lemporibiis Domiiio protegente
valeat inconcussa nianere, inanu propria subscripsi-
inus, ct annuli nostri imprcssionc firmari jussimus,
in Dci nominc feliciler. Anicn.
Sigauin domni Ludovici sercnissimi rcgis.
IV.
MtO MONASTEMO DDSEBE3SI.
(Amw 8U.)
[Apud D. Bouquet., ibid., ex ChifHct. in probal. ad
Hist. abb. Trenorciensis, pag. 2t>0.]
In noraine Domini Dci et Salvaloris noslri Jesu
publicus, neque quislibel ex judiciaria potestate, nec
ullus cx fidclibus sancUe Dei Ecclesia; ac nostris, iu
ccclesias ac loca, vel agros, scu rcliquas possessio-
nes pr;edicli inonaslerii, quas modcino tcmpore
jusle et ralionabilitcr per donationem domiii ct ge-
niloris nosiri vcl cxierornm lidelium possidere vidc-
tur in quibuslibet pagis et territoriis, quidqnid ibi-
dem coUatum fuit, vel qii:equc deinceps in jnre ipsius
sancti loci, aut per nos, aut per alios voluerit divi-
na piclas augeri, ad causas andiendas, vcl frcda
exigenda, aut mansiones vel parocias [paralas] fa-
ciendas, aut fidcjnssores tolleudos, vcl hoiniucs
ipsius ecclesia?, tam ingcnuos quamqiic el servos,
qui supcr lerrain ipsius residere videntur, dislrin-
1> gcndos; ncc ullas rcdhibitiones aut illicitas cccasio-
nes rcquirendas , ullo unquam temporc ingredi au-
dcat, vcl cxaclare pra:sumat. Et quidquid de rcbus
prxfati inonasterii llscus sperare possct, lotum nos
pvo aelerna rcmuneratione jam dicto monaslcrio con-
ccdimus, ut perpeluis tcmporibus in aiimoniam
paupcruin el stipendia inonachoruin ibidem Dcn f.i-
mulanliuin proflciat in augmentum. Et quando qui-
dem divina vocationc supradiclus abbas vel sncces-
sores cjus de hac luce migravcriut, quandiu ipsi
nionacbi interse lalcs invenire polucrint, qui ipsani
congregalioncni secundum rcgulam sancti Bencdicli
rcgerc valeant, pcr hanc nostram auctoritatcm et
consensum Hcentiam habcanl eligendi abbates, qua-
tcnus ipsis scrvis Dei qui ibidcm Dco famularc vi-
Cbristi, Ludovicusdivina orJinante providenlia im- C denlur, pro nobis, conjugc proleque noslra, et sta
peralor Atigustus.
Comperiat inlerca omnium Qdetium noslroriiin,
prxsentium scilicct et futurorum solerlia, qualiter
Dexter abbas ex monasterio c Duscrcnsi, quod est
construclum in honore sanclx Mari;e virginis et
Siincii Pctrict aliorum sanctorum in terrilorio Arau-
sico, veniens ad nos, dctulil nobis pr.xceptum Caroli
serenissimi imperaloris geniloris nostri, in quo con-
tinebatur qualiier ipsum locum, qui erat dc pro-
prictate soli ejus, r,d eumdem [idcni] monastcrium
conslrucndiim Norfidio ab!;ali vel ejus successoribus
concciscral atque perpetuis tcmporibus ad habon-
dum confirmaverat. Sed mcmoralus abba et ejus
congregalio petierunt celsitudinem noslram, ul ipsas
res cum omnibus appendiciis vel adjacentiis eaium,
ad ipsam ccclesiam ad eorum supplcudas necessita-
tcs, ex nostra aucloritale, pro mcrcedis nostraj
augmcnlo confirmarcmus : el tale pra-cepliim eis
lieri jubercmus, pcr quod memoralas res et alias
«1 ii.«* a Dcum limcntibus ad ciimdeiu sancltiin locum
collatae sunt, quicte habere, atque perpetuis tempo-
ribus absque alicujus contrarietale possidcre va-
icrent. Quorum pclitionem denegare noluimus; sed
in omnibus ita prxslitissc vcl confirmasse cogno-
■ Male mdietwne 10 aptid Mabillouium, qui illud
(iiplonia edidit iu Aclis SS. ordinis S. Bened.
Exc. iv, parte i, pag. 90.
b J.un igitur Guillelmus monachus eral anno 807;
r.iqi-e uieo cj'ib monachalus non csl difTerendus in
bilitalc toiius imperii noslri a Deo nobis conccssi vcl
conscrvandi, jugiter Domini misericordiam exorare
delecletur. Et ul haec auclorilas nostris futurisque
temporibus melius inconvulsa conservctur, manu
propria subscripsinius, ct de annulo uostro subter
sigillarc jussimiis.
Signum Luilovici sereuissimi imperaloris.
Ilelisachar rccognovi et subscripsi.
Dala pridie Kalcndas Junias, anno primo Christo
propitio iniperii noslri , indictione 7. Actiiiu Ai|uis
graui palalio rcgio in Dei nomiuc felicilcr. Amcn.
V.
PBO UONASIERIO SANCTI SEVEniM BURDEtALENSl.
I
(Anno 814.)
[Apud D. Bouquet., ibid., pag., 458, ex Bessio in
Regibus Aquit., pag. 17.]
In nomine Domini Dci ct Salvaloris noslri Jcsu
Christi, Ludovicus divina ordinanle providcntia im-
pcralor Auguslus.
Nolum sil omnibus fidelibus sancti Dei Ecclesiic
ac nostris piaesenlibus scilicet et fuluris, quia pla-
cuit nobis pro mcrccdis no-.ii ,c augmcnlo ad monas-
aiiniun sequentem, ut Cointio visum csl, scd an-
no 800 consignanduB, anonymu Vilae cjus scriptori
cl Or.lcrico siifliagautc hoc diplomate.
• Vulgo Donzere ad Hhodanum.
98.-;
DIPLOMATA ECCLESIVSTICA,
986
terium a S. Scvcrini props urbem Burdegsleusiun., A tibus hosttbus ignemque stibmillentibus , qwedam
strumenla cliurtaruin pcr quae regcs regiuieque , cl
caeteri qiumplures calbol.ci viri rcs alqtio inancipia
ecclesicc in honore Christi martvrum Gervasii el
Protasii conslructac, cui auctore Deo ipse pra-est .
coululerant.olim exusta vel concremala fucriiit; per
quas eliam auclorilales nor, solum praedecessores
sui, rcctorcs videlicet ipsius ecclesix, sed etiam ip-e
in pos.rooduiu easdem res vel mancipia, quceineis-
villam quae dicitur Miscaria, in pago Santonico supcr
Ouvium Gniumnam silam, cum omnibus appenditiis
suis, ad supplementuni fratrum in ipso monasterio
consistenlium reddere; atque ut perpetuis tempori-
bns quieie illam pars praedicti monasterii kabere va-
lcat, per has noslr.e auctorilatis litieras confirmare.
Proinde hoc praeceptum nostrum ficri eis jussimus,
per quod cunctis Bdelibus sancia?. Dei ccclesix pra>
sentibus el futuris notum facirans, ut praedictam dem quac exustafuerunt strumentis, justcet lcgaliter
villam cuin oinnibus appenditiis suis vel adjacenliis, et secure ac quiele hactenus tenuerant ac posscdc-
cuni domibus, aedificiis, lerris, vincis, pralis, silvis, rant, ceu firmitatis studio screnilali noslrrc ul eas-
pascuis, aqnis, aquarum decursibus, quidquid ibi- dem aiictorilates noslra lirinareiniis auclorilale. Nos,
dera jure pertinere videtur, toliim et integrura vcl itaque pcrspectis eisdcm aucloritalibus, pro mcr-
inexquisilum per hanc nostram auctoritatem ad ccdis noslrtf", auginento, libuil nobis praefati venera-
ipsura monasterium agnoscant a nobisesse rcdditum " bilis viri peiitionibus annuere, et eisdem auctorita-
atque conlirmatum. Pra.cipienles crgo jtibemus ut tibus banc quoquc noslram jungcre auctoritalcm
nnllus quilibet dc praidiclis rebus, quas nohis prae- per quam jtibeimis alque pracipimus ut omncs res
fato monasterio redderc alquc confirmare placuit, vcl mancipia , quae ex liberalitaie eidem collata-
aliquid abstrabere aul injusle minuere, aut aliquam fuerint ecclesiae, noslris et fuluris lemporibus per
contrarielalem facere, vcl injustam resultationem hanc nostram auctorilatem praefatus Franco episco-
inferre tenlct : Sed liceat ipsas res memoratas ec-
clesiae possidcre, aique pro omnibus tcmporibus ad
stipendium fratruin ibidcm Deo famulantium profi-
cerc. Et nulliis eain [eas] exinde ullo unquam tem-
pore abstrahere nitalur, si Dominiim vult habere
propitium. Nullus unquam judcx publicus in prae-
diclis rcbus ad causas audiendas, vel freda exigenda,
aut mansioncs vcl paratas faciendas, vel lidejussores
pus successoresque sui absque ulla inqnietudine vel
injusla interpellalionc quiete et securc habcre vel
possidere valcani. Quod si forte supcr eisdem rebus
antc praefatara exustionem a proelatis ipsius civitatig
jurc possessis quacslio orl.t fuerit , ut pro eis discc-
ptare neccsse sit ; ita per hanc nosiram auclorita-
tcm casdein res el mancipia ipsius ecclesiac dcfcn-
danlur, siculi pcr cadem slrumeiila , si igni asviim-
tollendos, aul bomines ipsitis ecclcsiae distringendos, pta 11011 fuissent, legibus defendi potuerant. Kl ut
-.».* i.ll.i.. *,»iai.>li., .,.■,.»_- n.ii ;n.. ;,.. ■ ..,.....;....... ......... ^4 1 • — :»_.. i. : 1 i.__. _. • i» . .
nut ullas redhibiliones aut illicitas occasiones reqni-
rcndas ingrcdi audeat, vel exactarc prxsumat; ita ut
bac fiitnris temporibns saivac et illaesae pcr nostram
defcnsionem oinni tcmporc persistere valeant. Ha-c
vcro aucloritas ut nostris futtirisquc lcmporibus
melius credalur, et a fidelibus sancta. Dei Ecclcsiae
et a noslris inviolaliililer custodiatur, manu propria
subscripsiinus. ct dc annulo nostro subler jussimus
sigillari.
Sigmim Ludovici screnissimi imperatoris.
Dat. v Idus Julii, anno 1 Cbristo propitio imperii
nosiri, indictione 7. Actum Aquisgrani palatio regio
in Dei nominc feliciler. Amen.
VI.
r-1.0 ECCLESIA CENOMANENSI.
(Anno 814.)
[Apud Mabill., Analect. vel., pag. 200. ]
In noiniiie Doinini Dci Salvatoris nostri Jesu Cliri-
sti,Ludovicus divina ordinanteprovidenlia imperator
Augiisius.
Novcrit sagncilas seti industria (idelium oinnium
nostrorum, tam pnescnlium quam et futurorum, eo
quod vir vencrabilis Franco Cenomanicae urbis epi-
scopus oblulit sereuilali nostrae quasdam auclorita-
tespr.edccessorum iiostroruni, regnm videlicet Fran-
corum, in quibus conlinebantur quod partim ne-
gligenlia incuriosorum boniinum, partim depopulan-
haec auctoritas firmior habeatur, ct in futura tem-
pora conscrvclur, nianii propria subscripsimus, , ct
annuli nostri impressione signaviutus.
Signum Ludovici serenissimi impcraloris.
Data xin Kalcnd. Seplcmbris, anno I Chrislo pro-
pilio imperii nostri , iiidicliune SC.pliina. Acluin
Aquisgrani palalio nostro in Dci noininc fcliciter.
Amcn.
VII.
IT,0 ANISOLENSI MONASTLRIO.
(Anno 814.)
[Apud D. Bouquel., Rccucit dcs liisi., tom. VI, pag.
460, ex archivis hujus monasterii.]
In nomine Domini Dci ct Salvatoris nostri Jesu
^. Christi, Ludovicus divina ordinanle clcmcnlia impe-
rator Augiistns, omnibus episcopis, abbalibus, duci-
bus, coinilibus, vicariis, ccutenariis, aclionariis,
missisiiostrisdiscurrenlibus, vclcunclis fidelibus, etc.
Proinde comperiat omnium (idelium nostrorum
solcrtia quia vir venerabilis Adalgisus abba ex mo-
naslerio Anisola veniens ad nos, dctulil serenitali
nostrae pracccptuni donini ac gcnitoris noslri Caroli
sercnissirai imperatoris, in quo contincbatur quali-
leripseet avus noster Pippinus bonae memoriae rex,
seu anleccssores eorum , reges vidclicct priores, ob
amorcm Dei tranquillitatemque fratrum ibidenicon-
sistentium, scmper ipsura monasterium sub plcnis-
• Hoc monastcrium postea cum Blaviensi S. Romani idem iiriperator ad preces Sicharii cpiscopi Ec-
clcsire Dur.lcgalensi suhjccit.
Of.7 I.IDOVICI 1 COGNOMENTO PH o:;s
sima defensione ct iir.munilatis luilione habuisseni. \ scoporum eamdem revelare jacluram iia vide-
Seil pro finniialis siu<lio petiil pr*dictus abba ut
rirca ipsum sanctum locuni ilcnuo lalia pro merce-
<lis nostra: augmento concedere et confirmare de-
bcremus. Cujun petilionem pro divino amore renuere
noluimus. Sc<l in omnibus el prasentes ct fuluri
fldeles sanctre Ecclesia: et nostri ita conccssumat-
que (lerpciuo a nobis confirmalum esse coguoseant.
Pracipientesergojubcmus ut hnllus judex publicus,
ncque quislibet es judiciaria potestale, nec ullus cx
fiilelibtis sanclx Ecclesise cl uostris, in ecclesias aut
loca vel agros, scu rcliquas possessiones pr.vJicii
mona&terii, quas moderno tcmpore juste ei raliona-
biliter possidcre videtur in quibnslibel pagis et ter-
riloriis infra diiioncin imperii noslri, ad causas au-
licet, ut [perl eorum auctoritatem anleccssores sui
episcopi rcs et mancipia, qnae in eisdem inslrumen-
lis charlaruro incendio exustis conlinebanlur , sive
eadem qnse poslea a catholicis viris eidcin collata
fucrunt ecclesia», baclcnus sccure et quicte in jurc et
polestale pradiclae tenuisscnt ccclcsix. Scd et ipsam
sanclani sedcm anlecessores nostri reges cun, cellu-
lis subjcclis vcl oninibus rebus justc ad se aspi-
cientibus, muoilionem videlicel Lingoniac civitatis,
ubi habetur ecctesia in honorem sancii Mammetis
cximii martyris; Castrum Divionense, in quo sita
est ecclcsia in honorc sancti Stepbani protomarly-
ris. ct juxta reiurum monaslerium B. Benigni cuui
omni eorum iittegritate ; et in pago Toruolrense
dieiulas, vel frcda exigetnla, aut inferendas cxactan- 15 [Le Tonnerrois), monastcriuni Melundcnsc , et in
das, sive mansiones vel paratas facieiulas, nec fide-
jussorcs tollcndos , aut homines ejusiicni ccclesiae
dislritigen los, nec ullas redhibitiones aut illicitas
occasioncs requirendas, ullo unquam tempore ingredi
audeat, vel exactare prasumat. Sed liceat memorato
abbati suisqtiesucccssoribus respr:efai;eEcclesia: gtib
immunilatis defensionc quieto tramite possidere, et
nobis liilelilcr deservirc, atque pro slabilitatc nostra
vel loiius intpcrii a Deo nobis eoncessi alque con-
servaiuii, mia cnui fralribus stiis, Doinini misericor-
diam exorare. Et ul ha:c auctoritalis confirmatio
firmior ac robttstior habealur, ct ali omnibus fidcli-
bus sanctv Dci Ecclesi.e et nosiris diligenlius con-
scrvetur, manu propria subscripsimus, et annulino-
stri impressione signari jussiinus.
Signum Ludovici screnissimi imperatoris.
Heiisacliar recognovi.
Data vin Kal. Septemb., anno primo Christo pro-
piiio imperii nosiri , indict. 7. Aclum Aquisgrani
palalio in Dei nominc felicilcr. Amcn.
VIII.
PRO BF.TTONE EPISCOPO LING0NEHSI.
(.timoSU.)
[ApudD Boiiqiiet, i6id., p.ig. 4GI ; inlnstrum. ad
lom. IV Cutluv Christiumv, eol. 129.]
ln nomine Doniini Dci cl Salvatoris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus divina ordinante providentia im-
perator Auguslus.
Si sacerdotibus in quiiiuslibet neccssitatibtis ec
codcm pago Caslrum Tornoirensc, caput videlicet
comitatus ; et abbatiolam S. Symphoriani in L.idi-
niaco , cum ccclesiis aliisque rebus sibi aspicienti-
bus; et infra muros jam dictre Lingonis abbaliain
S. Pelri; et juxta eamdem civitatem monaslerium
sanctorum Geminorum; et in comilatu Portensc ,
cum oninibus sibi competenlibus, ecdcsiamS.Gcn-
gulli marlyris Chrisli , qux quondam quorumdam
(irincipum tyrannica sacrile.gaque lemerilate , atque
illieiia prxstiniplione sine omnipoleulia Dei respectti
snbstracta fuissct ; sed per eumdem decretum in eo-
dem locorestitulaet confirmala : et in pago Aloirio-
rum monasterium P.esuense sub plcnissima scmper
dofensione et iminunitalis luitione habnissent. Oii
C lirmitatcm tainen rei nostulavit pradiclus Belto cpi-
scopus uteorumdem regum auctoritalcs, ubamorem
Dei et revcrcntiam sancli Mammx martyris , nostra
confirraaremus auctoritale. Ciijtis petilioni libcnlcr
acqtiievimus, cl hoc praccptum anctoritalis noslrae
circa ipsum locum, pro amore omiii|>oicniis Dei et
S. Jacobi apostoli et fratrisDomini, cujusbrachium in
ecclcsia S. Mammetis conditum csi, fieri dccrevimus,
per qtiod juberoiis alque pr.ctipitiitis ttt nctno li.le-
lium nostrorum, vel quilihct ex judiciaria polestale,
in ccc.Iesias attt loca vel agrus seu rcliquas posses-
siones, sive eas anle prafalam orcupalioncm Sara-
cenorum a rectoribus ipsius ccclcsi.e per pr.efata
stmmenta cbartarum legaliter possessas, et proau-
ctorilaie conlirntalionis antecessorum nosiroriitu
clesiasticis nostra aucioritate sublevandis consuli- regura postea adparlemipshisEcclesixcoiifirmalas,
mus, et ad ministerium suum lihcrius exsequen-
dtim opem ferimus, a suuiiiio ponliftce Dnmino no-
stro Jcsu Christo aelernae reimiheralioiiis largiri no-
bis pramia non ambigimus. Nuluni sii igitttr oiiini-
Lus <i Jelibtts sanrLe Dei Ecclesiae et noslris, pracscn-
tibus scilicet ct futuris, quia venerabilis Billo Lin-
gonensiuin urbis episcopus obluiit uobis aucloritates
.mtecessorum noslrorum regum, in qnibns inscrliim
rcperimus quod olitn propter occupalioncm Sara-
ceuorum, instrumcnla cliartannn, vel cliam immti-
nitalcs regum, qu.c ibidcin eranl, pcrdita vel diru-
pta fuissenl, ct iidcm regcs sua auclorilate, uiise-
lan !i gratia, ad prcccs prxdecessorum suortim ep:-
[ ad [ nttllas redhibitiones aiit illiritas occasioncs rc-
quirendas nostris ei futuris lemporibus ingredi au-
deat, vel ea qux supra mvinorah sunt exigere pcni-
tus prasumat; sed liceat memorato prasuli stiisqiie
successoribus res pradiclae ecclcsi;e , cuin cellulis
sibi subjectis, sub immunilatis noslra defensione
quieto orJine possidere, et nohis fidclitcr descrvire,
alqtic pro stabilitale noslra vel tolitts impcrii a Deo
nobis tollaii vel conscrvandi , una cnm clero el pa-
pulo sil i subjeclo , Dci misericordiam cxorare. Et
quidquid exinde fiscus noslcr e\igere debcl, ad in-
tegrum pradicke eccicsix concedimns, ut prpctuis
tcmporibus ibidem proficial in augmcntum. Ei banc
089 DIPLOMATA ECCLESIA5TICA. 990
auctoritatcm, ul firmius in Dci nomine habealur, et A nobis conccssi atque conservandi, jugiter Domini
a fidclihus sanche Ecclcsix el nosiris diligentius
conscrvctiir, inanu propria suhlcr firmavimus , et
annuli nostri impressionc signari jussimus.
Signum Ludovici scrcnissimi iraperaloris.
Hclisakar recognovit et subseripsit
IX.
PRO IIILDEGIUN'0 UAI.LERST ADIENSI EPISCOI'0.
(Anno 814.)
[Apud Lcibnitz., Scripl. Rer. Brunswic, tom. II
pag. IH.]
In nomine Domiui Dei et Salvatoris noslri Jesu
Cliristi, Ludovicus divina ordinanle providcntia im-
perator Augustus.
Si sacerdotum ac servoruin Dei pctitioncs, quse
nobis de necessilalibus innotuerinl, ad eftectum per- B
ducimus, non solum imperialem exercemus consiie-
ludinem, verum et ad beata; retributionis mercedem
talia a nobis facta credimus profutura. Quaproplcr
notum sil omniura fidelium nostrorura induslrix,
prxsentium scilicet et futurorum, quia Hildegrinus
Catholanensis, ccilesi* Halbersladiensis episcopus
venerabilis, qu.c csl constructa iu Iionorem Chrisli
suique protomartyris Slepliani, super fiuvium Hol-
lemma in pago Harlingowe, cujus parochia piissimi
patris noslii Caroli impcratoris Angusti slatuta el
ilelerminata esl liis pagis : Darlingowe et Northii-
ringmve et Belinesheim , Hartingowe , Svavia et
llassingowe, veniens ad nos, delulit nohis immu-
nitatessanctigeniloris nostii pie semper niemorandi,
in quilius contincbalur quomodo ipsam sedcm sub '
plenissima defensione et immunilatis tuitione habuis-
gct. Pro liriniiaiis naraque studio petivit nos idem
prxfatus episcopus ut ci dcnuo similia pro merce-
dis noslr.e augmcnto concederc et confirmare de-
bcamtis.Ciijuspetitioni pro divino araore assensimus,
etilain omnihusquxjuslc cl ralionabililerpeliil, per
lianc nostram aucloritatem studuimus confirmare.
Pracipienles ergo jubcmus ul nullus judov publicus,
neqiie quislibet cx judieiaria polcstale, seu aliquis
cv fidelibus sanctx Dei Ecclesire uostris , in eccle-
siara "aul loea velagrosseu reliijuaspossessioiiesquas
moderno tempore jusie et raiionabilitcr possidcre
videntur, in quibuslibet pagis ct lerriloriis sitas, vel
niisericordiain exorare dclectet. proedictam vero pa-
rocliiam illius cncumquaque pcr diversos pagos si-
tam, ncmo iidelium nostrorum ei exinde aliquid ab-
strabere aut prohibcre prxsumat; quin ei liceat per
bane nostram nucioritaleni verbum prsedicationis
Domino auxiliante exercere, et minisierium suuin
pleneperagere. El ul aucloritas ha:c, noslris fuluris-
que temporibus Doraino prolegenle , valcat incon-
vulsa manere, manu propria subscripsimus ct annuli
nostri impressione signari jussimus.
Dat. lvNon. Sept., anno incarn. Dominica; 814,
indict. 8, annol imperii r.ostri. Actum in Aquisgrani
palalio, in Dei nominc feliciler. Anien.
X.
PRO IULDEEALDO EPISC0P0 MATISCONENSI.
(Anno S14.)
f Apud D. Bouquel. , Recucil des hist. ,tom.\I, pag. 4G2,
in Instr. ad lom. IV Gultiiv Chrisl., col. 264.]
In nomine Donr.ni Dei et Salvatoris Jesu Clnisii,
Hludovicus divina ordinante providentia impeialor
Auguslus.
Si Iiberalitatis nosirx munerc de beneficiis nobis
a Deo collalis, locis Deo dicalis aliquid conferimns,
id nobis et ad moi talem vitara feliciter Iransigendam,
et ad aBternam pcrpeiualiier oblinendam profulurum
liquido credimus. Idcirco notuin sit omnium fidelium
nostroruin tam prxsentium quam et futuronira |iu-
duslri:c], quia placuit nobis pro mercedis nostrx
augmcnlo, et animx nostra; einoluraento, rcs pro-
prietatis nostra?, qu;e sunt in pago Lugdunensi , iu
villa qu:e vocalur Rosarius. quas oliin qu;edarn fe-
mina Dei sanctimonialis Anstrudis domino el genilori
meo Carolo bon;e memoi'i;e pnestantissimo impera-
tori per chartulam delegavit donationis, ccelcsia.1
S. Vincentii Matisconensis tradere, ubi Hildebaldus
episcopus prxest. Has itaqne res, cum omnibus ad
se perlinentibus vei aspicicntibus, ciun mancipiis
duobus, bis nominibiis, Elmengario vidclicet et Ad-
gerio, cum casa indominicata, curtis, soliis [silvis],
pralis, perviis, exilibus, vc! omnibus adjacenliis ,
vcl quanliimcunque eadein sanctimonialis femina in
cadem villa sua fuit possessio [visa fuit possidere|,
et pr.esenii temporc nostri juris alque posscssionis
quidqiiid deineeps ctiam propter araorem divinum ■% in eadem villa Rosarias in rc proprietalis est. totuni
collatumesl, ct ad causas audiendas vel feuda [freda]
exigcmla, aut mansiones vel paraias faeiendas, aut
homines ipsius ecclesix, lam ingenuos quam servos,
injaste dislringendos , aut ullas redhibitioues vel
villicalus occasiones requirendas, ullo unquam lein-
porc ingre.li vel cxactare prxsumat. Insuper eiiam
prxscriplorum incolas omnes pagorura praafata: ec-
clesi.e suas dceimas fidelitcr persolvere pio divino
ainore jubeinus; ct donamus, ut omnibus lempori-
lius in aiimoniam pae.perum et stipendia servorum
Dei, ibidein Deo famulanlium, proficianl in augmen-
luni; quateuus ipsis seivis Dei qui ibidem Dco fa-
inulari videnlnr, pro nobis et conjuge proleqne no-
slra, ri pro sta';ilitate lotius iinpnii inslri , a Deo
et ad integrum, vel inexqtiisitum prxdictx ecclesix
sancti Vincentii mariyris ct congregationi ihidem
Deo famulanti in riostra concessimiis cleemosyna.
Qu. .proptcr volumus atque jubemus ut pcr banc no-
stram auctorilatera pr.rscnlibus videlicet ct fuliuis
temporibus prxdictas res, cum mancipiis superius
noraiiiatis et omnibus rebus ad se perlinentibus, ea-
dem ecclesia iu nostrn eleemosyna concessas lia-
bcat, alquc jure perpetuo in diiione ipsius ecclesia:
[consislant]; ea conditione videlieet ut quidquid de
eisdeni rcbus ob ulililatcm ct profeclum , rectores
ipsius ccclesi* icl congregalio ipsius sancli loc.i ab
hodierno die el temporc faecre voluerint , lihero in
oiiiiiihns perfruanlin a"rbit;io facirndi. Et ut hxc
991
HDOVICl 1 COGNOMKNTO 1*11
nm
auctoiiias pleniorcm in Dei nouiine obtinoat fivmi- A Pci EcelesUe et nostris diligenlius conscrvclur, manu
liiiem.ei perdiuturna tempora invielabilem ot in-
convulsunj obtineat effectum, imura propria sublor
eam Grmavimus, et annuli uostri impresaionc si-
guaii jussimus.
Sigimiii Lmiovici serenissirai impcratoris.
Hclisacar recognovil.
Data quinto Idus Septembris, anro primo imperii
noslri, indictiono 7- A< tuni Aqiiingrani nalatio regio
in l)ri nomine.
XI.
PBO VtlRll.NHO AIIIATF. BTABUI.eNSI liT MALMl.MiARU.NSI.
(AllJlfl 814.)
[Apml Marten., Am]<l. Coll.cl., lom.I, pag. 21.)
In iiomine Dei et Salvatoris noslri Jesu Chrisii,
pcopria stilistTipsiimis, ci annuli noslri impressiono
signari jussimus.
Sigmiin Ludovici serenissimi imperaloris.
Daia Kalend. Octob., anno primo, C.luislo pro-
pitfo, imperii domini Linlnvici Aqgusli, indictionc 8.
Actum Cispiaco palatio in Dei noiuine fclicilcr.
Ainen.
XII
PRO MONASTERIO CRASSENSI.
(Anno 81 1.
1 Apui! D. Bouquet., Recueildeshist., t. VI, pag.465,
cx probatioriibus homb Hislorice Occilaniw, lom. I,
pag. 41.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Ludovicus divina ordinante provideniia impcrator " Cliristl, Luilovicus divlna ordinanie providentia im-
Auguslus.
Omnibus episcnpis, pbbalibus, ducibns, comitibus,
vicariis, ccnienariis, telonariis, actiouariis , missis
nostris discurrentibus vc.l iiominibus rempublioam
administrantibus , scu caeloris Ddclibus sanctx Doi
Ecclesi:e, el noslris tam praescntibus quam el fuln-
ris iiotiiiu sii quia vir venerabilis Wirundus abba <vt
omnis congregatio ex monastcrio Slabulau et Mal-
liiiinilario, quud esl siluin in siha Ardennense, eon-
structum in honore sanctorum apostolorum Pelri et
Pauli seii ct Marlini, ubi et sanelus Remaclus cor-
pore requiescil, pclierunt screnilalem noslram, ut
eis concessisscmus teloncnm de eorum navibus, qu;o
perator Augustus.
Si liberalitatis nosliae munere locis Deo dicalis
quoddam confcrimus beneficium, et nccessitates cc-
clesiaslicas ad petiliones servorum Dci noslro rcle-
vamiis juvamine, atque imperiali tuemur muniminc,
id nobis ad mortalcm vilam lemporaliler Iransigon-
dam, el ad selernam felicitcr oblinendam profulurmn
liquido erodimiis. Igiiur noveril sagacitas sou utiliias
oiimium fidelium saqclx Doi Ecclesix, lam prxsen-
liuui i|".ini iniiiiiii iiin , quia vir vcnerabilis Aitala
abbas ev moiiasterio 6. Marifc, qnod cst siluni su-
per fluvium Qrbianem in conlinio Narljoiicii.se cl Car-
cassenso, obtulit oblulibus nosiris auclorilates im-
per Rbenum et jier Mosam fliiiuina propler eorum r munitatis domini ei geuiloris nosiii bonx raemorix
. C, n ,. ••„•.' k ,: : :k„, . • „
supplendas neccssitates diseurrunt, necnon ct de
carris el sagmariis neeessaria eorum deferentibus.
Quorum petilionibus nobis ob amorcin Dci et vene-
ralioncm sanclorum aposlolorum Petri ot Pauli ac
sancti Maiiini coofessoris anmicre, et hoc prxco-
ptum magnificenlia noslra firmitalis gralia circo
ipsos ficri libuit, )>er quod jubemus atquu prxcipi-
iiiiis ut nerno fidclium nostrorum ncc quilibet ex-
actor judiciarix potcstalis de carris vel sagmariis
ipsius congregationis , de quolibet commercio unde-
cimqiie videliccl fiscus teloneum exigerc potest, ut
imllo loco tcloncum accipcre vcl cxigere prxsnmat.
Naves vero qux dicia flumina ob uiililaieni et neces-
silaiem ipsius congregalionis discurruni , a.l quus-
ciiiiquc civitates aut portus, vel c;clera loca acces- ^.
s',1111 babucrint, nulliis cx eis aut hominibus qui eas
prxviderit, liullum lelonciim, aut ripaticum, aul
postalicum, aiil poutaticum, aut salutatieura, aut
cejiatieum, aut paslionem, aut trauvalicum , ant ul-
luin ocxursimi \cl iilliim ccnsiim, aut iillaiu redbi-
bitioncm accipere vel cxigere audeat, sed licilum sil
eis absque alicnjus illicita conlrariclale vcl deten-
lionc per banc nostram auctoritalem naves ct bomi-
nes, qui eas providerc debent, cum bis quai deferunt
per universum imperium nostrum libere atque sc-
cure ire et fdire, et si aliquas moras in qualibet loca
fecerint, aul aliquid mercaii fucriul au! vendiderint,
niliil ab cis prorsus, ul diclum est, cxigatur. Lt ut
hxc aiiclbrilas lirmior babeatur ei a fidclibus stncia;
Caroli piissimi Augusli, in quibus cral insertum
quaiiter idem genitor nuster eumdem ruonasterium
CUin Cflllulis sibi subjeulis, Ulia qu;c vocatur Flexug,
quxest constructa in honore sancli Cucufali in ter-
ritorio Qarcasscnse, super fluvium qui vocatur Atax,
cuiii oiuiiilius appendiiiis vcl adjacentiis suis; alti i.i,
qiir ifii iiur Caput Spina, qux est dicaia iu bonore
S. 1'elii priqcipis apostolorum, in territorio Narbo-
liensi, supcr rivuluin qui vocalur Clamesilis, ciini
omnibiis appendicjis vel adjaceqtiis suis; lertia, qu*
quncupalur Pabna, qu» est siu in lcniiorio eodem
Naiiioneiise super Iiltus maris, cum omnibus ad se
pertincntibqs, mia cum copgrcgationibqs ibidein Dco
fimulaiiiibiis, ob amori m lici trunqiiilliiiiteinqiic m
eisdem locis consislenlibus, sempor sub plenissima
tuilione et imnmoilatis defensione coiiMstcre fecis-
set. Sed pro rei lirmitate postulavit nobis praidictus
nbbas et omnis ejus congregatio, ut patcrnum mo-
rem sequenles, bujusmodi nostrae immunitatis pi,i>
ceplum, o!> amorem Dei ct revcrentiani divini cullus,
erga ipsuin roonasterium ct ceiuilas sibi subjeclas
fieri ccnseremus. Cujus |iciitioni libenter assensum
praiuiiiuiis, el boe poslras auctoritalis praeccpluin,
immunitatis alque tuilionis gralia , pro firmilaiis
studio et aninia; no.stne emoiuiqento ileri dccrevi-
mus; per quod prxcipimus alque jiibemus ut iiullus
judex publicus, ncque quislibct e\ judiciaria poic-
slatc, aut imlliis cx liilelibiis noslris, lam praeseuti-
luis quam futuris, in celliiJas, aul in ccclcsias, vel
9!)3
DIPLOMATA ECCLESIASTICA,
0. i
Itna, sive agros, seu reliquas possessiobes, quas A tionis ibidem famulanlis Deo, vel naws qnse per
moivenio lempore in quibuslibcl pagis ci lcrritoriis
inlra Jiiionem impchi nostri possidcnt qui Iquid ibr
(iem propter divfottin aittovcivi coHatum fuit, quaj-
qtic eliant deinceps in jnre ipsies sattCli loci aut peV
uos aul per alios Voluerit divina pietas atigeri ; ad
i-Ansas audhmdas, vel fretnt cxigmnia, aut n.ansio-
ncs vel paratas facrehrias, atit fidejussorcs tolletidos,
imt homines ipsius ecelesiac, tani ingenuos quamque
cl servos, super teriam ejhsilem eommaiientcs, * 1 i —
stViAgendos, nec ullas rcdltibiiiones aut illicitas oc-
casibncs reqniremlas, hostris ncc futuris temporibv/s
ingrcdi audeat, vclca, qu.-e supra irrciriov.rta snni,
penilus exigere pricsumat. Scl liceat prrcfato abbati
snisque sncccssoribiis rcs ejuslem woiiasterii -cnm
mare vc! Bumina discurrunt iiiorum, vcl dc Omnibus
utidccunque fisctis teloneum exigere potcral, con-
cederemus, ct nosiram auctnriiatem eidciu faeere-
mus vcl confirmaremtrs roonasterio. Cujus precibus
nobis ob amufem Dei ct vcnerationem illius sancti
loci annuere, et hoc pr.vcepttvm muiiificenlix aostrse,
firrtiilatis gralia, eirta ipsam coiigregalionem fieri
libtrit; pet qtiod jivbeinus atque pvaeeipiraas ut nenio
fidelium nostrorivm, nec rpiiiibet cxactor judiciariae
potestatis dc canis el sagntariis ant de navibus, vel
dc qiiolihel commevcio, undecunque fiscus lcloneum
cxigere potest, ullum leloneum accipere aut exactarc.
prxsumat, Et ubicanque naves eornni aut aliqua
conrmercia ad quascunquc viilas, aul loca aecessum
ccllulis sibi suhjeclis, ct rebus Vel noniiiiilvtis aspi- B h.ihiicrinl, nnlliTS exigal dc hominibus eotimi ulluni
cicntibus vcl pcrtineuiibiis, snl> Ivritionis etitnrmmi-
latis nostraj defensi.onc, remola tolitts jifdiciarite po-
testatis inquieiviJine, qiiieto ovditie possidcre. Et
quidquid Je pradatis rcbus moiiasterii jus ftsci cxi-
gerc poteral , in nostra eleemosyna ih •integrum ■&-
dcm concessimus moiiasierio; scilicet tit perpeJuo
tcmporc ad peragendum Dei scrvitium augraentntn
ct supplementum fiat. Et quando quidem riiviiia Vo-
catiotle supr&diclus afibas vel successoTCS cjns de
liac luce migraverint, quanriiu inonaclri inter se ta-
lcs iuvcniro poluerint, qui ipsam congregationcffi
secundiim regulam sancti Benedicti rcgcrc valeant,
per banc nostrani auctorilatem et conscnsum Kcen-
liain haheant eligendi abbates; quatonus tpsi servi
olTi.nirsiini , auttillnin censuni , aulullani Tedhibitio-
hcm accpere vel cxaclarc pi;csuinal. Sed Iicitum sit
eis aiisqtie alicujus illicila conuariciale vel ileten-
liiine, pev ihaiic nostram auctoritatem , bomincs qui
eorimi caosa prsevidere debent, cum his quse defe-
rnni, pei tiniveTsuTii imperhrm nostnim liliere atqne
sccViVe iVc et Tcdivc. Et si aliipias moras in quolibet
loco 'feceriirl, ant aliqoid mercali fuerint, aut vendi-
dciitrt, nihil ab cis prorsos, iri dictum est, exigatur
«TJt exactetnr. Hacc vcro aructoriias nustra nt diligen-
titis credatur vc-1 coriservciui ., ea!ii de annulo iiQslrr.
sigillari jnssimus.
Dui andtis diaconus ad vtcem fielisadiar recognovi,
Dala... ai:no'Chiislo propilio 1 imperii donuii Lu-
Dei, qci ibidetn Deo fatnnlari videntur, pro nobis et C dovici scrcirissimi Augnsti, rndict. 8. Acluin Aquis
coi.jugc prole(|iie noslra, et stabililatc loiius imperii
a Deo noiiis conlati, et cjus clementissima misesra-
linne per immensiim conservandi , Donrini clcmcn-
liam jugiier exorare deleetent. Hanc itacfue auctori-
tatem, tit pleniorem in Dei noinine obtincat vigo-
rem, et a fuleliluis satietre Dci Eeclesise cl noslris di-
ligentius coaservetur, manu propria stibteT linnavi-
mus, Ct annuli noslri iinpressioue signari jussirous.
Dala xiii Kal. Dcceinbris, anno 1 Christo propilio
impcrii doniini Ludovici sererrissrmi irnperaiOris,
indiclione S. Aclum Aquisgrani pakrtio rogio iu 'Dei
nomine feliciler. Amen.
Xffl.
PRO F.ODFM Cr.ASsi.Nsl SIONASTEIIIO.
(AHno&ii.)
[Apml D. Bom/iici.. ibid,, utsupra.J
In honune Doinini Dci ct SaUaloris nostri Jcsu
Cbristi, Liidovicus dlvina ordinante proviflenlia iur-
peralor Augusltis.
Ouiuibiis episcopis, abbatibus, dudbus, comilfbus,
Vicatiis, cemcnitriis, missis ilrsiurrenfibits vel om-
riilnis rcm 'publicam adniinistraiililurs , seu crctcns
li .lcliiiiis sanct:e Dci Ecclesix et nostris, ntituni sit
qnia vir vencrabilis Attala a'bba cx mdnasterio S.
Mari:c venicns ad nos, deprecatits cst cclsiiudinc.n
nostram ut eidCm ntonasterio et congregationi ibi-
d^iit Dco degenti conccssissemus, tit de carris ct
sagmariis nccessaria ipsius monasterii ve! cotrgrega-
grani palaiio regto m Dci nominc fclicilcr. Amcn.
XIV.
IT.0 rilHISTIANO NEM ACSF.iNSl EPISCOPO.
[Anno 814.)
[Apuii Tjalnzum , lib. iv Biscell., pag. 420.]
ln noiurne Donriui Dci et Salvatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus divina ordiaantc prcvidentia im-
peralor Augustus.
Ctiui petitionibus s»cerdotirm justis ct ralionabili-
bus divini eultiis amore faYcnius, siiperna nos gra-
tia inmiiri rion -dubilaifiiis : idcirco novorit oniirium
fidelium nosiroruin.Tam prsescnliuui quani et futitro-
riiiii, ulilitas. quia viv venerabilis Cliristiantis Ne-
_ uiausa civitale episcopus obluiit oblutibus nostris
immunitalem domni ei genitoris uostri Cavoli bonse
nieiiiori:e piissimi Angusli , in qua eral insertuoi
qualiter iilcni gcuilor nostcr cl praadecessores ejus
regcs pncdictam sedcin, qu.e est in bonore saneUc
Mariic seinpcr Vrrginis seu et sancti Baudclii con-
slructa, una cum ccllulis duabus, una quic dicilur
ToTiiagus. (piaj cst conslrucla in ntfnore sancli Stc-
pbaui proloinarlyris. et alia qurc diiitur Vallis Fla-
viana, qtuc cst in honore sancli Petri principis apo-
sloloruni cohslructa.seu et aliis cellulis ibidem aspi-
cichtibus, ob amorem Dei tranquillitateiuque fra-
truin semper shb plenissima tuilione et imrounitatig
defensione habuisscnt. Propter firmilatem tamen rei
nobis postulavit prtcfatus episcopus Christiamis ut
995 I.lDOViCI 1 COGNOMENTO PIl M6
eorumdem regum anctoriiales ob amorem Dei et re- .\ gcnitoris noslri Caroli lionx mcmorix piissimi Au-
vcrentiam ipsius sancti loti nostra confirmaremus
auctoritale. Cujus pclitioni libeuter acquievimus,
elita in omnibus concessimus, atquc per hoc pra>
ccptum nostra; auctoritatisconfirmamns. Praicipien-
lcs ergo jnbemus ul nemo fidelium nostrorum, vel
quislibct ex judiciaria polestale in ecclesias aut loca
vcl agros scii reliquas possessiones, sive eas quas
moderno tempore in quibuslibet pagis et lerritoriis
infra iliiioncm tmperii juste ci legaiiter pradicta sc-
iles sen cellulas possidet, vel ca qua; deinceps a bo-
nis viris cisdcm collata fucrint ecclesiis, ad causas
audiendas, vcl freda aut tribula exigcnda, aui man-
siones vel paraias faciendas, nec lidejussores tollen-
dos, aut lioiniiies ipsius ecclcsia;, lani ingeuuos qiiam
gusti, iu quo erat insertum co quod ipse et avus
noster Pippinus quondam rex, seu etiam prsedeces-
sores eorum, reges videlicet Francorum prxceptis
auctoritatum suamm pncfato monasterio congrega-
lioniquc il idcm Deo famulanti concessissent onine
teloneum de mercato, qui fit annualim fcstivitate
ejusdcm saricti Dionysii in pncfalo lerrilorio Pari-
siaco, ex omnibus negotiatoribus, qui undique tani
cx Saxonum gcnte, (|uam ei Fiisionum vel ali-irum
quarumlibet gentium, qme de diversis provinciis ct
territoriis in eumdem negotlandi gratia conveniuni
mercatum : necnon et ex onmibus carris et navibus
et cxtcris veliiculis, quibus viuum ct mcl et alia di-
versa commercia iilucad mercandum deportantnr;
servos, super terram ipsius commanenles injuste 15 seu etiam ci de cunctis aliis mercimoniis qua: tunc
distrin^endos, nec ullas redhibiliones aut iliicitas tcmporis non solum in eodem mcrcatu ct infra eam-
occasiones rcquirendas, nostris aul futuris tempori- dem Parisiorum urbem, seu ctiam qua; pcr vitias et
bus ingredi audcant, vel ea qua: supra mcmorata agros et cxlera loca in circuilu illms mcrcatus po-
suntpenitusexigcreprasumani. Sed liceat memo- sita negotiantur, vel de oumibus undecunque jus
rato pncsuli suisquc surccssoribus rcs pradictarum fisci teioneum accipcre poterat. Conlincbatnr eliam
ecclcsiarum cum omnibus sibi subjeclis suL immu- in eadem aucioritate quod quidam icincrario ausu
nilatis defensione quieto ordine possiderc, et nobis eumdem inercauim a potestate monastcrii sancli
fideliter dcservire, atque pro stabilitale nostra vel Dionvsii subripuissent, ct rectores pnefali nionaslc-
totius imperii a Deo nobis collaii vel conservandi, rii ipsum ad integrum coram Grimaldo Majoie do-
una cum clero et populo sibi subjccto.libere Domini mus sibi legaliter cvindicassent, et quod Soanaciiil-
misericordiam cxorare. Et quidquid exinde fiscfts dis et Gerfredus ejusdem civitatis quondam comes
nostcr sperarc potcrai, ad intcgrum concedimus, ut cupidilate ducli, cunclis mercaloribus, libcris vidc-
nernetuis tcmporibus ihidem Deo famulantibus pro- licct ct servis, illuc mercandi gratia coi.fliiciililius,
ficiat in angmcnluin. Et ut haec auctoritas noslris singulis, excepto alio leloneo quod cxsolvcbant, qua-
fulurisquc tcmporibus Domino prolegente valeat in- *J iuor dcnarios superaddidissent, ct niulii lioc censt.
concussa mancrc, manu propria subscripsimus, ct
annuli nostri imprcssionc signari jussimus.
Signuui Ludovici serenissimi imperatoris.
Paia iv Kal. Dcccmbris, anno piimo Clirislo pro-
pitio imperii domni Ludovici serenissimi Augusli, in-
mulctati, ab codcm se mcrcatu relrahcbant ; cl [ct
quod] permodicum icloncum de codcin mcrcatu ad
partcm monasterii sancti Dionysii pro liac causa exi-
gebatur; ei quod huuc superimposilum censum
prxfalus genitor nosler censurx su;c auctoriiate re-
dictiouc 8. Aclum Aquisgrani palalio rcgio in Dei secasset vel abdicassel, et secundum suam auclori-
nomine feliciler. Amen. latem cl eonfirniationem haclcnus ipsum teloneum
■^ y ad inlcgrum pars monaslerii sancli Dionysii haliuissci
vcl acccpisset. Pro rci tamtn firmitate postulavit no-
bis praedictus abbas una cum congregalione ad re-
gendum sibi commissa, ut morem paternum sequeii-
tes, nostram etiam auctoritatein super liac re crga
ipsum sanclum locum ficri censeremus. Quorum pc-
DE NUNDIMS SANCTl DIONVSH.
(Anno 814.)
lApud D, Bouquet.,iMd., p. 466, ex Dublelo in Bi$l.
abb. S. Dionysii, pag. 755.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus divina ordinante providentia im- liiionibus ob amorem Dei et vcnerationem sancti
neralor Au"iislus. Dionysii patroni nostri, nobis aurem clemcnler ac-
commodare libuil. Quapropler pnecipimns atqueju-
bemus ul, sicut ab aliis regibus Francorum el avo
nostro Pippino ipsum teloncuni conccssum vcl con-
firmatum cst, el eoram Grimaldo Majore donuis ad
per
[mperialem celsiludinem decet pradecessoram
snonim pie facta non solum inviolabililer conser
vare, sed etiani censurac sure auetnritate alacriter
confirmare, ul videlicet munus tot priucipiim auclo-
rilalibus obamorem Deicollatum vel coiifirinalnm,
ab liis quibus altributum cst, et firmius tcncalur, ct
securius possideatur. Idcirco nolum sit omnibus fide-
libus sancta; Dci Eccleshe et noslris, tam prasenli-
luis quam et fuluiis, quia vir vcncrabilis Ilildoinus
abba ex monasterio sancti Dionysii, quod est con-
structum iu lerritorio Parisiaco ubi ipsc sanclus Dio-
nysius et comiies cjus corporc rcquicscunl, deiulit
ob:ulihus nostris prxccptum auelovitaiis domni ci
partem ip.-ius inonasterii evindicalum, cl posiea a
pnefato domnn e! genitore noslro Carolo impeia'ore,
abdicatis malorum hominum supcraddilis consuclu-
dinilius, firmius collatum eidem raonasterio cxslal ;
iia dcinccps nostris futurisquc lcmporibus pcr banc
nostram auctoritatem inviolabiliter permaneal indul-
liini. Ita diiniaxat utomnc tcloucum de eodem nier-
catu.qiii fit annis singulis fcstivitate sancli Dionysii
iu prxfato 1'aiisiaco pago, rcctores vel congrcgatio
ru7
DIPLOMATA ECCLESIASTICA
908
prxfali monasterii iu usnm smini vindicent absquc A a vigtlia praeclarx solctniiiialis beati Diouysii usque.
aliciijns inquieiudinc ci injusia contrarietale, tam ex
negotiatoi ibus Saxonicx el Frisionicx genlis,quam-
que el ex aliis genlibus qiue de divcrsis proxinciis
ct lcrriloriis iliuc eo terapore negotiandi conveniunt
gratia, nccnon et de carris ct navibus et cxteris \e-
hiculis, quibus vinum ct mel ct aiia plcraque com-
mercia illuc ad mercandum deportanlur, scu ctiam
ctdecunctis aliis mercimoniis, quas sivc in codcm
nicrc.ilii, sive infra Pariviorum utheni, sivc iu qui-
Imslilict aliis villis, locisque, et agris, in circuitu
illius mcrcatus circumjeclum tunc teniporis a ncgo-
lialoribus illuc convenicntibus fiunt. I)e omnibus
si ilicct undecunque fiscus leloncum exigere potest,
oinnc teloncum ad integrum per liancnostram auclo-
tlum mercatum ipsius finiium habeatur, et auctori-
late ct prxeeptis avi noslri Pippini quondara regis,
ct domni geniioris nostri Caroli pix meuiorix impc-
ratoris, noslraque paritcr corrohoratione, quodcun -
que acquiri potest, partilms sancti Dionysii reddi
atque haberi debcat, lam dc portatico, ct pontatieo,
et ripalico , ct rotatico, ct timonalico, et volulatico,
ct cispilalico, cl pulvcratico, et fortatico, cl laudatico,
ac salutatico, quam ctiain et de rcliquis oumibus
mercimoniis, uude lcx publica teloneum cxigi pos-
sit \el dcbcat. Unde nunc quoque comperientes quod
qnidam pr;edictorum nosliortim minislerialium su-
pra dictis regiis auctoritatibus temerario ausu in
reddendo vel cxigendo eodem teloneo contrairc
rilalem prxfato, ut dictum cst , conferimus mona- B apcrtissiina refragatione videntur, hanc nostrx au-
sterio, ul in usus congrcgalionis ibidcm Deo famu-
lantis, cl luminaria ipsius ccclesix concinnanda, in
nostra clccinosyna perpctim cedat. Pr.ccipinius
etiam atque jiilicmus ul nullus fidelium nostrorum,
nec quilil cl exaclor judiciarix poiestaiis, aliquain
eoutrarictatcm aut inquieludinem de codcin tcloneo
contra rcclorcs ipsius monasterii ejusque congrega-
lionis ab l.o lierno die cl lempore facerc aut gene-
rare prxsumat, ncc illum ccnsum quein [a] Soana-
cbilde et Gerfredo comitc superadditum, ct a domno
el genitorc noslro abdicatum cst, ncc alium quem-
libcl censum negoliatoribus illuc convcnicntibus su-
pcraddcrc audeal : sed remoto tolius inquietudinis
impedimenio et tcinerariorum hoininum ausu , pars
prxdicti monasterii per lianc nostram ancloriiatem C
nostris et ftiluris temporihus in inlegrum in eleemo-
syna nostra prxfatum teloneum aceipial. Hanc ita-
que auctoritalem, ut firmior in Dei uomine pcr
iniilia annorum curricula liabcatur, et a fidclibus
sanclx Dei Ecclesix et uostris melius credalur cl
diligenlius conservetur, maiiti propria siibtcrfirma-
\imus, el annuli nostri impiessione signare jussi-
inus.
Signum domni Ludovici serenissimi imperatoris.
Ilclisacbar recognovi.
Data Kal. Decemhris, anno propitio Christo priino
impcrii domni Ludovici screnissimi Augusli, indi-
rtiolie 7. Actuni Aquisgrani palatio regio in Dei no-
mine fcliciler. Ainen.
XVI. D
IlP N! NlllNIS SIONASTEIUI DIONVSIAKI.
(Anno 8t i.)
[Apud eosdem , ibid.]
In noiuinc Domiui Dei ct Salvatoris noslii Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinanle providenlia im-
peralor Augustus, Begoni illustii comiti, et oc.ini-
bus successoribus tuis prxsenlibus et fuluris, atque
rei publiex adininistraloribus, sive exacloribus infia
pagum Parisiacuin telonea recipientibus , seu liis
omiiibiis qui infra cumdem pagiint honorcs Iiabere
vidcniui.
Notmii vobis esse credimus et noium facimus qtia-
lilcr oamc leloneum de qnibusi unquc merciuioniis
ctoritatis cbartulam memorato sancto loco ejusque
rcctoribus denuo fieri jussinius, per quod viva jus-
sione vobis ct omnibus successoribus vestris ex-
prcssc prxcipimus, quatenus prxdicta lex el regix
aucloritalis decretum a iicmine quoquam veslio-
nun atqne successorum vestrorum violari utiquain
prxsumatur, sicut dc Dci ct nostra gratia curatis ,
etc. L't autem hxc traclatoria nostris fuluiisqnc
lemporibus verius credatur, et devotius a vobis et
successoribus veslris obediatur, de annulo noslro
subter eain jussiinus sigillari.
Ego Ilelis.ichar rccognovi.
XVII.
rno maiori monastkrio.
(Anno 814.)
[Apud D. Bouquci., ibid., pag. 4G8, cx eharlulario
ejnsdcm monaslcrii.]
Ludovicus Dci ordinante providentia imperatoi
Angustus.
Si erga loca divinis cultibus mancipala propier
amorem Dci ejusque in cisdcni locis famulantibus
opporltma largimur, prxmium no'.is apml Deiim
xlernx rcmuncrationis rcpendi non dilfidimus.
Proindc comperiat omnium fidclium sanrlx Dci
Ecclesix. lam prxsenlium quam etiam futuroriim,
industria, quia vir venerabilis Hicremias abba ex
monastcrio S. Mirtini majoris, quod est constru-
ctum prope Turon. civilaleui super alveum Ligeris,
obtulil obtutibtis nostris aurtoiitalcm inimunilatis
domni ct gcniloris nosiri bonx mcmorix Caioli piis-
simi Augusli, in qua crat inscrtiim qualiter ideni
genitor noster eumdeni nionastcriuin , ob amorcm
Dei iraiiqnillilalcmqiic fratrnm ibideni consistcn-
lium, scmper sub plenissima tuitionect iminuiiiiatis
defcnsione consistere fecisset. Scd pro rei firmitate
postulavit nobis prxdictus abba ut palernum morem
sequenles, hujuscemodi nostrx immunilalis pra-ce-
ptum ob amorem Dei ct reverentiam divini cultus
crga ipsum inonaslerium fieri censeremus. Cujus
petitioni liLeiiier assensum pr.cbiiimus, et hoc no-
strx autoritatis praeceptum, immunilatis atque uii-
lionis gratia, pro firmilatis studio et animx nostrx
emoiumcnlo fieri decrevimits : pcr quoJ prxcipinsus
990
LUDOVICI 1 COGNOMENTO l'II
1000
alqupjnbemiis ut mtlhis jttdex publicus, iieque quis- A uis nostri, ul malrem ccclesiain ipsius civitalis, quas
libel ex judiciaria polestate, aut ullus ex fidclibus
noslris, lam prwsontibus quam et futuris in Cccte-
sias aut leca vel agros, seu rcliquas possessiones ,
qtiasmoderno (cmporc i» qttiliuslibei pagis el terri-
loriis infra dilionem impern mistri possidet, quid-
qtiid ibiiiein proptcrsttflimum ainorcm rollatum foil,
qtia*qm> etiam deinccps in jure ipsius sancti loci a
Deo [DeunVj limentihus hwminibus ibidem pielasdi-
vina vowerit augeri, adcausas audiendas, vel frcda
exigenda, aui mansiones vel paraias faciendas, aut
fiAVjussorcs tollendos, aut bomiitcs ipsius monaste-
rii, lam mgenuos quam et, scrvos, supee cjusdem
lerram coomianentes distnngendos, mv ullas redbi-
biliones aut illiriias occasiones requirendas , no-
esl in honore sanctoriiin Jusli el Pasloris, vcl sanctas
Marisc sempcr virginis, cum monaslcrio sancti Pauli
confessoiis, ubi ipsc sanctus corporc requiescit,
quodest constroclum haud procul ab eadetn urbe,
iniii omnibus modemo tempore silii aubjeclis, sub
iroslra defensionc el immunitatis luilione consisterc
faceremus. Cujus precibus ob amorem Dei et reve-
rentiam eornmdcm sanctorinn aurem accomroodare
libuit, e; boc nostrre aucloritatis immunitalisque
praBceptnm erga eamdem ece.lesiam facere , pcr quod
decernimus atque jubemus ut nemo ex judiciaria
poteslate, nec ullusex fidelibus nostris in ecclesias,
aut loca, vel asros, aut reliquas possessiones, quas
prxsenti lempore possidet, vel ca qua». deinceps in
stris ncc futuns temperrbus ingredi audeat, vH ea " jure atque potestate ipsius ecelesia? divina pietas vo-
quae supra memorata sunt, pemtns exigcre prasu-
mal. Sed liecat pracfato abbati stiisqite snccessori-
bus res ejnsdem monasterii, cum rebus vcl homini-
bus iludeiu aspicicnliltus vel pertinentibns, siili mi-
tionis atqtte imraunit&lis nostra: dciensione, remota
tolius judiciaria: poteslatis inquictudine, quieto or-
dinc possidcrc. Etquidqitid de prsefalis rebusmona-
sterii jus fisci exigere polerat, in nostra eteemosyna
iu integrum eidem concessimus monasterio, scilicet
ut pcrpctuo tempore ad pcragendum Dei servitiura
augmenlum ct suppleraentom fiat, quatcnus ipsis
seivis Dei, qui ibidem Oeo famulari videntur, pro
no! is et conjnge proleque noslra, et slabililate to-
lins impeiii a Dco nobis collati, el ejns clementis
Itterit augere, ad causas audiendas vel freda ct tri
buta cxigenda, aul mansioncs vel paratas faciendas.
aiil firlciussorcs toliendos, aut homioes ipsius ecelc-
wa' lani ingenuos quamque ct servos dislringeiulos.
afut ullas rcdliiliitiones aitt illicitas occasioncs rcqui
rendas, nostns aut futuris lemporibus ingredi au-
ileat, vel ea quac stipra memorata sunt, penitus cxi-
gere pravsnmat : sed liceat memorato pmsuli suis-
que successoribus sub nislra defensione quiete
rcsidere, cl noslro parere imperio El quidqiii I jns
fisci inde cxigcre poterat, toluin nos pro aciema rc-
muneratione eidem coTicedimtis ecclesia), ut perpe-
tuis temporibus clerieis ibidem servienlibus Dni
^ proficiat in augmenlis ; quatenus rectorcs ipsius
siina miseralionc per immensum conservandi, Dw ecclesiac, cum oiimilitis ad se perlinentibus , eum
immensam clementiam jugiter exorare |deleclet].
ILuic itaqtic aucloiitatem, ut pleniorem m Dci no-
mine obtineat vigorcm, ct a fidelibus sanclic Dei
Ecclesisc ct inisiris diligentius conserveiii!', manu
propria subtcrfirmavimus, et annuli nostri impres-
sione signari jussimus.
Signuni Ludovici sercnissimi imperaioris.
Helisachar recognovi.
Data iit Nonas Decembris, amno Clirislo propitio
1, indictione 8. Actiiiu Aquisgxani palatio regio iu
Dei nomine fciiciter. Amen.
XVHI.
PHO NEFIWDIO ArtCHIEPIscOPO NARBON&KSI.
(Anno K! i >
|Apud D. Bonqiiet., ibid , pag. 169, es probat. nov.
Hisl. (hitl., limi. 1, pag. 44.]
Iu nmnine Bomhli Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus divina ordinanle providenlia im-
perator Augustus.
Cum peiilioniLuis sacerdotuin justis el rationabili-
bus divini cultus amore favemus, supema nos gralia
mimiri non diiTidiiiius. lilcirco noliini sit omnibus
liilelibus sancta: Dei Ecclcsiae et nostris, latn prx-
sentibus quam et futuris, quia vir venerabilis Nifri-
dius Narbonensis urbis arcliiepiscopus adiens obtuli-
libns nostris, deprecatus est mansuetudinem eulmi-
o Diploma lioc nnllilii adhuc exstat cilitnm : de eo
tantum adnotal Mabillon., Annal. Ord. S. Bened,,
clero et populo sibi subjecto , pro nobis et conjugc
prolequc nostra, ac (slabilitatc) totius imperii a Deo
nobis per immensum concessi ; Domiiu miscricor
diam alacritcr cxorare ilelectet. Et ut h;cc auctori-
tas nostra: prxceptionis a fideTtbus sancla: Dci Ec-
clcsiie ct nosiris verius crcdatur et diligeutius con-
servettir, eam manu propria subscripsitnus , ci
annuli impressione signari jussimus.
Signum Ludovici piissimi Augusli.
Durandiis diaconus ad vicem llclisachar reco
gnovit.
Data rv Jialendas Januarias, anno Christo propi-
tio 1 imperii domni nostii Lttdovici piissimi An-
p gusti, indictione 8. Actura Aquisgrani palatio regio
in Dei nomine feliciter. Amen.
XIX.
» PRO MOM\STEBIO CBKBSIIElllt.NSI.
(Aiino 814.)
[Apud Grandidicr, Hisl. dc VEglist de Strasbourg,
lom. 11, pag. 156, ex anlograpbo adulterino abba-
lia; Aprinionasteriensis.]
In nomiuc sancLC ct iiulividux Irinilatis, Lmlovi-
cus Dei omnipotentis gratia rex Francorum et Lon-
gobarilorum , Romanorum vero imperator Augti-
slus.
Cum fropheix testimonio heliliam regis de vir-
toin II, pag. 592, mendose rclalum esse a Chronico
Noviciiteusi.
1001
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1002
Uite Dci proccdere sciamus, rcgni nosiri Isetitiam et A potestativc possideat. Quidquid igilur forensis, vel
Itonores augerc credimus, si sancta ac vcneral.ilia
servorum Dei monasteria sccundum petitionem i[>so-
rum slabilire sni confirmarc studuerimus, pneser-
lim cuni ct ipsi pro pacc cl slahililite nostra Deiiin
rrcijuentius e\orent. Quapropter oranium fidelium
piaecipuc tamen principum nostroruro auribus inli-
mamus qtiod venerabilis Sambatius abbas dc eoe-
nobio enjiis vocabulum est NoviCDtum sive Ebe-
resheim, quod vir illuslcr Elieh dux cl conjiu ejus
Bersvinda in Clirisli nomine ct in honore beatorum
apostolorum Petriet Pauli, sanctornmque marlyrum
Mauricii ac sociorum ejus, iu pago Alsaciensi, snper
ripam lllae fluminis, in episcopalu Argcntinensi iu suo
proprio construxcrunt fundo, cum fratribus suis
eivilis qucriraonix infra ipsum locum, vel cxie-
rius in villis ad ipsum locum pertinenlibus moium
fiieiil, ad soltun ablialem vel ad villicos ab eo
constitlltos judicii eausa pcrtincat. De furtis vcro,
vci latrociniis, sivc frevelis " cxtra septa monasterii
perpclralis, leiiia pars advocatum ecclesiae a nobis
conslilutum respiciat. Taxatio auiem hujusmoili crit :
si quis dc farailia ecclesise, sivc de extemis in tali
noxa acclamalus fuerit, et coram abbatc vel ejus
causidico 1) posilus convictus fuerit, sex lirdones '■
publici ponderis, sive triginta sielos d Argenlinensis
monetx pcrsolval. Si aulcin extra ipsum locum, vcl
ejus lcrminum fuerit, ununi firdonem , sive tres un-
cias Argeiitincnsis iiioneUT persolvat : quod si facerc
nosiram adiit serenilalem, deprecansul ipsuin mo- B noluerit, vindictamjudiciaterapersolvat. Concessimns
nasteriuin quod prxfatus dux et venerahilis filia
ipsius Odilia in jus ae dominium regni penilus trans-
fuderunt, aliquihus regiae auctorilalis indiciis sufful-
tum confirmarcmus. Nos ergo ct propri:c saluti et
uiilitaiibus fratrum ihidem Deo suh regulari disci-
plina scrvicntium consulentes, simulque pro rcmedio
animae Clirislianissimi geniloris noslri Caroli, el sc-
renissimx gcnitricis nostrx Hildcgardis iniperatricis
Augu^lx pctiiioncm ipsius henigne suscepimus, et
perliei salnhriter decrevimus. Volumus crgo locum
supradictiNovientensis, sive Ebersheimensis co:nobii
et omnem lcrniinum fundamenti ipsiusliberae immuni-
lalis essc, et omne ei jiis fisci nostri lotaliler ex hoc
ct deinceps remittimus , ea scilieet ralione ut nullus
eliam, ipso ahhale roganle, fratribus aiitem consen-
lientibns, dc allodiis ccclesi.c in beneficiiim domni
Wolfhaldi advocati, el omnium succcssorum ipsius
absque ulla contradictione, qualenus ad ulililatein
ac delensionem ecclesi;e et tolius famiiix studiosiu;
ac sollicitius insistat, et ne abbas vcl fratres ipsius
ulterius in quovis loco de inlroilu vel aliipio accessu
ipsius graventur, in Sufaa ■ mansum uniiin, in Egcs-
beim f curtiin dominicam cum salica lerra K, in La-
gelenheim h, mansiun unum, in Burcheim ' iinuni,
in Sigolelsheim i unum, in Rechenhusen k eurtim
dominicam cum salica terra, vineis scilicet ct agris
ct capella ipsius loci, in Grusenheim, mansum unum,
in Wiswille ' mansmn iinuin, in Stotesheim111 duos,
judex publicus, nec spiritalis, nec sxcularis, sive in Hiltenheim " unum, in Northus ° duos. lllud eliam
cpiscopus, sive dux, sive comcs, vcl advocatus, seu
aliipia judiciaria poteslas prxler voluulalcm abbalis
ingredi prxsunial, nec fredam tollal, nec mansioncs,
aut paratas ibi faeiat, r*c qucmquam ihi hominum
nisi rogalns ab ahbate constringat, nec eausas au-
diai ; sed prxsens Sambalius abhas, cjusque succes-
sorcs ipsum locum cum omnibus appendiciis suis,
viis scilicct et inviis, cxitibus et retiitihus, terris
cullis el incultis, pratis, pascuis, silvis, forestis,
aqnis aquarumvc decursibus, molendinis, piscationi-
bus, vcnnlionibus, xdificiis, mancipiis ulriusque
sane non prxterniillendiim exisliinavimns, sed omni-
modis intcrdicimiis, ut nec prxsens abbas, nec ali-
quis sticcessorum ipsius, ncc quisquam monaslerii
provisor de fundo ccclesi;e infra prxfixum tcrminum,
id est, a saltu qui dicilur Standenhrnch p, sive Brei-
lenlaelia , iisqtie ad loctim qni vocalur Qucrclilacha
totalitcr, usque in inedium alvctim Illx fiuminis, in
lalitudinc vcro a rivo fonlis usqtie ad medium al-
veum Illx in locum qui dicitur Staffelgruba, prxsu-
mal quidquam jurc proprictaiis alicubi transfundere,
vel jure hxreditalis alicui concedere. Sed si ulilitas
scxus , vel qualitercunque nomioatis utilitatibus Jj monaslerii sui exposcit, mancipiis ceclesix scrvilia
" Frevelx eranl quoddam mulctx genits proqui-
bnsdam cxcessilms sive insolentiis commissis. No-
inen adhuc Gcrmanicum in Alsalia cognitum .esl.
Cniisulc Hallausii Glossarium Germanicura, pag. 487
et488. ' b
b C.uisidicus in Gcrmanicis abbalix Ebersheimen-
sis aclis vocatur Yogt.
c Firdo eral qtiarla pars marcx, tesle Cangio,
Glossarii lom. III, pag. 401. Siclos hodie vocainus
sehillingos, quorum Iriginta conficiunl tres florenos.
Esl itaqne firdo puhlici ponderis libra Gallica (franc),
quaria pars lilu.c Argenloratensis. Yide Schilterum,
in Gloss.trio Teulonico, pag. 500.
,l Siclus crat moneta olim notissima apud He-
brxos et apud vetercs Anglos. Ducange, lom. VI.
pag. 47.) et 480. Siclum apud Anglo-Saxones pretii
fuisse duorum denarionim argentcorum scril.it Hic-
kesius , in prxlat. ad grammat. Anglo-Saxonic,
pa; -21.
Patbol. CIV.
e Oppidum Sutz, sivc Obcr-Sulz.
f Egisheim.
8 Idcsl, franca et libera ah omni onere immunis,
ut explieal Schiltcrus in Glossario Teutonico', vocc
Freygut.
11 Lagelnkeim.
• Burgheim.
i SigoUheim.
* Locus olim intcr Ostheiin et Hunnaweyer silus,
nunc destructus.
1 Weisweiler.
m Slotzenheim.
" lluttenheim.
° Norlhausen.
P De Iioe sallu fabulosa narrat Chronicon Novien-
tense. Mentio quoqiie fit districlius cujusdam dicti
Stancnbruh, sivc Standenbmcb in libro membrana-
ceojuriura abbatix Ehersheimensis, anno 1320 Ger-
manicc scripio, fol. 56.
22
M.I3
II TtOVUl 1 COf.NOMENTO Pll
10 i
lantnm feoda concedanlur ■•. Si quis autcra dc fami- ,\ Cum pclilionibus servorum Dei jnslis cl rationa-
li.i ecclesiaj obicrit, sive inlus, sivc cxua, optimum
quod in pccudibus, vel in qualibct suppelleciili [>os-
scdcrat, in proximam dominicamcurtim accipiatur, ct
junior lilius ipsius, si de familia ccclcsiac fuerit, cuui
matre infcodetur; sin autem, in potestate abbatis
crit •>. lllnd eliam sciendum cst quod si prcesens
abbas, vci aliquis^successorum ipsius, Deo jubente,
dc liac lucc migraverit, fratres convenientcs sccun-
dum rcgulam sancti Bcncdicti de i|isis fralribus alium
ciigant : elcctas auteni nohis praesentelur ct a nobis
iuvcstiatur, ct aj episcopum Argcnlinensem ordi-
naiulus transmitlaiur. Constiluimus crgo ct pcr au-
clorilalem rcgia: potestatis dcceniimus, ut qualiscun-
que judcx, vcl cujuscunque dignitalis persona po-
bilibus divini cultus amore faveamus, supcrna r.os
gratia muniri non dillidiinus. Igitur comparent om-
nium nostroruro fldeliura magnitudine, eoquc secun-
iliim pctitioncm viii vcnerabilis Apollinaris abbatis,
concessiraus ad monastcrium sancti Anlbymi vicum
qui vocatur dc Cilcario, dc ratione Senensis civii.i-
tis, id cst pcr conlinia loca denominanda. Ab oriente
lluvius Axo, ab occidentc fluvius Uinbrone, a ponte
usquc in vailo, qui dicilur Irsi. A mciidic dc vado
Ursi per viarn, qusc ducil sub Monle Lucinii usipic
in viani S. Anthynii. Ali Aquilone Gessse pcr Poni-
gastaldi, deindc vix publicse usquc ad pontcm de
Umbrone : cum duo oratoria infraipsa fine posita,
id cst sancia Cliristina, et sancta inalcr ecclcsia,
tens, vcl impolens liujus chartac auctoritatem, scn IJ cum una cnrteprope ipsa sancia ecclesia, cum om-
confirmationem tcraerare.vel infringere, scu aliquas
posscssioncs praedicti monasterii violenter diripere
vci subtrahcre altentaverit, quadraginta iibras auri
injusfiscinoslripersolvat.Etuthocveriuscredatttr, ac
deinceps firmum ct inconvulsum custodiatur, marm
propiiasubtcr signamus,et annuli nostii impressione
jubcmus sigillari vel insigniri.
Signum donini Ludovici IVomanorum iuvictissimi
imperatoris Augusti,
Ego Carolus Mogunliensis archicpiscopus sub-
scripsi c. Ego Witbgernus Argentinensis cpiscopus
gubscripsi d. Ego Turlio archicapellanus e ad vlcem
domini Ibhonis f protospatharii cognovi. Actum
Ingelcnlicim in curtc regia, in C.hrisii nominc fc-
nia quidquid ad ipsa cuitc pertinet, Et infra luca
dcnominaia. In cultu in linc Clusirice, piscaria Ame-
sa: mcdiclalc, cum mcdictatc de ipsa piscaria pciti-
nenles, qui fucrant de publico civilatjs Clusinse, iil
cst pcr confinia et loca noininamla. Ab oiienic
slagno, qui dicitur Moreccia, ubi ecclcsia csl S. Pan-
cratii. Iudc pervenil per campum S. Petri per inc-
diuiu monicni super Cordoliafio; inde a Casscratas
usquc ad Ampla . ad Anipla pcrvcnil ad Montera,
qui dicitur Marmianus de Maimiano. \.\ alia partc
contra occidcnicm, pcrgit per sumniitateni moniis
Tili desccndente us.pic ad luium, i'.e luto a valle
Impia ad Lalerlie. Dc Laterijo vcnit in mare . Dcindc
juxla littus maris, pervenit ad locum ubi stagnus i:i
liciter. Data tertio Nonas Novembris, anno Do- C mare miltit. Ex ilioioco pervcnit ad tcrram S. La-i-
minicse incarnationis octingentesimo decimo quarto
6 indictione quinta, anno dccimo regni domini Lu-
dovici invictissimi Homanonim impcratoris Au-
gusli ».
XX.
IRO SANCTI ANTIIVMl SCM.MSIS IIONASTERIO.
(Anno 81-4.)
[Apud Ughclli, Ilaliasacra, lom. III, pag. f>30.]
In noininc Domini Dci ct Salvatoiis nostri Jesu
Christi, Ludovicus Piocis Caroli Magni imperaloiis,
divina ordinante clementia , imperator AugUstus.
» Feudnm servilc denotat id, quod hodie ab Alsa-
tis vocatur Ilofflelni , quo nem|ie c.citus agrorum
numerus ruslico ct ejus hasrcdibus colendus relin
quitu
lur
liislici eiant scrv
i" I.icet b.rc charta sit suppositilia , tamen multa
hic enarrat quae inserviunt ad ius feudale medii a:vi,
iliius scilicel sxcuii quo vixit liujus diplomatis
eUiclor.
« Anno 81 1 Ecclcsiain Mogunlinenscm occupabat
Atidpluis, non Carolus, qui Pippini regis Aquitanise
filius ad bauc scdcm anno lanliim 85(i luit pro-
motiis.
d Witghernus cpiscopus Argentinensis jam lunc
lcmpoiis suprcma subierat fala, deftinctus anno 7-29.
e Turbo ignolus est intcr omncs Ludovici Pii
notarios, qui nondum archicapcllanorum nomcn
lunc usurpabant.
' llilionem intcr nolarios Ludovici iinpcratoris
Riib ilclisachare cancellario revera numerat Bou-
quctus, inScriplor. rcr. Francic. loin. M, pag. 451,
rcntii, una iniii ipsa mcrtaria cx angulariquc, aique
cum ipso slagno c\ I aicaiiis suis cum omnia super
sc habcnlcs, quidqnid ad ipsam custodiam perlinet.
Et infra loca dclcrminata, culium ct incuilum,
cum scrvis ct aldionibus. Propterea has litleras pra:-
ccptionis nostrcc in eodem saixto monaslCrio coa-
scribere jussiinus, uli ab hoc diejani fraler Apolli-
narius ablias, suiquc successores habendi, tcnendi,
dandi , coiimmlandi , vel quidquid cxinde apml
fcsiuui jam fata; ceclosix, etegerint iaciendi , in oinni-
Lus liberum pcrfruanlur arbilrium. Nullus cx fideli-
scd unquam inter cjuslcm priocipis caneellaiios,
maxiine sub noinine prolospatharii. Protospatha-
rius apud Grxeos in imperio Conslanlinopolitano
r, atque adeo ejus domicilio diclo /*«//' anuecti- r. erat maxirae illusnis : primus erat ct princeps spa-
In co sola est cliversiias quod in leudo servili thariorum, sivc eorum tpii erant impciatoiii cor-
poris cuslodcs. Ducangius in Glossario, lom. V,
pag. 932, ct tom. M, pag. 030, Pholiuin pisotospa-
tbarii inuniis in aula iraperalorum Grsecorum gcs-
sisse, antcquam anuo H'.ii palriarcha Constantinopo-
litano rcminliarctur, (estaiur D. ticuri, llislvire Ec-
clesiastique, tom. IK, liv. i., p. 6.
s lla legere esl in autograplio supposititio, licct
videatur dcletiini fuisse aiinum dcccxxiiii ul pona-
lur Dcccxmi. Nculer vero anniis convenit cum in-
dictione quinta, qui fuit annus 827, nec ciiin anno
regni Ltidovici Pii decimo, qui fuit 825.
» In monogrammale diciiur Ludovicus Pius, quod
agnomen nunquam usurpavit Ludovicus 1. Sigillum
refert iraaginem Ludovici cum inscriptione : Lude-
wicus Romanorum imperator. Sigilli vero forma ct
magniimlo non esl cx xvo Carolino, scJ mullo nia-
gis gran !ior.
1903 DII'LOMATA I
bus nostrts , vcl ciijuslihcl e\ ju liciaria potestale
jani diclo Apnllinario abbali, ant successoribus suis
dc Mi|>i-ai!i< 1 1 confinia iuquieiare, aiil calitiiinia gc-
nerarc, vel aliquid cx boc per nos pro remeilio
antntx noslrx ad prxdicluin sanciiiiu locum ex no-
,slra imiiiificcnlia concessiiiius abstrahcre , a<!ini-
nuerc quoque lemporc prxsuinantur. Sed nobis, Deo
auspicc, futuris tempovibus, in eleemosyna nostra
il>i<lem inaugurato proliciat, quantum melius dele-
ctat ipsos scrvos Dei, qui ibidcm Deo lamiilaii vi-
dentur : pro nobis uxoreque ac liberis fungenti no-
slrx jugiler misericordiam Dci attenliiis cxorare.
yuod si quispiam banc nosirani concessionemj quod
iton credimus, quoquo inodo violare prxsumpserit)
seial sc compositurum auri obrizi 00 niedietalem
palalii nostri, et medietaicm ad supradiclum mo-
naslerium S. Antliymi. El ut verior ac lirtnior ha-
beatur, vel pro tcmpore Cbristo propitio, observe»
tur. manii propria stibler firmavimus, ct annulo
nostri s;gilli jussimus insigniri.
Signum Ludovicj potentiss. inipi qui recognovit.
Datum iv Kal. Januarii, anno, Cbristo propilio,
piimo iiuperii D. Ludovici piissimi Augusli, indict.
8. Acluni Aquisgrani, in palalio regio. In Dei no-
inine. Ameu.
XXI.
PIIO MONASTEfllO SANCTI MAXIMl TBEVIHENSIS.
(Anno 814.)
[Apud Ilontheim., Hist. Eccl. Trcvir.]
Ludovicus gratia Dei rex FrancOrum ct Longo
hardorum et palricius Uomaiioruni.
<> Ilclisachar [amiliaris nostri. Siininii cancellarii
tnunere etim in aula Ludovici functum fuisse, quam-
plurimx tabtilx probant. Juvat bie lcgi qux de eo
collegil Eekhart Rcr. 1'ranciear., !ib. xxvm, n. 147 :
€ Vidimus hactenus annales divcrsos a notariis aut
cancellariis regiis aul conlinualos, aul in liltcras
relatos esse. De parte Chronici Moissiacensis suspi-
cati sumus, eaiu ab Egilberto noiario confectam
fuisse : nuiic statuimus, idem Chronicon a lempore
quo Egilbertus desiit, ab Elisachare cancellario
hactentis impcratorio continuaium esse. Nam in re-
bus miIi linem anui 818 anl iuilio anni 81!) geslis
desinil; et eoilem tempore, post annuin neiope 810,
Eiizachar in subscriptionibus diploinatum non am-
plius inveuitur. Unde existimo eo aiiiio eiiiiidem ab-
balcin S. Maxiniini apud Treviros facliini, aut in
iitonasieriuin S. Albini Andegavensc siiuni sese rece-
pisse. , aulxque valedixissc. Miraus Diplomatibus
Belgieis, cap. II Ludovici prxceplum inseruit, quo
ejusdein imperaloris proteclionera insignis vir et
Abba Elisacliar de monusterio S. Maximini in ehitate
qiuv Treviris dicitut, huic.loco iuipetravit, quod anno
821 datiim, et a librario, geuiiinum quamvis sit, non
partim depravamm esl. MirxtlS adnotal Elisacha-
rem fuisse quoque abliatem moiiasterii S. Petri Ge-
ineticensis et S. Hicharii iu Pontivo sive Centulen-
sis. Ardo, in Vila S. Bcnedicli Anianensis, cap. 52,
indicai Helisacharem S. Benedicli et fralrum In-
densium aiiiicum fidelissimum fuisse. Idem mortcm
S. Benedicti, qu:c anno 821 contigit, cnarrans :
llelisacliur,\M\ml,iil'bas priinus ud eitm venit,el cum
eo usque ad obitum perseveravit. I iem jani dixerat
Ardo, cap. 5, u'i rogat monachos Indciiscs, ul, Vita
S. Bcne.lieti a se conscripla, cxaininaia, cam cnin
Elisachare abbaie communicent. Qnoniam, ait, ei
unica- dilcctionis a/fecltt migrattli de siveitlo llclisu-
cltar hasil ubbr,s,s;att ivsius auro preiiosior uobis di-
«'.CLESIASTrCA. 1006
\ Si quieti monasieriorum providemus, hoc nobts
ct regui nostri dinlinani slabifitalcm conciliahil, ct
bcaloruin paupcrum spirilu mcrcede donabit. Qna-
propter omnis regni noslri uuanimitas noverit quod
nos vencrandi Q tlelisachar familiaris noslri et ali-
balis coenobii sanctissimi conlcssoiis Maximiiti pro-
lectoris nostri postulalionem pcrcepiinns, qnaliter
pii genitoris nosiri Caroli, jnre prxnominati Magni,
factum sequenies, jani diclum monasterium privile-
giis nostrx quoque auclorilatis roboraremus ; quam
pelilionem cum mansuetudinc suscepimus, et fieri
aucloritative prxccpimus. Dccrevimus namque, et
omnibus post nos fuluris denunliamus, prxfalum
locum sub nostro seqiienliuniqtie regum mancrc
dominatu, vclnli prioribus temporibus in ditionc rc-
B gum mansissc dignoscitur, milli unquam loco sub-
jaceat, nullius personx dominalionem, h elcclioncra
etiani abbatis conccdinius uionai lioruni arlolrio,
cum videlicct qui \il;c ac sapicntix merilo sccun-
dum rcgnlam probabilis invenitur, cligcndi. Mancipia
insuper et prxdia, vcl cunclain monaslerii subslan-
tiam abbalis poleslati permiltiinus, cl ad fralrum
solummodo c condttclum, ne sanclx rcligionis sta-
lus deficiat, liberam vendendi el comnuitaiidi br,-
lieant noslrx auclorilatis liccntiam; quatcnus siise
iiuligeniia, sc<l euin tranqttillilalc el pacc Domimiiri
pro salute nostra jiigiter exoreni. El ut hxc auelo-
rilas inviolata perdiirel, mami propria firmavimtiSj
el sigilli nostri impressione signari jussimus J.
recla testutnr epistola, posl veslram examinationetil
illi singulariler censeo prmsentari. hlem ilelisacbar
laudatur apud Anialarium in prxfalione Antiphona-
rii; ChroniciCcntulensislib.i; iu consullationeAgo-
banli de baptismo Judaicoritm mancipiorum ; cl in
libro de tlispensatione. Anno 827 idem a Ludovico
ciini aliis niissiis csl ad motusllispanicx marcx coin-
priinendos, ut Aiinales Laureshamenscs lestamur.
Oliitus ejus aiiiius liaclenus inc latet. i A<i<l. Ileu-
mannum <le Ke diplomalica , pag; i?>A. Oliiiiiin ejus
refcrt Mabillonius Annal. Bcncdict. lom. II, lib. xxxi,
n. 80, cirea annuiii 857.
i> Electionem etiam abbutis, etc. Mirandum sane
quod postulante Helisacbare boc coiiccssuio sil, cum
tainen omnes San-Maxirninianx notitix exploratum
faciant , ipsuramet liclisacharcm monacbum non
fuisse, sed sxcularem clericum. Qtioil igitur in bisco
tabulis scriptum csi , elcelioncm .abhatis conccssam
ij niiiiiai lioium arbitrio, ejus nempe qui vitx et s.i-
pientix merito sccundum regulam probabilis iuve-
niattir, id, si ita est, iiullo effeclu alio poluil , qtiani
ul inter privilegia cccnobii servarettir , olitn usui lii-
tuiuin.
» Conduetum. Id est utilitalem seu commodum.
<i llarino labularum (quaruui cxlcroquin proto-
typam ad S. Maxiininmu exslat) teinpus, signalura ct
sigillura desideranlur, anno et rcliquis ad calccm
diploinaiis, ul viiletur, exlritis. Plactiit lamcn e;<s
hoc anno referre, loco utcunque opporluno, ai;tc-
quani scilicct Ludovicus renuntiarctur Auguslus.
Vcruin non pauca sunt qtix diplomalis fidetn con-
vellant. ILcc inter alia : Longobardorum rex.... pil
geniloris nostri, jure prwnomittati iltigni.... sub n«-
stro seqnenliumque regum nutnere dominaln , veluli
prioribns temporibus iudilione regum maitsisse :.':</• s:
scititr, elc.
1007
LIWOYICI I COGNOMENTO PII
XXII. a Cbristi, Ludovicus
perator Augustus.
11110 pro\i
nlia iiu-
« cosi ir.Mwir. COMSIUTATIO facta inur petrdm aii-
BATKM NO.NANTI I ANI M r.T ROIUI ITJI R.F.CT0REH
liONASTF.RIl BRIXUNI SANCTl SALVATORIS.
(, 1 »mo 81 i.)
[I'\ Muralorio, Anliquiiates Italiae, tom. II , p. 201 .]
In noniinc Doinini Dci et Salvatoris nostri .lcsn
» Animadverte qnomodo ecclcsiaslici olim liomi-
ncs, nt firmiorcs in posterum forent commutationes
prxdiorum, ac prxcipuc viilarum a se facUc, cura-
rcnt ui ad eas acccdcret imperatorum conOrmatio.
Ail !i;rc nc insalulata dimittas velim ea verba, ulii
Rodulfus dicilur recfor monasterii, quod cst constrv-
etum intra muros civitatis Brixia', in honore Domini
Salvatoris nostri Jesu Chrisli, quod vulqo appetlatur
Uonaslerium Novum. Celelierriintim fuit ct adhuc
cst in civitate Brixiana tnonaslerium sanctimonia-
litiiii SanilavJiili:c, qimd in lionorcm Salvaloris no-
stri a Desiderio rege, cjusque conjnge Ansa xdili-
cainm l.iit. E«n (|iioque, ut potc qni venia niihi
facta a sacris illis nobihbusquc virginibus tabula-
rium ascetcrii ipsius excussi, iioimnlla inde excerpta
monumenta in hoc ipsoopere ovulgavi. linjus autem
■nonaslerii fundationcm rcfcrt clanss. Mabillonius in
Annalib. Bencdictinis ad ann. Christi 75!). Tum ait :
< Moiiaslciiuin Novum dictum est ab instauratione,
qn:e anno Doniini oclingentesimo triccsiino quinio
facta mcmoratiir. De e.o intelligcndtim videtur Ne-
crologium Augicnsc, in quo laudalur Austrcberga
cx monastcrio, «piod dicitur Novo. » Cum hic offen-
derim ego Rodulfiim liectorem monasterii Novi Bri-
xiani, primo qtiidem Suborta mihi snspicio est, aliud
fuisse monastcrium hoc ab altero Sanctoc Julioc, et
illud quidem a monachis, hoc aulem a sacris virgi-
nibtis cxcnllum; ct oam snspicionem augebat di-
ploma Ludovici II Augusti, anno 856 aclum llrixia
Si ciiim ea qiia» fidelcs noslri rcgni pro eorum
opporlunitatibus inter sc commutaverint \el con-
cambiavcrint, nostris confirmamiis ediclis, imperia-
lem cxerccmus consuctudincin , et hoc postiuoduin
jure firmissimo inansurum essc credimus. Igilur
sibus, confirmatur Henrico Bononhc episcopo ra-
strum Sancti Joannit in Persiceto. In aniiqua edi-
lionc Hisloriarum Matlhxi Villuiii, lib. i, cap. (iX ct
infra menioralur San Giovanni .n Cesena. In nupcr-
rima cdiiionc cjusdem operis, tomo XIV Rcr. Ilalic,
momii in notis, Klorcutinum codicpm ins. prajfcrre
SanGiovanni in per Cesena. Scd utrobique corruptiis
e:,t locus; ibiquc rcslilucndum San lliovanniin Ver-
siceto.
r, En ergo qui olim forenl fines comitatus Mutinen-
sis. Scilicet salicni Samodia Ouviolus, iitmc la Sa-
mozza, Mulincnsein agrum a Bononicnsi dividcbat.
liini in Mulinensium portione rclinquebalur Badia-
nuni, nunc Uazzano, cum mtegro pago Persieeli,
comjilectente Nonaniulam, Sanctum Cxsarium, Ze-
nam Curtem, Pansamnn, Caslrum Sancti Joannis,
aliasque villas ct castella, qiiorinn nou modicam
partcm Bononicnsium potentia sensim in suam di-
tionem posica redegit, non comilalu lantummodo,
scd et diuecesi Mutinensium imminuta, rcclaman-
tibus ncquidquain Mulincnsibus. Prrelermitlo, c\
aliis monumcntis indicari, ullra Samodiam in supc-
rioribus locis excurrisse olim nostrum comitatum.
Quamnbrem in siatuendis olim linibus intcr Ifono-
uiam ac Muiinam, qui nunc adco impares sunt, ju-
stam videmus observatam fuisse niensuraiii. Cum
vcro Langobardi Mutinam Graecis Ravennae domi-
nanlibus primo eripuissent, nnn universum contiuuo
hujus eivitatis agrtim sit.i subdidcre. Verum Liut-
ckiiale, Monasterio Novo, ciim imperaior non in C praudus (Paulo Diacono testc, lib. vi , cap. 49, de
parihcnone, scd in monachorum ccenobio, habilasse Gcsl. Langobardorum) Castra /EmiVur, Foronianum
ac diploma dedisse videretur. Vcrum suspicioni fa- [Lcge Feronianum] ci Montem UeUium, liuxcta et
ctus est linis, inspecto quodam diploinale quod Mar-
garinus in Bullarii Casincnsis tomo 1! prolulit inde
enim constat, Novi appcllationcm antiquitus con-
junclam ferc scmpcr fuissc cuni Sanctxe Juli:e mo-
nasterio. Quamohrem Rodulfus istc rector monasle-
rii Novi, cccononuis ac minister lantummodo liiisse
ccnsendns csi ccenobii Sanctae Julisc. Regrediamur
ad ca diplomatis verba ; Villam nuncupulam Redud-
dum, qiur dicitur supernomcn Curticclla, in pago Per-
siccta. Relinet adhuc eadem villa apud uos appella-
lionem iieddu, ct ccc.lcsia parochiali decorata est,
ac Nonantulani opptdi ditioui suh seremssimo duce
Mutinx subest. Amplitudinem quoque Persicetana!
rcgionis, sivc pagi.nobis indicavit Leo Marsicanus
li!j. primo, cap. 5i Chronic. Casinens. , liaic dc
Joanne abbale scribens : < llic recit lii cllum Adcl-
berio lilio Rainerii dc Raslello (nunc Rastcllino i\ s
nuncupatur eadem villa, siia olim ct ipsa in pago
Pcrsicelo) de aliquot curtibus liujus monastcrii in
comitatu Mntinen.-i, fuiido, qui dicilur Persiccta. >
Petrus qnoquc diaconus, lib. iv, cap. 18, cjusdem
Chronici, anctor est, suhjcctuni fnisse coenobio Ca-
siuensi ■ Monasterium sancii Bcnedicli, lerritorio
Miitincnsi inlra (ines fluvii Fusctili et liniilis Mal-
meniliaci. i Curtes olim non vasia tantummodo
prxrtia, scd integram villam sigmficahanl. Id sccpe
iniui, ctque alilii antiquis taLiiiliscoiifinnavi.ll.ee
atitcm omnia in codem Pcrsiceti tractu ad comita-
1'im Miilincnsem spectabant. Poiro qtiousqiie se
protendere; rcp.io ista, intellige' qnisquc, oppidnm
Sancti .loannis nunc. rccogitans, Bononicnsium di-
lioni snbjcctum, qtiod uti intra fincs Persiceti a=di-
licatum, adhuc nomcn servai Sr.ncti Joannis in Per-
sictfo. In diplomate Kriderici II Augnsli, apud Cglicl-
lium toino l! llal. Sacr.. in archiepiscopis Bononicn-
Persiceta Grcccis cripuii. Feronianum nunc il Frc
gnano sive Frigttano, provinciaest Muiincnsis duca-
ics iu montibus, Bononicnsi agro contermina, ct
complectens Scxtulain diiionis caput, Kananum , ac
plurima alia castra et villas. Friniates Ligures a Li
vio memoralos, ibi polius, quam ulii Cluverins opi-
nabalur, qitccrendi suut. li noinen regioni dedissc,
imt ab ca acccpissc videniur. /1/o!»« Bellius, nunc
Monte \egtio, scu Monte \'io, Bononiensibus anii-
qnitus obtempcrans, scd aliquo etiani tcmpore Mu-
lincnsium polestati ohnoxius fuil. De Buxeto -lccc.
liabct < lariss. vir Gaspar Beretlus monachus Bene-
dictiiiiis iii dissertal. Chorographica prxposita lonio
X Rer. Ilalicarum, sect. 14 : < In agro Mutincnsi,
vel Bononieusi, juxta Paulum et Sigonium locus cs'
juLcrendns. i lit inerito : neque euim veri videtur
Buxeium, situm ad Padum, inter Placcnliaiii
ac Parraam, hic dcsignari. Cur, qupcso, loctis cxigui
nominis Langohardorum viui clliigissct, cum ipsi
agro et urbibus circumposilis pacilice tandiu antea
putircnlur? Apnd nos lameii illius nomen (uii i!c
aliis bcne mt.ltis evenil) antc complura sxcula cx-
cidit. Apud Anaslasium in Yita (iregorii II papiB le-
gillir: Langobardis .l.miliic castra, h eronianus, Mon-
ubelli , Verablum cum suii op}i!is, Buio, ct Persi-
cctn, Pentapolis quoque, et Auximana civitas sc trn-
diderunt. Aiipie ha;c de finibus antiquis comitalus
Mutincnsis. Sed \ix nlla civitas ostendi poterit, qu.o
sui agri fincs vcl ipsis antiquis lemporibus suihiles
rciinueril; et si quidem olira rctiuuit, bcllis postea
inlcr Ilalicas iirhcs excitaiis, et sievienlibus Gihclli-
norum ct Guelphornm factionibns, immntata plane
finium facies fuii. Lrant cnim vctusto tempore - iyi-
latcs qure laiius, erant ct quse brcvins, agvum sihi
sivc suo corni'! suhjectum protendebant. Spcctabanl
J009 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1010
notum sil omuunn fideiium noslrorum solerlix , A Ludovicus, diviua orliname provideniia, impcrator
Augusius.
tmperialem celsitudinem decet prxcessorum no-
stroniiii pie facta non solum inviolabililer conser-
vare.sed eliam censurx sua^ auctoritate conGrmarc.
Idcirco notum essevolumus omnibus Gdelibussanctx
Dei Ecclesix.ct nostris, prxsenlibus et fuluris, qnia
vir venerabilis Frodoiims abbas in monasterio, quod
dicitur Novalicius, quod csi consiruclum iu honore
sancli Pelri principis apostolornm, in valle scUicct
cujus vocabulumest Seusina, detulil et oblulit obtti-
libus noslris teslameulum a quondam viro religioso
dominoque devoto Abbone factum.de prxfatc rao-
nasterio, et a Domino gcnitore nostro Carolo glo-
riosissimo imperatore renovatum alquc conGrma-
tnm, in quo contiuebatur, qualiter prxfatus Abbo-
palricius ipsum locum supranominalum cum omni-
bus rebus suis, ob amorem videlicct patrix cue-
lestis et beatx viue, Petro beatissimo apostolorum
obtulit principi, nec non cunciis deslructoribus,
dissipaloribus lemerariis, divina quippe ceusura, et
xiernum supplicium, atque divinuiii analhema , qtii
unquani ili tempore ausi fuerint, seducti alque cu-
piditate , tantx devotionis contraire conscriptum
atque firmitatem, nnde ipsa casa Dei, et monachi
ibidem sic religione sanctx devotionis Cbrislo Dn-
mino famulantes, scu pauperes Christi et peregrini
euntes et redeuntes niontibus , supplementum ha-
bere debent propter suorum mercedem; qui ipsam
prxsenlium scilieet et futurorain, qualiler vir vene-
rabilis Petrus abbas e\ monasterio Nonantulo, quod
est construclum in honore beatorura apostolorum et
saucii Silvestri confcssoris, ad nostraiu accedcns
clemenliara, innotuit serenitali nostrx, eo quod ali-
quas rcs cum Rodulfo rectore monasterii, quo.l est
ronstructum intra muros civitatis Brixix in lio-
nore Domini Salvatoris nostri Jesu Chrisli, quod
vutgo appellalur Monastcrium Novum, concambias-
set. Dedit itaque vir venerabilis Petrus memoratus
abhas de parle monasterii sui prxdiclo Rodulfo ad
partem prxfali monasterii villas nuncupalas Ca-
stellione, Calcinalo, Silviniano, Monliculo, sicut ei-
dem Rodulfo pro opportunitate mouasterii recipere
placuit. E contra in compensatione hujus ineriti
dcdit jam dictus Rodulfus prxscripto venerabiii Pe-
tro abbali aJ partein monasterii sui pro opporluni-
tale servorum Pci iu eoJeni comobio commoran-
tium, villam nuncupantem Reduddum, qux diritur
supernomen Curticetla, in pago Persicela, cum omni
integritate vel soliditale sua. Ijnde et comrautatio-
nem de prxdictfs locis, noslrfs oblutibus ostendit ad
relegendum. Sed pro inlegra firmitate petiit celsilu-
dinem noslram, ut in eleeraosyna nosira ipsam cora-
mutationem denuo per nosirum mansuetudinis prrc-
cepluin plenius confirmarc debercmus. Cujus peti-
tionem denegare noluimus : sed sieut unicuique fi-
delium noslrorum jiisle ratiouabiliterque pelentium,
ila uos illi concessisse atque in omnibus confirmasse „ donalionem facere et confirmare sollicile slatucrunt.
cognoscite. Prxcipienies ergo juhemus ut inspeclam
ipsam commuiaiiimeui, sicul per eam plenius de-
claratur, quidquid pars juste et rationabiliter altcri
contulit parti , deinceps per hanc nostram auctori-
latem jure Grmissimo tcneant atque possideant : ct
quidquid exindc faccre voiuerint, libero in onmibus
1'ctiiique prxfatus abbas celsiludini nostix , ut
ipsum testamentum a domino nostro genitore con-
Grmalum et roboralum, etiam nostris roboremus
auctorilalibus. Nos vero divinam consideranles mi-
sericordiam et xternam remuneralionem pro bene-
faclis, petilioni cjus libenter prxbuimus assensum,
perfruantur arbilrio. El ut hxc auctoritas firmior et hancuoslrx auclorilatis conflrmationem ficri de-
habeatur, ct per futura lempora plenius conservetur,
manu propria subscripsimus, et de annulo nostro
subter sigillari jussimus.
Signum Ludovici sereuissimi imperatoris.
llelisachar recognovi et subscripsi.
Data Kalendis Augusli, anno primo, Christo pro-
pitio, imperii nustri , indictione septima. Actum
crevimus. Per quam prxcipiendo jubemus
quid supradictus religiosus Abbo Deo vero, beatissi-
moque contulii Pelro.et dominusgenitornoster au-
ctoriiaies ob coeleslem aulam conflrmavit; deinceps
absque ullius injusta invasioue, interpellalioiie atque
inquietudinejam fatus Frodoiaus abhas etejus sue
cessores teneant atque possideant in xteruum libe-
Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine feliciter. d rc t omnia scilicet regalia e\ iis omnibus qux ad
prxsens possideut, etqux in antea acquirere potue-
vint, a forum, omicidium, assassinium innoslro im-
pcrio perpelralum media civilate, publicam stratam
aprxdicta civitatc nsqucad Fonlanam Vercincscam,
ct cxlera alia qux ad nos sive ad nostros subdilos
speclabaut. Volumus ctiam , atquc specialiler per
hos apices noslros jubemus, ul ubicunque ros do
supra noaiinatx inoiiasLerio conjacent , per fideles
liciensi fornm, omieidium , assassinium in nostro
imperio perpelratum mcdia chilate. Aio, si revera
in arcbelypo legeretur assassinium, niliil amplius
cxigerelur ad omnem adimendam fidem eidem
charlx. Nain assassini <'t assassittium voces sunl
qux tantuminodo post llierosolymam a ChrislianU
anno Christi 1099 tcceplani audiri coaplx sunt iu
Aineii.
XXIII.
CONFMUJUNTUR FBODOINO ABBATI HONASTERil NOVALI-
CIENSIS TESTAMEM TM ABBONIS Fli.NU.iTOIUS, ALIAO.IE
IIIRA EJUSDEM HO-NASTERII.
(Anno 8U.)
| E\ Muratorio , Antiquitates Italicce , tom. Ul,
pag. 50. ]
ln noinine Doiniui nostri Iesu ClirLli Dei xterni,
olim ad comitatum Brixianum Casale Majus, Vide-
liana, Pompouescum, Panguncdum el Suzaria : quod
mirum viilealur spcclanlibus urbis illius distantiam
ah iis locis, ac prxsentem icruin stalum ; sed mi-
nime mirum csl recolcnlibus liitani in aliis locis
niutaiionem subsccnlam.
» Vidisti conccssum a Ludovico Pio abbati Nova-
1011 I.UDOMCl I COGNOMENTO Hl 101-2
uostros sludiose dcfendantur ct lueantur, sicut A hujus Ecclcsix cam m.mere permiilanl. Conccssi-
noslra spccialis causa, quia, ut mullis nolum cst, a
bonx memorix Pippino avo nostio, simulque glo-
rioso rogecxcellenlissimo genitore nostro Carolo pcr
donationcm scripliirx vcrc tradilae fucruiit. Et ut
hxc anctoritas firniiorhabcatur.ct diuturnis lcmpori-
btis conscrvetur, manu propria dccrcvimus roborari,
ac de sigillo nostro jussimus sigillari.
Aono primo, Cbrislo propilio.iniperii noslri, indi-
Ctione septima. Actum in Aquisgrani palalio re-
gio in Dei nomine feliciter. Amen.
XXIV.
PJIO ECCLESU VIENNENSI.
{Anno 814.)
[Apud ISaluz., Capitul., tom. II, pag. 1404,, cx
chartulario ecclcsiae Viennensis.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina ordinante providentia,
imperalor AmtiisIus omnibus episcopis, abbatibus,
ducibus, comilibus, vicariis, centenariis, acliona-
riis, niissis nostris discurrcntibus, vel cunclis fideli-
bus sanctx Dei Ecclesix, et noslris prxsentibus sci-
licet ct futuris.
Nolum sit quia si sacerdotum ac servorum Dei
peliiionibus, quas nobis pro suis necessitatibus in-
ootuerint, ad cffcclum perducimus, non soluni rc-
giam eonsueludinem exercemus, verum etiam rd
bealiludinem et retributionis mercedem talia nobis
facta nrofulura confidimus. Proimle comperiat om-
uium fiilolium noslrorum induslria prxscntium scili-
cet et fiilurorum qualiler vir vcnerabilis, Bernardns
Vicnncnsis civitalis et sancti Mauricii niartyris cc-
c-lcsix prxsnl, vcniens ad nos, detulit nobis prx-
ccptiones rcgum antecessoriini noslrorum, in qui-
bus inveuimus inscrium quomodo ipsam sedcm eum
cellulisvel rebus ibidem aspicientibus sub plenis-
sima dcfensione et emunitatis tuilionc habuissent.
Potiil namquc nobis pro firmitatis studio ut circa
ipsum sanclum locum pro merccdis noslrx aug-
lnento dcnuo siinilia concederc ct confirmare debe-
remus, Cujus petitioni denegarc noluimus, sed red-
<!iia in omniluis ctprxscnlcsci fuiurifideles sanctie
l>ci Ecolesix ct nostri concessum atque perpetuo
< onfirinaluiu a nobis essc cognoscant. Insuper eliam j.
placuil nobis ibidem cellulam sancli Sympboriani,
olim exinde abslractam, cuni omnibus rebus ibidem
aspicientibus reddere. ReJdimus ctiam ibi quamdam
villam qux vocalur Fasiana , quam volumus ad
susceplionem peregrinoruni et alimoniam paupemm
iliiilein futuris proficerc lemporibus, ita duntaxat
ut nuilus cam exinlc ullo unquam tempore abstra-
here aui in bcneficio dare prxsumat, scd, sicut in-
liilinms, ad necessiiales indigentium prccuratores
mus etiam ibi quasdam cellulas, unam qux appella-
tiir monasterium supcrius, aliam monaslcriuin nie-
dianum, eonslriietas in lionore sancti Andreae e'
sancti Nicetii vel aliorum sanctorum ; quas volumu;
cl nostris et fuluiis temporibus ad supplcmentuni ca-
nonjcorum ibideio Deo famulantium proficere. Prx-
cipientes crgo jubeiuus ul nullus Judcx publicus,
neque quislibct cx judiciaria polcslalc, ncc aliquis
ex fidelibiis nostris, in ecclesias aut loca vel agros
scu reliquas possessiones memoralx ccclcsix sancli
Mauricii, quas modeino tcmporc juste et rationa-
bililer possidcre viilelur, in quibuslibet pagis et lcr-
ritoriis, quidquid ibidcm propler divinum amorcin
collatum csl, vel qux nos miinerc largilatis no-
B slrx in noslra elceniosyna ibidcin rcddidimus vc|
concessimus, quxque etiam deinceps in jure ipsius
sancli loci voluerit divina pietas augeri, ad causas
audicndas vcl freda exigcnda.aut mansiones vel pa-
ratas faciendas, aul lidejnssores tollendos, aut bo-
mines ejusdem ecclesix tam ingcuuos quani ct ser-
vos qui super terram ipsius residcre videnlur in-
juste distringendos, nec ullas re<)liibiliones aut illi-
citas occasiones requircndas, ullo unquam tempore
ingredi audeat vcl exactare pracsumat. El quidquid
de rebus prxfatx ecclesix fiscus separare polerat,
totum nos pro xterna rcmuneralione prxdictx ec-
clesix concedimus , ut perennibus tcmporibus in
eleemosyna pauperum et stipcndia servorum Dei
ibidcm Deo famulanlium proficiat in augmcntum,
'-' quatcnus ipsis servis Dci , qut ibidem Deo famulari
videntur, pro nobis ct conjnge proleque noslra et
slabililalc totius impeiii noslri a Deo nobis concessi
atque copservandi jtigiter Doinini misericordiam
exorare delcctct. Et ut bxc auctorilas nostris futu-
risque temporibus, Domino protegente, valcal in-
convulsa manere, manu propria subscripsimus et
annuli noslri impressionc signari jussimus.
Signum Ludovici sereuissiini imperatoris.
Helisachar recognovi.
Data xiv Kal. Fehruarii.anno primo, Christo pro-
pitio, imperii tioslri, indiclione 7. Aclum Aquisgrani
palatio in Dci nomine felicitcr. Amen.
XXV.
I-RO HlSrANIS QUI I» REGNO FHANCORUM MANEBANT.
(Anno 815.)
[Apud Baluz., Capitul., tom. I, pag. 550.]
iloc csl prcrceptum remissionis sive concetsionis quod
fccil Ludovicus imperator Hispanis qui ad se per-
fugerunt [propler pcrsecutionem Saracenorum].
ln nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Chrisli , Ludovicus , divina ordinanle providenlia ,
iiiiperator Augnstus, omnibus Ddelibus sanclx Dei
Ecclcsix ac noslris, prxsenlibus scilicet cl fiiluris,
Orientc, atque ad nos permearunt. Sed forlassis in
apographnm male consutum rejicicndum cst ejus-
modi vocabuhim, uti et alia, qnx subseqiiuntur, uun-
quam nobis concoqucnda , scilicet iu nostro imperio
pcructralum mcdia civilate, «t alia omillam, com
Mrtc in rcliquis coloreni logiiiiiii fetus diploma
ipsum prxfe.rat. Yide alternm diploma Caroli Magni
eidem Frodoino abbati Novaliciensi concessum, loin.
IV Iiali;e Sacra- Fghellii , in calalogo episcoporura
Taurincnsium ( Patrol. tom. XCVII, col 9l>7).
Spurium fetum sine dubilallonc agnosces.
1013 DIPLOMATA V.
parlibus Aqiiilauia», Seplimanix, Provincue et His-
paniac eonsislenlilnis.
Sicul nuliius vestrum notiliaro cffugisse putamus
qualiler aliqui bomincs propter iniquam opprcssio-
neni et crudelissimuin jiigiim quoil corum cervicibus
inimicissima Chrislianilali gcns Saiacenorum im-
posuit, reliclis propriis habilationibus ot facultatibus
qiw ad eos herediiario jure pertincbant, de parlibus
Hispaniaead nos confugerunl, et in Seplimania atquc
in ea portione Hispaniae quas a noslris marcbionibus
in soliludincm redacta fuit , sese ad habitandura
conlulerunt, ct a Saraccnorum polestate se subtra-
hentes , nostro dominio iibera el prompla volunlate
se subdidcriint , ila ad omnium vestrum notiliam
pervenire volumus quod eosdcm bomines sub pro-
iceiiouc ct defensione nostra receplps, in liberlale
conservarc dccrevimus.
I. Eo vidclicet modo ut sicut cseleri libcri honiines
euiu eomitc suo in exereiuun pergant, et in marcha
noslra juxta ralionabilem ejusdcm comiiis ordina-
lionem atquc admonilionem cxplorationes et cxcu-
bias, quod usilato vocabulo wuctus dicunt , facere
non ncgligant, el missis nostris aut filii nostri, quos
pro rerum opportunitate illas in partcs miserimus ,
aut legatis qui dc partibus Hispaniae ail nos trans-
missi fuerint , paratas faeiant , ct ad subvectionem
eorum veredos donent. Aiius vcro eensiis ab eis, ne-
quc a comilc , nequc a junioribus ct ministerialibus
ejus, exigatur.
II. Ipsi vero pro majoribus causis , sicul simt lio-
mi( idia, raptus, incendia , depraedationes, mombro-
nnn ampulaiioncs , furta , lalrocinia, alienarum re-
lum invasioaos, et undecunqne a vicino suo aut
criminaliter aut civiliter fuerit aecusaius, et ad
placitum venirc jussus, ad eomitis sui maluin omni-
inodis venire non recusent. Caeleras vero minorcs
catisas niore suo, sient hactenus fecissc noscuntur ,
inier se muiuo definiie non prohibeanlur.
III. Fl si quispiam eorum in partem quam itlc ad
habitandum sibi occupaverat, alios bomines mide-
eunque venienlcs atlraxerit , et sccum in poniouc
su;i , quani adprisionem vocant , babilarc feeerit ,
ulalur illorum servitio absipic alicujuscontradictionc
vcl impedimenlo , et liceat illi cos disii -ingcrc ad
juslilias faciendaa quales ipsi inter se definire pos-
Mint. Cattcra vero judiria, id est , criminales aclio-
ius, :nl exainen eomiiis rescrvenlur.
IV. El si aliquis ex bis bominilms qui ab eorum
uliquo attraclus cst, et in sua porlione coilocalus ,
loeum rcliquerit, loeus lainen qui reliclus cst, a
domiuio iliius qui eum prins tencbal non rcccdat.
V. Quod si ilU propler lenitatcm ei mansueludinem
comiiis sui eidem comili honoris el obsequii gralia
quidpiam de riebussuis cxbibucrint, nan hoc eis pro
tributo vel censu aliquo computelur, aut comcs ille
vcl successores ejus boe. iu consucturiiucin praesu-
inant, neque eos sibi vcl bominibus suis aut inansio-
nalicos pararc, aut vcredos dare, aul ullum ccnsiim
vcl tribulum aut obsequium , praeter id qnod jain
CCLESIASTICA. iOii
A superius comprebensum cst , prxstarc co.sat. Sed
lieeat lam islis Ilispanis , qui prcesenli tempore in
praidiclis locis resident , qnam liis qui adbuc ad
nosiram fidem de iniquorum polestale fugiendo
confluxerint, cl in desertis atque in incullis locis
pcr noslram vel comitis nostri licenliam consedcntes
:i'ililieia fecerint, et agros incoluerinl, juxla supra-
diclum mcdum sub nostra defensionc atquc protc-
ctione in libertate residere , ct nobis ea qux su-
pcrius diximus , tam cum eomite suo quam cum
missis ejus, pro temporiim opportunitale alacriter
alque Gdclitcr exhibcre.
VI. Noverint lamen iidem Hispani silii liccnliam
r. nobis esse eoncessrim ut se in vassaticum corni-
tibiis noslris morc soliio commendcnt. El si bene-
" ficium aliquod quisquam eorum ab co cui se coni-
mendavit, fucrit consccutus, sciat se <!e illo lale
obsequium seniori suo cxhibere debcrc qualc no-
sirates liomincs dc simili beneficio senioribus suis
exbibere solent.
VII. Idcirco has noslrx auctoritalis liitcras eis
dare decrevimus, pcr quas decernimus niquc jube-
mus ul ha;c nostne libcralilalis ct mansueludinis
constiluiio erga illos tenorc perpetuo ab omnibtis
fidelibus sanetae Dei Ecclcsia? el nostris inviolabiiiler
conservclur. Cujus conslitulionis in unaquaquc ci-
vitate tibi praedicli Hispani habitare noscunlur , ires
descriidiones cssc volumus : unara quam episcopus
ipsius civitalis habeat, et allcram quam eonies , ct
tcrtiam ipsi Hispani qui in codem loeo conversanlur.
J Exemplar vero carum in arehivo palatii nostri ccn-
suiiinis rcponendum , ut ex illius inspectione , si
quando v nt ficri solet, aut ipsi se rcclamaverint ,
aut comcs vel quislibet alier contra cos causam ha--
buerit, definitio litis ficri possil.
llanc quippc conslitulioucm, ui pcr diuturna lcm-
pora a fidelihus sanct.T: Dci Eeclesix et nostris ct
verius crcdatur et diligculius conservclur, manu
propria subscripsimus, el amiiiii noslri impres:ione.
signari jussimus.
Signum domni Ludovici , serenissimi impcra-
loris.
Durandus diaconus ad vicem Helisacliar rcco-
gnovit.
-... Datam Kalcndas Januarias , anno, Cbrislo propi-
tio [815J, primo impcrii domni Ludovici pii^simi
Augusii, indictione 7. Actuni Aquisgraei palatin
regio in Dci nominc fclicitcr. Amcn.
XXVI.
1'HO «ONASTrr.lO HICIACr.NSl.
(Aiuio 815.)
[Apud Balnz., Cupit. , pag. iiili», ex cbartularitt
monastcrii Miciacensis. ]
Iu nomine Domini Dei ei Salvatoris nosiri .Tesu
Christi, Ludovicus , divina ordinaiile providentia,
imperator Augustus onmihus episcopis, abbatihus,
ducibus, comitibiis vel virc.loniiiiis, vicariis, ceute-
nariis, tclonariis, aclionariis , cl omnibus rempu-
iOIS LUDOViCl 1 COGNOMENTO I>» fOIC
Micain procurantibus, prasentibus scilkel et futu- A Notum sit quia nos, deprecante Bernardo Vicu
ris. Notum sit quia Dulrcsindus abbas c\ monaste-
rio sancti Haximini Miciacensis et omnis ejus con-
gregalio petierunl celsitudinem nostram utlicentiam
habercnt.adcorum supplendas neccssitates, tres na-
\es per Ligerim, Caruin, Vincenara, Sartam, Me-
nensis ccclesiic episcopo , qu;c est conslrucla i:
honore sancti Mauricii, pro mercedis nostne auj;
nicnto, seu pro ulilitate fratrum ibidem Domino fa
riiulantium, ci concessimus naves quinque per di-
versa flumina, llhodanum scilicet et Segonnam, ad
duanam, Taunucum seu Liduin, Hilarium, sive per sua negotia deferenda. Unde vobis prajcipimus atque
mandaraus ut neque vos neque juniores veslri u!-
ium leloneum aut ripaticum seu portaticum, vel
etiam cespilatieum , nec ccenaticum vel salutati-
cum , nec ullas redbibiiiones ab codem pradklo
numero navium exigere vel cxactare prxsumatis ,
quatenus per hanc nostrx prseceptionis auctorita-
tem, ut prxdiximus, ob utilitalem fralrum ibidem
Dco servientium libcrius securiusquc negotia sua
CXtera flumina pro quibuslibet prxfali monastcrii
iiecessitatibus discurrunt, necnon et de carris, sau-
uiariis, navigiis, seu de onmi commercio, undecunque
fiscus leloncum exigere poterat. Cujus precibus ob
amorem Dei et veiierationem ipsius sancti anouere
et hoc nostneauctoritatispr.-cceptuui firmilalis gra-
tia erga ipsum monasterium pro mercedis noslrx
augmento, siciilpetierunt, concessimus. Idcirco hoc
prxceptum nostrum lieri jussimus, per quod jube- B vestro simul fulti auxilio et muniminc peragere va
leant. Et ut baec auctorilas verius cerliusque cre-
datur, de annulo nostro subter jussimus signari.
Signum Ludovki scrcnissimi Augusti.
lbbo ad vicem Helisacliar recogno\i.
Dala tv Idus Junii, anno secundo, Cluislo propi-
tio, imperii domni Ludovici sercnissimi Augusli, in-
dictione 8. Aclum Aquisgnni palatio rcgio in Dei
noniiiie felicitcr Amen
mus atque praecipimus ut nemo fidelium nostrorum,
ncc quislibct cxactor judiciarix potestatis, de carris,
vel sagmariis, scu navigiis. vcl de quolibet commer-
cio, undccunque videlket fiscus leloneura exigere
potesl, nullum teloneum accipere vcl cxigere pra>
suniat. Naves vero tres, qurc sive per flumen Li-
geris, sive per cxtera Uuuuiia ob utililatem et nc-
cessitatem ipsius monasterii discurrunt , ad quas-
cunque civitates, castella, aut portus, vel cxtera
loca acccssum babuerint, nullus cx eis aut homini-
busqui eas proevideut ulluin teloneum aut ripaticum,
aut ponlaticura , aut portaticum, aut salulaticum,
aut cespitalicum, aut cccnalicum . aut laudalicum,
aul travicticum, autpulvcraticum, aut ullura occur-
sum, vel ullum ccnsiim , aut ullam redhibitioncra u
accipere vel exigere audcat ; sed licitum sit, absque
alicujus illicila contrarielatc vel delentione, per
hanc nostram auclorilatcm naves tres, el bomines
qui eas prievidere debent, cum iis qua: delerunt, per
univcrsura imperium nostrum libcre ac secure ire
et redire. Et si aliquas moras in quolibct loco fcce-
rint, aut aliquid mcrcati fucrint aut vendiderint,
nihil ab eis prorsus, ut dictum cst, exigatur. Haec
vero auctoritas ut pleniorcm oblineat vigorem , el a
tidclibus nostris certius credalur et diligentius con-
servctur.de annuli nostriimpressionesubter sigillari
jnssimus.
Daltim VI Idus Januarii, anno, Christo propitio,
piimo imperii donini Ludovici screnissimi Augusti,
iihIk (ione 8. Actum Aqiiisgrani palalio regio in Dci
iiiMume felkitcr. Amcn.
XWH.
PB.0 ECCLESIA VIEN^ENS!
{Anno 815.)
|Apud It.ihi/'. , cx chartulario ecclesia? Viennensis.]
In nomiue Domini Dei et Saivatoris noslri Jesu
Christi , Ludovicus, divina ordinante providentia,
imperalor Augustus, omnibus episcopis, abbatibus,
ducibus, comilibus , vicariis. ceutenariis , actiona-
riis, teloneariis, seu omnibus rem publicanrprocu-
rautibus
XXVIII.
PRO IMMfMTAlL COENOBll CARROFEXSIS.
(Anno 8lb.)
[Apud D. Bouquet., Rccucil des hist., tom. VI, pag.
474, cx Beslio in probat. ad Hisl. com. Pictuv.,
pag. 164.]
In nomine Domini Dei cl Salvatoris noslri Jesu
Christi,Ludovicus, divina ordinauteprovideiilia.ira-
pcrator Augustus.
Si erga loca divinis cullibus inancipata propler
araorcm Dei, ejusque in eisdera locis sibi famulau-
libus beneficia opportuna largimur, praemium nobis
apud Deura aeternx remunerationis rependi non dif-
fidimus. Noverit interea sagacita« seu utiiitas om-
nium fidelium nostrorum, tam piaesentium quam et
fulurorum, quia vir venerabilis * Justus abbas ex
monasterio Carrofensi, quod est construclum in Iio-
nore Domioi et Salvatoris uostri Jcsu Christi, situm
in pago Pictaviensi prope lluvium Karentone, obtulit
obtulibus nostris auctoritatcm imraunitatis domni
et genitoris nostri Caroli beata; memorise piissimi
Augusti, iu qua eral inserlum quod ipsum monaste-
rium Rotgerius quondam comes in suo xdiflcavit
proprio, et cum omnibus rebus et ornamentis ecclc-
six, seu el cum omnibus appendiciis el adjaccnliis
suis, eidem gcnitori nostro per chartulam delegave-
rit donalionis : ct quod ad ejus petitionem ob in-
uuieludinem judiciarix polestatis sub sua devolionc
cl immunitatis tuilione consisterc fecerat. Pro fir-
mitatis namque studio dcprccatus cst praodictus
Justus abbas, et omnis congrcgatio ibidem Deo scr-
• Hic est Justus abb.i
cnpavit.
viens, ut patcrnum morem sequentes, luijusuiodi
cui Claudius Taurinensis episcopus suitm in Mattlircum Commenlaiiuni nun-
1017
DIPLOMATA ECCLESIASTICA
t;)i»
nostne immunilatis prxcepiuni circa ipsum mona- A Christi, Ludovicus, divina ordinante providenlia im-
Etcrium fieri censereinus. (Juorum pelilioni libentcr perator Augustus.
assensuin prxbuimus cl nostrx aactoritatis prxce-
plum erga ipsum monasterium iuimuiiilalis atque
tuitionis gratia pro divini cultus ainore el aninue
nostrx remcdio ficri decrevimus ; per quod prxci-
pimus atque jiibemns nt nulliis judex publicus, nec
quislibet ex judiciaria polestate, aut ullus ex lideli-
bus nostris , lam prxsentibus quam et fuluris, in
ecclesias aut loca vel agros , seu reliquas possessio-
nes, quas moderno lempore iu quibuslibet pagis et
terriloriis infra ditionem impeiii nostii jusle ac le-
galiler possidet, vel ea qu:e deinceps in jure ipsius
saneti loci aul per nos aut per alios voluerit divina
pietas augeri, ad causas audiendas, vcl freda aut
Cuni petitionibus servorum Dci justis et ralioua-
bilibus divini cultus amore favenms, superni mmie-
ris donum nobis a Doniino impertiri credimus. lgi-
tur nolum sit omnibus fidelibus sanclx Dei Ecclesix
ac nostris , pixsentibus scilicet et fuluris , quia
Hauto abba ex « mouaslerio sanctorum apostolorum
Petri et Pauli, quod esl situm in silva qux vocalur
Dervo , ubi (iuvius Alsmantia ingreditur io Vigera,
in pago Pertense , ostendit nobis iminunitatem avi
nostri Pippini regis , in qua erat inserlura qualiter
ipse et antecessores ejus , reges videlicet Franco-
rum, ipsuin monasterium semper sub plenissiraa
defensione et iinmuuitatis tuitione uabuissent. Ob
trtbuta exigenda, aut mansiones vel paratas facien- B firmitaiem tamen rei postulavii nobis prxdiclus
das, aut fidejussores toliendos, aut honiiucs ipsius
nionasterii, tam ingenuos quam et servos, supcr ler-
ram ipsius commanentes distringcndos, nec ullas
redhibiiiones aul illicitas occasioncs requireudas,
noslris nec futuiis temporibus ingredi audeat, nec ca
qux supra memorata sunt, penilus exigerc prxsu-
mat. Quidquid ctiam de prxfalis rebus mouasterii
fiscus exigere poterat, in intcgrum pro xlerna retri
butione eidem concedinius monaslerio ; scilicet ul
perennibus temporibus in alimoniam pauperum et
stipendia monacborum ibidem Deo famulantium pro-
ficial in atigmcntum. Et quando quidem divina vo-
catione supradictus abbas , vcl successores ejus de
hac luce migravcrint, quandiu ipsi monacbi interse
Ilauto, ut eamdeiu auclorilalem ob amorein Dci
reverentiam ipsius sancii loci , noslia confirmara-
mus auctoritale. Cujus peliiioni libenler acquievi-
mus et boc prxcepmm auctontatis nostrx circa
ipsum sanctum locum (ieri decrevimus, pcr quod
jubemusatquc prxcipimus ut nemo fidelium uoslro-
riim, vcl quislibet cx judiciaria potestate in eccle-
sias aut loca vel agros . seu reliquas possessiones
prxdicti monasterii . quas moderno tempore jusle et
rationabiliter possidct, vel ea qux deinceps in jus
ipsius monasterii voluerit divina pietas atigeri, ad
causas audiendas, vel freda exigenda, aut niaiisio-
nes vel paralas facieudas, aut fidejussores tollendos,
aut bomines ejusdem monasterii injuste distringen-
tales invcnire poterunt qui ipsam congregationem C dos, nee ullas redbibitiones aul illicitas occasiones
sccundum regulam sancti Bcnedicti regere valeant,
per hanc nostram auctorilatem et consensum licen-
tiam eligendi abbates concedimus ; ipialenus ipsis
monachis qui ibidem Deo famulari videntur , cum
rebus vel hominibus eidem monasterio aspic.ieniibus
vel pertinenlibus , sub tuitionis vel immuniialis no-
slrx defensione , reraota totius iniqux potestatis in-
quietudine , quieto ordine possidere et pro incolumi-
lale nostrx conjugis et prolis, seu etiam totius im
perii a Deo nobis coliali et kjus cleiiieniissima mi-
serationc perpeluo conservandi, Dei per immensam
clemeuiiam jugiler exorarc delectet. Hane igitur
auctoritalem , ut pleniorem in Deo obtincrc valeat
vigorem, et a Ddelibus sanctx Ecelesix et a nostris
roboretur , et verius crcdalur, et diligeniius con
servetur, manu propria. subterfirmavimus , et annuli
nostri impressione signari jussinius.
Signum Ludovici sercnissimi imperaioris
Heiisachar recognovi,
Data ii Idus Febr., anno, Chrislo propilio, II im-
perii domini nostri, iiidiciione 8. Acium Aquisgrani
palatio regio in Dci nomine fclieitcr. Amen.
XXIX
PRO MONASTERIO HERVENSI.
(Anno 815.)
[Apud D. Bouquct, ibul., pag. 17(>, cx chartulario
luijus monasterii.]
In nomine Domini Dei et Saivatoris nostii Jesu
» Vulgo Sloutkr-cn-Der , iii dioeccst Calalaunensi
D
requirendas , nostris et lutuiis temporibus ingredi
audcat, vel ea qux supra memorata sunt , penitus
exigere prxsumat. Sed liceal memorato abbali suis-
que successoribus res i>ra;dicti monastcrii sub im-
muniiaiis nosirx defensione quieto ordine possidere.
Et quidquid exinde jus fisci exigere poleral , lotum
nos pro xterna remuneratione prxfato monastcrio
concedimus, ut in aiimonia pauperum et stipendia
servorum ibidem Deo famulantium proficiat peren-
nibus teinporibus in augmenlum , quatenus ipsos
scrvos Dci qui ibidem Deo famulantur, pro nobis
et conmge proleque nostra, ct pro slabilitate totius
iiuperii a Deo nobis collaii vel conservandi, jugiter
Domini miseiicordiam exorare deleeiet. Et ut hxc
auctoritas , Domino protegente, valeat inconvulsa
manere, manu propria sublerfirmavimus, el annuli
nostri impressione signari jussimus
Signum Ludovici piissimi liuperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisachar reco-
gnovit.
Data ii Kal. Martii.anno, Cbristo propitio, II im-
perii domni Ludovici piissimi Augusti, indictionc
8. Acium Aquisgrani palatio rcgio iu Dei nomine
feliciter. Amen
M'.)
LIDOYICI I COGNOMF.NTO PII
I
XXX.
PBO MONASTKIUO CORZIENSl.
(4mw8i5.)
| \|hi<J 1). Calmet., llist. Lothar., pag. 208.]
In nomine Doinini Dei ac Salvatoris nostri Jesu
Chrisli. Amen. Ludovicus, divina ordinante clemen-
tia,imperalor Auguslus.
Cum jusium esse conslat ut regalis alque impe-
rialis poleslas liis aliquod munus impertiat quorum
nrcessitas hoc postulare comprobetur; cumque non
ininiis ;v(juiiaiis onlo vidciur exigerc ul liis eadcm
polentia libcrius aurem accommodet, eteorum pe-
titioncs ad effectum perducat, quorum flideli famu-
laiu manifesta devotionis obsequia demonslrantur :
idcirco notum fieri volumus omnium fidelinm no- n
siroruni tain prxsenlium quam fulurorum sagacilati,
qualiler siiggerente atque pelenle Madephrido fideli
nostro, res quasdam Thcodcmarus proprietatis suas,
quae sunl iu pago Scarponensi, in fine Thcodalciaga,
ct in fine Srammusc, el iu line Helimninciaga, et in
fme Audomaga, el in fineAbsoIomaga, et in fine Mu-
nalabuvicuse, et in finc Halaricnnise, et in line Cun-
hoiomaga, et in finc Dodomaga, ei in fine Bedeo-
nccuse, et iu fine Banomaga , id est, tam mansis,
casis, casulis , cum omnibus axlificiis desuper posi-
tis, campis, pratis, vincis, silvis, cultis et iucultis,
aq ris aquarumvo dccursibus , quidquid ab hac die
Ilertmannus visus fuit habere, el polestatera liabuit,
totum et ad integruin ad parleni sancti Slepbani vel
sancti Petri, vel sancti Gorgonii vel ad ipsura mona- r
stcrium Gorzise condonavit ad tempus Optario ab-
bali, et accepit in prccariam in pago Scarponensi,
e.t in fineBanomaga, vel in ipsa villa Banonocurte,
sicul el ipsa pvccaria docet, lotum et ad iutegrum.
Pestea venii Magulfus episcopus atque abbas deipso
monasterio, ct voluit ipsani precariam cessare.
TuncHartmannus comes ad nostramaccessit clemen-
tiam, dcprccans ut ipsara precariam quam a supra
A ad festivilatcm ipsius hcali mariyris Gorgonii, quod
cstv Idus Scplcmbris, solidos quiuque denarios , aut
quaiitiim de cera pretio lanto comparala palefaciat.
Quod si de ipso censu negligens aul tar^lus e\stiteiit,
emendalo neglecto, qund lenet leneat. Post disces-
suui vero suuui, quando sic Deus voluerit, ipsoe n-s
bene actse ac meliorata? absquc ulla contradii tionc,
veljudicis assignationc, adjam futuruiq monastc-
riuoi redeant. l|oc \ero, auctoritas clomenlix no-
straa ut immobilis et inconvulsa pcrmaucat, manu
nostra subterfirmavinius, et bullas nosira imprcs-
sinne signari jussimus.
Signum Ludovicj serenissinvi rcgis.
Ego Durandus diaconus ad vicem Helisaehar rc-
cognovi.
B p.iia x Kal. Aprilis, anno ab incarnatione Domini
815, indict. 8, epacta 7 eoncurrentc , anno vero 2
regni Ludovici imperatoris. Actum Aquisgrani pa-
latio regio iu Dei noniiue feliciter. Ameii.
XXXI.
I>RO MONASTF.niO MUANENSI.
{Anno 815.)
{Iloc et nmnulla alia Ludovici Pii diplomata quar
ad monasteriumAnianense spectant vide mterOpera
sancti Benedicti Anianensis.)
XXXII.
rno vivakicnsi ecclesu.
{Anno 815.)
[Apud D. Bouquet., t6trf., ex J. Columbl Derebusgesr
lis episc. Vivar., lib. n, n. 50.]
ln nomine DominietSalvatorisnostriJesu Christi,
LuduviciiSjdivina ordinante providenlia », iinperator
Augustus.
Si sacerdotum ac servorum Dei justis pctitionibus
acquiescimus, hoc nnbis sane ad aHernam bcaiitu-
dinem provenire confidimus. Ideireo comperiat om-
iiiuni fidelium nostrorum, praesentium scilicet cl
futurorum industria, quia vir venerabilis Thonias,
memorato abbale Optario acceperat, per nostrarn episcopus Albensium seu Yivaricnsium, vcniens ad
mandeburdam et licentiam diebus vitne surc, sicut
inter eos convenerat, habere poluisscl : cujus peti-
lionibiis domus Dei utiliiaiem considerantes, capto
fidelium nostrorum consilio , annuimus; ct ideo
lianc nostrae auctoriiatis largilioncm pradiclo fideli
nos, deprecatus csl celsitudinem nostram ul pro
nostrae mercedis angmcntn praedictam sedem, cum
fratribus ibidem Domino servientibus, sub nostra
defensione cl imraunitale reciperemus : cujus peti-
tioni assensum pracbentes, per ndstrae auctoriiaiis
nosiro Hartmanno, expetitione Madefridi fidelis. no- D praeceptum confirmare sluduimus. Praecipientes er-
slri ac caetcrorum fieri decreviinus, per quam sta- go jubemus ut nullus judcx publicus, nequc quislibet
tuimus atque sanximus ut ressuperius scriplas, quas cx judiciaria potestate scn aliquis ex fidelibus sanctae
tam ipse Hartmannus ad ipsam casam Dei dedit,
quam eiiam illas quas in precariam accepil, per lioc
majestatis nostra prxceptum , scu per diciam con-
ventionem, diebus vitaa su;e secure possideal; ct
nulliis cxinde pontilicum in quibuslibel rebus vel
corporibus aliquid miimendi jus liabeat ; sed quid-
quid ibidem accresccrc, immeliorare vel attrabcre
volueril, ac si liberos proprios ex vebus memoratis
haberet, eofieri decerncre salagat; ila tamen ut
per singulos annorum rccursus persolvat in censum,
Dei Ecclesiae ae nostris, in ecclesias, aul loca, vel
agros, seu reliquas possessiones, quas modcrno
lemporc juste et rationabiliter possidere videtur in
quibuslibel pagis et teuitoriis, vel quidquid ctiam
deinceps propter divinum amorcm ibidem collatum
fueiit, adcausas audiendas, vel freda exigcnda aut
mansiones. aut paratas faciendas, aut fidejussores
tollendos, aul homines ipsitisccclesi;e, lam ingcnuos
quam servos, injuste distringendos, sivc ullas rcd-
hibitioncs vcl illicitas occasiones reqtiirendas, ullo
Male in cditis, divinee ordinatione provideiitia:.
K2i DIPLOMATA ECC
iiin|uatii teinpniv ingredi audc.it, vcl ea quae suni A
snpra mcmorala exaclare pncsumat, sed liceat ser-
vis Domini ibidcm consistcnlibus sub nostra defcn-
sione ci iinmunitaiis luilioneperpetuo temporequiele
residero, cl pro nobis nc conjuge proleque nostra,
scu pro slabilitatc totins imperii nostri a Domiuo
nobis collati, ct cjiis clementissima miseralione ju-
gitcr conservaudi Domini misericonliam exorare.
Et ut haec auclorilas verius cerliusque credalur,
maiiu propria subscripsimus et annuli noslri im-
pressione signari jussimus.
Sigmim domni Ludovici serenissinii imperatoris.
Datiim xvii Kal. Julii, anno 11 imperii doiuni
Ludovici Augusti, indict. 8. Actum Aquisgrani na-
latio regio inDei nominc feliciter. Amcn.
XXXIil. B
PEO HOINASTCRIO SANCTI MAXE\IiI.
(Anno 81S.)
fAnudD. Bouquet. ibid., p. 480, ex vcteri cbartu-
Iario hujus roonaslerii.]
ln nomiue Doinini Dci et Salvatotis nostii Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinaute clementia iippe-
rator Augusius.
Si crga loea divinis cultihns mancipata, proptcr
aumrcui Dci ejusque in cisdein sibi fainulantcs, be->
nelicia oppoituna largimur, prsemium i obis apud
Dominum aeternae remuneralionis rcpeudi non difii-
dinuis, idcirco noverit omniurn fidelium nostroruni
tam pr.tsentiura quam ftiturorum salertia, quia nos
Tetberlum venerabilcm abbatem ex monasterio r
8. Maxentii confessoris, ubi ipse sanctns corpore
requiescit, quod est situm in pago Pidaviensi, una
cum congregatione ibidem Dco famulaiite.cum om-
inbus rchus ct hominibus, quaa modeino lempore
ipsa congregatio habcrc videtur, suh nostra susce-
piiuus dcfensione et immunitatis tuitione. Quaprop-
ler et pei hoe nostre auctoi Uatis pracccpluiu decer-
niinus atque jubemus ut millus judex publicus, et
quilibet cx judiciaria polcslaieinecclesias, autloea,
vel agros, scu rcliquas possessiones inemorati mo-
nasterii, quas muderno temporo infra ditionem im-
pcrii nostii justo et ratioual.iliicr possidel, et quae
deiuceps iu jure ipsius monaslerii voluerit divina
piclas augeri, ad causas audicndas ct frcda aut tri-
huta exigenda, aul mansiones et paraias faciendas, j)
aul tidcjussorcs lollendos, aut homines cjusdem mo-
nastcrii, lam ingenuos quani seivos, super lerrain
ipsius coimnanenlcs distringendos, nec vllas redhi-
biiiones aut illicitas occasiones requireudas, nostris
et futuris teniporibus ingredi audeal, cl ea quac su-
pra meinorala sunt, penitus exigere praesumat. Sed
liceat memorato abbaii Tetberto suisquc successori-
hus respraedicli moaaslerii sub immunitatis nostr.c
defensioue quielo oidine possidere. Et quidquid
inde fiscus sperarc polueril, loluin nos pro aeiorna
rcmuncrationc praefalo inonasterio coocedirous, ut
ii; alimouia pauperuro et slipciulia roonaeboruni
ifiidcm Poniino famulaulium proficiat percnnibus
i:i augrr.entis. Et quandoquidem divina vocatione
LESIASTICA.
1022
supradiclusabbas dehac lucc migravcrit, quandiu
ipsi monachi inter se lalcs invenirc potuerinl, qui
secundum sanctum ordinem et regularem norinani
rcgcrc valuerint, pcr noslram permissionein et con-
scnsiini licentiameligcndi dalieant abbatcm : quate-
nusservosDei, quiibidem Domino famulantur, pro
nobis et conjuge prolcque nostra, atque slaliilitate
totius imperii nostri nobis a Domino collati atqne
conservandi, jugiter Dominum exorare dclectet. H.cc
vero auctoriuis immunitatis nostrae, ut perdiulurna
lempora inviolabilem atquc inconvulsam obtineat
firniiiatcm , et ut a Qdelibus sanctac Dei Ecelesiae
ei nostris verius ccrliusque credatur et diligcntius
conscrvelur, roanu propria subler eani lirmavinuis,
ct anniili noslri impressione signari jiissimus.
Sigimni Ludovici iuiperaloris.
Dala xiv kal. Julii, aiiuo II, Clirislo propitio, im-
perii donini Ludovici serenissimt imp., indict. 8.
Actum Aquisgrani paialio regio in Dei noinine feli-
i;iter. Amen.
XXXIV.
rno komsteriq FAnrt^si.
(Aiiiio 81S.)
[Apud Chesnium, Script. Rcrum Francic, toro. III,
p. 654.]
Ludovicus divina ordinante providentia irnporator
Augustus.
Iniperialem cclsitudinem decet prauleecssoruiii
suoruni faeta non solum inviolabiliter conservare ,
sed ctiaui censorae suae auctoritate alacriter eonlir-
uiare. Periude noverit sagacitas seu induslria om-
nium fidclium noslroriiin , lam praesentium qnam ct
fulurorum, quia vir venerabilis Benedictus abbas ex
inonasteiio Aculiano sito in territorio Sabinensi , ct
eonstiucto in lionorc sanclae Dei genitricis sempcr-
quc viiginis Marice, oUtulit obtutibus nostris quas-
dam auotoritales confirmalionis Doinini genitoris
noslri hon e memoriae Caroli sercnissiini Augusti, in
quibus continebatur insertum qualiter idem mona-
stcrium sub tali privilegio consistere fecerat , sicut
crelcra monasteria quae iu Francia sub sancti Benc-
dicli Patris norma consistunt. Scilicet nt nullus
cpiscopus de thesauris ipsius rooiiasierii aut rebus
aliquid auferre, nec sub aliquo tributo ponere , aut
aliquem censura exinde exigerc aut exactare prsesu-
merct. Vcl qualilcr Hildeprandus dux gauldura qui
nuncnpatur Tancies, ct cuitein quae vocalur Vallan-
lis, cum omni integrilate ct appendiciis suis, pcr sua
prapccpta confirmavit, ct curtem Tacianum, niona-
stcrium sancti Marci cvangclisla; quod cst situm
juxta muros Spoletanae rivitatis, quod ipse domuus
ct genilor noster ad idcm monasiciiiiiii per suiiin
confirmavit prxceptum : ct monasterium sancti Sal-
vatoris, sitiim non procul ab eadeni civitate Spole-
tana ; et monasterium puellarum , quod voeaiur
Sancti Gcorgii , sub muro civitali» Kcatinac; et cc-
clesiam Sancti Michaclis archangcli posilam super
fluvium Mcllinum, juxla ipsam civitaiem Ilcatinam,
ciim ouini inlegriiate sua. El in terrilorio i iimano
1023 LUDOVICI 1 COGNOMENTO I'II 1021
Sancii Silveslri, vel Sanclx Harinx, cuni onini in- A vetur, niorc noslro ea;n subscribere , et Jc hini.i
tegiitau-, vel quidquid ex largitale regura regina- nostra jussimus sigiUari.
ruinque , pontiflcum , ducum , castaldorum , vcl cx
collatis populi , vi'l cxtcrorum fidelium , eidem mo-
nasterio legaliter conflrnialum fuerat, suis auctori-
talibus confirinarel. Sed et pro rei totius firmitate
postulavit nos prxdictus abbas ejusque congregatio,
ti t niorem paternmn sequentes nostram etiam aucto-
ritatcm super boc negotio fieri censeremus. Quorum
petitionibus ob anima; noslra: emolumeillum , el
xternx relribulionis fruclum , libenter assensum
prxbuimus, el boc nostrx auctoritatis prxeeplum
inspccta auctoritate paterna fieri placuit , per quod
decrcvimus alque staluimus ut nullus episcopus de
supcrius memoralis locis, aut dc cxteris monasle-
riis, aut cellulis, xenodocbiis, ecclesiis, curtibus,
villis, piscationibus cnm piscatoribus suis, scrvis,
ancillis, libellariis, cbartulatis, olfertis, gualdis,
molendinis, vel de omnibus eidem monasterio jure
suljectis, vel quidquid ex munificentia regum, re-
ginarum, aut ex confirmatione pontificum, ducum,
castaldorum , nec non e\ collatis populi aut cxtero-
rum fideUum liberalilate, vel eliam ex monachis qui
in eodem monasterio suas animas salvare cupientes
iiilraveruut, et eis laiti cx donatione regum regina-
rumquc , ponlificum, ducuin, quam et hxredilale
parenlura, vcl de quolibel altractu advenerunt, et
ibidem percbarlulas delegaverunl , vel undecunque
ad cos lam per venditioncs, accessiones, commuta-
liones possessioncsque , cidem monasterio , sicul
Durandus diacbnus ad viccra Helisachar reco-
gnovi.
Datum ii Non. Angusti aUno, Cbristo propitio, 11
inipcrii nostri, indiclione 8. Actuiu Franconofurd
paiatio regio Uei nomine felicilec.
XXXV.
PRO HONASTEKIO l>U MI.OLENSI.
(Anno 815.)
[Florcz, Espaha Sarjrada, lom XLIII, tracl. 81, de
Ecclcs. Gerund.]
Iu noniiuc Duuiini Dci et Salvatoris noslri Jcsu
Cliristi,Ludovicus, divina ordinanleprovidenlia, im-
porator Auguslus.
B Si crga loca divinis cultilius mancipata propter
amorem Dei ejusquc in iisdeui locis sibi famnlantes
beneficia opportuna largimur, prxmium nobis apud
Dominum xternx remimeralioiiis repemii non dilD-
dimus. Idcirco notum lieri rolumus omnium Gdelium
nostrorum prxsentium scilicet et futurorum magni-
ludini, qualitcr vir illuster Rampo comes nostram
adiit serenilatem, suggerens mansuetudini nostra; co
quod quidam vir religiostis nomiiie Bonitus quemdam
locum crcmum quod dicilur Baniolas, quod est situm
in pago Bisuduueusi ubi ecclesia anliquitus fundata
fucrat per licentiam Odilonis quondam coraitis, ac-
cepisset, ct ibidem proprio sudore laborasset, ubi cc-
clesiam in honore sancti Stephani protomartyris con-
slruxit, et habilationes monacborum et receptarula
dictum est, veuit, et moderno tempore juste et C pauperum xdiiicavit , ct monacbos qui sub norma
legaiiter possidere noscitur, vel quod deinceps Do-
mino largienle ibidcm collatum fuerit, nullus fidelium
nostrorum , prscsentium scilicet et futurorum , me-
moralo abbati cjusque congregalioni , aut suis suc
cessoriLms inquiclare, aut calumniam gcnerare, ant
aliquam injustam repctilionein facere tentet. Sed
sicut a genitore nostro confirmalum esse dignoscitur,
el a fidelibus sancte Dei Ecclcsiae diversis rclius
idem locus ditatus esse constal, ita omni tempore
absque alicujus prajudicio aut infestatione vel demi-
noralione consistat : et pcr boc nostrx confirmatio-
uis pra;ccptum jurc perpetuo tencat, ct sub nostro
privilegio alque inundiburilo consislat, ct sub dcfen-
sione nostia ejns Jem monachi in eodera monasterio
quiete residere valeant , et pro nobis ct stabilitate
lotius iuiperii nosiri Dominum exorarc. Concessimus
etiam eis ut quidquid cx copulalione servorum insius
roonastcrii c.um liberis femints secundum legem Lon-
gobardonim ad publicum conlingere polerat in elec-
mosyna nostra, per boc nostrum confirmetur pran-
teptum. Et quandoquidem divina vocatione pranli-
ctus vcl succcssorcs cjus de hac vita migraverint ,
quandiu ipsi raonachi intcr se lalcra invenirc potue-
lint , i[m cos secundtim regulam sancli Bcnedicti
regere valcat, licentiam babcant eligendi abbatem
Et ut h«c auctoritas confirmationts nostr.e ab onmi-
bus melius et verius crciiatur ct diligcnlius conser-
religionis perpetuo ibi degerenl constituit. Sed cum
idem abbas divina jussione a sxculo migravit, eli-
gcntibus lpsis monacbis , et conscnlicnte venerabili
viro Nibridio archiepiscopo, Mercoralem virum ve-
nerabilem in codem monasterio abbatem coustitue-
runt, quem in noslra pra;scntia adducens in manibus
nosiris eum commcndavit , postulans idem Uampo
comes clementiam nostram, ut eum cum prajdicto
moiiaslerio et monachis ibi degentibus una cum
rebus, qua' tani ipsi ex eremo traxcrant vcl cx ad-
prisione acceperunt, quam et de donatione comiium
vel de quolibel legali attractu prxsenti tempore
juste et rationabililer possidere videntur, sub mun-
doburdo et defensione atquc immunitatis tuilione
constitueremus : cujus precibus libenter acquievi-
mus, et ita in omnibus concessimus atque per hoc
prxceptum nostrum confirmavimus : quapropler
prxcipientes jubemus ut memoratus Mercoralisabbas
cum monachis sibi ad regendum commissis sive cum
rebus ad idem monasterium legaliter aspicientibus
sub hostro consistat niundoburdo et immunitatis dc-
fcnsione, ut nullus quilibet ex judiciaria poleslate
in ecclesias aut loca vel agros seu reliquas posscs-
sioncs meniorati monastcrii, quas modcrno lempore
infra ditionem impcrii nostri juste et lcgaliter pos-
sidet, vel qux deinceps in juie ipsius sancliloci vo-
hicrit divma pietas augcri , ad causas audiendas vel
frcda cxigcnda aut mansiones vel paratas faciendas,
1125
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1026
atu (idejitssores -1011011005 , aul liomines ipsius nio- \ dcrno lempore infra dilioncm inipcrii noslii jusle
nasterii dislringenilos ncc ullas rcdhibiliones aut
illicitas oceasiones requircndas nostris el ftituris
lemporibus ingredi audeai, vel ca quoc supra memo
rata sunt peuitns exigere prxsumal. Sed lieeal nie-
ntorato abbali suisqne successoribus rcs praedicli
ritonaslerii quicto onliiie possidcrc, et quandoquidem
divina vocalioue praedietus alibas vcl decessores ejus
de liae Iuce migraverint quandiu itilcr se tales inve-
nire potiierinl qui ipsam cougregalionem secundum
regulain sancli Benedicti regere vareant , lieentiatn
hahcant cligendi abbates, qualiter inonachos ini de-
gentes pro nobis, eonjtige proleque nostra vel pro
stabilitalc totius imperii nostri jegiler Domini mise-
vicordiam exorarc deleclet. Et ut ba-e auctoritas
et lationahiliier possidet, vel ca quse dcinccps iu
jure ipsius loei voliicrit divina pietas augeri, ad
eausas autliendas, vcl freda, aut tribula exigenda,
\el inansiones, aut paradas faeiendas, aul hdejus-
sores lollendos, aut homines ejusdem monasterii
tam iugenuos quam scrvos, super lerrani ipsius
commanenles, injuste distringeudos, nec ullas red-
hibitiones aui illieitas oceasiones requirendas, aut
ponlaticos cxigendos, aut telouea accipienda, aul
rolatieos, in quibuslibet locis, civitatibus ac foris,
uostris et futuris leinporibus ihgredi audeal, voi ca
qu;e supra memorala stmt pcnitus exigere praesu-
mai; sed liceat memorato abbali suisque succes-
soribus, rcs prxdicti monasterii sub lniinuniiatis
nostris fulurisque teraporibus Domino proiogentc jj "osira defensione, quielo ordine possidere, et quid-
valeat inconvulsa inanere, de annulo nostro subtus
jussiimis sigitl.ui.
Durandus iliaconus ad vicctn Fibrugisii abbalis
recognovi.
Data lerlialdusScptembris, anno,Cliristopropilio,
nono imperii domini Ludovici piissimi Augusti, iu-
dietionc prima. Acttim Attiniaco palatio regis in Dei
nomine felicilcr. Amen. — Exompla de proecepto
domini inipcratoris.
XXXVI.
PIIO MO.NASTERIO FONTANELLENSI.
(Anno 815.)
IMarlcn., Ampl. Collect., tom. I, pag. 6i, ex ms.
Fontancllensi. |
In nomine Dci ct Salvatoris nostri Jesti Christi, C
Ludovicus, divina ordinantc providcntia, imperator
Augustus.
Cuni pelilionibus servorttm Dci juslis et rationa-
bilibus divini cultus amore favemus, snperna nos
gratia ninniri non ililliiliiiiiis. Ideo istnd sit nolum
oiiinilins Ihlelibus iioslris, tani pracsentibus quam
futuris, scu etiam successoribus nostris, fidclibus
sanctae Dci Ecclesi;c, quod vir venerabilis Trasarius
abba e\ monasterio quod vocatur Fontanella, quod
est constructum in honore beatorum aposiolorum
Pctri etPauIi, vel caelerorum sanctonim, detulit ohtu-
tibus nosliis immuiiilalcin donini et genitoris nostri
Caroli bonae memoriae piissirai Augusti, in qua crat
inserlum qualilcr ipsc et antecessores ejus,
quid exin !e Qsctts exigere poterit, eliani pro aetema
remuneralione pracdicto nionastcrio concessiinus,
iil in alimonia paiiperum cl stipendia monaelioruni
ibidem Deo famulantium, perpetuis temporibus pro-
ficiat in auginenlis. Quatenus ipsos servos Dei qui
ibidcm famulanlur, pro nolus et conjuge, proleqnc
nostra atqne slabilitate tolius iniperii a Deo nobis
concessi alquc conservandi, jugiler divinam mise-
ricordiam exorare delectet. ICi ut baec auctoritas
nostra [Forte noslris] futurisque lehrporibus, Do-
mino protegente, valeat inconvulsa mancre, inanu
propria subler lirmavimus, et annuli nosiri imprcs-
sionc signari jiissimus.
Signuiu Ludovici sercnissimi impcraloris.
Durandus diaconus ad vicem Hclisachar reco-
gnovi.
Data vn Kal. Novembris, ;mno, Cliristo propilio,
seeundo imperii doniui Ludovici piissimi Augusti,
indictionc nona. Acium Niumaga, palalio regio, in
Dei noiiiiiie (eliciler. Amen.
XXXVII.
PR3 110NASTF.RI0 INSUL/E BARBAR.C.
(AlllW 815.)
[Apud D. Bouquct., Script. Iier. Franc, tom. VI,
pag. 483, ex Haderibus lnsutai-ltarbura:, pag. 45. j
ln iiomine, ctc.,Ludovicus Dei providenlia a im-
perator Augustus.
Episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, viccdo-
videlicct Francornm, praefalum monasterium pro- D minis, vicariis, cenlenariis, teloneariis, et oinnibus
pter divinum amorem tranquillitatemque fratrum
ibidem consistcnlium, scmper sub plenissima dc-
fensiouc ae iinmiiiiitatis tuitione habuissent. 01) lir-
mitatem tamen rei postulavit nobis Trasarius abba
tit eamdem aucloritalem ob amorem Dci et reveren-
liam ipsius sancti loci uoslra confirmarcmus aucto-
ritale. Cujus pelilioni libenter acquievimus, et ita in
oninibus concessimus , alque per hoc prxceptum
uostruin confirmavimus. Prxcipientes ergo jubemus
ut nullus judcx publicus, nec quislibct ex judiciaria
poteslatc, aut loca, vel agros, in eccicsias seu reli-
qi.as posscssio;ics memorati monasterii, quod mo-
» Corrigendum divinn ordinsnte providenlia.
rempublicam procuranlibus, pracsentibus sciiicet ct
futuris, notum sit quia Campio abbas ex niouaste-
rio saneti Martini, quoil dxilur insula Barbara, si-
tum supcr lliiineii Sagonx, uon proculab urbcLug-
duni, ct omnisejus coiigrcgatiopetieriinl celsiludinem
nostram ut licenliam liabereut ad eoruni supplen-
das neccssitatcs oinni leinpore tres navcs per Sa-
gonam, Rliodanum et Dubira negotiandi gratia di-
rigere. Quorum petitioncm libcnter suscepimus ct
pro mereedis noslrae augmcnto sieut peticrunt, pcr
lianc nostram atictoritatem.eoneessimiis. Idcirco boc
praeccplum nostrnm eis licri jussimns, pcr quod ,
1027 LliDOYlCI I C(l
cnnclis jubemus 11 1 ubicunquc proedictus rmmerus
navium in noslra miuislcria vel polcstatcs advcnc-
rii, niilliiin lcloneum, ncque, quod vulgo dicitur,
aut cespitalicum aut saluialicum, aut cccnaticum,
aui nllum censum, vel ullani redhibitionem cx ipsis
assumcre praesumatis aut exaclare faciatis; sedli-
ceai easdcm ikitcs omni tempore pcr prxdicla flu-
inina, sicut superius iniulimus, liberc ct absque
ul!;i conlrarietalc discurrere, ct negotia sua pcra-
gere ct ad quascunque civilalcs vel portus acces-
siiiii habucrint, qui easdem naves providere debent,
nullam inquicludinem aut dctentionem ab aliquo
fidelium nostrorum patiantur; «seil per quodcunque
dcprxdiclis Quminibus remigraverint, quietietse-
euri cuin iiisis nav ii>ns ci iis qux deferunt, per prse-
senlem ordinalioncin nostram ire ct rcdire valcant.
Kt si aliquas moras in quolibet locu feccrint, aul
aliquid njercali liicriiii vel vcndiderint, nihil ab eis,
sicut dixinius, requiralur aut cxacletur. Si vcro,
quoil ahsit, accidcnte quolibet casu aut negligenlia
navigalorum, aut vcnto impellente, sicut crcbcrrime
contingere solet, aliqtia c\ prsediclis navibus mer-
seril aui fregerit, aut c;csa ad littus pervenerit,
ncnio cai.i dcslruere, aut ca quaj iulra sunt vastare,
autaliquid vi arripere pra-smnat; nisi forte lii qui
ipsas haves providere dcbent, propria volunlate ali-
quid dare voluerint slieui. Quod si aliier alicubi
faclum fuerii, raagislri locorum illorum qui rcni-
publicam procurarc uoscunlur, absque aliqua dila-
lione legaliter hoc cmendare studeant. ll;ec quippe
auctoritas ut nostris vel liiiuris lemporibus, Domino
prolegente, valeal inc.oncussa maneie, annulo no-
slro subler jnssimus sigitlari.
Dalum iii Idus Novembris ° indiclione 0, anno 5,
Clnisio propitio, imperii domini Ludovici sercnissiini
Augusli. Acluni Aquisgrani in palalio regio in Dei
nomine feliciter.
XXXVIII.
rno MONAsmuo s.incti zenonis vckonensi.
(Anno 815.)
[Uglielli, Itiilia sacra, tom. V, pag. 705.]
In nomine Domini Dei oeterni, ct Salvatoris nOstri
Jesn Cbrisli, Ludovicus, divina ordinanle providcn-
tia, imperntor Auguslus.
Imperialem condccet prjodecessorum suorum pie
facta uon solum inviolabililer eonservarc, sed etiam
ccnsurx su:e auclorilate alacriter confirmarc. Idcir-
co comperiat omnium fidcliuin noslrorum iniluslria,
pra-senliuni scilicet, atque futurorum, quod Rolal-
dus vencrabiiis saucl;c ecclesi-jc Veronensis episco-
pns una cum Austcrberto abbate monasterii S. Zeno-
nis deinlit nobis inlcr castcras auctorilates domini
Cl genitoris nostii Caroli piissimi Aug. vcl priedc-
cessorum nostroiiim reguin , quoddam prjcccptum
de genitore nosiro conlirmatuin, in quo cxaratiim
reperimus qualiter dileclissiinus gerinanus nosler
» Praelcr usum ci pcrpcram adiliius est annns in-
carnationis 8IH. Nam Ludovicus hoc anno dic un-
decimo Novembris Aquisgrani adessa uon poluil :
prauerea indiclio non suo loco ponitur ; poni debe-
GXOMELXTO PII r :"i
^ Pippinus quondam gloriosus rex, una cnni mcmo-
ralo priesulc inonasterii S. Zenonis confessoris Cliri-
sii, quod est constitulum in suburbio prxdictx ci-
vitaiis, Ipropter divinum amorein, ct reverenliain
prxfali palroni rcxdilicasscnt atqnc renovasscnt,
ct quod olim ab infidelibus hominibus exuslum liiis-
sel, el ab oinniiius n-lnis silii olim collatis pene pri-
vaimn ; nam nequc raouaclii ibidem consislere qui-
bant, qiii horas canonicas ct divinas pcrsolverent
laudes, nisi cpiscopus de prxdicta civitale saccrdo-
les illuc mitleret, rion erat, qui ibidem, ut diguuni
erat, divinum celcbrarel officiara : unde illi pro ani-
maruni suarum craolumenio quasdam rcs, quilms
monachi et pauperes Christi subsidia necessaria
futuris temporibus habere quivissent, ad mcmora-
B tura locum delcgare, atque confirraare foreperpe-
tualiicr, ac. permanere. Ita dunlaxat ul quxcunquc
rcs in comilalu Veronensi per singula Ioca, id csl.
in primis monaslcriolum in honore S. Peiri conslru-
ciiuii , ijiiinl nunciipatur Mauratica ciim omnibns
appendiliis suis, et decimis : similiter in alio loco
quidem Ostelia in jam dicto coniilatu Voonensi,
seu ecclcsia S. Laurenlii cum omnibus pertinentiis
suis cl decimis. In lertio ioco in codeui comitatu
Veroncnsi ecclesiam videlicel in honorc SS. mar-
tyrum Finni et Husiici conslruclain eum omnibns
pertinentiis suis, atque deciinis, seu el horreum
infra civilatem Ycroham cum areis suis in circuitu,
ali;cque rcs tum iii civitale Verona, quam extra iu
singulis locis ab Ansclmo comite quondam prxfatd
G ccenobio delegatx sunl, seu ct rcs in Kmico, qux
oblaix sunt ab Oniperlo presbytero.... qiiam in aliis
locis raontium, sive planitierum, babcre ac possidcre
dignoscilur. Et in comitatu Vicentino inontis sc.ili-
cei Torcello pago Venetiarum, scu et in comilalu
Tervisiano, ac Tridenlino, Brisciano, Bergomale,
Mantuano, Placentino, etParmensi, Bononicusi, Chi-
macho, necnonel inomnibus locis Tuscix, vcl ubi
aliquid ad iilcni pertinerc supradictum monasleriuni,
vel pcrtinuisse probalur. Sed pro firmitalis gratia
petiii sercnitati noslrsc, ut palcrna auctoritate no-
stris denuo piis oraculis confirmaremus. Scd qnia
pro peccalis nostrisjam diclum monaslerium S. Zc-
nonis exustum denuo atque deletum cst cuiu aiiis
iiominibus, ut monachi ibidem minime habitarcnt.
Cujus petitioni jam dicli prxsulis denegarc noliuiius,
sed ita a nobis, sicul a genilorc noslro factuni esse
declaratur : ita pcr lios imperiales apiccs nostros
concessisse, alque confirmassc omnium fideliuni
nostrorum cognoscat soleiiia. Denique juhcmus,
atquc ileceiiiinius , ut quaniumcunque inemoiaia
ccclesia S. Zenonis per donationcm noslram, vcl ;li-
leeti germani nostri, scu namque ct Rntaldi prxdicli
cpiseopi, cxterorum ftdoiium traditione, vel ipsorum
comparatu, seu quolibet altraclu juste el lcgaliler
habere dignoscitur, aut in anlca bonoruni hominuiri
bat post annuin imperii. Dcniquc si verum est hoc
diploma, corrigenmim anno 2 imperii, vel tertius
anuus repetendus a mcnsc Sepiemlri anni S13.
1029
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1030
ftprcssionc jussimus
Ijrgitalc collalum atque delegatum fuerit; nccnon A ligcnlius observetur, mami propria noslra subler
conflrmavimus, ei annulinostri
sigillari.
Signum doni. Ludovici screniss. imperatoris.
Data xin Kal. Dccemb., anno, Chrislo propitio,
imperii domini LudoVici piissimi Anj- iniiict. 8
Actuni Aquisgrani palatio regis feliciter. Amen.
XXXIX.
1 NtO HONASTEMO l'SU.SIODII NSI.
(Anno 815.)
[Apud D. Bouquct. ibid., rjag. 481, cx arcliivis
ccclcsi;e Alesiensis. |
In noniinc Domini Dci ct Salvatoris nostri Jesu
Gfaristi,Ludovicus, diviua ordinanie provideiitia, im
perator Augnslus.
Si erga loca divinis cultibus mancipata propier
amorera Dci ejusque m eisdem loeis sibi faniulanlcs,
bcnclicia opporluna largimur, prseniium nobis apud
Dominum seternse r/emuneratioiiis repcndi non dilli-
dinms. Noveiil inlerea sagacilas seu ulilitas om-
nium fidelium nostrorum, tam prsesentium quam
fuluroruin, quia vir venerabilis i> Theodemirus ab-
bas ex inonasterio qnod est situm in pago Neinau-
sensi, in insula quse nuncupalur Psalmodium, con-
structum in honorem sanclse Dci geniiricis Mari;c
semperque virginis, et saneii Pctri principis aposlo-
iorum, vel aliorum saiicloium, adiens serenilatem
culminis nostri deprecatus est ut prscdiclum mona-
sterium cum omnibus rcbus moderno lempore juste
sibi aspicicnlibus, ob araorem Dci Iranquillilalem-
1 que fratruni ibidem consistentimn, sub noslra susci-
peremus dcfensione el sub plenissima immunitatis
luitione conslitueremus. Cujus petitioni 'libenter
conscnsum praebuimus; cl hoc nostr;e auctoritalis
prareptum erga ipsum monaslerium immmiitalis ac
tuitionis gralia, pro divini Cultus amore et aiumse
noslrae remedio, fieri decrevinius, per quod prreci-
pimus atque juberaus ut nullus judex publicus, vcl
qnislibet ex jadiciaria polestale in ecclesias, aut lo-
ca, aut agros, seu rcliquas possessioncs, quas mo-
derno tcmpore in quibuslibvt pa^is vel lerritoriis
infra ditionem imperii nostri juste etlegaliter possi-
dei, vel qua; deinccps aut pcr commulationcs aut
cessiones, emptioncs, velde quolibel justo coiilractti
etiam, cl oblationes, qtise liinil ad K. Zenouem do
oinniims qnibtiscunque mobilibus, vel immobiiibus
ibidem oblatum, vel ofiertum fuerit, deinceps cum •
omni inlegritate pcr hoc prseccptum nostrae auclori-
tatis ipsa sancta congregalio monachorum sectlrlter
leneat atque possideat absque ulla inquietudinc ali-
enjus pe ison.c, exceplo sicut in priori praccepto no-
stri gcniloris Iiabuerat, ut pro honore succeden-
tiuin pontilicum inslituerc, ut in festivilate ipsius S.
Zenonis annis singulis, aul manculos viginli, aut
quinquaginta solidos argenli accipere debeat ponlifcx
ipsius civilalis cum suis clcricis ab ipsis moimchis
ibidem dcservientibus, et uilnl amplius ab cis ai>
aiiqno exquiratur ; liceatque ipsis monachis sem-
per ex propria congrcgationc abbatem sibi eligere ; *'
si vero conligerit ut lalem inlcr se invcnire ne-
queant, lunc una cum consensu episcopi illius civi-
tatis quserere sibi ahbatem inlra dicecesim eamdein
licentiam habeant. Iloc vero et nos ob seternam re-
munerationem addimus, ut episcopus ipsius civita-
lis nullaiu unquam potestalem habeat aliquid inde
abstrabcre, vcl usnrparc, vel alicui in beneficium
dare, sed liccat eiilem congregationi, stili nostra
luitione quicte ctsecuriler vivere, ct Dei misericor-
diam jugiler pro nobis peccatoribus exorare. Insu-
per etiam placuit nostrse serenitati i!e famulis ejus-
dem monasterii dcfinitiones facere, videlicct femi-
nis liberis, qnas Itali bcrimannas vocani, quoe se
fanuilis ipsius eci lcsi;e et monaslerii copulaverint,
sive eliamet aliarum Ecclesiarum, videlicel de ma-
joribus liuilis, aut de matricularibus ecclesiis, vel
dieecesibus, scu monasleriis, vel quibuscunque ec-
clesiis junxeiint, se curn prsetfictis famulis secun-
dum prscdecessoritm statula impcratorum, et per
liiijus nosui prscccpli auctoritatcro, sine onini con-
tradictione hominum supradictum sanctmn locuni
inviolabiliter possideat. Siquis vero, ijtiod fulurtim
Doii credimus, arcbiepiscopus episcopus, dux, niar-
cbio, comes, vicecomcs, seupuliiici administralores,
autprivala persona cootra omnia supra scripta in-
surgere, aut iu aliquo violarc tcntavcrit infra di-
tioncm rcgni uoslri consistens, sciat se lib. i|uin-
quaginta auri probatissimi compositurum mediela-
tem cidcin eeclesiae, et medietatem palatio noslro. r. -n jure liujus sancti loci advonerint, ad causas au
diendas vel freda aut tributa exigenda, aui mansio-
nes vel paratas faciendas, atit lidejiissores tollendos,
Et ut haec auclorilas noslr;e concessionis et confir
malioiiis ccrtiiis credatur, et per futura tempoia tli-
" Hoc praeceplum cx archivis ecclesise Alesiensis,
r ui Psalraodiense raonastcrium imitnra est. cruil cla-
rissiraus abbas S. Maximini, prscpositus et vicarius
gencralis capituli Alesiensis. Aliud certe apogra-
plitim viilit iu labulario Psalmodiensi donmus Clau-
dins Esliennol, lania est diversilas in eodem tiiplo-
n ate qnod exscripsit.
•> Iluic Theodemiro Claudius Taurinensis episco-
pusanno 815 trcs libros iu Gcnesim; auno 821, ex-
bositioncm in Exodum; anno 8-25, Commenlarios in
Leviliciim dicavit, ut patct cx praefatione ejusdem
auctoris pracmissa Commenlariis in Levilicum. Theo-
dcmirus poslea prolixam contra Taurinum qui cul-
tum sacramm imaginum impngnavcral, episto'im
sci ipsii, magna ex partc relatam iu libro lertio Jonsc
Aurelianensis episcopi advcrsus eumdem Taurinum.
In liac epistola Theodemirus.se ccntum quadraginia
monaehis snb fegula sancti Benedicti prsefnissc ait,
lametsi ccenobiolum smmi praa modcstia vocal. De
Imc abbate bonorilice loquittir Jonas in libro primo
bis verbis: (Quidam sanae et sanctse religionis pro-
posito venerandusel bonestte vitse imitamlus, dehi-
toque lionore uominandtis Theodemirus Paler mona-
chorum, nunc jam re! us humanis exemptus, iuni
jaui longe lateque fama crebresctnte ab eotlern Clan-
dio talia geri ct praedicari contra a"'clorilalem ec-
clcsiaslicam di licisset, charitalis olli, o ductus, ct
nnicc gcntis amorc provocalus, eiilem C!au. io, ui ab
bisse, quse rcprebensibililer agehal ei doeebal com-
pescerel, littcris chaiitate refeilis mandari curavil.r
1031 LUDOYICI 1 COGNOMF.NTO III 1032
atit uomines liujus mouastevii, tam ihgcnuos quam A Uone licuisset cis cum rebus et honiinibns corum
servos, supcr terram ipsius comraancntes dislringen-
clos, nec ullas redhibiliones vel illiciias occasioues
rcquirendas noslris el fuluris lcmporibus ingredi au-
deat, vel ea qua: stipra meinorala sunt, ponilus e\i-
gcre prajsurnat. Et quidquid de rcbus prntaii mo-
naslerii liscus sperare poli rit, tolum nos pro setema
rcmitneralione prsediclo monasterio concedimus, ut
pcrennibus lemporibus in alimonias pauperum ct
stipendia monachorum ibidcm Dco ramulanliiim pro-
ficiat in augmentum. Et quandoquidem divina voca-
tionc supradictus abbas vel succcssores ejus dchac
lucc migraverint, quandiu ipsi monachi inter se ta-
les invenirc poluerint, qui ipsam congrcgationem se-
cundum rcgulam sancti Benedicli rcgere valeant,
quictc vivcrc ac residerc; et dcprecatus cst clcracn-
tiam nostram ui pradictum monasterium una cmn
cellula quaj nuncupatur sancli Martini prxdiclo mo-
naslerio subjccta, qu;e cst sita in eoileni pago snl>
rivulum Lampii, quae cst constructa in honore sancti
Martini confessoris, cura rebus, hoininibus et adja-
r.Mitiis sivc lcrmiiiis suis, sub noslra suscipererauB
dcfensione ei immunitatis tuitione. Cujus precibus
obamorem Dei el rcverenliam divini cullus libenler
aiircni accommodare placuit, ct hoc nostrae auciori-
tatis prxceptum imraunitatis atque tuitionis gratia
lieri dccrevimus; pcr qiioil prxcipimus atquc julic-
mus ut nulliis judex publicus, vel quislibet cx judi-
ciaria poteslate in ccclesias, vcl loca, aut agros scu
pcr banc nostram auctorilatcm et consensum licen- *> reliquas posscssiones prxdicti monasterii, quas ino-
liain halieant cligcndi abbatcs : qualenus ipsos scr-
vos Dei qui ibidcm Deo famulantur, pro nobis, con-
juge proleqne nostra, atque stabilitatc lolius nostri
impcrii , immensam clemcnliam exorare dclectet.
Ilanc itaque auctoritatem, ut pleniorem in Dei no-
minc vigorem obtineat, ct a fidelibus sancke Dei Ec-
clesiac ct nosiris vcrius crcdatur ct diligentitis con-
servetur, manu propria subtcr linnavimus, ct annuli
nostri imprcssione signari jussimiis.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
DurandusdiaconusadvicemHelisacharrccognovit.
Data m Nonas Decembris, anno, Clnisto propiiin,
secundo iinperii domini Lndovici niissimi Augusti,
» indictione 8. Actum Aquisgrani palatio regio in
Dci nomine fcliciter. Aincn.
XL.
rRO MOSASTF.KIOMONTISOLIVI !N DIOECESI CARCASSONENSl.
(Anno 8i5.)
[Apud D. Bouquet. ibid., pag. 483, ex aulograpbo.]
Iu noininc Domini Dci ct Salvatoris nostri Jcsu
Christi, Ludovicus, divina ordinantc providenlia, im-
perator Augustus.
Cum pclitionibus servorum Dc> justis et rationa-
lilms divini cultus amorc favemus, superna nos gra-
tia nmniri non dubitamus. Proinde noveril omiiium
Gdeiium noslrorum lam prxsentium qnam fniuro-
nnn sagacilas, ciuia vir venerabilis Olomundus abbas
ex monastcrio quod nuncupatur Malasti, quod cst
derno tcmporc juste ct rationabililer possidct, vel
quse cliain deinccps in jure ipsius sancli loci voluc-
iit divina pietas augeri, ad causas audicndas, vel
freda exigcnda, aol mansiones vel paratas faciendas,
aut fulej'iissores tollendos, aut homincs monasicrii,
lam iiigemios quam el servos, supcr lerram ipsins
commanentes, injustc distringenuos.nec ullas redhi-
bitiones aut illicitas occasioncs requirendas, nostris
cl futiiris tcmporibus ingredi ainlcai, vel ea quxsu-
pra memorata sunt penilus exigere proesumat. Et
quidquid de rebus prxfati nionastcrii fiscus sperarc
poierit, lomm nos pro ;cierna rcmuncralionc prsc-
faio monastcrio concedimus, ut in alimonia paupe-
rura et stipendia monachoruin ibidem Deo faraulan-
tium perpetuo proliciat in augmentum. Et quando-
quidem diviua vocationc supradietus abbas vel suc-
cessorcs cjus de bac luce migraverint, quandiu ipsi
monacbi iuter se tales imcnire poliierint qui ipsani
congregalioncm sccundum regulam sancti Beneilicti
regere valeant, per hanc nosiram aucloritatem ct
consensum licentiam habeant cligendi abbates, qua-
tenus ipsos monachos qui ibidera Deo famulantur,
pro nobis et conjugc prolcque nostra, atqnc stabili-
lale lotius imperii noslri a Deo nobis couccssi, ejns-
que clemenlissima raiscratione pcr immcnsuro con-
servandi, Domini immcnsara clementiam jugiterexo-
rarc delerlct. Hanc itaquc auctoritatem, ut plenio-
rem in Dci nomine obtincat vigorcm et a fidelibus
silum in tcrritorio Carcasscnse super fluvium Dura- -p, sancUe Dei Ecclcsia: et nosiris verius crcdatur et di-
num, constructum in honore sancli Joannis Bapii-
sta\ obiuiit obtutibus noslris quaindani auctoiita-
tem ilomini et geniloris nostri Caroli .pi.x- recorda-
tionis serenissimi Augusti , in qua erat inserlnm
qualiter iilem Oloinundus ijisum monaslerium a novo
construxissel opere, et propler ejus defensionem vel
proptcr pravorum bominum illicitas infestationes in
nianu ejusdera domini imperatoris una cnm mona-
cliis ibi degenliluis se commcndavit, ut sub ejus tni-
a Male apud dnmnum Estiennot, indiclione 8, in
quo sa:pe s;cpius crrant araanuenses.
b Mabillonius ct B..iii/.ius illud Jiphma cum anno
815 copiilani; Pagius, qni ccnset iu omnibus diplo-
matis tain a Carolo Magno quam a Ludovico Pio ct
ab utii;;sqiic (iliis antc ejusdcm Ludovici 1-1 i mcr-
ligenlius conservctur, manti propria snbterlirmavi-
mus ct annuli noslri impressionc signari jtissiraus.
Signum Ludovici sercnissimi impcratoris.
Durandus diaconns ad vicem Helisachar reco-
gnovit.
Data vi Idtis Dccembris, •> anno, Christo propitio,
secundo imperii domini Ludovici piissimi Angusii,
indictione 8. Actura Aquisgrani palatio regio iu Dei
nominc felicitcr. Amen.
tem cmissis , indictioncs a Kalcndis Scptcmbribus
semper incboatas fuissc, illud ad annura 814 refert
et annum secundum Ludovici impciatoris ab an;;o
815, qi;o is imperialis nominis eonsors a Carolo Ma-
gnn p.iire ilictns fuit, dcducil.. Ego qui lem corrigen-
du:n arbitror indictione 8.
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 11)34
A consuetudinem exercemus, vcrum eliam ad bca-
litudinem seternoe reliibutionis talia nohis profutura
confidimus. Idcirco comperial onuiium ffdcKum no-
strorum, tam prrcsentium quam fulurorum, solertia,
quia vir venerabilis Taneradus, abba ex monasterio
quod dicitur Prumia, quod domnus cl avus noslcr
Pippinus gloriosus rcx, novo opcre, in honore sancti
Salvatoris, ceu et cselerorum sanclorum conslruxit «,
oblulit auctorilatem immunilatis domni et gcniloris
nostri Caroli bonoe mcmoria? serenissimi imperaloris,
in qua erat inserlum qnalitcr ipsum monastciium
ob amorem Dei, tranquillitalemque fratrum ibiddn
consistcntium, scmpcr ipsum monasterium sub ple-
nissima luilionc cl immunitatis defcnsionc bahuisse! .
Sed pro firmitalis studio petiit pradietus abba Tan-
lor.r»
Xl.l.
PRO ECtLLSIA ME.VNENSI.
(Anno 815.)
[ApudD.Bouquet., ibid., pag. 480, ex Cointio, t. VII
Annal. eccles., pag. 5(>0.]
In nomine Domini Dei et Salvaloris noslri Jesii
Chrisii.Ludovicus, divina ordir.anle providenlia, im-
peralor Auguslus.
Si erga loca divinis cullibus maneipata propter
amorem Dei, eisque in eisdeni locis sibi famulanti-
bus beneficia opporluna largiamur, prsemium nobis
apud Dcum aHernae rcuiunerationis repcndi non
dillidimus. Idcirco noverit omnium fidcliuin noslro-
riim, lam prxsentium qnain luturoruin, solertia.quia
placuil nobis pro mercedis noslnc augni enlo et setcr-
na; relribiilionis fructu, quasdam res, quae olim ma- g cradiis, ut circa ipsum locum, ob amorem Dei pater-
tri ecclesix Viennensi, ubi modo Bernardiis arcliie-
piscopus prxcst, quoe esl construcla in bonore sancti
Mauricii marlyris, abstracloe erant, pro ainore Dei
et revcrcntia ipsius sancli loci vedderc, qua; sunt in
pago Vasionense in villa qua; vocalur Dalforiana,
cum domibus et a>dificiis, maneipiis, accolabus, ler-
ris, olivelis, vincis, silvis, pratis, pascuis, aquis
aquarumvc decursibus , cum omnibus appcndiciis
vel adjacentiis. Ilas itaque res, cum omnibus ad se
pcrtineiitibus vel aspicientibus, qune de ratione ip-
sius villae in eadem provincia [sunl] pioesenli lem-
pore, tolum et ad integrum ve! inexquisitum, prae-
dictae Vienucnsi ecclesia; per hanc nostram auctori-
talem reddimus. Quaprnpter volumus alque juhcmus
nae auctorilali nostram quoque snperaddcreinus au-
ctoritalem.
Cujus pelilioni libenter assensum praehuimus, et
ila in omnibus concessimns, atque per hoc pracc-
pliim nostrum confirmavimus. Pra?cipienles crgo ju-
bemus ut nnllus judex puhlicus, neque quislibct cx
judiciaria potcstate, in ccclesias, aut loca, vel agros,
seu reliquas possessiones praedicli monasterii, quas
moderno tempore iu qiiibuslihet pagis aul lenitoriis
inlra ditionem imperii nostri juste et legaliter possi-
deant, vel ea qua; deinceps in jure ipsius sancti loci
voluerit divina pietas augeri, ad causas audiendas,
vel freda, aut mansiones vel paralas facicndas, aut
fidejussores tollcndos, vel scarras, aut conjectos tani
ut per hanc nostram aucloiiialem nostris videlicet C ('c carris quam etiam de parafredis exactandis, aul
et fuluris temporibus, prsediclae res, sicut superius
intuliinus, perpcluo in jurc ct dominalionc ipsius
ecclcsia: consistant, ut quidquid de ipsis rebus ob
utilit.iteiu et profeclum rectorcs ipsius seis facere
volucrint, libcro in oniiiibus perfruanlur arbitrio
faciendi. llanc quippe auctoritatem , ut finuiorha-
heatur, et perennibus temporibus a lidclibus ssnciae
Dci Ecelcsia; cl nostris verius credatur, et diligen-
tius conservetur, nianu propria subtcr firmavimus, et
annuli nostri imprcssione signari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi Augusii.
Durandus diaeouus ad vicem Helisacbar recognovi.
Data xi:i Kal. Januarias, anno, Chrislo propitio, 2
impcrii doinni Ludovici piissimi Augusli, indictione
hoinines ejusdem moaaslcrii, tam ingenuos qiiainquc
ct scrvos, super terram ipsius commanentes injustc
dislringendos, nec ullas rcdhibitiones, aut illicitas
occasioncs rcquircndas , praescnlibus nec futuris
leinporibus, ingrcdi audeat, vel ea quae supra memo-
rata sunt, petere aul exaclare prsesumat.
El quidqiiid exindo jus fisci exig-'re poeral, lotum
nos pro aiterna rcmuneratione eidem conccssimus
monasterio : videlicet, ut perpeluis tempoiibus in
aKmouiam pauperum el stipendium monachorum,
ibidem Dco servientium, proficiai in augmentiim,
quatcnus ipsos monachos, qui ihidem Deo famulan-
iur, pro nobis et conjuge proleque nostia, el stabi-
litate totius imperii a Deo nobis collali, el ejus im-
8. Actiiin Aquisgrani palalio rcgio in Dei nomine fe- D mensa misericordia pcr innuensuiii conservandi jugi-
liciier. Amcn.
XLII.
rno honastkrio prumiensi.
(Anno 815.)
[Honlheim, llist. Ecclcs. Trevir., lom. I, pag. IC6.]
In nomincDomiui ct Salvaloris noslri Jcsu Christi,
Ludovicus, divina ordinante providcntia, imperalor
Auguslus.
[Dum] saccrdotum et servorum Dei pelitiones,
quae nobis pro necessitaiibus suis innotuerunt ,
ad cfieclum pcrducimus , non solum imperialem
cic. Vide eam supra ad aniium775, mcnse Novcmbri (Patrol. tom.XCV!l%
ter Dei misericordiam exorare delectentur. Et ut
hxc auctoritas firmior habeatur, ac per tempora.Do-
mino opitulanlc, melius conservetur, mami propria
subter signavimus, et annuli nostri irapressione si-
gnari jussimus.
Signum Ludovici seren. imp. Heliosar rccognovi.
Data in Non. Febr., anno secundo, Cbrislo propi-
tio, iinperii noslri, imlict. 8. Actum Aquisgrani pala-
lio rcgio, in Dei nomine feliciter. Amen.
" Auctoritalem immunitati
)/. 1053).
Patrol. CIV.
33
1 (•-.". LUDOYICI I COC.ISOMENTO PII
XLI!I.
nio msr.vNis qui in kcgno fiuncorum manebant.
[Apml Bahizium, Capitul., (om. I, pag. oG9.]
Iloc cst pr<Eceplum concessionis quod fccit Ludovieut
imperator liitpanit </ui ad se perfugerant [contiu
upprssstuncs comiium].
In nomine Doinini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinanle provi!ent'a,
imperator Augustus.
Notum sit onuijbus fidclibus sariclx Dci Ecdesix
et nostris, tain praesentibus quam et fuluris, scu
etiaiu successoribus nostris, quia poslquam Uispani,
qui de polestate Saracenorum se subtraxerunt, et
ad nostram seu genitoris nostri fidem se conlulerunt,
et prxceptum auctoritatis noslrx, qualiler in regno
nostro cum suis comitibus couversari et noslrum B
t:-
A noslra septeru praecepla uno tcnorc conseribere jus-
simus : quorum uiium iu Narbona, aherum in Car-
cassona, lcrtium in Rosciliona, quarlum in Empnriis,
quintum in Barcbinona, sexlum in Gcrunda, septi-
inum in Bilerris babcri pnecepimus, et exemplar
eorum in arcbivo palatii noslri, ut prxdicli Ilispani
ab illis septem exemplaria accipcre et haliere pos-
sint, et per exemplar quo I in palalio retinemus, si
rursum qucrela nobis dclala fucrit, facilius possit
definiri. Et ut hxc noslrx anctorilalis constitutio
firmiorem obtincat vigorem, ei a lidelibus sanctx
Dei Ecclesi;e plenius per tempora conservetur, iuar.u
propria subtcr firmavimus, et aiitmli noslri impres-
sionc signari jussimus.
Signtim domni Ludovici serenissimi inipcraloris.
Arnahlus ad vicem llclisacbar recognovil.
servitium peragere deberent, scriLere ct cis dare
jussimus, queiiinoiiiain aliqui ex ipsis Ilispanis no-
stris auribus deluierunl duo capilula contiiientein ;
quorum unum est quod quaudo iidem Hispani in
nostruii) regnum vcuerunt, etlocuni desertum, qtiero
ad habitandum occupaverunl, per prxccptum domr.i
et genitoris nostri ac noslruni sibi ac succcssoribus
suis ad possidendum adepti sunt, bi qui intercos
niajorcs et potcnliorcs crant ad ptlaliuni venienles,
ipsi pra^ccpta regalia susceperunl, quibus suseeptis,
eos qui inter illos minores el infirmiores erant, loca
lamcn sua benc excoluisse videbantur, pcr illorum
prxceplorum auclorilaleni, ant penitus ab eisdem
locis depellerc, aut sibi ad servitium subjicere conati
Dala iv Idus Februarii, anno, Chrislo propilio, tcr-
tio imperii doinni Luilovici piissimi Augusti, indi-
ctione 9. Acluin Aquisgrani palatio regio, in Dci
noininc feliciter. Amen.
XLIV.
I>RO MATISGONDNSI ECCLESU
(Anno 8IC.)
[Apud D. Bouquet., ibid., pag. 487, ex inslrum. ad
lom. IV Callitv Chrittianm, col. 205.]
In nomine Doniini Dei ct Salvaloris noslri Jesu
Clnisli, Ludovicus, divinaordinanteprovidenlia, iin-
perator Angustus.
Novcrit utilitas fidelium nostrorum, comitum vt-
nt. Allerum esl, qtiod simili modo de Hispania ve- C delicct et vassalorum noslrorum, sive el viearioruni,
nientes, el ad comites sivc vassos nostros vel etiam
ad vassos comitura sc commendaverunt, et ad babi-
tandum atque excolendum deserta loca accepcrunt;
qu.ieubiab eis exculta sunl, ex quib-uslibet occasio-
uibus cos inde expellere, cl ad opus proprium rcli-
nere, aut aliis propter pixmium darc voluerunl.
Quoruni neutruin justum aul rationabile nobis esse
videtur. Lt ideo per lianc noslr.e pracceptionis auclo-
liiaicin dccernimus atque jubemus, ut bi qui vel
nostrum vel domni et gcnitoris noslri prxceptum
accipere meruerunt, boc quod ipsi cum suis bo-
niiuibns de deserto cxcoluerunt, per nastram cou-
cessionein babeant. Cxleri vero qui siinul cum
eis venerunt ct loca descrta occupavenmt, quid- .
quid de incullo excoluerunt , al;sque ullius inquie- "
ludine possideant, lam ipsi quam illorum poslc-
rilas; ita duutaxat ut servilium nostrum cuin illo
qui ipsum pracceplum accepit , pro modo possessio-
nis quam tenci, facere debcat. Ili vero qui poslea
venerunl, ct se aut coniiiibus, aut vassis nostris,
aul paribus suis sc commendaverunt, et ab eis tcrras
ad babitandum acceperunl, sub quali convenientia
atque conditionc acceperunt, tali eas in futurnro ct
ipsi possideant, et sux posleritali derelinquant.
lloc noslne aucloiilalis decrctum non solum crga
pralerilos ct prxsentes, verum eliam crga futuros
qui ailluic ex iiiis partibus ad nostram fulein venturi
sunt, conservandum statuimus, de hac conslitulionc
centenariorum, vel missorum per imperium a Deo
nobis collatttm discurrenlium, quia vir venerabilis
Hildebaldus Matisconensis ecclcsiae episcopus depre-
catus csl celsiludinem culminis nostri, ut ecclesix,
cui, Deo auc:ore, cpiscopus prxcsl, qux est conslru-
cta ki honore sancti Vincentii marlyris, omnes qui
benelicia cx eadem eeclesia habebant, nonas el <ie-
cimas annis singulis de eisdein benefieiis darent, ct
ad xdificia ipsius eeelesix rcslauranda juvta vires
opem ferrent. Quod nos secundum jussion.m a
domno imperatorc jam dudum fattam omnibus pras-
cipimus, alque inodo per h.is lillcras juheniiis ct
confirniaiiK s coinincndanius, ut quicuiique ex lar-
gilione nostra de lerris nrxfatx ecclesiac beneficia
i
habent, nonas el decimas annis singulis prxdiclo
cpiscopo Hildebaldo seu successoribus suis aLsque
ulla contrarietate et negligcnlia darenon negliganl;
et ad domos ipsius ecclcsix reslaurandas unusquis-
que pro virihus suis adjutoriuni ferre noii difleral;
el iiullus quilibet de vobis, qtii prxfatx ceclesix
berieficia habelis conlra hoc jussionis noslrx prac-
cepiuin facere prxsumat : sed in omnibus ila illud
observet, sicut a nohis jussum est, et sicut Dei et
noslram gratiam vel ipsuni bcnefieium hahere vuli.
Et ut certius crcdatis banc nostram csse jussio-
neni, et a vobis melius conservetur, de annulo no-
stro jussinius sigiliari.
Data iv Idus Fcbruarii, anno, Christo propitio, 5
»037
DIPLOMATA
iinpeiii domni Lncloviii piissimi Augusti, iuciclionc 9.
Acium Aquisgrani palatio regio iu Dei nomine.
XLY.
rm 5IONASTERIO S/.KCTl UILAIUI 1N DIOECESI CARCAS-
SO.NF..\SI.
(An.io 8iG.)
IBaluz., CavituL, lom. II, pag. 1 409, es arcbivo S.
Ililarii.]
In noraine Domini Dci et Salraloris nostri Jesn
Christi, Ludovicus, diviiia ordinante providentia,
imperalor Augiislus.
Si crga loca divinis cullibus mancipata propler
amorcm Dei cjusque in eisdem locis sibi famuianles
benericia opporluna largiinur, pracmium nobis apud
Dominum selernae remuneraiionis rependi non didl-
dimus. Idcirco noverit sagacitas scu ulilitas om-
liiiiin Gdelium noslrorum, tam praseniiiim quam et
futurorum, quoniam vir venerabilis Mnnnellus abba
e\ monaslerio sancli Ililarii, quod csl silum in
pago Carcassonense supcr rivum qui dicitur Lcu-
chus, conslructuni in lionore sancli Satnrnini mar-
tyris, ubi cliam praediclus sanctus Hiiarius confes-
sor corpore requiescit, ad noslram accedens cle-
mcntiam, dclulit oblutibus noslris quamdam aucto-
ritalem domini et gcnitoris noslri Caroli boncc me-
moria? piissimi Angusti, in qna conlincbalur inser-
luin qualiter idem genitor nostcr ipsum monaslerium
ad deprecalioncm pnedecessoris sui Nampionis ab-
batis sub suo suscepisset mundcburdo vel defen-
sione, videlicet ut monacbi in eodeai inonaslerio
commorantes cum omnibus rebus corum quiete vi-
verc absque alicujus infestationc licuissct. Pro liirai-
tatis namque studio poslulavil nobis pracdiclus Mo-
nellus abba ut eumdem monastcrium cum cellulis
sibi subjectis, qu:c nuncupalur Garelianus, ct alia
qux nuncupalur sancti Martini, ct villam juxla ip-
sum monasterium qu;c vocatur Salas, ubi cst ccclc-
sia constructa in bonore sanctae Mariic semper vir-
giuis, quam et nos eidcm inonaslerio concessimus,
cuni adjacentiis vel tcrminiis pncdictorum locorum,
sub nostra conslituercmus defensione el immunilaiis
luitione. Cujus precibus ob aniorem Dei H rcveren-
liam divini cultus libenler aurein accommodare pla-
tuit, et hoc noslrx ancloritatis pracceptura immu-
nitatis atque luitioois gratiam fieri deceroimus, pcr
quam praecipimus alque jubcmus ut nullus judex
publicus vel quilibel ex judiciaria polestate in eccle-
sias aut loca vel agros seu rcliquas possessioncs
praedieli monaslerii, quas nioilerno tempore jusle
ct rationabiliter possidci, vel quac etiam deinceps
injure ipsius sancli loci voluerit divina pietas au-
geri, ad causas audiendas, vel freda exigcnda, aut
mansiones vel paralas faciendas, aut Ddcjussores
tollcndos, aut homines ipsius monaslerii tam inge-
nuos quain et servos super ipsius terram comma-
nentes injuste distringenilos, ncc ullas redbibitioncs
aut illicitas occasiones requirendas, nostris et fuiu-
ris lemporibus ingredi audeat, vel ea quae supra
memorala sunt pennus exigere praesumat, et qnid-
quiJ dc rebus prscfati monasterii fiscus sperarc po-
iCCLESIASTICA. 1038
A iciii, totnm nos pro aelcrna reniuneralione pracfaio
monasterio conccdimus, nt in alimonia pauperum ct
stipcndia monachorum ibidcm Deo famulantium pcr-
petuo proficial ia augmenlum. Et quandoquidem di-
vina vocatione supradiclus abba vel succcssorcs
cjus de bac luce migraverint, quandiu ipsi monachi
inler se tales invenire poluerint qui insam congre-
gationem secundum regulam sancti Benedicti regere
valeant, per banc no^lram auctoritalcm el consen-
sura liccntiam habeant cligendi abbales; quaicnus
ipsos monacbos, qui ibidcm Dco famiilantur, prn
nobis el conjuge prolcque nostra alque slabiliiaie
io:ius imperii noslri a Deo nobis concessi, ejusque
clementissima miserationc pcr immensum conser-
vandi, Domini immensam clementiam jugitcr exo-
rare deleclct. Ilanc itaque auctorilatem, ut plenio-
rem in Dei nnmine obtineat vigorem el a fidclibus
sanctae Dei Ecclesi* cl noslris verins credalur ct
diligentius observetur, inanu propria snbler fir-
inaviraus et annuli noslri inipressicne signari jns-
simus.
XLVI.
PRO ECCLF.SIA ACV.FLIA.NF.NSI.
(Anno 816.)
[Raluz., ibid., ex chartulario ecclesiae Aurelia-
ncnsis.j
In nomine Doinini et Salvatoris noslri Jesu Cbri-
sli, Ludovicus, divina ordinante providenlia, impe-
ralor Auguslus.
Si liberalilatis nostra; miinerc lotis Deo dicalis
C quiddam confcrimus beneficii, et necessilales eccle-
siasticas ad pcttioncs sacerdolum noslro rclevamus
juvamine, atque imperiali tuemur munimine, id
nobis ct ad morlalcm vilam temporaliter transigen-
dam et ad aeternam feliciier oblinendam profutunsin
liquido credimus. Noverit interea sagacitas seu uti-
liias omnium fidclium sanctac Dei Ecclcsiae nostro-
rumqiie lani pracsentium quani et fulurorura, quia
vir venerabilis Theodulfus, Aurelianensis Ecclesia?
archiepiscopus, oblulit oblutibus nostris auctorita-
tem domini et geuiloris nostri bonae niemoriae Ca-
roli piissimi Augusti, iu qua erat insertum quod
idem genitor noster et praedecessores ejus, reges
viJelicet Francorum, ecclesiam sanct.-e Crucis, cui,
auciore Deo, ipse Theodulfus praelatus est, sub suo
" munimine ct defensione consisterc fecissent, et eo-
rum immunitatum auctoritatibus haclenus ab in-
quietudinc judiciariae potcslatis eadem munita alque
defensa fuisset ecclesia. Ob rei tamen firmitatem
postulavit nobis idem Tbeodulfus episcopus ut pa-
ternum morem sequentes, noslrae immunitatis prae-
ceptuui eideni lieri censeremus ccclesia!. Cujus peti-
tioni libenler annuimus, et hoc nostrae immunitatis
praccptum pro divini cultus amore et animae nostra:
remedio crga ipsam sanctam seilein fieri decrcvimus ;
per quod praecipimus atque jubemus ul nullus judex
publicus, vel quilibet ex judiciaria potestale, aut
ullus ex fidclibus nostris tam praescutibus quam et
futuris in cctlesias aut loca aut agros seu reliquas
possessioaes quas moJer.no icmpore in quibuslibei
(030 LUDOVICl l COGNOMEKTO i II iOU)
pagisvcl territoriis infra dilionem imperii uoslriju- \ aucioritalis Dosirae bcneficiiim eidem conccdci emus
stc ci lcgalitcr mcmorata tenet vel possidet ecclesia,
nec in cas res quse deinceps a calholicis viris eidem
collatx fuorint ecclcsice, ad causas andiendas, vel
frcda aul tributa cxigenda, aut mansioncs vcl psra-
tas faciendas, ant fiJejussores tollendos, aui homines
ipsius ecclcsiae lam ingcnuos quam scrvos super
terras ipsius commanenlcs dislrlngcndos, ncc ullas
redhibitiones ant illiciias occasiones requirendas,
noslris et fitlnris tcmporibus ingredi audeat, nec oa
qn;c supra mcmorata snnt exigerc pcnitus prxsn-
uiat. Sed liceat prxfalo prxsuli suisque successori-
bus res pr.eJicta: ccclcsix, cum cellulis sihi sulje-
ciis et rebns vcl hominibus aJ so aspicientibus vel
pertinenlibus, sub luilionis atquc immunitatis no-
vel confirmarcmus monasterio. Ctijus precibns nobis
ob amorem Dei ct vcncralioncm sancli Geimani
pcnliiicis ct hoc prxceplum munificcntix nostnc
firmitatis gralia circa ipsuni monaslerium ficri li-
buit; pcr qucd julcmus alquc prxcipimus ul nullus
judex publicus vcl quilibet cx judiciaria polestate
prsedictas qualuor naves, quse per fluvium Ligeris
vcl por cxtera flumina iufra diiionem impcrii nostri
ob ulilitalem ct r.eccssitatem ipsius monasterii Jis-
cnrrunt, ad quascunquccivitates,castelia,aiit portus,
vcl cxtcra loca accessura habuerint, nullus cx cis
aut bominibus qui cas prxvidenl nullum toloneuni
aut ripaiiouni au portaticum aut pontalicum aut sa-
lulalicum aut cispilalicum anl ccenaticum autpaslio-
strx dcfcnsione, remota lotius judiciarix potestatis r' nemaut ImiJaticum aut tranaiicumautpulveraticum
aut ullum occursum vol ulluni censum aut ullam red-
inquietudine, quieto ac liboro ordine possidere, el
nosiro liJcliter parcre impcrio, atque pro incolumi-
tate noslra, conjugis ac prolis, sou ctiam lolius ini-
perii a Dco nobis collali ejusque clementissima mi-
scrationeper iminensum conservandi stabilitate una
cum clero et populo sihi subjecto Dei immcnsam
clcmcntiam jugiicr exorare. Et quidquid Jc prxfatx
rebus ceclcsixjus fisci cxigore poterat, in integrum
ciJem concessimus cccIcmx, scilicet ut perpetuo
tcmporc iii eoJem loco Dco famulantibus aJ pera-
genJum D.-i servitium augmenlum et supplementum
sit. Hanc vevo auctoritatem, ut pleniorem in Doi
noinine obtineat vigorem, et a fiJclibns sanets D.J
Ecclcsix et nostrisper diulnroa lempora dirigentius
hibitionem accipere vel exigere audeat ; seJ licitum
sit, absquc alicujus illioiia contrarielate vcl deleu-
lione, por hanc noslraoi auctoritalem naves ot bo-
mines qui eas prxviderc defcent, cum iis qux di fc-
runt, libero atquc secure ire ct reJirc. El si aliquas
moras in quolibet loco fecerint, aut aliquiJ mcrcali
fucrint aut vendi lcrint , nibil ab cis prorsus , ut Ji-
ctum est, exigalur. Ilaec vero auctnriias ut pleniorem
in Dei no:i inc obliurat vigoroni et a liJclibus sanctx
Dei Eeclesi;i: cl nostris vcvius crcdalur et Jiligcnlius
conservelur, manu propria subtcr firmavimus elan-
nuli nostri imprcssione sigaaii jussimus.
Datiim vi Idus Martii,anno, Cluislo propitio tertio
eonservctur, manu propria sublcr finnavimtis, et C imperii domini Lwtovicipiissimi Augusli, indiclione
9. Actum Aquisgrani palalio rogio in Dei nominu
feliciter. Amen.
XLVIII.
annuli nostri impressione signan jussimus
XLVII.
HlO MONASTEIUO S. C.ERMAN1 ANTISSIODORENSIS.
{Anm 810.
| VpudBaluz., ibid., pag. iill, cx charlulario S. Gcr-
inani AntissioJ.]
In noinine Dei ct Salvatoris aostri Josn ChrisLi ,
Ludovicus, Jivina orJinante providenlia, impcrator
Augnstus, omiiihus episcopis , abbatibus , ducibus ,
omiiibus, vicariis, centenariis, teloneariis, actiona-
riis, vei omnibus reavpublicam administranlibus scu
cxtfiris fiJelibus sanclx Dei Eoclo^ix ct nostris tam
prxsenlibus quam fuluris.
iNotum sit quia vencrabilis Alegrcrus, ahhas cx
PBO MONASTF.RIO CORSIARICENSJ.
(Anno 816.)
[ApuJ Ralu/.., ibid., ox charlulario S. Martini
Turon. ]
In nomine Domini Doi et Sslvaloris noslri Josu
Christi, LuJovicus, Jivina ordinante clomeiitia, iin-
pcrator Auguslus.
Si petilionibus s; rvorum Dei pro quibuslibct ec-
clesiasticis necessilatibus aures nostras pulsantiuin
libenter anmiimus el aJ divinx polentix m Domino
Jicatis locis uberius famulandum auxilium porri-
L.v.tUHX Oll ,^..1.1 ' .- ..*.■■ w.-w .... n. ... ...., .......... ~~T\ ■
monasterio sancli Germani , quo.l est construclum gimus, id nobis procul dubio ct ad niorlalem vilam
in suburbio Antissiodorensis oivitaiis, ubi ipso san-
ct:is corporc requiescit, dclulit nobis aucloritatem
avi nostri Pippiui rogis et Caroli bonue mcmorix
gcnitoris nostri piissimi Augasli suu et antecessorum
nostrorum, rcgum vidclicet Francorum, iu quibus
continebaiur qualiler ipsi ob xternx rclributionis
Iruclum coiiccl; isscnt eidem monaslcrio tclonpum
Je quatuor navibus qux per Ligcris Qiinicn seu c.e-
tera flumiua proptcr sal et cxlera commercia discur-
rebanl, undccunque Gsctis leloncum exigcro polerat.
Pro firmilatis namqiic sluJio poslulavit nobis pr.o-
faiua Alegrerus abbas ut paternum seu prxdecesso-
runi nosirorum regum mcrcm sequenlcs, liujusmodi
temporalem dcduccudam et aJ futuiam fclicilei obti-
ncndam commodum p.crvcnire confkiimus. ISotuin
igilur osse volumus cunctis fidelibus noslris, cpisoo-
pis videlicet, abbatibus, virisque illusli ihtts ducibus,
comilibus, domesticis, grafionibus, vicariis, cente-
nariis, corumque junioribus, necnon tnissis nosiris
por universum imperium nostrum discurrenlibus,
sou etiam cxteris fidclibus sauctx Dei Ecclesix et
nostris prxsentibus scilicot ct fulurls, quia adiit sc-
rcnitalem cubninis noslri vcnerabrlis \ir F.-edegisus,
al.bas cx monastcrio peculiaris palroni noslri sancti
Mariiui, uhi ejitsdem prxclurissimi viri vencrabile
corpus requiescit, ferens maniijus immtinitafes pri-
1341
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
10i?
gcorum rcgum Francorum, necnon avi nosiri Pip- A plione doniim ei geuiloris uoatri eonlinelur, noa
pini quotidam regis, seu eliam piae recordationis ilo-
tnini ct genitoris noslri Caroli serenissimi impera-
loris, quihus iiiem iuonasteriuni iiuiele in Dei ser-
vitio degere sanxenmt, et onines rcs praefali mona-
sterii in nnivcrso Cluisto laryienlc regno nostro, in
Auslria scilicct, Niustria , Burgundia, Aquilania,
1'rovincia, Italia, el in cselcris regni nosin partibus
cunsislcnles, quae non sollllfl ab orlhoiioxis principi-
b«S, verum etiam a crcteris Gdelibus collalae, vel per
quoslibet conlractus et niuniiiiina chartarum, usihus
ejusdem legaliter traditse sunt moiiasterii, sub im-
inunitatis suoc defensione eonsistere et ab oinni pu-
lilica functionc el judieiarh exoctionc innninics red-
didisseflt. Quod mtfnus eidem monasterio, necnon
solum ln ollensain noslram lapsurum, verum eliaui
scxcemorum solidorum auri ad puruin excocti sc
noverit poena mulclandum ; ex qua duas paites rc-
ctores meniorati nioiiasterii, lertiain jus fisci rcci-
piat. Dignum naraque et justum est ut tot piorum
regum deecssorum nostrorum nostrique pracopti
violator bujusceuiodi habeat poenam, ut el se tanuc
temeritatis merito argui cognoscat, et caeteris, neid
agcrc quolibct ausu pertcntent, tiniorem injiciat, ut
nullus scilicct bcneficia regaiia locis Deo dicalis vc-
neranter exbibita temerare conetur. Yolumus itaque
atque censemus, remota tolius judiciariae potcstatis
inquictudine, quieto ordine memoralus abbas suiqiie
successores praedicti monasterii, cum omnibus silii
et Cormaricensi ccenobio ab rebus sancti Martini C subjectis vel ad sc abpieientibus seu perlinenlibus
construclo, cxliibitinn, Deo annucnte, inviolabiliter
hactenus constat csse conservaiinn. Pro firmitatis
namque studio liujuscemodi beneficium erga proe-
fatum vencrabile monasterium nostra aucloritate
humiliter precibus quibus valuit fieri postulavit. Cu-
jus pctitioni ob amorein Dei ct venerationcm beali
Mariini lihenter assensmii praeberc usquequaque
libuit. Quaproplcr volumus atquc decerni-
nius ut omnes res ejusdem monastcrii, cum horui-
nibus sibi subjcctis, sub nosira" defcnsionis muni-
niine modis omnibus consislant. Praecipimus ergo,
|ubeinus atque praecipinius ut nullus judex publicus
aut quislihet superioris aut inferioris ordinis rcipu-
blice proeuralor ad eausas judiciario morc audien-
das inecclcsias aut villas seu rebquas possessiones C gnari jussimus.
hominibus, sub immunitalis atque prolectionis no-
slne defensioDC consistant, nostroque fidcliter pa,-
rentes impcrio, pro incolumitale nostra noslncquc
conjugis et prolis, scu eliani totius imperii a Deo
nobis collali ejusque gralissima miserationc perpcluo
conservandi, una cum clero sibi commisso, iminen-
sani rfenienliam jufjiler exorent. Si quid vero de
praefali nionastcrii rcbus per tepiditalem et ncgli-
gentiam abbatum aut praeceptionera judicum abstra-
ctum est, id pcr nostram auclorilatcm prorsus re-
staurandum prarcipimus. Et ut hasc anctorilas iuvio-
labilem obtineat elfcctum cl a fidelibus sanetae Dei
Ecclesioe ct noslris verius crcdnlur, manu propria
subier firmavimus et annuli nostri impressione si-
quas moderno tempore in quibusdam provinciis aut
territoriis imperii noslri juste ct legaliter possidet,
vcl qu.-c deinccps in jure ipsius nionasleni divina
pietas vohierit augeri, ingredi praisuinal, ncc frcda
aut lelonea aut mansiones aul pastus aut tributa,
sicut pneceplo doinini et gcnitoris nostri contine-
tur, exigere, ant fidejussorcs tollere, aut homines
lam ingenuos quam servos super terrani ipsius nio-
nasterii comniancntes dislringerc, ncc ullas publi-
cas functioncs aut redhibiliones vel illicitas occnsio-
nes requirere, quibus idem monasterium sibique
subjecti aliquod injuste paliantur incommodum, no-
slris futurisque temporihus quisquam temerarius
e.vistat qnod faciendi illicilam sibi potestatem atti i-
huere audcat. Quidquid igitur dc pr.efatis cjusdem '
nionastcrii rebus jure lisci cedendum fnit, et a de-
cessoribus nostris comperiimis collatum, et largi-
lionis nostne inunere libcnter volumus esse per
universum eidem monaslerio concessum, ut id re-
inolo fisei dominalii, ad luminaria basilicae beaii
Marlini concinnanda cl ad sustenlationcm pauperum
scu clericorum in codem loco Domiun servientium
supplemenluin Si quis aulem in tantam pro-
rumpere ausns fuerit audaciam, ut hiijus pr.ccepti
uostri violator exstiieril, quemodmodura in praece-
a Hoc praeeeplum se vidisse tcstatur Robertus Ma-
clovicnsis episeopus his verbis : < Datuni hujus visio-
liis faclae a nohis Koberlo Macloviensi episcopo die
Signum Ludovici serenissimi imperatoris ad
vicem Helisacliar recognovi et subscripsi.
Data iii Kalend. Septcmbris, anno, Cliristo pro-
pitio, 3 imperii domni Ludovici piissimi Augusli,
in 'ictione 10. Aetum Aquisgrani palalio regio in Dei
nomine feliciler. Amen.
(Uulla est aurea.)
XLIX.
" rRO SIONASTEUIO S.VNCTI MEVENM.
(Anno 810.)
[Apud D. Bouquet. Scripl. Rer. Franc, lom. VI,
pag. 4811, in probat. Hht. Brilann., pag. 20.]
In iiomine Doniini Dei ct Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinante piovidcntia,
1 imperator Augnstus.
Cum pctitionibus servorum Deijustis ct raliona-
bilihus divino interius amore >> favcmus, supemi
inunerisdonum a Domino impartiri crcdiinus. Idcirco
notuin sit omnibus fidelibus noslris, lam praesentibus
quam futuris, quod quidam vir Helogar Alethensis
episcopus delulit obtuiibus nostris quamdara aucto-
ritalcm, quam doininus et genilor nosler Carolus
boiia- mcmorise serenissimus Augustus ad petitionem
ipsins eeclesiac, cui ipse Dco auctorc praeest, fieri
jussit, in qua continebalur inserlum quod tempore
Iun;e ante fesluin Purifieaiionisbealae Mariae Virghiis,
anno vicr.xciv. •
•> Forte legcndum divini culius amore.
«P*3 LUDOVICI 1 COGNOMENTO Pll IWi
rcbellioais domus ecclesix S. Sfevenni et S. JuJi- A maneipia defendanl, sicuti per eadem instrumtnia,
si perdila fuissent, legibus defcndi poteranl.
caclis, qnac est in loco nuncunato Wadel liccnon in
iiiio loco in insula qux vncatur Hachuii depopulan-
lilius lioslilius ignemque stibmillrntibus, non soluin
thcsaurus ecclesix el minisleria ad ollicia ecclesia-
stica pcrageinla perierunt, vcrum eiiani et stru-
nicnta umle pr.ifalx ccclesiae ditatce fuerant,
cxusta et concrcmata fuissent : cl quod idcm genitor
nosler ad cjus deprceationem pcr eaindem auctoii-
lateni constiiuisscl ul absquc alicujus contradictionc
vcl inipedimcnto ipse Ii logar cpiscopus.... cjus qui
fuerunt m locis S. Uevcnni ct S. Judicaelis, uecnon
ct S. Machuti, ut omnes res undccunque eo icm-
pore pradictx ecclesia: jusie ct rationabililer per
diversa loca vestilx erant, vel in posterum cum
Hxc qttippe auclorilas ut firiniorcin liabcalvigorcm
et ab oiimilius «erius ccrliusqiie credalur, manu
propiia subler Grmavirous, et annuli noslri imprcs-
sione signari jussimus.
Signuni Ludovici impcraloris.
Data vii Kal. Aprilis, anno, Cbristo propilio, [ter-
tioj imperii domini Ludovici piissimi Augusti, in-
(iiclioue 9. Actnin Aquisgrani palatio regio in Dei
nominc feliciter. Amen.
L.
l'RO ECCLESIA CAMERACE.NSI
(Anno 8IC.)
[Apud D. Bouquet., Recueil dcs Hisl., lom. VI, pag.
i, 4S0, cx Joan. Carpenlerio in probat. Historice Ca-
jcqintatis ibidem atlnbulum fuisset, ut non so- » meracensis nas 11
h:m in ditionem prxJiclarum ccclesiarum perpctuo
consislcrenl; \crum cliam ct nullus quislibct ali-
quid exinde abstrabcre aul niinuerc contra jiisliliam
ullo uiiquam tcmpore prxsumcret, aut aliquod impc-
«iimenlum aut calumniam gencrare auderet, sed pro
hujusce rci Qrmitate nostrani obsecravit clementiam
ui paterna: auctoritati oostraro superadderemus au-
ctoritatem. Ejus pelitioni libenler aurcm accommo-
dare placuit, ac noslra auctorilalis et confirmatio-
nis prxccptum ob amorcm Dei et rcverentiam
prxdictorum sanctorum Iccorum ficri libuit, per
quod prxcipimus alquc jubcmus ut, sicut a Domico
et gcnilorc nostro prxdictis ecclesiis conlirmatum
aiquc concessum cst, ita pcr hanc nostrara aut-lori
In nomihe Doniini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina ordinante providenlia, im-
perator Augustus.
Cum pctitionibus scrvorum Dei justis, ctc. Pro-
inJe immunitatcs, avi vidclicet nostri, rcgis Pippini
et gcnitoiis nostri Caroli bona: memorix prastanlis-
simi imperaloris, in quibus conlinebatur inscrtum
qualiter idcm genitor nosler el aulecessores reges
prxdictara scdem, qux in bonorc cst Dei genitricis
Marix scinperque virginis, ob ainorcm Dei tranquil-
litalemquc consistenlium fratrum, sub plenissima
tuilione et immunitatis dcfcnsione habuisscnt, elc.
Per boc prxceptum noslrx auctoritatis conQrma-
mus, elc.
latein quidquid moJo pradiclx ecclcsix juste ct C signum mdovici scrcnissiini imperatoris
legalitcr possident, dcinceps firmiter atque inviola
Iiiliter tencanl atque possideant; et indlus judcx
piiblicus, vel quislibet cS judiciaria poleslate in ec-
clesias aul loca vcl agros seu reliquas possessioncs
quas rooderno lcnpore justc el ralionabiliter intra
«iitionein innperii nostri possidcni, vel ca qox dcin-
cepsinjiue ipsarum ecclesianim divina pietas vo-
luerit augere aJ causas audiendas, vel freda exi-
genda, aut mansioncs [vel] paralas facicndas, aul
fulejussorcs poncndos [tollcndos], aut homines tara
ingenuos quam ct scrvos , supcr lerram ipsarura
ccclesiarum commanenles injuste dislringendos, nec
ullas redhibilioncs aut illicitas occasiones requircn-
das, nostris ct futuris leraporibus ingreili audcant,
vcl ca qu;c supra memorata sunt, penitus exigcre
pr.csumat : sed liceat prxdicto antistiti suisque si:c-
ressoribns rcs prxdictarnni ecclcsiarum cum omni-
lii ; rebus cl honiinibus sihi subjci lis, sub iinmuni-
ia'is nostrx defcnsionc quiclo ord:nc possiJere, ac
naslro Odeliler parcre iicpcrio, alquc pro stahilitate
nostra, conjn^is ac prolis, vel lotitis impeiii a Do-
niino uobis collali vel conscryandi , una cum clero
cl populo sibi su!'jecto liberc Doinini miscricordiam
cxorare deleclet. Qnod si forlc super cisdera rcbus
anie prxdiclam exuslioncm a prxlatis prxfatarum
ccclesiarum jure possessis quxsiio orta f.icrit, tit
pro eis Iegalitcr in quoli! et Ioco disceplarc neccssc
fiit, ita per banc noslram aiiclerilatem er.sJcm ei
Dttrandiis diaconus ad vicem Helisacbar reco-
gnovi.
Data xvin Kal. Maias, anno, Christo propilio, 3
domini Ludovici piissiuii Augusti, indict. 9. Acium
Aquisgrani rcgio palalio in Dei nominc. Amcn.
LI.
TIIO HON.VSTFRIO fossateksi.
{Auno 816.)
[Apud Mabill., Annat. ord. S. Vened., lom. II, pag.
7l21, cx aulhentico Fossatensi.]
In nominc Domini Dci cl Salvaloris noslri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina ordinautc providentia,
iuiperator Augustus.
Cum petitionibus servorum Dci justis ct raliona-
bilibus divini cultus amore favcmus, superna nos
gratia muniri uon diflidimus. Idcirco notum sit Oin-
nibus fiJelibus nostiis, prxsenlibus scilicel el futu-
ris, quia Bcgo fidclis noster rclulil serenitali noslrx
qaaliter qiioddam ccenobiolum in pago Parisiaco, in
loco qui dicilur Fossatus, in honorc bcalorum apo-
sioloruin Petri ctPauli, vel sancix Marix sempcr
viiqiiiis conslruclum, situm superfluvium Maternam,
cni oiim monacbi sub sancta regula deguerunt, penc
dcstruclura invcnicns, ob emolumentum aniiux sux
cumdem locum assumpto laborc rcstaurarc, et ad
pristinum stalum rcvccarc curavit. Sed bis peractis
veiiicns ante prasentiam noslram commenJavit no-
his iJeui monastciium, cum abbate, nomiue Bene-
IWLOMATA ECCLESIASTICA.
101
clo, una cum monacbis eidein abbati ad regendum A jugiler Domini misericordiam exorare deleclcl. Ei
commissis, obsecrans iii dcincepssub nostra defen-
sione ci immuiiitatis tuilione, qucmadmodum caite-
ros abbates nionachorum per imperium a nobis di\i-
nitus concesso [eoncessum] consislunl, ita et illum
nna cum monasterio vel moiiacliis, et rebus vel bo-
nfinibus eidcni monasterio jusle subjeclis eonsislere
faccrcmus. Cnjiis petilioni, quia ralionabilem, imo
Deo amabilem csse cognovimus, tibenler suscepimus,
ct per hos noslros imperiales apices, sicut petiit, ita
ct concessinius. rminde volumus ut prsedictus abba
et monachi in prxdiclo monastcrio dcgentes, cura
rcbus quas nunc haLcre noscuntur , vel (leinccps
juste acquirere poierunt, sub nosira defensione et
immunitatis luilione persislant. Et jubemiis atquc
ut Iwcc auctoritas noslris futurisquc tcmporibus,
Domino protegente, valcat inconvulsa manere, ivianu
propria subler firinavimus, cl annuli nostri imprcs-
sione signari jussimus.
Signum Ludovici piissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovi
et suhs.
Dala xn Kal.Julias, anno,Christo propitio, impeiii
domni Ludovici piissimi Augusti 5, iiidiclione 8.
Actum Aquisgrano, palalio regio in Dei nomine feli-
citer. Amen.
LIL
• r-RO MONASTEMO BODONIS SIVE BON-MOUTIEH.
(Anno 816.)
modis omnihus dccernimus ut nullus judex publicus, " | Apud Grandidier, Hist. de t'Egl. de Sirasb., tom II,
vcl quislibet ex judiciaria poleslate, in ccelcsias aut
loca, vel agros, seu reliquas possessiones prxdicti
monasterii, quas moderno tempore jusle et rationa-
biliter possidere videtur in quibuslibel pagis ei terri-
toriis , quidquid ihidem propler divinum amorem
eollatum fuit, quaeque eiiam deinceps in jurc ipsius
sancli loci voluerit divina pietas augeri, ad causas
audicndas, vel freda cxigenda, aut niansiones vcl
paratas faciendas, aut lidejussores tollendos, nec bo-
mines ipsius monasterii tani ingcnuos quam et servos
[qui] super terram ipsius residere videnlur, injusic
distringendos, nec ullas petitiones aut illicitas occa-
sjmcs requirendas, ullo unquam lemporc ingrcdi
audeal, vel ea quas supra incmor.ita sunt penitus
proh., ynz,. 1'6'.), ex antiquo cbartulario abbsti.u
Andlaviensis sseculi xiv.]
In nomine Domini Dei ei Salvaloris nostri Jesu
Christi,Ludovicus, divina oniinante providenlia,im-
perator Auguslus.
Si crga loca divinis culliluis mancipata propter
amorcm D.'i, ejusque in eis !cm locis sibi famulan-
tes beneficia opporluna largimur, pr&inium nobis
apud Dominum seterns remuneralionis rcpcndi non
difllidimus. Ideireo noverit omnium fidelium nostro-
rum tam praesentinm quam et futurorum solertia,
quia vir venerabilis Doddo abbas , qui cellulam qu;c
nuncupalur Bodonis monasterium b, quod cst sila
in pago Albinsc c super fluvium Vizuzia <•, constru-
exigere prKsun^t : ct quidquid de rebus prsefati C cla '" »onolC sanctas Dei geniiricis Marioc semper
monasterii liscus spcrare polerat, lotum nos pro
actcrna leinuneratione prxdicto nionasterio conceJi-
nr.is, ul pcrcnnis lemporibus in alimonia paupcruin
ct stipendia monachorum ibidem Deo famulaiitiusn
proficiat in augmentum. Et quandoquidem divina
\ocalione, supradiclus ahbas, vel succcssores ejus de
hac luce migravcrint; i, landiu ipsi monachi intcr se
talcs invenirc poluerint, qui ipsara congregationem
sccundum regulam sancti Benedicli regerc valcant;
per hanc nostram aucloriiatem et conscnsum licen-
li.im baheant eligendi ahbates : qualcnus ipsos ser-
vos Dei, qui ihidcm Deo famulanliir, pro nobis ct
conjuge, proleque noslra alque slabililatc totius im-
virginis, ct s.meti Petri principis apostolorum, ncc
non cl sancti Michaelis arcbangeli, vel cxlerorum
sanctorum, iu regimiiiehabere videtur, oblulitoblu-
tibus nostris immunilalem domni st geniloris noslii
Caroli boncc mcmorkc piissimi Augusti, in quo conli-
ncbalur inserlum, qualilcr iJem genitor nostcr et
anleeessores rcges praedieiam ccllulam ob amorem
Dci lranquillilatcnii]ue ancillarum ibiilem consistcn-
lium semper sub plenissima defcnsione et immuni-
lalis luitione habuisscnt. Oh lirmitalem rei postula-
vit nohis praediclus Dnddo aiihas, ul paicrnum seu
pncdecLSsoiuni nosiroruni lcgum niorcin seiiuenies
liiijusecmodi noslric immuiiilalis pr.eceptum oh amo-
perii uostri a Deo nobis concessi atquc conscrvandi pv rem Dei el rcvereniiain ipsius saucli Ioei circa ipsam
« Exslal in Schoepflini Alsat. diplom. tom. I,
pag. 62, sed non saiis corrcclc.
i> Bodonis monaslerium fuit fundatum in niontihus
Vogcsi pvope Caslellionem et Badonisvillare, in valle
p,i:a: Iioiliedum nuncupatur Yal de Bon-Moutier. No-
men suuni accepit a sanclo Bodone, qui et Leudinus
liicilur, episcopo Tullensi, qui versus annum 070 i;i
co loco lundavit monasterium sacrarum virgimmi,
quibus pncposuit liliam suaui nomine Tcutbergam.
Lege liisloriam episcoporum Tullcnsium apud Cal-
iiicii.ni, Histoire de Lorraine, toni. I, Preiwes, pag. 105
et 210 nova' editionis, et Slillingum, in Aclis San-
clorum, lom 111 Seplembris, pag. SU. Bodonis
nionaslcrium ecclesiae su.e TuUensi subjecit Bodo,
inipetratis ab Ag pcto et Grcgoriosummis pontiflci-
lnis desuper privilegiis. Monialium primo monasle-
riuin, dcin vironun ordinis sancti Benedicti abbatia
cvasit. TuUensi ecclcshe sub Arnulpho episcopo eri-
puil rex Lolbarius, quo dcfunclo anuo 809, in divi-
sione ejus regni facta anno sequcnli liodonis mona-
sterium altribulum fuit Ludovico Gcrmanico. Filius
ejus CaroIusCrassusimperatorBodonis monaslcriuni
concessil aiino 881 abbalkc Andlaviensi. Cbartam
dabimus suo loco. ISec diu illud rctinuit hoec abba-
lia, c.iim a:mo 912 Bodonis monasturiuin Drogoni i i
cjus ecclcsia) Tullensi restitueril Carolus Simplcx.
Calmet ,ibid., pag. 534. Bodonismonaslcrium dein
appcllalum fuit abbatia Sancti Salvatoris, quaj auno
1569 ad Donmum Aprum (Domevre) prope Album
Monlcm translala fuil.
1 Pagus Alliinsis, qui et Albcgia dicilur, crat pagus
Lotlnfriiigix in Albi Montis (Blamont) vicinia situs,
ulicontraaliosprobafScbo?.pflini!s,Alsat. illusl. tom.l,
pag. 670. Nomcn suum fortc dcrivat a HuvioloVi-
ztizia, in quo vox Germanica Wifs album sijrniflcat,
'' Hoiiie vicus Ycsovze.
i.UDOVICl ! COCNOMLNTO Pll 1048
enscremus; cujus petiiioni libenter A dem consistcntium seraper sub plenissima tuitione
1017
ccUula.ni Qeri
acquievimus, et.itu in omnibus coucessimus, aique
per hoc prxcepium nostrum confirraavimus. Qua-
propler prxcipientesjubemus ul nullus judex pu-
blicus, vel quislibet cx judiciaria potesl.ile in cccle-
sias, aut loca,vel agros, scu reliquas possessioncs,
quas inodcrno teropore infra ditioneni imperii nostri
juste et rationabiliter possidet, vel ca qux deinceps
in jure ipsjus sancii loci voluerit divina pietas au-
geri, ad causas audiendas, aui freda vcl tribuia exi-
genda, auiniansionesvclparatas facicndas, aut fide-
jussorcs toliendos, aut bomines ejusdem ccllulx, tam
ingenuos quam et scrvos, super terram ipsius coin-
maiicntes injuste dislringendos, nec ullas redfaibiiio-
nes, aut illicitas occasioues requiruudas, noslris et
et immunitatis dcfensione habnissct, firmitaiis nam-
qne studio a nobis procuravit, ut paternx auctoritati
banc nostram jungeremus aucloritalcm. Cui peli-
lioni libenler aurem accommodare placuit, et hanc
noslne auctoritalis prxeeplionem fieri, pcr quam
praecipimus atque jubemus ut nuUus judex publicus,
vel quilibet, et judiciaria potestatc in ecclesias, aut
loca, vel agros, seu rcliquas posscssioncs prxdicti
monaslerii, quas moderno lempore jnste et legaliter
pOFsidet, vel qux deinceps in jura ipsius loci voluit
divina pielas augeri, ad causas audicudas, vel feuda
exigenda, aut mansiones vel paratas faciendas, aut
fidejussores tollendos, atit liomines monastcrii, lam
ingeiiuos quam etiam scrvos, supcr lcrram ipsius
luluris lcmporibus ingiedi audeat, vcl ca qux supra " conimaneiites, nec ad hostes distringcndos, ncc ul
iiiemorata sunt.pcniius exigere prxsumat; sed liccat
memorato abbali stiisquesiiceossorilMS ics prxdictx
ct-ilulx sub immunilaiis nostrx defensione qulcio
ordine possidere. Et quidquid eximle fiscus sperarc
poierit, lotiim nus pro xterna reinuneratioue prx-
fat* rellulx concediinus, ut in alimonia pauperum et
siipendia anclllarum ibidem Dco famulanlium profi-
eial perennibus tcmporibus in augmentis, qualenus
ipsas anoillas Dei qux ibidem Deo fainulantnr, pro
nobis et conjuge, prolcquc noslra , alque stabililate
totius imperii no tri a Deo noliis concessi atque con-
servandi jngiter Domiuuin cxorarc delcclet. El ul
hxc aucloritas nostris fulurisque lemporibus, Do-
mino protegcnte, valcat inconvulsa mancre, inanu
propria subier lirmavimus et amiuli nostri iniprcs-
siime signari jussimus.
Siguum Ludovici serenissimi impcraloris
Dnrandtis diaconus ad vicem Helisachar recc-
gnovi.
Data IdusJanuarii, anno, Christo propilio, secundo
iniperji tloiuni Ludovici piissimi Augusli, indictione
noiiB. Actum Aquisgrani palalio regio ° in Dei no-
niine feliciter. Amcn
LUI.
PHO MONASTLRIO AMMIATIMO.
{Anno 8l(i.)
[Uglielli, Ilalia sacrn, pag. 590, in Episc. C.lusin.]
In nomine Domiui D.i et Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicus divina providentia imperalor Au- i
gustus.
Cum pelilionibiis servorum Dei jusiis ac raliona-
l.ilibus divini culttis amore favemus. supcrna nos
gralia niuniri non dubilamus. Igilur nolum sil om-
inbus fidclibus sanclx Dei Ecclesia', prxscniibus ct
hituris, quia vir venerabilis Autioaldus abbas cx nio-
naslerio sancti Salvatoris quidem silo in nioutc
Amialo iu lerritorio Clusino delolit obtiitilius noslris
aiictorilatem immiinil.ilis domini el geniloris nostri
Caroli bonx memori.e piissimi Augusti, in qua conti-
nebatur inserlum qualiler prxdiclum monasierium
o!i amorem Dei Iranqiiillilatemqiie nionacboriim ibi-
Circa Aquisgrancnse palatium inulta babcnt
Gormanus, apud Mabillonein, De re diplom., lib. iv\
las redbibitiones, aut illiritas occasiones reqiliren-
das ullo iiiiquani lenipoie ingredi audcat, valeatqne,
stipra memorata penitus exigore prxsumat. Conti-
nebat etiam in cadcni auctoritate qualitor confirmas-
sct idcm D. imperator ad ipsum monasterium re-
rtini, idem ecclesiain sanoti Petri in Carniarita, at-
que cellulam sancli Savini, et stmclx Restitutx, vel
sancti Petri, et sancti Stepbani in Tarquinio cum
eorum perlincnliis. Quas res conlirinainus perpetua-
liier prxdiclo monasterio ad habendum, sictit domi-
niis ct genilor noster per suum prxcepttim conlirma-
vit. Concessimus cliani eidem sancto monastcrio,
queraadmodum domiuus el genitor noster concessit,
ut qiiandoquidem diyina vocationc prxdicttis abbas,
vel succcssores ejus de hac lucc misravcrilH, quan-
diu monacbi intcr sc lales invenire poltierint, qui
ipsam congregalionem regcre valeant per bujusinodi
uostram auctorilalem et consensum, vcl dileeli lilii
nostvi Bemardi regis licenliam habeanl eligendi ab-
batcs, quatenus ipsos monachos qui ibidem Domino
faraulari videntur, pro nobis et conjuge, pioleque
nostra, mtque slabililate lotius imperii a Domino no-
bis commissi atque conservandi jugcm Doinini niisc-
ricordiam exorare deleclel, ct ul hxc auctorilas no-
stris, futtirisque teniporibus, Domino protcgente, va-
Ieal inconvulsa maucre, manu propria subtcr flrma-
vimus, et annuli nostri impressione signari jussi-
miis.
Sigmira Ludovici serenissimi imperaloris.
Dal. xvKal. Deccinb.,anno,Cbristo propilio, 3 im-
pcrii domini Ludovici piissiini Augusti, indict. dc-
cima.
Actum Compendio palalio in Dei nomine feliciler.
Aiuen.
I.IV.
ROBORATIR PACTCM INTER EHSCOPIJM CONSTANTIENSEM
AC MONASTERIUU S. GALLI INITUM.
(Anno 816.)
[Netilgarl, Codex Atemaiinicus, ex Colleciione diplo-
matica D. Einmanuclis de Haller, prxfecti provin-
rialib Newidunensis apud Bernales.l
Iu nomiiie Doiniui Dei cl Salvatoris noslri Jesu
pag. 2i6, et Uesselius in Chronico Gollwiteiisi,
toin. II, pag. 135.
■10-59 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. iOoO
Cln isti, Ludovigus, divina ordinantc providenlia, im- \ btis rcm publicam adininislrantibus, seu caelcris Q-
{rcratoT Angustus.
Si pelitionibus servorum Dci juslis et ralionnbi-
li1 iis divini cnltns amore favemus, supcrna nos gra-
lia intiiihi uon dubitamus. hlcirco iioiiim sil om-
uiiun lidclium nostrorum, tam praesentiura quam ct
fiitnronim, solerliac, quia adientes screniialcni cul-
minis noslri monachi cx monaslerio sancii Calloni,
quod est situm in pago Durgouvc stipcr fluvium,
quod dicitur Petros» a, detulerunt nobis prxceplum
domni ct genitoris nostii Caroli botuc memoriac
piissimi Angusli, in quo continebalur inscrluro qna-
liter Sidonius Constanliae urbis episcopus, nec non
Joannes pracdicli monasterii ablias, propter fulnram
disscnsioiiein vcl quietem monachorum ibidem Peo
delibus sanclae Dei Ecclesioe el nostris lam praesenti-
bus quam et fuluris notmn sit : quiu vir vencrabilis
Cuntianimus abbascx monaslcrio quod nuncupalur
Vivarium peregrinorum, quoii esl silum iu ducatu
Alsacense, super fluvium Morbach, consUuctum in
bonore sancti Dcodegarii ct sancli Pelri principis
apostolorum, vel sanetae Dei gcnilricis semperque
virginis Mariae, detulil nobis auctoritslcm praecep-
tionis donicii el gcnitoris iroslii Caroli bonac mc-
iuoriu1 piissimi Augusti, in qua contiuebatur, quali-
ler concessisset eidem monasterio vcl monachis ibi-
dcm degentibus leloncum dc navibus, quae pcrqtue-
libct flumina discurrunt, necnon et de carris ctsag-
mariis, necessaria ipsius monaslcrii el congregalio-
famulanlium hoc inter se statuissent, alque lilteris B nis ibidem Deo famulanlis deferenlibus , si\e in
«lTirmassent, quas etiam praedieto domno et genitori
nostro dctulisscnt, sicut eadem auctorilas palcina
nobis manifastavit, ut annis sing'ilis ad memoratum
episcopum, vcl ad sticcessores praedictus abbas ejus-
quc successores tinciam anri el cabalhiui unuin, va-
icnlcm libram unam persolvere dcbcrent, ita dun-
taxat ut monacbi ibidcm Deo famulantes quiete vi-
vere ac residere valcrent, et nihil amplins a praefata:
eeclesiae episcopis de rebus prafati monasterii cxi-
gerelur, sed hoc dato censo, licerct eosdem mona-
cltos securc vivere absipic alicujus infestationc vcl
rcrum suariim diminoralione. Pio fnniilatis tamen
giatia, vc-l pro monachomm ibidem Dco militanlium
fitura quietc, libuit nobis palcrnam auctorilalem
Marsal et in Iris, vel ubicunquc ierini, negoliavcrint
aut vendiderint, ntillus lelouium exactare aut requi-
rcrc pracsumeret. Pro linnilalis nainquc studio po-
stulavit nobis prediclus abbas, ut palcrninn morcm
sequciitcs, hiijusccniodi auclorilalis noslrae benefi-
titmi cidem conccderemus vel confirraaremus mo-
naslerio : cujtis precibus nobis ob amorem Dci ct
vcneralionem ipsius sancli loci annuere, et boc prae-
ceplum munificentiae noslrae firmilatis gratia licri
libtiil : per quod jubcmus atqtie pr.ecipimtis , ut
nulltts jtnicx pnblictis, vclquislibet ex judiciaria po-
teslale de navibus ct carris, vel sagmaiiis, vel cae-
tcris vchiculis, nccessaria ipsius monastcrii deferen-
tibus t!e quolibel commercio undecunque iisciis lelo-
nostra itcrum pcr lios nostros apices imperiales ^ nium exigerc potcsi, ullum lelonium aut quaslibct
ccnfirmarc. Ideoque jubemus aiquc decernimus ut
ticut in nostri genitoris lilteris insitum est, quas ad
deprecationcm memoratac urbis cpiscopo eonsci iberc
alque confirmarc jussil, ita, Domino auxilianle, dcin-
<■ irs lulnris lemporibus a itobis el a fidelibus, vcl
successoribus nostiis perpetuo conservenlur. Et ut
h ec auctoritas pnrceptionis noslra; firmiorcm in
Dei noinine oblincat vigorcm, cl a fidelibus nostris
nielius conscrvctiir, de annulo noslro silbterjussimus
liigillari.
Durandus diaconnsad vicein Melisaehar reccgnovi
••l subscripsi.
Data vi Kalendas Februarias b, anno, Chrislo pro-
pilio, secundo imperii domni Ludovi
exacliones vel occasiones qu:';rc.re aul cxactarc pnc-
sumat : sctl ubicunqtie infra ditionem imperii uoslri
ob utilitaiem et necessilatem ipsius monaslerii ad
quascunque videlicet civitates, caslella aui porttts,
pontes, Irajectus, vel caetcra loca accessum habuc-
rint, nullus ex eis aut hominibus qtti hoc praevidenl,
ullum lelonium, sicut diximus, aut uUum occursum,
vi I ullum censum, aut uliam rclribulioncm accipere
aut exigcre audcat : scd licilnm sil absque alicujus
illicita contrarieiatc vcl dctenlionc pcr hanc ncslram
auctoritatcm naves, carra, sugmaria el caetera vchi-
cula, ct homines qui eas praevidere debenl, cuin ltis
quae defcrunt libere alque securc irc ct redire, et si
ci piissimi An- aliquas moras in quolibel loco fecerint, aut aliquid
gusli, indiclione «J «. Actum Aquisgrani palalio rcgio mercati fuerint aui vemJidcrinl, nihil ab eis prorsus,
in Dci noininc fcliciicr. Anien.
I.V.
PRO UONASTERIO MOKBACF.NSI
(Aiuio 8IC.)
[Apud Marten., Thcs. Atiecd., pag. 18, e\ charlario
Morbacensi.J
In nomine Domini Dei el Salvatoris nostri Jcsu
Christi, Ludovicus, divina ordinanle providenlia, im-
peralor Allgustus, omnibtis cpiscopis, abbalil.us, du-
cibus, comitibus, vicariis, ccntcnariis, teloneariis,
aciionariis, missis nostris, discurrenlibus vcl onini-
• Stcinach.
h Yiccsima septima J ni;
I, qn.
ut dictum esl, cxigatur. Haec vero auctoritas tit plc-
niovem in Dci nomine oltineat vigorcm, ct a fideii-
bus s.tncta; Dei Ecclesiac et nostris veiius crcdatur
atquc conservetur, manu propria sublcr firniavinras,
ei anntili nostii impressione siguari jtwsimus.
Sigiium Ltutovici sercnissimi imperaioris.
Durandus diaconus ad vicem Elisachar recogno*
vii.
Dala xi Kalcndas Septembris, aniio, Christo propi-
tio, lertio imperii domni Ludovici piissirai Augusiiv
aitni 1 1 Ludovici Pii.
r indictio 9 currebat an. SIC.
1051 LUDOYICI I COGNOMENTO Pll !Ci2
indictionc 9. Aclum Aquisgrani palalio rcgio in Dei A 1'bus inaiii el fuluris, notum sit quod ad pctilioncni
Bcgonis iflustris coniitismonasleriumquod cst situni
in pago Parisiaco, in loco qui dicilur Fossalus, con-
structum iu honorc beatx Dci gcnitricis Marix et
iiomine fclicitcr. Amcn
LYI.
PRO EODEM MOXASTERIO.
(Anno 816.)
[Apud Marlcn., ibid., Ex chartario Morbacensi.]
In uoniine Doiuini Dci et Salvaloris nostri Jcsu
Chrisli, Ludovicus divina ordinantc providenlia iin-
perator Augustus.
Notum sit oiniiilnis fidclibus noslris, tam ct pra-
senlibus quam et futuris, quia vir venerabilis Cun-
[rammus abbas cx monasterio quod dicitur Yivario
peregriuorum, quod cst situm m ducalu Alsacensi,
super IUi\iuui Morbhac , constructum in honore
sancli Leodegarii cl sancti Petri, principis aposlolo-
sanctorumapostolorum Petri ei Pauli, super flnviuin
Matronani, una cuni ejus a!ibale,noinine Bcncdicto,
et fralribus ibidem degentibus, una cum rebus ct
bominibus cidem monastcrio jnste subjectis, sub
nostro suscepimus mundeburdio atquc defensione, ct
deprecalus cst ut quandocunquc libuisset monachos
iu codem mo:iaslerio degcntes niissos suos in ali-
quam parlem imperii nostri negoliandi gratia diri-
gcre, cum carris videlicet ct saumis seu navigio, vcl
ctim quolibcl negolio, licenliam haberent pcrgendi
ii i volucr nt icsque alinijus infeslalicne velcontra-
rnm, vcl sanclx Mari.c semper virginis, dctulit no- ^ rielate. Cujus pctilioni in elecmosyna noslra liben-
bis auctorilatcm domni et genitoris noslri Caroli bonx
memorix serenissimi Augusti, in qua conlincbaliir,
en quoJ homines lihcros, qui ad prxdiclura monasle-
rium lempore avi nosiri Pippini regis obeiiienlcs fue-
runl, eo tempore ad ipsani casam Dci. Et poslulavit
i !em Guntrammus abba, ut sicut temporc avi nostri
Pippini rcgis, ct doinui el genitoris nostri Caroli
prxdicli homines obedientes fuemnt, iia et nosiro.
Pr.ccipientes ergojuhemus ut sicul in eade.n prx-
ccptione conlinelur, ul nullusquislibet ex judiciaria
P)te»late, aut missi discurrentes prxfalos homincs
liberos, qni lempore domni et genitoris nostri ad
prxdictum niOoaslerium descrvicrunt , inquietare
aut calumiiiam gcncrare, aut aliquam injustam con
ter aurem prxbere complacuit, ct hasnoslrx auclori-
laiis lilleras fieri jussiuius, per quas pro quibus cun-
ciis fiJelibus nostris prxscntibus et futurisjubcmns
iii ubicunque missi prxdicli abbalis aut successorum
cjus infra jurisdiclioncm ej:is imperii nostri nego-
liandi c.msa dirccti fucrinl, nemo leloneum, ncque,
quo I vulgo dicitur, ripalicum, ncque rotalicuin aut
ponlaticum vel portaticum anl a laritaticum, alque
cispilaiicuni, necnon et saluf aticum, auliillum ceu-
suin, autullum occursiim, aui nllam redhibitionem
abipsis accipere, aut exactare prxsumat : scd liceat
taiu cos qiiam homines, vel omnia illorum cum pace
discurrcre, el negotia libenler peragere el ad quas-
cunque civitates, aut portus vcl loca accessum ha-
trarietaterii facere prxsumat, scJ liceat eis secun- buerint, nullam inquieludinem, aut detenlionem, au|
dum coriim consuetudinem, quanti melius valucrint,
a.1 ipsum monastcriiim deseivire , cl obedientcs
hominibus esse. Et ut ccrlius banc nostram jussio-
ncm essc credatur, dc annulo noslro subler jussimus
sigillari.
Signum Ludovici serenissimi impcratoris.
Durandus diaconus ad viceni Helisacharii rcco-
!.novi.
Data xi Kal. Scptcmbris, anno, Chrislo propitio,
tertio imperii donmi Ludovici piissimi Augusti, in-
diclione 9. Aetum Aquisgrani palatio rcgio in D.i
iioniine feiiciter. Amcn.
LYH.
pro FOSSATENSI CUOOBIO.
[Aiuw 816.)
[ApudD. Bouquci., Scripl. Rcr. Franc, \n«. 492,
cx Ger. Dubois, Ilist. Fcd. Paiis., pag. 524. |
In nomine Domini Dci ct Salvaloris noslri Jesu
Christi , Ludovicus , divina ordiuante providcntia,
unpcrator Angustus.
Omnibus episcopis, ahbatibus, ducibus, comitibus,
vicariis , centenariis , lclonariis , auctionariis vel
nmnibus rempublicam administrantibus, scu cxteris
hV.elibus sanctx Dei Ecclesix et nostris ta;n prxsen-
a Coinlius, lom. VIII Aimal. ccclcs. Icgit car-
raticmn, qund vitiose dictum putalpro carnalicum.
C.arraliettm lamen idem ojs» ail ac carraticnni,
ntnipe tiibunim pro carris trsnscunlibus, cl ran<.<i-
conlrarietaicm ab aliquo fidelium noslrorum paiian-
lur; sed ubiciinquedirccti fuerint, sive uavigioaut
terreno, securi ctquieli cum oninibus quoe deferunt,
per prxsentem nostram auctorilatem irc el redire
valeant. Et ul hxc auclorilas firmior habeatur cla
fidelibus sanctx Dei Ec< lesi;e et nosiris diligentius
observctur, de annulo nostro subter jussimus sigil-
lari.
Dnrandus diaconus ad viccm Hclisachar rcco-
gnovit.
D.itutn xii Kal, Jalii, anno, Christo propitio, 5 im-
perii domini Ludovici piissimi Augusti, b indictione
10. Actum Aquisgrani palatio rcgio in Dci noinine
fcliciter. Amen.
1 LYIII.
P-RO ANDEGAVF.NSI S. MAUHICII ECCLESIA.
(.lmio 816.)
[ApudD. Bouquet., ibid., i<;ig. 490, ex Sammarth.,
tom. il.Gull. Clirist., pag. 216.]
In nomine Domini Dei ct Salvatoris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divinaordinanleprovidenlia, im-
perator Auguslus.
Si libcralilalis nostrae inunere locis Deo dicatis
quxdam conferimus benelicia, et ncccssilalcs ecclc-
siasiicas ad petitionem sacerdotum nostro releva-
lirum interpretatur specicin Iribuli ex auimalibus.
Ego vero legcadum piiio tranaticum.
h Corrigendum indict. 9, ct sic legit Cciniius
loco ciiatj.
ICS3 DIPLOMATA ECCLESIA5TICA. 1054
mus juvamine atquc impcriali tueniur munimine, A slrn fiJeliter parerc impcrio, atque pro incolumitale
id nobis ct ml mortalem viixm lemporaliter transi-
gendam, el ad aeternam feliciter oblinendam profu-
liiruni liquitlo credimus. Novcrit inlerea sagacilas
seu ulililas oiiiiiiuni fidelium nostrorum, lam prae-
seniiuni quain el futurorum, quia vir venerabilis
BeneJictus Andcgavensium civitatis praesul obinlit
obtulibus nostris aucloritatcin immunitalis scu na-
valcm evectionis domini el gcnitoris nostri boiucmc-
morix Caroli piissinii Augusti, in qua continebatur
insertum quod non solum idem genitor nosler, ve-
rum eliam pncdecessores ejus, reges videlicet Trau-
corum, ecclcsiam S. Mauricii, cui auclorc Deo ipse
fpiscopus prxesl, sub suo nomine et tlefensione cum
monasteiiis el cellnlis silu sulijectis el rcbus vcl ho-
nosira, conjugis ct prolis, seu ctiani totius iiuperii
a Di'o nobis collati, et ejus clemenlissima miscra-
lione per imincnsum conservandi, una cum clero
et populo sibi subjecto, Dci immensam clcmentiain
jugiter exorare, et quidquid de prxfalx rcbus cccle-
si.e jus fisci exigere poteiat, in integrum ei conces-
simas ecclesix, scilicet ul perpetuo tcmporc ad per-
agpmiuni Dei servitium augmentum et supplemen-
liini fiat. Ilanc ilaque aucloritatem ut plenioicm in
Dri noniine obtineat vigorem et a fidelibus sanclae
Dei Ecclesix et noslris et verius credatur et dili-
geniins conservetur, eam manu propria subier fir-
mavimus et annuli noslri imprcssione signari jns-
simus.
minibus ad se perlincnlibus vel aspicienlibus, con- " Signum Ludovici serenissimi impcraloris.
sistere fcccrant et corum immuniiaium aucloritati-
bus, seu cliam tres navcs qux per alveumLigerisvel
per alia llmiiinaqux in Ligerim confluunt, discurrere
vitlentur, baclenus ab iiiqiiiciiniine jiuliciarix pote-
statis eadeni munila atqnc Jefensa luisset ccclesia.
SeJ pro rei lirmitate postulavit uobis pra^fatus lic-
ncdictus cpisropus, ul palernuni scu prxdeccs;orum
noslrorum regum inorcm scqiienlcs, liiijiisiiioili no-
stra- immunilalis pixcepium ob amorcm Dei et reve-
rentiam B. Mauricii martyris, cujus noniine el lio»
nore dedicata esl ecclesia, ficri censercmus. Cnjus
peiilioni libentcr assflnsum prxbuimus ct boc nostrx
auctoritalis prxcepliim crga ipsain ecclesiam, im-
munilalis atquc luitiomsgraliaprodivinicullusamore
Durandus diaconus ad vicem Helisachar rcco-
gnovit.
Data x Kalend. Novenib., anno , Cbristo propitio,
[5] imperii domni Ludovici serenissimi imperatoris,
indictione 10. Aetuin Salmunciaco palatio in Dei
noininc feliciter.
LIX.
rRO ECCLESIA TRF.VIRENSI.
(Anno 816.)
[Hontheim,'J7is(. Trevir., p. 167.]
In nominc Dci ct Salvatoris noslri Jesu Chrisli ,
Ludovicus divina ordinanle providenlia impcralor
Augnsius.
Si liberalitalis nostne niuncre locis Dco dicalis
/. C
cl ammx noslrx rcmedio fieii decrevimus, per quod qiioddam conferimus beneficii, et necessilalcs ce-
prxcipimus aique jubemus ul nullus judex publicus
vel quislibcl cx judiciaria polestate in ecclcsias, aut
loca, vel agros, seu supradictas naves vcl rcliquas
possessiones, quas modcrno teinpore in quibuslibet
p.igisve! tcrritoiiis infra dilionem imperiinyslrijuslc
ellegaliler mcmoiala lcnet vel possidel ccclesia, vcl
ca qux deinceps in juic ipsius ecclesix voluerit ili-
vina pietas augeri, ad causas audiendas, vel fre'a
exigenda aut niansiones vel paratas faciendas aut
fidejussores tollendos, aut homincs ipsius ccclesix
dislringendos, ncc ullas redhibitiones aut illiciias oc-
casiunes retpiirendas, noslris vel futuris lempoiibus
ingrcdi audeat, ncc ca qux supra memorala sunt
pcnitusexigereprxsumat. Sed liceat memorato prse-
suli suisque successoribus res prxJicix ecclesixS.
Mauricii, cum omnibus sibi subjectisct rcbus vcl bc-
uiinibus ad se accipientibus vcl pertinentibus, scusu-
pradictis tribus navibus, sub tuilionis atquc iniiiiuni-
talisnoslrx defensioue, remota totius judiciarix po-
tcstatis inquieliidine, quieto orJinc possidere cl no-
» Auctoritatem immunitatis, *tc. DeJimus Caroli-
nam illam chartam immunitalis aJ annum 773 (I'u-
liol. lom. XCVII, cot. 1019), suspcctam ulique, non
tam aJ substanliam, qiuiin aJ foimam. Nempe fiebtit
uonnuiiqiiam ui deperditis genuinis diplomalibus ,
quorum lenorem in subscqueniibus recilalum vi-
debant poslcri, conficta substilucrent ; exaota ta-
men, quantmn fieri polerat, aJ amissorum tcnoreni.
t Ualbobergos. fipecies jnJicii ; malbcrg cnim si-
clesiasticas ad petitiones saccrdolum noslro rcleva-
mus juvamine atque imperiali tucinur munimine, id
nobis et ad mortalem vilam tcmporalitcr transi-
gondam, ct ad xlernam feliciter obtineiiJam profu-
tiiruiii liquiJo credimus. Proinde novcrit omnium
fidelium noslrorum, lam praesentiuni quam ei futu-
rorum sagacitas, quod vir venerabilis Hcnricus [Het-
tinus] sancla; Trevircnsis ecclesix archii piscopus
obtulil oblutibus i.oslris « auctorilalcm immuniialis
domini et genitoris nostri bonac mcmoriae Caroli
piissimi Augusii, in qua crat insertum quoJ non so-
Iiiiii iJem geiiilor nostcr, vcrum cliain prxdccesso-
res ejus, reges vidclicct Francoruin, ccclesix sanct.i
Ivtri principis apostolorum, cui auclore Deo ipsc
archiepiscopus prxesl, suli suo nomine et dcfen-
sinne euin monasteriis ct ccllnlis, basilicis, vicis,
castellis atl eamdem sedem perlinentibe.s, ct rebus
vel hominibus ad se aspicientibus, sub immunitalis
noniinc ct tuitionis defcnsione cousisterc fecersnt ,
vidclicet ut nullus pcr malbobergos b nec per aliqua
gnificat judicium in Ioco cJilo, collcm jmlicii, nial-
liim moutanum. Conf. EckharJ ad Leg. SnHc. ,
p:>g. li, uM : « Notiiin cst, inquit, judicia olini in
collibus, etiam humana opera factis, ctsub dio ha-
Lila fuisse , ut judiccs nruipe :ib omni populo con-
spici possonl. Keslant collcs hujusmodi iu >iliis scu
pagis nostris, ct in me.lio tiliam plerumquc aut
alius gencris aiborcm habcnt, tegiimentum pluvio
coelo. > Mutavit quidem morem Carolus Magnti-,
1035
LUDOViCl I COGNOMENIO Pll
ciu ccclesiic homines admallarel. neque A
ingcnia ej
freda aut teloueos exigere iuii paratas i!i eorum vcl
privalas audientias exactare prsesumcret. Pio rci
vero firmilate postulavit nobis pratfatus Hcti archio-
piscopus, ut paternum scu prxdcccssorum nosiro-
rom regum morcm scquenles bujnscemodi noslrao
iinmunitalis praeceptum obamorem Dei et reveren-
liam sancti Petri erga ipsam ecclcsiam fieri ccnsc-
remus; cujus petitioni libcnlcrassensura prscbuimus,
ct hcc noslrx aucloritalis praceplum crga ipsam
ecclesiam immunitalis ct tuilionis gralia pro divini
cultus amore el animat noslrte remeilio fieri decre-
vimus, pcr quod pr.ei ipimiis Cl jubcmus nl uuilus
juilex pnblicus vel quilibct ex judiciaria polestate,
in monasteria, ecclesias, castella, vicos, villas, loea
IA.
rllO MO.NASTEKIO KULDENSI.
(Anno 810.)
[Schannat, Tradiiiones Fuldenset^
In iiomiiic Dommi ct Salvatoris noslri Jcsu
Chrisli, Ludovicus gratia Dci Romanorum impera-
lor Atigustus.
Quia noslrae providenliac essc scimus, non solum
rcgiii gubernacula , sed etiam sancUc Ecclesi e
raoderamina procurare, cl maxime Chrisli Qdelium
nccessilatibus devote inservirc, idcirco ca qtiic pro
Dci honore et xternx vit;e amore circa ccclcsias ac
monasteria servorum Dei aginuis, silcntio oblegere
non audemus, ne ignorantia succedenlium ab im-
poiiunis quibuslibet infidclibus forte, quod absit,
ct agros seu reliquas possessiones praedictse eccle- " infringatur. Nolum crgo facimus lidclitati vestrse
st.e, quas moderno tcmpore justc et legaliler laui
ultra quara juxia Rbentim , vel circa Ligcrim in
pagis vcl tcrriioriis infra dilionem imperii nostri
memorata tcnct et pnssidct ecclcsia , vcl quae dcin-
ceps in jure ipsius sancii loci voluerit divina piclas
augcri, ad causas audicndas vcl freda aut tribula
ant conjectos • aliquos exigendos aul mansiooes
vcl paratas faciendas aut fi Yjussorcs tollendos aut
homines ipsius ccclesiac distringendos nec ulhs reJ-
hibiiiones aut illicilas occasiones rcquirendas, no-
stris ct fntuiis tcmporibus ingrcdi audcat, vel ea
qux supra memorala sunl, peniius exigere pracsu-
t«at, neqiic teloneum exigerc, qncmadmodum in
praecepto domini et geniioris noslri continetur; scJ
quoil lidelis sccretarius nosler Rabanus venerabilis
aiibas sanctic Fuldensis ccclesia: adiit excelleniiani
cclsitudinis nostrae, insinuans nobis cttram et sol-
licitudinem suam quam circa conquirendas sancto-
ruiii reliquias habet, tam ex Romana civitalc, quain
ex diversis civitalibus, ubi plurimi marlyres tradide-
runt corpora siia ad supplicia, ut mererentur haberc
perpetuas in coclesti rcgno coronas : rogavit igitur
excelleniiam celsitudinis nostrse iilcm vir venera-
hilis Rabanus abbas, ut nostra auctoritale liceret ei
legatos suos dirigere ubivis terrarum, et maxinie
ae pracipue aJ Romanam civitalem, ct cum littc-
ris uostrse auclorilatis exposcere sacratissimos ciuc-
res sancloruni martvrum; cui pracstilimus e\ no-
liccat memorato praosuli suisque successoribus rcs ^ stnc liberalilatis munificentia facullatem, ul ex no
prsedictsc ecclesi.e sancli Petri cum omnihus suis
subjeclis, et rebus vel hominibus ad se aspicienti-
bus vel pertincntibus, suh luiiiouis aique immunila-
tis nostrae defensionc , remota totius judiciariae
potestatis inquictudine, quicio ordiiic possiilere, et
uosiro Gdelilcr parerc impcrio, alque pro incolu-
initate nostra, conjugis ac prolium, ^cu etiam to-
tiiis imperii a Dco nobis collati et cjus clementis-
sima miseralione psr immcnsum conservandi, una
eum clero et populo silii subjeclo Deum cxorare, ele.
llanc itaque aiictoritalcm, ul pleniorem in Dei no-
niiiie obtineat vigorcra, et a lidclibus sanclse Dei
strse praeceptionis auetoiitate scriberet et mitleret
ubicunque terraruni vellet propler prsedicium ncgo-
lium sacrarum reliquiarum postulation mquc , tam
ah aposlolico quara a cacteris fidelibus : unJc cum
lahor tanl;e sejulitatis ejus non essct inanis, nuper
amlivinms, quia corpus sancti Veuantii marlyris do
longinquis lerrarum paiiihus acquisivisset , et in
ccclesia saneti Joaunis Raptislie honorificenlissiine
collocasset, cujus merita martyns in FulJer.si ec-
clesia ex tesiilicaiionc miracnlorum facta suut longe
lateque celeberrima : accurrunt enim infirmi ct sa-
nantur ; docinoniosi, et liberantur ; paralylici, ct cu-
rantur; cseci, et iliuminantur; el ex omnimoda in-
Ecclesiae et noslris vcrius credatur, cl diligentius
i onserveiur, etiam manu propria subter firmavimus, ^ ftrmilate genus humanum per graliam Domini no-
me signari jussimus. stri Jesu Christi, ope et inleicessione sancli Ve-
ci annuli nostri impressione
Siguum Ludovici scrcnissimi imperaloris.
Durandus diaconus ad vicein Ilclisachar recogno-
vil,
Datuin vi Kalend. Septembris, anno, Christo pro-
;>itio, lertio tmperii Ludovici piissimi, Augusti, inJi-
eiione 10. Aetiitn Aquisgrani palatio regio in Dci
uufpine feliciter. Anien
yiii mallos suh dio haberi SoliloS , demuin sub
ieeta recepit. Capitul. lib. lll, cap. o7 : < lil in
locis uh! mallos publicos haherc solent, tertiim lale
ronstiiiiatur.quiiJ ia liili. rno el iu awtalc observatum
cs.e possit. > Atl.l. lib. iv, cnp. V^S, retenla lamcn
tianlii salvalur; cujus lacli fama nos ex divina
compunctione commonili, gratias agimus Dco cl
sancto ejus martyri Venantio, qui noslris lempori-
bus in noslris lcrraruin partibus visitare dignatus
est plcbera suam , et ex divcrsis necessitatibus
et angusliis miscris mortalihus dignalttr suhve-
nire, proinde rogatu el pcliiione prsedieti sccrc-
talis noslri Rabani ahbalis offeriinus nos Dco et
sanclo Bonifacio, sanctoqne niarlyri Venanlio in
malbergi significaitone.
"Conjcctos aUquos tilgcndos. Conjectus est contri-
hulio, collccta ; ea niaximc quaj a populo regiis inis-
sis iu itincrc cxsolvebatur.
ior.7
DIPLOM\TA ECCLESIASTICA.
1C58
prafalo saneti Joanuis raonaslerio quasdam res A Dcrs : quam abbatiam cum foreste nosira indoml
proprietatis noslrae , hoc cst villam Drespringen
uuncupatara cum omnihus villulis et viculis, inio
fimi cunctis appcndiciis el pertinenliis suis, id
cst lerris, agris, pr.itis, sylvis, cnmpis, pascuis,
ciirtililms, areis, doraibus, fnniliis, aquis, jiome-
riis, culiis ct inciiltis, mobilibus et immobilibus ,
cxitihus ct redditibus, viis ct inviis, totuni et in-
tegruni tradimus atque donamus, traditumque in
pcrpctutim csse volumus praefalo loeo pro anima; 110-
strae remedio, ripixmcmoria: gcnitorisnostri Caroii
iniperaloris ; lioc condilionaliter statuentcs , ut no-
stri eommemoraliointerfratresFuldensis monaslerii
etatlen(iusctfrcquentiusfiat,quonoslrisoblalionibus
iidcm ffatres sustc.ilari videnlur : placuil ergo idcm
nicata et omnium rcrmn summa integritale , videli-
cct cum villis, etim villtili., mancipiis ulriusque
scmis, silvis, pratis, pascuis, aquis aquarumve de-
cursibus , farinariis ,-et cura oranibus lcgilimis ex-
terminatiouibus , perpelualitcr eidenj Rheioensi ec-
clcsix- concedimus, et ad consumraandam honorabi-
litcr omncni ipsins ecclesia: slructuram , seu ubi-
cuiiquc in postnmdum necesse fiieiit restaurandam,
in proprium tradiraus, el de nostro jure in jus ac
Jominalionem illins solemni deJifceratioce transfe-
rimtis. Prseter htec omnia concedimus supradicfcc
sancue Rhemensi ccrlesire quen.-dam locum fisci
noslri valde necessarium , et ad fodiendam minam
plumhi congruum, in pago Laumense (Lomois, prope
donarium nostrum cum aostroe imperialis dignitatis B Namurcura), m ipsi> quoque finibus vcl adjacenliis
prseceplione munire, ct sigillo nostice m.ijestatis
insignirc, ex qna pr.eccplione nostrxque auctori-
tatis indietione decernimus ul nullus hominum lioc
nostrum staiiitum atque donariura irritum facere
praesumal, neque aliquis judex scu quxlibet pcr-
sona pr;cf:ilo loco seu colonis ejus aliquam injuriam
seu violentiain inferre praesumat.
Data hlus Maii Fulda:.
LXL
PRO ECCLESIA RIIEMENSI.
(AnnoSlG.)
| Mabill., Avnal. S. ord. Bened., lom. II, cx charlario
Derveusi.]
In iiomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
ChristijLudovicus, clivina ordinante providentia, im-
perator Augustus, orauibus sanctre L>ci Ecclesia: no-
slrisque fidolibus, scilicel pr;cscntibus atque futuris.
Si liberalitatis nostrx munere iocis Deo di-
calis quiddam concesscrimus bcneficii, id nobis ct
ad morlalem vitam lemporaliter transigcndam , ct
ad a?ternam feliciler obtinendam profuturum liquido
credimus. Idcirco nolura ficii volumus oinnibus
quod sancta Rhemensis ccclesia , in qua praedeces-
sorcs nostri , reges videlicet Francorum , fidem ct
sacri haptismatis graliam percepernnt, iu qua et nos
per impositionera roanus domni Stcphani papae im-
perialia suscepimus insignia, quamquc ob houorcm
Gcminiacam nuncupantcm villam, ut circuraquaque
taiitiini in oiuni parte ipsius fossae ordine quadrato
pcrtiras xxx, quam perticam manualcm ad nicnsu-
raiii x\x pedum designavimus : ut ibi fiduciaiius
necessilaies ipsius jam dictae sanclae Dci ecclesia:
i f.irecntos » ;cJi(icns vcl URirsrsis abundsnUbus
exteriorihus adjacenliis, id est perviis, aquis, pas-
cuis, sive silvis ihi nostiis communibus ahsque u!la
contradictione ultia ibi cx noslra largitate possi-
deant Et ut hsec noslra confirmationis sciip'a per-
pciuis leinporibus ipso in sanctificalionis loco nostra
in clecmosyiia proficiant, manu propiia stibler lir-
mavimiis, alquc animli isoslri imprcssione pcrenr.i-
tcr roborare dccrcvimus.
Datum fthcrais Kalcndis Novembris, clc
I.Xil.
rno rauMiExsi monasteiuo.
(Anno 816.)
[Apud Martcn., Ampl. Coilect., lom. I, pag. 66, cx
chartario Prumiensi.l
In nomine Domini Dei ct Salvaloiis noslri Jcsu
Cbrisli, Ludovicus, divina ordiuante providentia, im-
perator Auguslus.
INotuin sit orariibus fidclibus nostris, tam prasen-
tibus quam e( fuluris, quia monacbi ex monastcrio
quod vocatur Prumia, quod piac recordationis dom-
lms Pippinus avus nostcr iu honore S. Salvatoris
novo opere conslrnxil , atquc propriis rebus afTatim
Dei parentumque nostrofum mcmoriam , sive con- -p. ditavit,adierunt screnitatem nostram, rctuleruntque
sccrationis nosinc dignitalem , a fundamcntis rcs-
laurare solemnilcr decrevimus ; ita utduni esscl anle
in honore tanlum Dci gcnitricis Mariae anliquo re-
ligionis caltu, nos proptcr novain cxallalionis gra-
tiam supcraddentes stib invocationc sancli Salvatovis
Dei ct Domini nostri Jesu Cinisti rcnovando rehus
competenlibus ditavimus; insuper el dcvoto inten-
tionis siudio pro salule nostra, successorumque
nostrorum excolentes , el ad siatum dignitatis de-
bitum conGrmare volenles , adderc procuravimus
quamdam abbaliam sitam in comilatu Blesense (ls
comle de lilaise) stipcr fluvium qui vocatur Vera (la
Voire) : ubi csl nionasteriiim in honore s.tncli Pclri
aposlolorura principis dicatura iu silva qu:c vocatur
qualiter, inter cseleras donalioncs , qnemdam wal-
duin ibidem confirmasset. Dixcrunt ctiam quod de
ccdcm vvaljo servi nostri ex lisco nostro, qui voca-
lui Tumbas , aliquam partem contra justitiain occu-
passcnt. Nos quoquc hacc audicntes , illieo missum
nosiiuin nominc Adalbcrtum , siniscalcum videlicet
noslruin, qui hoc per vcraces ct mcliores homines .
pagenses scilicct loci illius , diligenter inquireret
iiuiim ita cssct an iioii , misimus. At illc sccundum
quod illi injunxeramus , diligenlissimam adhibcns
inquisitionem , reperit quod nostri servi aliquarn
partem ipsius waldi injuste ad iiariem nostram te-
imissent; seJ iium h:cc nobis relata forent, ul
merccs parenlum noslrorum inviolabiliter conscrva ■
<:-9 LUDOVICI I COC
tciur , nilsiinus alium missum noslram Witbariuni A
scilicet, ul el ipse prxdietum waldum perlalis si-
ynisque reiiis designaret, ct partem exinde prxdicli
monasterii revcsliret : quod iia ei fecit. Se I dum
nobis hxc omnia se fecisse retulisset, pro merccdis
suas augmenlo jussimus banc auctoritatem nostram
fieri, et priimim delerminalionem memorati waldi ,
et sieut a misso nostro desigriatuni esl, inseri per
loea dcnominala , id est marcha de Romarisvilla in
dexlra parte monasterii in Lindinawinca, inde in
FolkeQclt, ei per longum Pyrumbacb usque in Pru-
mia. Inde pergunl Marisburias , inde per Hundjnes-
hach, per viatn qua- pcrgil ad Steinbuhil, ei per me-
diiun Steinbuhil, inde ad Sconenbacli, indc ad Sco-
iieusreid, inde in Firnibacb, imle snsum per Albam
usque in llildibach, imlc usquo Ccnlbuzzi, inile Ga- B
ranbach, ubi i[>se suigit per longum usque in Hura
ei per iluram a I montem usque ad Barbach, qua; est
de sinistra parle mbnasterii, ct in.lc usque in Buo-
cha, ei inde usque iu lltiochonloe, inde pcr viam
usquc in Slurcnfelt, inde per Sclusunbach in Gcr-
brchetesprunnon, inde in Suindinesbralb , inde per
Bodilenpalh usque Bodilcnbralb, imic ubi surgit ri-
vclus Melana Hurspringa, inde in Melana per ipsum
riviiluni, indeper Meiana josum usiiue ad slridam,
iiide pcr siiicta usque ad Deofanslcid, inde in Ha-
gana , inde ad Herbacb linii. Prxcipientes ergo ju-
liemus ui nullus abhinc Gdclium sanctx Dei Eccle-
six, noslrorumquc de prxdicto waldo parlem nie-
morali monaslerii inquiclarc aut aliquid rcfragarc
prxsumat , vel quiddam molcsli inferrc tentet, sed
ah hodierno dic et deinccps nicmoralum waldum
quiele ei secure juxla suam deierminalioiieni noslris
futurisque Deo propitio lcmporiuus valcanl po^si.le-
re, et faccre quidquid pro opporlunitalc communis
congrcgalionis elegerint ; quatcnus pro nobis, el
conjuge, proleque noslra , sesi pro slahiliiaic tolius
imperii nostii a Dco nohis collaii ei cjus clcmenlis-
sima miscratione perpetuo conservaudi, jugitcr Do-
miiii miscricordiam exorarc delectet, il,cc vero
aucloritas uli a fidelibus sanclx Dei Ecclesix ct
nostris vcrius crcdatur, el diligcnlius conservctur,
nianu propria iioslra subscripsimus ct annuli nostri
iinprcssione signari jussimus.
Signum domni Ludovici serenissimi Augusti.
Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovi.
Daia vi Idus Novembris, anno 3, Cbristo propitio,
iinperii domni Ludovici screnissiini Augusii , in-
diclione 10. Acium Compcndio palatio regio in Dei
nomine feliciter. Amen.
LXIII.
° IT.0 JIONAS TLIllO SOMCINIENSI.
(.l»no 817.)
[Apud D. Bouquet., Recitcil deslrist., toin. VI, pag.
501, ex brevi chronico abbatix SS. Pauli ct Pctri
iu pago lilizenlio.]
0 Lvstat diploma Pippini regis dc ftindatione lmjus
«eeiiOi.ii, datum Aquisgrani anno sepiimo ejus im-
perii : sed illud non sai genuinum exislimat Mabillo-
mus lib. xxvm Annal. Benedict., num. 6'j.
NOMENTO Pll I0CO
In noiiiine Domiui Dci et Salvatoris noslti Josti
Chrisli, Linlo\ icus,divina ordinante providenlia, imp.
Aiignsliis.
Si erga loca divinis cultibus mancipata propter
amorcm Dci in cisdem locis famulamibus quiildam
couferimus, prxmium nobis apud Dominum xternx
reiminerationis rependi non diffidimus. Proinde nc-
verit omnium tidelium tani prxsentium quam f.itu-
rorum solcrlia, qtiia placuit nobis propter animx no-
str.e rcmedium et ;eieni;e relributionis frucium ,
monasterio quod dieiltir Suricinum, sito in pago
'folosano, in honorem Dci genitricis et aliorum san-
ctorum construclo, ubi nunc Bertrandus abbaspne-
sidere dignoscitur, ccrta loca conferre, qux^Aria-
eas olim comes nobis per dinunieialion<m tiaiiidil
in pago Ausciensi, videlicet villam de Blizentia, cum
ecclcsiis ibiilem fuudaiis in honorem Dei genitricis
et saneli Joanuis, cumtcrritoriisdec Peyraull el xdi-
fions stus et mantqtiis , el abam viliam qux uititur
Monitieu, el quidquid in ditla donalionc continetur,
cum niancipiissuis; etvillam quae dicitur Exartigat ,
cum omnibus xdificiis el perlinciitiissuis; et villam
qux dicilur Waccaria, cum ecelesia S. Joannis, simi-
liter cum xdiliciis adjacentibus; et villam qux dici-
tur Marcillanum, cum xdificiis et perlinentiis suis,
cum domibus ct mancipiis, et quanlumcunque in
ipso loeo ad uosjure pioprietalis pertinere dignosci-
tur, cum ccclcsia in coilcm loco conslructa in hono-
rem saneli Martini; et iiiolei.diuum super fluvium de
Gers, et quidquid in endeni ioto visi suinus habere.
Insuper in pago Dagni, et in villa qtue tlieitur Ata-
manni, ct in villa Modolingo, cum ccclesiis ibidein
constructis in honore Dei gcnitricis et sancti Sulpicii,
eiini maneipiis < t eolonis, cnm domibus et habitato-
ribus carum; el quidquid ibidein ad nos jure pro-
pritlilis p i ■■inere d:gnos:i ur euin ecclesnc et ser-
vis ct colonis ulriusque sexus , eum domibus, xdiii-
ciis, terris, vineis, pralis, pascuis, aquisaquarumve
dccursibus , inotendiuis , mobiiibus et immobilibus,
euliiiinet incultum, quxsitum et acquirendum, totum
et ab integro el ad integrum donamus Dco , et supra
inemoralo inonasterio Suriciuii , pro salute aniinx
nostrx ad stipendia liatrum ibidem Deo servieitliuin,
et ad elccinosynas faciendas et ad alias prxfali coe-
nobii uiilitates hac donatione aucloritatis nostrx
perpelualiler delegamus; et ul de ipsis abbates et
monacbi libcreet quiete providcre valeant. Etut
bxc charta donationis noslrx fiituiis temporibus per-
petuam obtincat Grmilalem, et a fidelibus noslris
melius observctur, manu noslra sublirmavimus et
anntili impressione signari jussimus.
Signum Ludovici screnissimi impcraloris.
Durandusdiaconusad vicem Helisacbarretognovit.
Dala lii Nonas Maii , anno, Christo propitio, i imperii
domiiii piissimi Lmlovici.indictionelO. ActumAquis-
grani palalio regio in Dei nominc fclicitcr. Amcn.
1 IIiiuc Arccalum vocal Mabillonius loco mox ci-
talo, el auctor brevis Chronici.
c VcH>a Gallica, qnx passim in hoc diplomaie oc-
curruut, ab auctore Cbronici inseria videntur.
!CC1
DIPLOM.VTA EGCLESIASTICA .
I0G2
LXIV.
L\Y
PfxO CA.NOKIC1S EGCLESI* S. STEMIAM LEMOVICENSIS.
(Anno 817.)
[Apud 1>. Bouquct., iOiil.. pag. 502.]
In nominc Dei ct Salvaloris nostri Jesu Cliristi,
Ludovicus, diviua ordinante providenlia, imperator
Aueustus.
mo LEUOVICENSI S. STEPIIANI LCCLESlA.
(Aitno 817.)
[Apud D. Bouquct., ibid.]
In nominc Domini Dci ct Salvaloris noslri Jesu
Clnisti, Ludovicus, divina ordinanlc providenlia, im-
perator Augustus.
Si libcralilalis nostr.c mimere lotis Dco dicalis
Si petilionibus sacerdoium justis et ralionabilibus quiddam conferimus beneficii , ct nccessilatcs ecclc-
divini cultus amore favemus, superni muneris donum
nobis a Doniino impertiri credimus. Iilcirco notuni
sit omnibus iidelibus sanctx Dci Ecclesix el nostris,
tani prxscnlibus qnam fuliiiis, qnia vir venerabilis
Regimpertus Lcmovicx urbis episcoptts adicnsscrc-
nilaieni culminis noslii, innotuil nobis co quod qui-
siasiicas ad petiiioncs sacerdotum nostro relevamus
juvamine, atquc imperiali lucmur munimiue, id no-
bis ct ad morlalem viiam tcmporalilcr transigcndam,
el ad xlernam fclicilcr oblincndam, profiilurum li-
quulo crcdi.nus. Novcrit inlerca sagaciUs seu ul;!i as
omnium fldcliuin noslroruui , lam prxsenlium qiiain
dam diaconus, iiomine Mathusalam, cx canomca R et futurorum, quia vir vcncrabilis Rcgimpcrlus Le-
prxdictx urbis, qux csl constructa in lionorc sancti movicx urbis pr:«-sul obttilit oUulibiis nostris .'iiiclo-
Slephani , jamdudum ei quasdam res juiis proprie- ritalcm immunilalis domni et geniloris nosiri bon;e
latis siue tradidissei, qux sunt in eodem pago Lcmo- nicmoriai Caroli Magni iinpcraloris , in qua crat in-
vicino, in loco nuncupantc Carentcnago, id cst ccllu- scrtum quod non solum iilcm genilor noslcr , vcrum
tam quam ipse construxeral, et in honore Domini ct etiamprxdecessoresejus, rcgcs vidclicel Krancoruni,
Salvatoris nostri dicavcrat : scd ipsam ccllul im tam sedcm ejusdem uibis , qu:c cst conslrucla in bonoie
ipse quam pr:cfatus episcopus de rcbus acquisilis
postea, largiente Dco, plcnius ditaverunt, el omncs
has rcs ad slipcndia canonicorum in prxdicta cano-
nica ilcgciiiiuni in nosira et eorum elccmosyna pcr
eorum testanienlum dclcgavcruiit. Oli quam caitsam
sancii Slephani martyris vcl caclciorum sanctorum,
ctii auclorc Deo ipse episcopus pra cst , sub suo no-
niiue et defcusionc cum mouasleriis, ccllulis, vicis
sibi subjeclis, ct rcbus vcl liomiuibus ad se aspicicn-
libus, consislcre fccerant , el eorum imniuniiaium
petiit clcmeniiam sercnilalis nostr;e ut super ca rc auctoritalibus haclcuus ab inquietudine judiciarijc
noslrum prxccplum ob firmitaiis gratiam fieri j.ibc- poleslatis eadem munita aiquc dcfensa fuissel cccle-
renius, per (ptod nostris ct futuris lcmporibus pnc- sia. Sed pro rci firmilalc poslulavil nobis prxfatus
dicta ccllula cum omniluis ad se aspicientibus vel C Regimpertus cpiscopus, ut palcrnum [Al. parciilum]
perlinenlibus , ad siipcndia cl usus canonicoriim seii prajdcccssorum rcgum inorcm scquentcs, hiijus-
prxdicttc scdis degentium proliccrci. Cujus pelilioni
assensuiu prxbenles, ac uoslrx auctoritatis prxceplo
eonfirinantcs, prxciciinus alquc jtibciiius ul milltis
ex fidelibus nostris, lam prxsenlibus quam clfulu-
ris, dc prxdictis rcbus per cupidinem vcl occasionem
a!iquamminuereprxsiimat : scd prxdicla celiulacum
oinnibiis ad sc legalilcretrationabiliter aspicientibus,
sicut ab eodem episcopo dispositum atque ordinatum
est, ita deinceps nostris alquc fuluris lemporibus in-
viulabiliter conservetur; ct nullus quilibet ex suc-
ccssoribus jam prxnominali episcdpi caimlcm cellu-
lam in benelicitim alicui dare audeat, aul in alleros
cemodi nostr:e immunitalis prxccplum, ob aniorem
Dei ct revcrenliam iusins saiicti loci, crga ipsam ec-
clesiam ficri ccnsercmus. Cujus pclitioni iibcnteras-
scnsum prxbuimus, ct boc noslrx avcloritatis pi:c-
ccptum crga ipsam ccclesiam , imiuunilaiis alque
luiiionis gratia, pro diviui ciilius amorc cl aiiima'.
rioslrx rcmedio fieri dccrcvimus, pcr qtiod prxcipi-
mus alque jtibcnius tti nullus judcx pullicus, vel qni
libel cx jinliciaria poleslaie in ccclcsi.is atit loia vcl
agros seu reliquas posscssioncs , quas modcrno tcm
pore in quibuslibet pagis vel territoriis iulra dilioncm
impcrii nostii jtistc ct lcgalitcr mcmorata tenct vcl
nstts retorquere prxsumat : sed sicui ab illo et per possidel ecclcsia, vel ca qux tlcinccps injure ipsius
iiltim conslitulum, et perhanc noslram aucloritatem ccclesix volucril divina piclas augcri, ad causas au-
confirmalum est, ila perpetuo maneat inconvulsum. jiendas vcl freda c.x
ll;cc vcro confiiiiialioiil ab omnibus fidelibus sanclx
Dei licclcsix ct nostris verius credalur, ci diligeil-
tius coiiservetur, <le aniiulo nostro subler jussimus
bigillari.
Signum Ludovici screnissimi inipcratoris.
Durandus diaconusad viccm Ilclisachar recognovi.
Dala xvn Kalemlas Augusti,anno,Cbrislopropitio,
& impcrii dominiLudovicipiissimi Augosli, iiitiictione
10. Actuin Aqiiisgrani palalio rcgio in Dci nomiiic
felicilcr. Amcn.
nda , aul inausioncs vel
paralas faciendas, aul liilcjussorcs tolicndos, aut
boniincs ipsius ccclcsi;e distringendos, nee ullas
retlliibiiioncs aut illicilas occasioncs rcquircndas,
nosiris nec futtiris lcmporibus ingrctli atuical, ncc
ea quxsupra mcmorala sunt, penilus exigercprx-
siimat; scd liccal incinorato prxsuli suisque succes-
soribus res prxdiclx ccclcsi:e, cum omnibus sibi
subjcclis, et rcbus vil bomiuibus adse aspicienlibus
vcl pertinenlibus, snb tuitionis atque immunitatis
nostrx dcfcnsionc , remola lotius judiciarix potesia-
lis inquieludine, quiclo ordinc possidcre, et nostro
(idelitcr parcrc imperio, atque pio incolumitatc no-
1(!G3
LIDOVIU I COCNOMENTO Pll
Lf,
sira, coujugis ac prolis, seu eliam tntius impcrii a A neque missus discurrcns, aut aliquis raundan»
Deo nobis conccssi et ejus clementissima miscralionc
pei imraensum couservandi, unacum cicroct po-
pnlosibi subjoclo, lk'i immensam clementiara jugiicr
exorare. Et quidquid de praefatae rebus ecclcsise, jus
fisci exigere poterit, iu integrum eidcm concessimus
ccclesix, scilicet ut perpctuo temporc e't ad pcragcn-
(Iuiii Dei servitium augmcntum ct suppiementura
liat. Il.suc itaque auctoritalem; ut pleniorem in Dei
noinine oblineat vigorem, et a Qdelibus sanctx Dei
Ecclesix et noslris vcrius credatur, ei diiigentius
conservctur, eam manu propria subter Grntavimus,
ci aiuuili nosiii irapressione signari jussimus
Sigriuui Ludovici serenissimi impcratoris.
Durandus diaconusadvicemllclisachar recognovl.
aclionis rainisterio fungens, prxdictos monachos do
prxdicto loco inqHietare prxsumat, aut aliquid cis
auferre vel minuere j,, rebus ad eumdem locura
juste pertinentibus pertcnlct, aui aliquam insultaiio-
ncm inlerat. Sed liceat eis per hos nostros apiccs
imperiales sub nosira plenissima tuilione consistcrc,
et pro nobis vel pro stabililale loiius imperii nostii
Dominum quiele viventcs jugis prccibus exorarc.
Prxcipimus ciiam atque jubemus ut uullus judex
publicus ad causas audiendas, vel freda cxigeuaa,
aut mansiones vel paralas facicndas, aul fidfjusso-
rcs tollendos, aul homines. corum tam ingenuos
quam el scrvos distringendos, nec ullas redhibilio-
nes aut illicitas occasiones requirendas ullo unquain
Data xvu K.il. Augusli, anno, Cbristo propilio, i B temporc iu eorum rebus qtiasjusle prxsenti lcmpore
imperii Jomni Ludovici piissiini Augnsti, indictione
10. Acium Aquisgrani palatio regio in Dei noraine fe-
iiciter. Amcn.
LXVI.
PBO CRUDATENSl MOSASTERIO.
(Aimo 817.)
(Apud D. Ilouqucl., ibid., pag. 503, ex probat,
nov. Ilisl. Occiianiir, lom. I, pag. 50.]
In noniinc Doniini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Christi , Ludovicus, divina ordinanle providenlia,
imperalor Auguslus.
Si erga loea divinis cultibus dicala imperiali more
bencficia opportuna largimur, idera nobis etad sta-
bililatem impcrii nostri, et ad animx salutcm pro-
possident, scu quas dciaccps Dominus volueril augc-
ri, ingredi, aul ea qu:v praemissa sunl penitus exac-
tare prxsumal. Sed liceat menioraio abbati ejusque
successoribus res prxdicti nionastcrii sub iuiinsini-
tatis noslrx defensione quieto ordinc possidere.
Quandnquidcm cx divina vocatione snpradictus ab-
bas vel successores cjus de hac luce migraverint,
quaudiu ipsi monaehi inicr se tales invenirc poluc-
riut, qui ipsain eongregalionem sccundum regulam
sancti Benedicti regere valeant, pcr hanc nosiram
auelorilatem el conscnsum liccntiam habeant eli-
gcndi abbates. Et ut haec auetoritas nostris fulii-
risqiie temporibus, Domino piolegente, valeal in-
convulsa manere, manu propria sublcrfirmavimiiK,
futiirum rainirae dubilamus. IJcirco notum silomni Q et annuli nosiii irapressione signari jussimug.
hus fidclibus, lam prxscnlihus quam futuris, quia
Elpodorius coraes adfcss serenitalem r.ostram,
subjecit qualilcr paicr suus Eribertus olim super
flunten lUuidanum in cornilalu Vivariensi, in loco
qui dieitui- Crudatus, qui erat ex jure fisei nostii,
descrtum invcniens, sltulio assumplo ob divinmn
amorera monachos ibidem congrcgavit, qui eumdem
loctim cjiis ct oxlcrorum fidelium adjulorio fulti
restaurarunt ; quaienus suh proposito nionastieo
consisterent, sicut hactenus Deo annucnte fecerunt,
SeJ quanqu.iui ille res quietas de parte sua redderet,
et auxitium opportunum eis juxta vires prseberet, ac
elecmosyuae palris stii affeclum haberct, petiit cel-
siiuilini nostrae ut ipsos monacbos una cum abbal
Sigmim Ludovtci serenissimi impcialoris.
" Dala xvn Kal. Augusti, auuo, Cbrislo propi-
tio, i imperii domni Ludovici piissimi Augugti, in-
diclione 10. Actuiii Aquisgraui palatio regio in Dei
iiomine felicitcr. Amcn.
LWII,
rno HOXASTEBIO SOLISIMAOUSSI.
(Anno 817.)
[ApudBaluz., CuyituL, tom. II, pag. 1114, tx schedis
J. Sirmundi.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris iiftsjri Jcsu
Chiisli, Ludovicus, divina ortliuanle j.rovideolia,
impcrator Augustus.
Cum locis divino culiui maocipatis ob diviqae ser-
illoiuin Bonaldo, cura iis rcbus quats ad eumdcm lo- " vitutis amorcm opera congruam fcrinius, ct rcgiura
eum ex jure lisci perlinebant, plenissime suh nosira
dcfensione acc iperemus ; quateuus in nnstra vel il-
lius clccmosyna dcinceps quiele viverent, et proposi-
tura suuui infaligabiliter observarcnt. Cujus pelitio-
nem, quia juslain et Deo amabilem esse cognovimus,
libenter annuiums, et ipsos inonathos, cuui Ioco
prxdiclo et rebus eidcm justc aspicienlibus, sub
nostra plenissima defeusiane recepimus, ct ut coJem
in loco quieti ahhinc consislerent, cx nostia largitate
per nostram aucloritatem concessimus. Praccipienles
ergo juberaus ut nullus quilibet lidelium noslrorum,
morcm deccnler impleinus, id nabis profuturmn aJ
xlernx rcmuneralionis proemia capessenda vera-
ciler credimus, Notum igilur csse volujuus cunctis
fiuelibus noslris tain pra-.scntihus quam et futuris,
seu cliara successorihus noslris liJclibus sanctx Dei
Ecclcsix, quja adiens serenitalem culmiuis nostn
vcnerabilis vir AgiuKus, abbas cx mouaslerio qyo I
dieilur Solemniacus, quoJ sanclus Eligius in honore
sancli Petri ci cacterorum sanctorura construxit,
gcstans in manibus immunilalem avi noslri Pijipjni
regis, necnon domni et geniloris noslri Caroli bona3
• In schcdis domni Eslienr.ot, uhi !;oc prasceplum recilatur, hic adJilur : Durandus diaconut ad wVcBtj
Belisachur recognovit.
11)05 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 10CC
meraorix magni iinpcraloris, in <|iia conlinebatur A Christi Ludovicus, divina ordinantc providcnlia, im«
iiiserlum qualiler ipsi pradalum monaslerium pro- pcralor Augustus.
pter divinum amorcin el rcverenliam diwni cultus
seinper sub plcnissiina defcnsioue consisierc el ab
ouini-publiea funclionc et judiciaria exaclionc iin-
inuiiem liberumquc reddidisscnt. Quod nmnus eidcm
inonaslerio exbibitum, Dco annuentc, inviolabiiiter
hactenus consial esse conservalum. Pro lirniiiatis
namque sludio liujuscemodi beneficiiim erga prae-
falum venerabile monastcriuiii nostra auctorilate
humiliter precibus quibus valuit Ceri postulavit. Cu-
jus petitioni ob amorcni Dei et reverenliam diviui
cullus libeuter assensum prabere nobis usquequa-
que libuit. Quaproplcr volumus atquc deccrnimus ut
omncs res ejusdcm monastciii cum bominibus sibi
Quidquid ob amorcm Dci pro opporlunitatc scr-
vorum Dci agimus, boc nobis ad .xternam bcalitu-
dinem oblinendam pertincre confidimus. Igitur no-
tum sit omnibus fidelibus nostris, prxsentibus sci-
licet ct futuris, quia ob cmolumcnlum aninue
iioslra: quamdam piscariam, quam olim proavus
nosler bon.X' memoria; Carolus in pago Pinciaccnse,
in vi!!a qua; vocatur Rioilus, in lluvio vidclicet Sc-
quan;e fieri jussit, ad nionastcrium sancli Gcrmani,
ubi sanctum et venerabilc ejtts corpus requiescit, el
ubi Hirmino vir venerabilis pastorali fungitur offi-
cio, ad subsidium monacliorum in eodcra sancto loco
Deo famulantium libcntissimc concessimus, ct pcr
subjectis, tam ingennis quam et scrvis, sub nostraj B hos apiccs confirmavinius, ea scilicel conditionc ut
illa nocturna ( Id cst , jus piscandi una noctc )
quam monastcrium sancli Dionysii exinde accipit et
sancli Pclri monasterium, nullalenus eis a quo-
quam subtrahatur : scd eadem monastcria onini
tempore pro sua portione restauralioni vennx atque
emeudationi adminiculum prajstent, prout ncccsse
fuerit. Reliquum vcro in integrum cidcm vcncrabili
sancli quidem Germani cessimus nionastcrio. Jube-
mus quoque atqne decernimus, ut de mcmorala
piscaria nullus pr.-edictum monasteriiim ejusque
procuratores inquietare nostris futurisque tempori-
bus pnesiimal, neque aliquam contrarictatem ex
ipsa eidem monasterio facere, aut aliquid inde
abslrahere pertcntct : sed amodo et deinceps ita
libere teneant ipsi monachi hanc Caroli-vennam,
quemadmodum gcnitor noster Carolus sercnissimus
iniperalor et Augusius, avus etiam noster Pippinus,
atque proavus Carohts , qui eamdcm conslriierc
jussit capturam; nos qttoque eamdem lenuimtts
hactenus : scilicet uti omni lemporc sit salva un-
dique ab oinnibus obslaculis aqua, sicuti apud nos
adhuc cxstat. Nec fiant unquam ulla opera buic
vennaj nocitura ncc ante vel retro; siquidem cu-
juscunquc polestatis sint littora nostra, tamen est
regalis aqua. Ergo snper hanc cessionis auctoiita-
tem hoc nostrum regale prxceplum fieri jussimus,
pcr quoil decernimus alquc jubcmns ul nullus quili-
bel Christianitatis cultor audeat vel pra>sumat
nostrx salulis donalhuin infringcrc, ucque per vio-
lentiam, neque per ullmn callidilalis praejudicium
Caroli-vemue nocilurum : sed potius sine ulla sub-
tractionc vel diminutionc alque damnatione liccat
monacbis sancti Vinccntii sanctique Germani cum
omni integritate hoc munus quod eis conferimus, ad
nostram rcquiem scmpiternam perpetualiter possi-
dere et frui. Ergo h.-ec noslno anctoritatis praceptio
ut firmilcr continuaiionis vigorem oblineal per suc-
cedenlia annorum curiicula, manu propiia snbtcr
robcrantcs annulo nostro eam jussimus insigniri.
Signuiu Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisaehar reco-
gnovi.
Data tertio Kal. Septemb., anno Christo propilio 3
3V
defensionis muniminc modis omnibus consistant.
Prxcipicntes crgo jubemus atque prxcipimus ut nul-
lus judex publicus aut quilibcl superioris aut inferio-
ris ordinis reipublicx procurator ad causas judicia-
rio more audiendas iu ecclesias aut villas scu reli-
quas possessioues quas moderno tcmporc in quibus-
libet pagis vel territnriis imperii nostri jusic et
legaliter tenct, vel deinceps in jure ipsius monastcrii
divina pietas volucrit augeri, ingredi prsesumat, ncc
fieda, aut iributa, aut mansiones, aut paratas, aut
fidejussores tollerc, aut bomincs lani ingenuos quara
ei servos ipsius monastei ii dislringere, nec ullas pu-
blicas funcliones, aut redhibitioncs, vel illiciias occa-
siones rcquircrc, quibus in aliquo idcm nionastcrium
sibiquc subjecli aliquid patiantur incommodum, no-
stris futurisqiic temporibus quisquam tam lcrae-
rarius existat qui id faciendi illicitam sibi polcslatcm
altribucre audeat. Quidquid ergo sapcfatis ejusdem
monasterii rcbus in jus fisci cxigcre debuit, ct a
pradeeessoribns nostris collatum esse constat, largi-
tionis noslrae munere libcnter essc volumus pcr im-
mensum eidem monasterio conccssum ; u(, rcmoto
fisci dominatu, ad luminaria basilicx pr.Tdicli mona-
slerii concinnanda et ad sustcntationcm pauperum
scu clericorum in eodem loco Domino deservieiitiiim
sit supplementum. Et ut ha;c auctoritas flrmior ba-
bealur, et perpetuo tempore melius conservetur,
nianu propria subter finnavimus, cl annuli nostri
iinpressione signari jussimus.
Signum Ludovici sercnissimi imperaloris.
Durandus diaconus ad vicem Helisacbar reco-
gnovi.
Dala viiii Kal. Auguslas, anno, Chrislo propitio, 4
imperii domni Ludovici piissimi Augusli, indictione
10. Aclum Aquisgrani palalio regio in Dei nomine
feliciter. Amen.
LXVHI.
PBO MONASTERIO S. CERUAM A PRATIS.
(Anno 817.)
[Mabill., Act. ord. S. Bencd., part. n, pag. II8.J
In nomine Domini Dei et Salvaloris nostri Jcsu
Patrol. CIV,
I0C7
imperii douini Ludovici piissimi Augusti, indiclione
decima. Actum Aquisgrani palalio regio in Dei
nomine feliciter. Amen. (Cum sujillo ccreo.)
LXIX.
TRO TCROBENSl S. MMITI.M ECCLESIA.
(Amo 817.)
[Apnd Marten., Amplia. Collect., tom. I, pag. 03,
ex cliarlario S. Martini.]
In nomine Domini Dei et Saivatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinante providentia im-
perator Augustus.
Si petitionibus scrvorum Dei pro quibuslibet ec-
clesiasticis necessilalibus aures noslras pulsantium
libenter annuimus, ci ad divinx potentise in locis
Deo dicalis uberius famulandum auxilium porrigi-
LUDOVICI I COCNOMENTO PII 10C8
\ nullus judex publicus, aut quilibet supcrioris aut
iuferioris ordinis rei publice procurator, ad causas
judiciario more audiendas, in ecclesias, aut villas,
seu rcliquas possessiones, quas moderno tempore
in quibuslibet provinciis ;iut teiTitoriis imperii no-
stri juste ct legaliter tencl, vel deinceps in jure
ipsius inonasterii divina pietas voluerit augeri, in-
grcdi prasumat, ncc frcda, aut tributa, aut nian-
siones, aut pastus, aut tclonium, sicut in pra;crpio
donini genitoris noslri continetur, exigere, autflde-
jussores tollere, aut homines tam ingenuos qnam
servos super lerram ipsius monastcrii comraanenles
distringere, nec ullas publicas functiones aut redhi-
bitiones , vel illicitas occasioncs reqnirere , quibus
idem monasterium sibique subjecti aliquod injuste
mus, id nobis procu! dubio ct ad mortalem viiam B patiantur incommodum, nostris futurisque tcmpo-
temporalitcr deducendam, et ad ftituram feliciter
oblinendam, comniodum provenire confldimus. No-
tuni igitur esse volumus cunclis fidelibus nnstris,
episcopis videlicet, abbatibus virisquc illuslribus,
ducibus, comitibus, domesticis, grafionibus, vicariis,
centenariis corumque junioribus, ncc non missis
uostris per universum imperium nostrum discur-
rcntibus, seu etiam cseleris fidelibus sanclse Dei Ec-
ciosiae nostrisqtie prsesentibus scilicet et fuluris,
quia adiit serenitatem culminis nostri venerabilis
vir Fridegisus abba ex monaslerio peculiaris nostri
patroni sancti Martini, ubi ejusdem pracclarissimi
viri vencranilc corpus requiescit, ferens manibus
immunitates priscorura regum Francorum, nec non
ribus quisquam lam lcmerarius existat, quod fa-
cicndi illicitam sibi potcstatem attribuere audeat.
Qnidqtiid ergo depradalis ejusdem monasterii rebus
in jus fisci cedendum fuii, et a decessorihus nostris
eomperimus collalum, ct largitionis miinere libenter
volumus csse per universum cidera monasterio con-
cessum, ut id rcmolo fisci dominatu ad luminaria
basiliese S. Martiui concinnanda, et ad sustentatio-
nem panperum seu a clcricorura in eodem loco Do-
mino deservientium, sit supplemcnluin. Si quis au-
tem in tantam prorumpere ausus fueril uudaciam,
ul lmjus prsecepti noslri violator exstiterit, quem-
admodum in praeceptionc dnmni et genitoris nostri
conlinelur, non solum in offensara nostram lapsu-
avi nostri Pippini quondam regis, scu etiam pi.e C rum, verum eliam sexcentorum solidorum auri ad
recordationis domni nt genitoris noslri Caroli se-
reuissimi imperatoris, quibus idem monasterium
quiete in Dei servitio manere sanxerunt, ct omnes
rcs pracfati monasterii in universo, Christo lar-
giente , rcgnn suo, in Austria scilicet, Neustria,
liurgundia, Aijuitani.i, Provincia, Italia, et in csete-
ris rcgni sui parlibus consislentes, qu:c non solum
ab orthodoxis principibus, verum ctiam a cxteris
fulelihus collutse, vel per quoslibet contractus et mu-
niniina cbartaruin in jus ejusdem legrdiler traditse
sunt monastcrii, sub immunitatis suse defcnsione
consistere, ct ab omni publica funclionc ei judicia-
ria exactione immunes liberasque tradidissent, quod
mumis eidem monasterio exhibitum, Deo aunuente,
purum cxcocli se noverit poena mulclaiidum, unde
duas partes rcctores memorati monasterii, terliam
vero jus fisci recipiat. Dignum namque justumque
csi ut tot piorum regum decessorum nostrorum,
noslrique prsecepti violator bujusmodi subcat poa-
nam, ul ct sc (anlse temeritatis merito argui cogno-
scat, et caeteris ne id agere quolibet atisu pertcntent,
timorcm incutial; utnullus scilicel bcneficia regalia
locis Dco dicalis venerauler exhibita temerare co-
nctur. Yolunuis ilaque alque censemus ul, remola
totius judiciariae potestatis inquietudine, quieto or-
dine niemoralus abba suique successores res pnedi-
cti monastcrii, cum omnibus sibi subjcctis vel ad se
aspicienlibus seu pertinentibus hominibus sub im-
inviolabiliter hactenus constat esse conservatum. " munilatis aique prolectionis nostrse defensione con-
sislant, nostroquc fideliter paientes imperio pro in-
columilate noslra; conjugis ct prolis, seu eiiarn to-
tius iinperii a Deo nobis collali, ejusque gratissiraa
iniseralione perpetuo conscrvandi, una cum clero
sibi commisso, Dei immcnsam clementiam jugiter
exorenl. Si quid vcro de prxfati monasterii rebus
pcr lepiditaicm ct negligenliam abbatura aut prse-
sumplioncm judicum injuste abstractum cst, id per
hanc nostram auctoritatem prorsus reslaurandum
prxcipimus. Et ul baec auctorilas inviolabiliter ob-
Pro firmilatis nostrse namque studiura hujusmodi
benelicium erga praefalura vencrabile monasterium
noslra aucloritate humililcr precibus quibus valuit
lieri postulavit. Cujus petitioni, ob amorem Dei et
venerationem beatissimi Martini, libenter assensum
prasbere nobis usquequaque libuit. Quapropter vo-
lmiiiis atque decernimus ui omnes res ejusdem mo-
nasterii, cum hominibus sibi subjectis, sub nostrse
tiefcnsionis muniminc modis omnibus consistant.
Praecipientes ergo jubemus alque praccipimus ut
a Ex hoc loco patet monachos S. Marlini jam tura
in cauonicos conversos fuisse cum diploma istud da-
tiim est. Et quidem togam monasticam reiinuisse
toto Caroli Magui principatu censcl Mabillonius; eo
vero defuncto, statim eam abjecisse, favente in pri-
mis Fridugiso abbate, qui laxiorem ctiam vitam in
Scithiensi S. Berlini monasterio, cui prsecrat abbas,
inducerc (enta.vit.
i 009
DiN.OMATA ECCLESIASTICA.
lincat cffeclunt cl a (iiielibus sanctae Dci Ecclesiic cl A alqnc sccurc irc et redire, proul
1070
sibi commoduni
nostris vcrius credatur ac diligenlius conservetnr,
manu propria subter firmavimuset annuli nostri im-
prcssione signari jussimus.
Siguum Ludovici serenissimi imperatoris.
Helisachar recognovil. Dala in Kal. Sepiendiris,
snno, Cliristo propitio, 5 imperii domni Ludovici
piissimi Augusti, indtclione 10.
Acium Aquisgrani palatio regio iu Dci noniine fe-
liciler. Amen.
LXX.
rHO S. MARTIM TURONENSI ECCLESIA.
(Anno 817.)
[Apud Marten., Ampt. Cotlect., tom. I, pag. CS, ex
cbarlario S. Martiui.]
In nomine Domini Dci et Salvaloris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicus, divina ordinante providentia,
impeiator Augustus.
Si erga loca divinis cullibus mancipala imperiali
more beuellcia opportuna largimur, id nobis ad sta-
bililatcm imperii nostri, et ad aniina; saltilem obti-
licndam , profuturum minime dubitamus. Notum
sil igitur omnibus cpiscopis , abbatibus , ducibus ,
comilibus, vicariis, cenlenariis, toloneariis, actio-
nariis, niissis noslris pcr imperium nostrum discur-
leniibus, velomnibus rcmpublicam adininistraiitibus,
scu eiiam cxteris fidelibus sancta? Dei Ecclesi» ,
nostrisque praisentibus scilicet atque futuris, quia
«letulit nobis venerabilis vir Fridugisus , abbas ex
inoiiasterio S. Mariini eximii confessoris Cbrisli
rtostrique patroni. ubi venerabiie ejus corpus re-
quiescit, praxeptum auclorilalis domni el genitoris
noslri piie recordationis Caroli serenissimi Augusli,
in quo continebatur quod ad precem decessoris sui
Wlfardi quondam abbatis, idein genilor noster ob
amorem Dei ct veneralioncm S. Marlini, carra et
sanuialicum hominibus his pnelatis , qua; propter
utililatem et necessilatem mcniorali monasterii per
diversos regni sui mercatus mittebautur , ab omni
telonio immunia et secura esse sanxisset. Pro rei
quoque firmitate nostrampostulavit serenitatem, ut
morem paterniim sequenles, hujusmodi benefieium
cidem sancto loco concederemus. Cujus petilioni
libentcr aurem accommodavimus, el hoc pr.xceptum
prospeserunt , et al> his qui rem publicani admi-
iiislrant, corumque jtinioribiis nullam p.iiiantur in-
ciPiiimoilitalcm. Teloneum vcro quod de memorali.'
vehiculis cl homnibus jure fisci exigi polcrai, cidem
sanclo loco libentissime , quemadniodum cl in ge-
nitoris nnstri continetur pnecepto, in noslra con-
cessimus elecmosyua , qualenus memoratum abba-
lcm suosque successores cum clero sibi commisso
pro nobis , conjugeque, proleque , iinperiique slabi-
lilate, jugiter Dominum dcprecari deleclet. Et ui
hxc aucloritas inviolabilem oblineat effectum , cl a
fidclibus sanct.ne Dei Eeclesia; et noslris verius cre-
dalur , ct diligentius conservetur, manu propria
sublcr lirmavimus, el annuli noslri impiessione
U siguari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vieem Hclisacar reco-
gnovit.
Daia iii Kalcndas Seplemhris , indiclione 10 ,
anno 5 imperii donmi Ludovici imperatoris Augusti.
Actum Aquisgrani palalio regio in Dei nominc feli-
citcr. Amen.
LXXI.
PRO MO.NASTERIO TORNACE.NSI.
(.1)1110 817.)
[Apud D. Douquet., Recucil det llist., lom. VI,
pag. 509, ex Foppensio, in Supptem. ad Diplom.
Mirsei.]
r. In nomine Domini Dei el Salvatoris noslri Jesu
Chrisii, Ludovicus, divina ordinanle providentia,
imperator Augustus.
Notum sit oinnium fidclium noslrorum lam proe-
sentium quam futurorum solertia?, quia postulavit
nohis vir venerabilis Weiidilinarus Tornacensis ur-
bis episcopus, ut lerras quasdam fisci nostri iu
cadem urbe ei iu amplificanda el dilalanda clauslra
canonicoruni in noslra eleemosyna coucederemus.
Nos itaquc ad hoc praevidendum et inspiciendum ,
Irmionem venerabilem abbatem ct Ingobertum et
Ilartmannum missos nostros direximus, qui hoc pra>-
viderent, et juxta quod iiccessitas ad eamdeiu clau-
sturani faciendam exigebat, de lisco nostio e\ nostra
auctoritate ci consignirent. Quod ita ct fecerunt :
fieri censuimus, per quod prxcipimus atque jube- ]j id esl, de proprio fisco nostro in eodem loco de ter-
mus ut quotiescunque prsefalus abbas suique suc-
cessores et clerici in codem locoCbristo famulantes,
pro ulilitale et necessitate sua sublevanda, carra et
samnatica negoliandi gralia in quoslibet mercatus
imperii noslti.aut in parles Austria; atque Neustri*,
aui Hiirgunili.e , aul Aquilanue, aut Provinciae, aut
, aut caelerarum partium loca iuiperii nostri
direxerint , nullum telonium ab bis , nenue ab bo-
minilms qui eis praesunt , nec ponlalicum, nec
portaticum , nec rotaticuni, nec ptilveraticum , nec
cespilaticum, nec alias redhibitiones, quisq>iam exi-
gere, aut aliquam eis contrarielatem aut deientionem
iugercre prtcsumat, sed liceat cis per banc nostram
aucloiitaiem per uaiversa imperii nostri loca, libcre
ra habente in circuilu perticas lxxxiv, nec non ct
in eodeni leco de fisco noslro, qucm Werimfredus
in beneficium habet, perticas xcix ; similiter et de
flsconostro, quem Ilruoculfus comes in ministerium
habet, perticas xxxn. Sed ut firmiler eadein ecclc-
sia et ejus reclores pradicta loca et claustra dila-
tanda ct amplilicanda perpetiin haberenl vel possi-
dcrent, nostram auctorilalem supcr hac re postu-
lavit, per quam firmiler atquc inviolabiliter nosliis
et futuris temporibus in jus prx^dicta; ecclesix per-
manerent. Cujus prccibus , pro mercedis noslrx
augmenlo et revercnlia ipsius sancti loci, nobis ac-
quiescere libuit, ct prxfatas terras eidem ecclesiie
secundum dimcnsionem ct collateraticnem suam
1071
praisentialiler traden
atque jubemus i> t per iinnc noslram aucloriiatem,
noslris vidclicci cl futuris (emporibus, prxdictas
lerras secundum dimcnsioncm ct coliaterationcm a
missis nostris dispositam prxdictus Wendilmarus
cpiscopus ejusque successores, vcl congregatio ipsius
sancli loci in nostra eleemosyna concessas habeant,
;it(|uc jnic perpeluo in dilione ipsius ecclesise con-
sistant; iui duntaxat ui quidquid dc ipsa vcl in ipsa,
<.li utilitatcm ct profectum ipsins ecclesiae, juie cc-
cjcsiaslico facere voluerint, libero in omnibus pcr-
fruanlur arbilrio facicndi. Hanc quippe auctorita-
tcin, ii t pleniorem in Dei noinine oblineal vigorera,
cl a lidclibus sanclae Pei Ecclesia? ac noslris verius
credatur, cl diligenlius conservetur, dc annulo no-
slro subter jussimus sigillari.
Roimundus [Faramundus] ad viccni Ilclisacliar re-
cognovit.
Data xn Kal. Dccembris, anno, Clnisto propitio,
impcrii domini nostri i, » indiclione II. Actum
Aquisgrani palalio rcgio in Dci nomine feliciter.
Ainen b.
LXXII
IRO LCCLEslA EUEMENSI,
(.4)1110 817.)
[Apud D. Bouquet., i/>id., pag. 510, ex Flodoardo,
lil). u Hist. Kccles. liom., cap. 10. |
In nomine Doinini Dci ct Salvaloris nostri Jcsu
Christi, Lmlovicus, divina ordinante providenlia, im-
perator Auguslus,
LUDOVICI 1 COGNOMENTO l'U
10>2
libuit. Quaproplcr volumusA"1 quo sumus auclore Domino constiluti, ab codcm
dominorum Domino dcinceps consliluendis, quia
Ebo venerabilis archiepiscopus Rhemensis Ecclesia?,
et rcverentissimse sedis samti Remigii gloriosissimi
ponlilicis ct spccialis patroni noslri pncsul, cleiuen-
luc nostrx innoluit, qnia vctustatis senio contrila
jam dictae metropolis urbis sancta mater nostra Ec-
clcsia, in honorc sanctse semperque virginis ac gcni-
tricis Maria; consccrata , cxislcrcl. In qua , aiirtore
Deo, ct coopcratorc sancto Rcmigio , gens noslra
Francorum, cum scquivoco nostro rege ejusdem gen-
tis, sacri fontis baptismatc ablui ac scptiformi Spi-
ritns sancli gratia illustrari promeriiit. Sed ct ipsc
rex nohilissimus ad regiain potcstalcra perungi Dci
clemcniia uignus invcntus fuit. Dbi cliam ct nos di-
B vina dignalionc per nianus domni Stc.phani Romaui
summi ponlificis ad nonicn ct potcstalcm imperiatem
coronari uiemimus. Q.iam pro lautis bcneflciis nobis
ibidem a Dco collatis rcnovare cupicntes , ct ad i;l
exscqucndum loei iucommoditalera eerncntcs, con-
cedimus ad hoc opus el ad caHcra qiuequc pro scr-
vorum Dci ibidcm dcgentium ncccssiiatibus scdifi-
canda, mnrum oiiiiicm cuni portis ipsius civilatis, et
oiiincm operam, ciuii cunclis impcndiis, quas ex rc-
bus rt facullatibus ipsius ecclesix el cpiscopatus
Rhemensis Aqnis palatio nostro regio peragi ct ex-
solvi solitum fucrat, in eleemosyna vidclieet noslra,
et pro remedio anima? domni ac genitoris nosiri al-
que caelcroruin prx-dcccssorum nostrorum, qui eiun-
dcm episcopalum eonlra saiulcm suani aliquan iu
Si locis venerabilibus ca quae exinde a praedeces- C lehuerant, ct in suos usus contra ecclesiasficas regu-
soribus nostiis rcgibus vcl imperaloribus ad reipu-
blica: usus cxigebantur, religiosa liberalilate in uti-
lilaiibus rt necessitatibus eorumdcm sanctorum loco-
rnm expehdendis rcmitlirnus, ci fJdelium nostrorum
salubcrrimis pro iiac eadem rc suggcslionibus ac
peCilionibus benignum commodamus assensum, ina-
xiniuni et aniniae nostrae, et regiic ac regno provide-
mus consultiim : quia nihil ccrnilur reipublicae im-
minutum, quidquid cx cadem republica piis actibus,
et locis religiosis, ac ecclcsiarum Dei utilitatibus, seu
servorum Dci fuerit commoditali indiiltnm. Quapro-
ptor notuin csse volumus omnibus [Ecclesiae] Dci
lidelibus, praesentibus scilicet ct futuris, praeeipue
quoque successoribus nostris in polcslalis culmine,
i Indictio undecima inchoanda a mensc Sep-
teinbri.
i> Ad annum 817 refertur diploma a Baluzio vul-
gatum tomo 1 Capitularium, pag. 591, quo Ludovi-
ciis Pius donationcs Eccleskc Komanaj ab avo Pip-
iiino et a Carolo patre factas confirmare dicitur.
lane Ludovici donationem non minus commenli-
tiain quam qnae Conslantino Magno allingilur, pulut
Pagius ad an. 817, num. 7. Ex tot cnim, inqnit, Pon-
tilicibus Roinanis qc.i dona aPippinoetCarolo Magno
facta memorarunt, nullus cst qui donationis Ludo-
vici Pii meminerit; quia nempe juslissimum habcu-
lestilulum rerum ab Ecclesia possessarum, Qclilium
conicnipscrc. PraHerea Otto I ci Henricus I impera-
tores sigillatim enumerant quae Pippiuus ct Carolus
Magnus Ecclesiae Romame donarunt, eaque dipio-
malibus suisconfirmant; sed donationis Ludovicianai
uieniionera non fecerc. Leo Ostiensis, sajculi duodc-
las res ac facultalcs Ecclesix ipsius expcnderant ; ct
ob lioc ininus, quam dcbucral, utilitatis sacris locis
in eodem episcopatu consiituiis exindc provcnerat.
Yoluraus etiara ul vassalli ct quiciinque fu'eles nostri
cx rcbus cjusdera episcopatus aliquid habcnl, eidcm
opcri inserviant, sicut constitulura cst a bomc me-
nioiia; doinno et gcnitoic nostro ; ct sicut decrelum
csl a pi.c recordationis doinino et avo nostro Pip-
pino, dccimas el nonas eilcm ecclesia: ex rcbus quas
indc liabcnt, persolvant. Vias eliam publicas omnes,
qusecirca eamdem ecclcsiam vadunt.et impcdimcnto
esse possunt ad claustra et servorum Dei habilacula
construenda, ut transferri alque immutari possint,
concedimus. Ei si aliquid ibi de fisco noslro habctur,
eiini initio demortuus, primus fuit qni cjus mcmi-
nerit, ideoqne non nuilto ante excogitata fuerat.
Ludovicns ea donationc cnncedit apostolicse sedi
insulas Corsicnm et Sardiniam et Siciliam sub inte-
qrilule cum omnibus atljacenlilnts territoriis : ct ta-
mcn Sicilia nunquam in potcstate Caroli Magni ncc
successonim fuit. Denique in ea donalione Ludovi-
cus statnit ul. inori.no pontifice Romano, qucni
omnes Romani elegerint, sinc aliqua ambiguitatc cl
conlradictione more canonico conseeretur. t.t aim
consecrnlus [ueril, inquit, legali ad nas wi ad snc -
cessores nostros reges Francorum i .rigantur, etc.
Quod nicrum commentum est, cum, ipso Lndovico
Pio vivcnte, Eugenius II papa ad postulationcm Lo-
tharii imperii paterni collegx slatuerit ut ponlifcx
Romanus non consecrclur nisi in proesenlia lcgalo-
rum imperialium : quod loto iicc saeculo cl ultra in
usu posiluui fuit.
1073
jier lioc noslrx aiicloritalis prxceptum pcrpetuo
xqueconcedimus.ulnulliis judex, comes.aut missus,
sive aliquis e\ judiciaria poteslalc ullam inde eidem
sanclx Dci prxdiclx Rliemcnsi ecclesix inquictudi-
ncm ani ullum calumnix inipedimentum inferre un-
quam prxsumat : obsecrantes successores nostros ut
salulis sux memores, prxsenlis scilicet et xternx ,
mcmores eliam beneficiorum qux nobis et genli no-
strx ac prxdecessoiibus noslris in eodem sanclo loco
pcr bcalum Rcmigium meihis sanctx Marix collata
sunt; sicut sua bcne gesta a suis successoribus con-
servari voluerint, ita qux pro amore Dei ac sanclx
ejus gcnilricis ac beati protectnris nostri Hemigii
sxpefato sancto loco contulimus, perpetuo inviola-
bililer conservarc procurent. El 111 lixc uostrx con-
ccssionis auctoritas per 1'utura tempora in Dei no-
mine pleniorcm obtineal firmitatis vigorem, annuli
noslri impressione subtersignari decrevimus.
LXXHI.
» PRO ECCLF.SU ARCENTINENSI.
(Anno 817.)
[Apud Grandidier, Hisl. de l'Egl. de Slrasb. , prob.
toni. II , pag. 165.]
In nominc Domini ct Salvatoris nostri Jesu Cbristi,
Ludovicus divina ordinante providentia impcralor
Augustus.
Cura petitiouibas servorum Dei justis.ct servorura
Dei '' rationabilibus divini cullus amere favemus, su-
perna nos gratia muniri non dubitamus. Idcirco no-
verit omnium fidelium nostrorum tam prxsenlium
quam ct futuromm industria, quia vir venerabilis
Adalocb Argenloralcnsis, sive Strazburgensis cccle-
six vocatusepiscopus, qux est construcla in honore
sanctx Dei genitiicis scmperquc virginis Marix, de-
iulit obtulibus nostrisc quamdam auctoritatem domni
ct genitoris noslri Caroli bonx memorix piissimi
Augusti a, in qua conlinebatur inscrtum qualitei'
» Hoc diploma mulilum exslat apud Guillimannum,
<le Episcop. Argent. pag. 118; Cointium, in Annal.
ecclesiasl. Franc, tora.VH, pag. 481, et Bouquelum,
iu Scriptor. Hcr. Francic, tom. VI, pag. 505. Inle-
grum vero, sed quibusdam in locis corruplum, edi-
derunt Gallix Cbrist. editores, lom. V inier instru-
incnla.pag. 40-2, et Schcepllinus, Atsat. diplom., tom.
I, pag. 05, num.Sl, qui illud xre incisum tabula 8
reprxsentavit. Sincerum bic ex ipso autograpbo de-
scriptum referimus.
b Hxc repctitio servorum Dci cxstat in ipsomet au-
lograpbo, forsilan incuria scriploris.
o Illustris abbas Godcfridus dc Bessel in suo Cbro-
nieo Goiwicensi, loni. 1, pag. 70, ex bac usitata in
anliquis impcratorum diplomatibus formula dctulit
obtulibus nostris prwcepta, sive auctorilalcs anteces-
sorum nostrorum, conatur probare jam nono sxeulo
constituta fuisse imperial.a Germanix arcbiva , ex
quibus allegala diplomala fueruDt deprompta. Sed
lixc non probanlur ex prxdicta formnla, quin polius
deiuonstral talia diploniala non cx scrinio iinperato-
rum, sed ex ipsis ecclesiarum labulariis crula fuisse.
d Exstal hxc auctoritas sive diploma C.^.roli Magui
dc die sepliina Martii 775 snpfa . num. 05, pag. cvi
(Patrologice totno XCVII, col. 920).
e Hodie vicus Still. Consulanlur no;x prxdicli di-
plomaiis Caroli Magni.
■ Hivuhis bodic quoquc diclus Stilt.
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. i C»7-i
A quondain locellum nunciipanlein Slilla ° , quod a
longo tempore per eonlirmalioncs regum prxdicta
pnssidel ecelesia, rectores ipsius ecclesix cum judi-
cibus regalibus habiierant intentionem, et prxdietum
Iocum perloca denominata, id est, per regia strata,
qux pergit super rivulum, qui dicitur Siiila ', super
casa Rummaldi °, deindc ubi dicitur Paphinisnaida b,
indc totum montcm qui vocalur Arlegisbergo i , usquc
ubi rivulus stirgil qui dicilur llasla i ; deindc uhi
Wichia *< surgil, usquc qno in Brusca ' ingredilur ;
indc iteruin per longa Brusca, usque duin Stilla iuius
ingrcditur, ad partcm prxdictx ecelesia: acquisie-
rnnt ; et domnus et genitor nosler per camdcm
auctoritatem ad ipsam sedem perenniter ad haben-
dum conlirmaret. Et dcprecatus cst ut pateriiiun mo-
B rem sequcntes nostra conurmaremus auctoritate,
quod ila nos fecissc omnium fidelium nostrorum co-
gnoscat industria.Prxcipicntescigojiibciniis.ulsieut
in prxccpto domni et geniloris nostri continetur, ct
prxdicta ecclesia modcrno tcrapore possidet, ita dc-
inccps absque nllius impedimenlo teneal atque possi-
deat, et quidquid de ipso vel in ipso rectores prxdi-
ctx sedis o'o utililalem et profectum ij»sius facere vel
judicare voluerint, jure ecclesiaslico pcrennibus lem-
poribus libero potiantur arhitrio faciendi. H:ec vero
auctoritas, ut lirmiorera in Dei nomiue obtineat vi-
gorem, et a fidelibus saneix Dei Ecclcsix et nostrjs
vcrius credatur et diligentius conservelur, manu pro-
pria suhter firmavimus , et annuli noslri m impres-
sione signari jussimus n.
C Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ° ad vicem Hclisachar p reco-
gnovi et subscripsi.
Data v Kalendas Septcmbres , anno, Christo propi-
tio, lertio imperii domni Ludovici piissimi Augusti ,
iudictione decima. Actum Aquisgrani palalio regia,
in Dei nominc feliciter, Amen <i.
g Vicus Urmat.
b Locus ignotus.
1 Heiligenbcrg.
i Rivus Hasel.
k Rivulus Wieh.
1 Fluviiis Brutche.
m ti-.vc verba annuli nostri in authentico vetustate
sunl erasa.
n Adnotat Theganus ad an. 814, cap. 10, apud
D Bouqiietum, lom. VI, pag. 70, Ludoviciira Pium re-
novasse omnia diplomata ccclesiis concessa a prx-
dccessoribiis suis, qua: ipse munu propria cum sub-
scriptione roboravit.
0 Durandus diaconus fuil Ludovici Pii imperatoris
notarius sub cancellariis Helisachare , Fridugiso el
Thcotone.
v ilelisachar, sive Elisachar fuit ordine priinus
cancellarius Ludovici Pii, multaquc proslant hnjus
iinperaloris diplomata, quibus ille subscripsit. Appel-
laturab Eginhardo et Agobardo pretbyler'et abbas;
abbatix enim sancii Maximini Trevireiisis inultisque
aliis cxnobiis ea xtate prxfuit liUilo abbatis^
i Sigillum bujiis diplomalis per longa tcmporum
inlervalla depei.iilum est ; olim vcro cxstanlis nola
remanct in membrana nigricante, et decussatim in
crucis inodum iucisa , revulsis incisuix quatuor an-
gulis.
1075 LUDOVICI I COGNOMENTO I'll
LXXIV.
l'RO MOJIASTERIO S. GALLI.
(Anno 817.)
[Apud Ncugart., Codex Alemunnicus, pag. 1G3.]
In uominc Pomini Dei ct Salvatoris nostri Jcsu
Cllrisli, Ludovicus divina ordinante providentia im-
perator Aogustus, omnibus coniitibus partibus Ala-
mannix, seu successoribus alque junioribus veslris,
vcl omnibus fidelibus nostris, notum sit quia placuil
nobis pro remedio aniin x nostrx, et aHerna} retribn-
lionis fntclum, monasterio S. Galli, quod est situm
in pago Durguowa*, ubi Gauzbcrlus venerabilis abbas
prxest, et congregationi ipsius mouaslerii quoddam
ccnstim de supler scriplis mansis, illud quod partibus
comilum eiire solebat, salva tamen functionc, qttx
tam cx censum, quam cx tributum, vcl alia qualibcl B
re partibus palatii noslri exirc debcnt, pcr banc no-
stramauetoritatem concedere. Et propterea bas no-
strae prxscriplionis lilteras prxdicto monasterio
cjusqtic congregationi ficri jussimus, per quas om-
nibus vobis prxcipimus ut dc mansis denominatis,
hoc cst : in ministerio Frumaldi comitis mansum
Weisarii in Huiilingtin, » et Puadonis in Cbenigiin h
ct in ministerio Cunlhardt comitis ad Pisingns c
mansumTatonis ci Cuatonis, et mansum Geilonis, ct
mansum Gozberti, et manstim Wolfonis, cl mansiim
Altmanni ; in minislerio Karamanni comitis ad Seer-
ziugas d mansis Atolli el Liutboldi ; ad Swanningase
mansum Liubolti, el ad Wilaresbacb r mansis Ra-
tolli ct Herigeri : et in ministerio Hhuadarii co-
inilis6 adTeiuingas h mansis Amalonis, clGerharti,
et Luilliarii, etWolfoerli, et Nilonis ; ad Filingas ■
inansis Witonis el Heimonis ; ad Nordstclnn i man-
suin Otoniset Reginkcri; ad Forrtim k mansum Pru-
ningi ct Waningi; ad Speichingas l mansum Ollonis
ct Waramanni, et Adalmari ; ad Tanheim m man-
sum Tuatonis : in minislerio Erchangarii comitis
mansiun Ruadleozzi de Ileimbak n, cl niansum Fre-
hoifi de Talahusun °et Olgariide Puahhein r; et in
ministerio Rihwini i comitis inansum Snizolli de Hul-
linvillare r, niansum Gundwini de Chezzinvillare s
inler Kiselmari ct Facconi inansum tinum, cl tnan-
sum Roalperii de Lanchasalaclii ', cl duos mansos
de Zillcslata u, et mansuin Amalrici, cl Ralduvini de
Hebinhow T, el mansum Puwonis de ICnwillarc *, et p limo ordine prxdiclo tradiderat monasterio , fisco
1071}
A mansum Huneperli, et mansum Heiirali de Tan-
iiinglioiiiiin .T : de miiiistorio OJalrici comilis man-
sum Rihwini de Slctim » dc Mavacdorf »« mansis
Isatnberli , ct Ruadberli, et Ruatbaldi, et Arnolti,
et mansum Walberli de Fisbach "*, et inansum Theo-
tramnide Clibisturnon fr, quxfiunl simul xlvii, nul-
lum ccnsum ant tribulum, aul opera, vel araluras,
aut alias quaslibet funcliones exigere aut exaclarc
prxsumalis, sed sicut nos in nostra elccraosyna con-
cessimus, ita perpctuo maneant. Has vero nostr.e
aucloritalis litteras, ut ab omnibus raelius credanltir
atque conservcntur, de annulo noslro, subter jussi-
mus sigillari.
Durandus diaconus ad vicem Hclisachar rccognovi
elsubscripsi.
Data pridic Nonas Junias, anno Cbristo propitio,
quarlo iraperii domni Ludovici piissimi Augusti, in-
dictione 10 M. Acluni Aquisgrani palatio regio, in
Dci nomine fcliciter Amcn.
LXXV.
PRO EODEM MONASTERIO.
(Anno 818.)
[Apud Neugarl., ibid., pag. 169.]
In nomine Domini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinante providentia,
impcrator Augustus.
Ctim locis divino cultui mancipatis quiddam Iar-
gilionis noslrx muiiere qtiippiam conferimus , id
nobis el ad slabililatem imperii nostri, el ad xlernx
\ilx prxmium capessemium profuturum liquidocre-
diiiitts. Proindc notum essc volumus omnium fide-
liiiin nostrorum praescntium et futurorum sagacilati,
qnia vir vcnerabilis Gauzberlus abbas monastcrii
sancti Galli, quod cst situm in pago Durguowe, sug-
gcssit noslrx serenitali, eo qnod quidam homo no-
niine Isingrimus olim pcr strumenta cbartarum le-
galiter Iradidisset quasdam res propriclatis sux in
pncsentia nobilium virorum , qnx sttnt in eodcm
pago, monaslcrio ctti ipse, auctoreDeo.prxlalus cst,
cl sccundum legem veslituram logitimam praedictum
hahuissct monastcrium. Sed dum prxdiclus Isin-
gritnus infidclis nobis exisleret, el in eadem infidc-
lilate interfcclus, res proprias, quas habebat , fisco
reducuc sunl: siinililcr et istas, quas dudtim lcgi-
■ Iloudingen, lirope arcem Furstcnberyh.
•> Guningen, in cap. rur. Wurmling.
c Bisingen, interliahlingenetareemHohenzollern.
d Sclierzingen, in cap. Ebing.
e Schweninijcn , ad Nirri fontcs, prope Villingen.
' Weilersbach, interRolwilamet tlicluni oppiilum.
6 AL, Buadharii com.
•> Tuoningen, vcrsus Frcni-Montem.
» Viltinga oppiduin, ct vicus Haud.
i NordsteUen, prope Ilorb.
k Pforhehn, ad Daniibium intcr arcem Warten.
1 Speieh ingen, in comit. Hochcnberg.
m Tanheim dit Furst.
n Heimbach, propc Dorbnan oppidum.
0 Thalausen, infra Hotwilam ad Nicrum.
P Bucchen, Bucheim, quod cum cxloris locis hac-
tcmis recensilis ad vclercm Berlholdesbarara refe-
rimus, uli ct comilcs Frumoldum, Cunthardum,
Karamannum.Rliuadarium, et Erchangarium.
<i Rihwinus, comes Turgovix.
» Uzweil apToggios.
' Kesweilcn in Turg.
t Landschlacht p.trochix Allnau ib.
" Zitlschlact parochix Sittcrdorf ib.
T Ilennau, vicus cum ccclesia paroch. ap. Tog_-
gios.
» Ifwe.il paroehix Richelsec in Turg.
y Dtmikon vcl Tennickcn.
1 Stetten prope Marisburgum in Linzeovia, cujus
comes crat Odaricus.
•« Errore librarii pro Maracdorf, Markdotf.
1'b Fischbacb.
« Kluftern.
drf Indiclio 10 currcbal an. 817, Lmlovici Pii quartu.
107
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1078
social.r sunt. Nos vero jussitmis Kichoino corniti « A possidet, vel qux deinceps in jure ipsius sancli loci
hanc rem diligenter inquirere , et nobis nuntiare.
Qui ad nos veniens , ei rem diligehter inquisilam
nunliavit ila se habcre,sieui ipse Gauzpcrlus assere-
bat. Unde placuit excellentix nostrx ob animx no-
strx emolumentum prxscriptas res, quas jirxfatus
Isingrimus prxdicto tradidit inonaslerio, non solura
reddere, verum ctiam et per hanc nostrx auctorila-
tis confinnalionem prxdiclo fieri monasterio, per
ijuam modernis futurisque lemporihus rectores prx-
nominati monasterii teneant atque possideant. De-
cernimus igitur atque jubemus , ut niillus quilibet
nostris el fuinris temporibus prxdiclas rcs , quas
prxscriptus Isingrimus juste et legaliter prxdielo
tradidil monasierio, de eodem eoenobio abstrahere.
voluerit dlvina pietas augeri, ad causas audicndas,
vel freda c exigenda, aut mansiones ' vel paratas ",
faciendas, aul lidejussores tollendos, aut honiine3
ipsius monasterii, lam ingcnuos quani et servos.su-
per terrara ipsius commauenles, irralionabiliter di-
slringendos, nec ullus redhihilioncs, aut illicitas oc-
casiones requirendas nosliis et futuris leinporibus
ingredi auderet, vel ea qux snpra memorata sunt ,
penilus exigere prxsumanl; sed liceat memoralo
abbali , suisque successoribus, res prxdicti mona-
sterii cum otnnibus sihi subjectis, ct rebus e$ ho-
niinihus ad se jtisle aspicienlibus vel pertinen-
tibus sub tuitionis atque immunilatis noslrx- de"
fensione, remola lotius judiciarix potestaiis in-
aut aliquam injustam calumniam, aut inquietudinem B quieludine, quieto ordine possidere, et nostro fide-
liler parcre imperio : quatcnus ipsos monachos qui
ihidem Dco famulari videntur, quicte consistentihus,
pro nohis el conjuge, proleque nostra, alque stabili-
late totius imperii a Deo nobis collati, cjusque cle-
mentissima miseratioue per immensam conservandi
jugiter Domini misericordiam exorare delectet. Hanc
itaque auctoritatcm, ut pleniorem in Dei r.omine ha-
heat firmitatera, ct a fidelihus sanctx Ecclesioe , et
nostris verius credatur, ,et diligentins conservetur ,
de annulo nostro suhter jussimus sigillari.
Durandus diaconus ad vicem Hclisachar recognovi
et subscripsi.
Data iii Nonas Junias , anno, Christo nropilio,
quinto imperii Ludovici piissimi Augusti, indiclione
^ 11 { . Actum Aquisgrani palaiio regio in Dei nomino
feliciter. Amen.
LXXVII.
PRO MONASTERIO FLORIACENSI.
(Anno 818.)
[Apud D. Bonquet., ibid., pag. 511 , ex Perardo in
instrum. pro Hist. Burgund., pag. 46.]
In noniine Domini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Chrisii, Ludovicus, divina ordinante providentia.im-
pcrator Augustus.
Cum petitionibus servorum Dci justis et raliona-
bililius divini cultus aniore favemus , superna nos
gratia muniri non ambigimus. Notura sit igiturom-
nihus fidclihus sanclx Dei Eeclesix et nostris, tam
pra?sentibus quam futuris, quod detulit nobis vene-
D
conira ipsum ccenobium, cjusque rectoribus facere
aut ingerere prxsumat : sec! quidqnid dc ijtsis vel
in ipsis prxlaii ipsius monaslerii , oh utilitatcm ct
profcctum ejusdcm facere volncrint, libero in omni-
bus pcrfruanlur arhriirio faciendi. Et nt hxc aticlo-
ritas firmiorem obtineat vigorem, de annulo noslro
subler eam jussimus sigillsri.
Durandus diaconusad vicem Helisachar recognovi
et snbscripsi.
Data ivNonas Junias anno, Cliristopropitio.quinl»
imperii domui Ludovici serenissimi Augusti. indi-
ctione I i •>. Actuni Aqnisgrani palatio regio in Dci
nomine fciiciler. Amen.
LXXVI.
PRO EODF.M MONASTERIO.
(Awio 818.)
[Apud Neugart., ibid. ex Coltectione diptomatica,
D. deHalle.]
In nomine Domini Dei cl Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinanteprovidentia,im-
perator Auguslus
Cura petitionibus servorum Dej justis et rationabi-
libus divini cullus amore favemus, superni muneris
donum nohis a Domino impcrliri [confidimus]. Id-
circo nolum csse vohimus omnibus fidelibus sanctx
Dei Ecclesix, ct nostris, prxsenlibiis scilicet et fu-
turis, quia monaslerium S. Galli , quod est silum
in pago Durgiiowe, ubi venerabilis vir Gauzbertus
abbas prxcst, qnod sulijectum fuit episcopalui san-
ctx ecclesix Conslanlia?, ubi modo Wolfleozuo epi- u rabilis vir Adalgandus abbas cx monasteiio sancti
scopus prxest, cum nionaebis ibidcm Doinino mili-
lantibus, cum rcbus et hominibus sibi subjectis, et
legaliter aspicientihus vel pertinentihus sub noslra
suscepimus defensione, et immunitalis tuilione.
Prxcipicnles crgo jubemus, ut nullus judex publi-
cus, velquislibct cx judiciaria poteslate in ecclesias
aut loca, vel agros, seu reliquas possessioncs, quas
modemo tempore in quibuslibet pagis , vel territo-
riis infra ditionem imperii nostri jtiste ct Iegaliler
• Richoinus, al. Richwinus , comes Turgovix.
b Anno 818 currcbat indictio 11.
c Fredum, mulcta, vel etiain quxvis exactio.
A Mansio boc loco pio dcbito accipitur, missosseu
legalos pr ncipis, aliasvc publicas personas hospitio
Benedicti Floriaccnsis, quod cst construclum in pago
Aurelianensi super fluvium Ligeris, uhi ipse sanclus
Bcnedictus corporc requiescit, auctoritatcs immuni-
tatum, avi videiiecl nostri Pippini quondam regis,
seu domni et genitoris noslii Caroli piissiini Augu-
sti, in quihus erat insertum, quod sive ipsi, sivean-
lecessores eomm, reges videlicet Francorum, pra>
falum monastcrium cum rehus ct hominibus ad se
perlinentibus et aspicientibus, sub tuitione et defen-
excipiendi , eisque victum necessarium submini-
strandi.
o Paratx , expensx in hospitum stiseepiione fa-
ciendx.
f Couvetiil indictio II anno 818.
10:9 LUDOYICI I COGNOMENTO PII
sioue sua Iiabuissent , cl eorum iinmunilatibus au- A
■ loriuimn a juditiariippolestaiis inquicluJine scni-
per dcrensum et niunilum fuisset. Ob rei tamen flr-
milatem poslulavit nobis prscfatus abbas ut ob amo-
rem Dei et rcverentiam sancli Petri et sancti Bene-
dioti paternum seu pnedccessorum nostrorum morem
sequentes, immunitalis noslrne pracceptum circa ip-
stim sanctum a locum fieri censereraus. Cujus pcli-
tioni assensum praebtiimus, ct hoc noslrae auctorila-
tis pracecplum circa ipsum sanctum locum fieri de-
rrcvimus : pcr quod praecipimus atque jubemus ut
nullus judex publicus, ct quislibet ex judiciaria po-
lcstate, in ecclesias aul loca, et agros, seu reliquas
possessiones, quas inoderno tempore in quibuslibcl
1080
LXXVIII
rr.0 MONASTF.RIO FLOIUACEKSI.
(Anno 818.)
[Apud D. Bouquet., ibid., ex schcdis D. Claudii
Estiennot.)
In nominc Dei ct Salvaioris nostri Jesu Christi,
Ludovicus, divina ordinante providentia, imperator
Augustus.
Omnibtis cpiscopis, abbatibus, ducibus, comilibus,
vicariis, centenariis, teloneariis, aclionariis, vcl
omnibus rempublicam administrantibus, seu exlcris
fidclibus sancta? Dei Ecclesiae et noslris, tam pra>
sentibtis quam futuris, notum sit quia vcncrabilis
vir Adalgattdus abba ex monastcrio Floriaccnsi ,
quod est constmctum in pago Aureliancnsi stiper
pagis aut tcrritoriis infra diiioncm imperii nostri ^ flu>ium LigeriSi in honore videlicel S. Petri prin
juste et legaliter possidct, et quod dcinceps in jure
ipsus sancti loci voluerit divina pietas augeri , ad
causas audiendas, ct freda exigendn, aut mansiones
ct paratas faciendas, aut fidcjussores lollendos, aut
homines ipsius monasterii super terram ipsius com-
manentes distringendos, nec ttllas redhibiliones aut
illicitas occasiones requirendas , nostris ct futuris
tcmporibus ingredi audeat, et ca quse supcrius me-
morata sunt, pcnitus exigere prasumat; sed liccat
memorato abhati suisque successorihus res praedicli
monasterii sub immunilatisnoslrse defensionc quieto
ordine possidere.Et qtiando quidem divinavocatione
supradiclus abbas et successores ejus de hac luce
migraverint, quandiu ipsi monachi intcr sc tales in-
venirepotuerinl, qui ipsam congregationem secun-
dum regulam sancti Bcnedicii regere valeant , per C
hanc nostram aucloritalcin et conscnsum licentiam
habeant eligendi abbates ; quatenus ipsos monacbos
qui ibidemDeo famulari videntur, pro nobis el con-
juge proleque nostra, atque stabililate lotius impe-
ril nostri a Deo nobis concessi atque conservandi ,
jttgiter Domini misericordiam exorare delectel b. Et
quidquid rebus prxfati monasterii fiscus exigere
poterat, prafato monaslerio ejusque congregationi
ibidem Deo famulanli conccssimtis , ut eis ad scrvl-
lium peragendum augmentumvel supplemcntum Cat.
El ha:c auctoritas ut nostris ftiturisquc lemporibus,
Domino prolegente, valeat inconvulsa mancrc, eam
inanii propria sublcr firmavimus , et annuli nostri
impressione subter sigillari jussimus.
Signttm Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisacbar rcco-
gnovi.
Dala vt Kalendas Auguslas, anno, Christo propi-
lio, quinto imperii domni Ludovici serenissimi Au-
gusli, indictione undecima. Actum Atirelianis civi-
late in Dei nomine feliciter. Amen.
« Corrupte tecundum, apud Perardum.
b Male apud eumdem, deberent.
« Meminit hujtis privilegii Adrevaldus in libro dc
Miraculis sancti Benedicti, cap. 19, his verbis : < Re-
gali munifiecntia htiic sacratissimo coenobio a pri-
,cis Francorum regibtis per pracepli pniprii syn-
grapbunt concesstim fuerat uli qiiatttor naves immu-
lies ab omni debilo fisci liberrimo ptr alvcum Ligeris
jiscurrerent. > Postea narrat Adrcvaldus niiraculum
cipis apostolorum et S. Benedicti confessoris. uhi
ipse S. Benedictus corpore requiescit, delulit nobis
auctoritatem praceptionis domni ct genitoiis nostii
honae memoriac Caroli piissimi Augusti, m qua con-
tinebatur quod avus noster Pippinus quondam rex
et idem genitor noster contulisscnt monasterio eidcm
tcloncum dc quatuor navibus, quae per Ligeris fiu-
men scu caelera flumina propter sal et csetera com-
mercia disctirrebant, necnon et dc carris et sagma-
riis necessaria ipsius monaslerii vel congregationis
i',.idem Dco faniulanlis deferentibus, et dc villis, vcl
de omnibus, undecunque fiscus teloncum exigcre
poterat. Pro firmitalis namque studio poslulavit
nobis prxfalus abbas ut paternum seu pradcces-
sorum noslrorum morem seqnentes, hujuscemodi
auctoritatis noslrx c beneficium eidem conccdere-
mus vcl confirmaremus. Quod et fecimus, clc.
Siguiim Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisachar reco-
gnovit.
Data vi Kal. Aug., anno, Christo propilio, 5 impcrii
domni Ludovici piissimi Atigusti, indiclione II.
Actum Aurelianis civitate in Dei nomine felicitcr.
Amcn
LXXIX.
pro monasterio magmocensi.
(.•Ihiio 818.)
[Apud D. Bouquct.,i'*irf., pag. 513.]
In nomine Domini Dei ct Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinante providentia, im
** pcralor Augustus.
Cum locis divino cultui mancipatis ob divins
servitutis honorcm opem congmam ferimus, et rc-
gium morem decentcr implemus, et id nobis profu-
turum ad oelcrncc remunerationis prsemia capessenda
veraciter credimns. Nolum igitur csse volumus fulc-
libus sancta; Dei Ecclesis et nostris, prxsentibus
temporc Rahonis comitis factum. Mabillonius, lib.
xxviti Anual. Bcncd., num. 79, vellet Adrevaldum
habere vadem consimilis miraculi. Observat pra?-
lerea idem Mabillonius per id lemptis Flonaci vi-
ei.isse sludia liuerarum, leslante Thcodulfo m ca-
nilulari, ciijus capitc 19 presbyteros monrl ul con-
«ianguincos suos ad srholam millant m ccclosia
S.inctfc Crucis, qua; calhedralis est, aul in mona-
Sterio S. Aniani aut S. Benedicti.
■ir.SI DIPLOMATA ECCLESIASTICA. I0S2
scilitct et futuiis, qualiter nos, sicut in aliis auclo- A Durandiis diaconus ad vicem Helisachar reco-
ritolibus nostris conlineiur, Hoinionem vcnerabilem gnovi.
abbalem ex monastcrio eiijns voeabulum est Ma-
gnus Loetis (Manliett), quod est conslructum in bo-
nore S. Sebastiani in pago Arvernico, el congrega-
tinnem illius, cum rebus illorum juste sibi compcten-
tibus, sub nostra suscepimus plenissima defensione
ct immunilatis tnitione. Et ideo deeernimus atque
per hos apiees impcrialcs noslros sancimus ut om-
nes res cjusdem monasterii, sicut diximus, cum
omnibus sibi subjectis, sub noslroe defensionis immu-
nitate consislanl. Prxcipicntes ergo jubemus at-
que prsccipimus utnullus judex publicus.aut cujus-
libct superioris aul inferioris ordinis reipublicae pro-
cnrator, ad causas judiciario more audicndas, in
Data xvi Kal. Sept., anno, Christo propilio, 5 im-
perii domni Ludovici piissimi Augusli, indictione 11.
Actum Andecavis palatio in Dci nemine felicitcr.
Amcn.
LXXX.
PRO LOTIURIO ISIPERM CONSORTB.
(Anno 818 ".)
[Apud Grandidier, Hist. de t'Kgl. de Slrasbourg,
tom. II. pag. 167, ex cod. ms. n. 2718 BibliothecK
regi;e notis lyronianis exarato >>.]
In nomine Domini et Salvatoris noslri Jesu Cbri-
sli, Ludovieus, divina ordinanlc providcnlia, impe-
rator Augustus '. Noliim sit omnibus fidclibus no-
stris, lam prxsentibus quam etfuturis, quia nos di-
ecclesias, villas, seu rcliquas possessiones qurc mo- g , . ... . ,. . n .. , _ -,. . ..
" lecto fibo Lolhano Cresan d et consorli inipcrn no-
stri concedimus ad proprium ex quadam villa nostra
derno tempore in quihtislibet provinciis ad cumdem
locum pertinent, vel [quas] deinceps aul per nos ant
pcr alios quoslibet in jure ipsius monasterii divina
pielas voluerit augeri, ingredi prasumat, nec frcda,
aut tributa, aut mansiones, aut paratas, aut telo-
neum, aut lidejussoros tollere, aut homines, lam
ingcnuos quam scrvos, supcr terram ipsius Ioci
commanenles distringere, »ec ullas publicas fun-
clioncs, aut redhibitiones, vel illieitas occasiones
requircre, quibus in aliquo idem monasteriuni sibi-
que subjecli aliquod injusle paliantiir incommoduni ;
nostris fuluri6que temporibus quisquam tam leme-
rarius existat, qui id faciendi sibi potestatem altii-
buere audeat. Et quidquid dc rebus prscfati mona-
qux sita est in pago Alsacinsc, quaj dicilur Herin-
stein, niansum dominicum cum omnibus supra po-
sitis ct alios mansos t.nntum sexaginta ad eum per-
tineniihus, cum mancipiis desuper commaiientibus
et ad cosdem sexaginia mansos aspicientihus. Ilas
vero res, sicut supcrius continetur scriptum, cmn
domihus, xdiliciis, mancipiis, lerYis, pralis, silvis,
pascuis, aquis aquarumve decursibus, molendinis,
mobile ct immobile, tibi dilecto filio nostro Lothario
imperatori ad proprium per hanc nostrc auctoii-
tatis largitionem tradimus ad possidcndiim ; ita vi-
delicet ut quidquid de eisdem rcbus et mancipiis fa-
cere vei viudicare volueris, libero in omnibus per-
sterii (iscus sperarc pcterat, totum nos pro a-terna C frllaris arbitrio fatienui. El ul ha,c iargitio uon3(io
remunerationc praediclo monasterio concedimus, ut
perennibus lemporibus in alimonia pauperum et
slipcndia monachorum ibidem Deo famulantium
proficiat in augmentum : qualenus ibidem Deo ser-
vicnlcs pro nobis, conjuge proleque nostra, atque
stabilitate tolius imperii a Deo nobis conccssi atquc
conservandi, jugilcr Dei misericordiam exorare dc-
beant. 11 1<; vcro aucloritas immunitatis nostrx, ut
per curricula annorum inviolabilem atque incon-
vulsam oblineat lirmitatcm, manu propiia subter
firmavimus, et annuli nostri impressione signari
jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
nis noslneper futura tempora inviolabilem obtineat
firmitalem, manu propria elc.
LXXXI.
e PRO ABDATU APRIMON.VSTERIENSI.
(Anno 818.)
[Apud Grandidier., ibid.. ex coil. ms. Chronhi No-
vientensis qui exstat Selestadii in bibliothcca heati
Hhenani f.]
ln nominc Domini Dci ct Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinantc providentia
imperator Augustus.
Si erga loca divinis cullibiis mancipala propter
araorem Dei ipsique in eisdem locis famulantibus
» Charta est anni incerli, sed fuit data post an- D
num 817, quo Lotharius a palre fuit rcniintiatus
iiuperaior. Praecetlitvcro mensem Octobrcm 8-1, quo
idem Loiharius Irmingardem duxit uxorem.
k Charla hx-c vigesima quinta exstat in capitu-
lari Ludoviti Pii qtiotl er codice r<;gio tyronianis
nolis cxarato vulgavit P. Carpenterius, in Alpbabelo
tyroniano, pag. 55. Ex Carpenlciio descripserunt
Bouquctus, in Scriptor. Hcr. Francic. tom. VI, pag.
016, et lleumaiinus, in Comment. de re diplom.,
tom. I, pag. -413. De nolis tyronianis fuse agunt
auctores Gallici Nov;e Diplomalicx, lom. III, pag.
562-622. In bibliolheca majoris ecclcsix Argenti-
nensis cxstabat olim pncslans psalterium notis ly-
ronianis exaratum, aureisque capilellis dislinctum.
Codicem illum viilerat anno lillS Argentinx Jnan-
nes Trilhemius, illumque maxinic cclcbrat Polygra-
phia? hbro quinto. Argcnlinensis illc codcx Armcnia-
eis antea dicebatur exaratus lilleris, usque dtim
praedictus abbas in illo rccognovisset notas tyro-
nianas, quarum significalionem exhibet Gruleius,
pag. 30.
0 Formula h;ec initialis decst in ms. codicc, seJ
intltibie supplenda.
J Nolanda hie venit Caesaris appellatio tunc lem-
poris, eo, quo hic sumilur, sensu uiaxime rara, qua
nusquam usi stmt Eginhardus aliivc scriplores, ubi
Lolharium consortem imperii a patre noniinatiim.
mcmorant.
p Hoc diploina bis refert Schcepflinus in Alsali;c
diploraatica! tom. I, intcr sincera, pag. 66; reclitis
vero inler adullcrina, pag. 105.
* H;cc cbarta non exslat in archivo abbalia; Apri-
monaslcriensis.
1083 LUDOVICI I COGNOMENTO PIl
beoeficia opportuna largimur, prxmium nobis apn'l A deant, lioc est :
Deum seternaeremunerationis rependi non diflidimns.
Idcjrco Doverit omuium Odelium nostrorum tam
pnescntiom quam ftiturorum indusiria, quia vene-
raliilis Tlieopaldus, abbas nionaslerii quod uuncu-
palur Novienliim sive Ebersbeim, quod est silum in
pago Ulisacix, supra ripam fllc fluminis, in comilatu
Kiricbbeim «, quod vir illuster Eiicb dux in liono-
rem Domini nostri Jesu Christi e( sanctorum aposto-
lorum Petri et Panli, sanclique Mauricii martyris
ct sociorum ejus per magistcrium beatae memoriae
Theodali sacerdolis Clirisli construxit b, praesen-
tavit nobis immunitalcin et privilegia domni et geni-
toris nostri Caroli bonae mcmoria; Augnsli. Quae
cum perlecta in audientia principum recitata fnis-
108*
Sulza ' curiis domiuica cum
omnibus pertinentiis suis , id cst, ecclesia cum de-
cimis suis; curtis portae cum omni dccima salicae
terrae, sive invineis, sive in agiis vel pratis, vel
etiam forestis et omnibus novaiibus ipsonnn, vel
etiam de animalibus quoe nutriumur in ipsa curli
dominica. Capella etiam, quae cella Sancti Petri di-
cilur, in supradictam curtim port;c cmn omnibus ad
se pertinentibus pertinet ; capclla etiam in villa quac
Sarracnza ' dicilur, in ipsani curtim portcc perli-
ncns; in banno Regenesheim Mecimae duorum man-
snum, et in Gnndolvcsheim u qninque mansuum, et
in Bercholz ' decimae vinea: unius in ipsam curiim
perlinet ; iu Balteresheim i , et in Batenbeim k , ct
Ruoleichesbeim ', et in llirzveit m, et in Bollewilre"
sent, eontinere videbanlur quod idem genitor noster B quidquid in su|iradiclam curliin dominicam Sulza
ob amorem regni coelestis, speeialiier tainen ob re-
verenliam Tbebcorum martyrum, eo quod ipsorum
suffragiis post muita dispendia ac diflicultalcm pu-
gnae resumplis viribus in festo passionis eorum de
Barbaris triumphasset, praedictum monasterium spe-
ciali quodam afleclu scmper sub plenissima defen-
sione vegiae immunitatis lutatus sit. Quapropler ro-
gavit nos idem praedicliis abbas cuiu Joniino VuJf-
baldo advoeato suo, ut paternum morera sequenles,
ipsum supradicti crenobii locum et ipsius praecipuas
curtes in tutelam nostrae imperialis defensionis ,
exeiusa omni comitiali seu liscali polestate, recipe-
remus. Nos ergo majorum nostrorum exemplo pro-
vocati, simulque ipsi loei utiiilali et nostrae saluti
respicil, decimas in curtim porl;n pcrsolvit. Familia
lota, sivc militaris, sivc cetisuaiis , vel ct scn'ilis,
cum omni bannn de ipsa villa sive marcba eum omni
libcra ulilitate in ipsam curlim dominicam pertincl ;
quoe marcha orditnr in jugo nionlis qui Beleus °
dicitur, ultra locum qui Breidenbrunno vocatur, el
pertingit in dcscensum usque per mcdium villae qna;
Reteresheim p vocatur ; in latiludine vero a medie-
tale villae quae Alreswilre <! dicitur, usque in anti-
quiim alveum fluvii qui Lorfaha r dicitur, ct est
sita in comitatu Illechik », et in episcopatu Argen-
linensi. In Egenesheim ' curtis dominiea , cum
quarla parte banni et decimis ipsius allodii cum
aliis pertinentiis suis. In Sigoitcsbeim u , ctirlis do-
providentcs, petitioni ipsorum iu omnibus annuere C minica cum omnibus appendiciis suis, vineis et agris
decrevimus. Prxcipienles itaquc imperia.Ii auclqri-
lale jubcmus ut nulhis judex publicus, nulla judi-
ciaria potestas noslris aut futuris lemporibus ipsuin
supradictum locum , vel curtcs ipsius pnteslative
ingredi prcesumant ; ncc paratas , aut mansiones c
ibi faciant , ncc qucmquam hominum conslringant,
nec quidquam dejurefisci nostri inibi requirant;
sed proedictus Thcopaldus abbas, el omnes succes-
sores ipsius ipsas curtes cx hoe ct deineeps pote-
slalive et lotalitcr cum oinni inundiburde d possi-
» De comitatu Kirichhcim, qui cl pagus Tronin-
gorum dicitur, consulatur Schoepflinus, Alsat. illust.
tom. 1, pag. Gil et 663.
b Vule Chronicon Novientense.
c lucumbebat provincialibus onns missos et lcga- J)
tos regios, comiles, duces aliosque magistratus pu-
blicos rccipiendi, eisque mansiones sive diversoria
pro cujusque dignitale et conditione praestare. Hic
sumuntur mattsiones pro bospitii jure quo praedicti
gaudebanl, et paratip p.ro expensis ad eorum sus-
cepiiones.
d Iil est, tutela ct dcfensione. Lege Glossaria Wa-
cblcri et llaltausii, pag. 1101 el 1373.
» Oppidulum Ober-Sulz.
f liodie Sermcrsheim, supra Benfelilam situs. Ibi
adliuc supcrsunt ad lllum fluviura rudcra anliquae
capcllae sanelo Udalrico dicatae.
6 llodie Rexltcim, prope Ensisbemium.
h Ilodie Gundelskeim, vicus prope Kufacum.
' Hodie Berghollz, piope oppidum Gebweiller.
I Hoilic Raltersheim, prope Ensishe.mium.
k Hodie vicus Battenheim, quoque prope Enst-
sbemium.
et pralis , mansus censuales ct serviles , mancipia
utriusque sexus; capella ipsius curtis cum omnibus
decimis ipsius praedii : dccimae vero salicae lerrae ci
servilium beneUciorum ad portam monasterii perli-
nent ; medieias dominii, sive banni de tola marca
in ipsam curtim dominicam cum foresle et oruni uli-
litate perlinet. Ipsa autem marcba incipit a villula
quae Mezeral vdicilur,el terminatur in rivofluvii qui
Vachonna*dicitur, juxtavillulamquaScottenwilre v
1 Hodie Rurehheim, eliam prope Ensishemium.
"• Ilodie Uirzvelt, vicus intcr Ensisberaium et No-
vum Brisacum.
n Hodie Botlweiter, duabus supra Kufacum leucis.
0 Beleus, sive Belns mons, Germanice Belchen,
Gallice Balon, omnium Vogesi monlium habetur al-
lissimus, et dualius leucis a Murbaco distat, non
confundendus cum altero ejusdem nominis in co-
mitatus Burgundici finibus prope Belfortum sito.
p Retcrslieim, paulo supra Rtifacum.
i Almswiler, prope Sultzbacum Sundgoviae.
r Rivus Lauch.
8 Legatur Schoepflini Alsatia illustrata, tom. I,
pag. 661.
1 Fgisheim.
u Shjolsheim.
v Hodie vicus Vallis Gregorianae, Mezernl quoquc
dictus, ad oppidum Monastericnse pertinens.
* Hodie rivus Fachina sivc Fecltt, ortus cx duo-
bus rivis confluentibus prope urbem atque abbaiiam
Honasleriensem.
y Hodie vicus Stosviihr, non longc ab oppido Mo-
nasleriensi distans.
1085
DlPLOMAl V ECCLESIASTICA. 1080
in ialiiudiue vero ultra Vachonham jnxta A linenliis. In INorthus ', curlis dominica cuiii onmi-
vocatur
Lucelwilrea usque inamnem qui Muliljaeli b vocatur,
in comitatn Illichick , cl in episcopalu Argentinensi
sita. In Olltiswilre c, c.urtis dominica cum allodio
vineariun et agrorum , mansus censuales ei servi-
les; deciuue ipsius prsedii totaliterad portam mona-
slerii in usus pauperum ethospitum pertinent. Ban-
nus ipsius allodii eumonini mundihurdcsua in ipsam
eurlim pertinet, viis scilicet et inviis , exitihus ct
redditihus , communisvero haniius usque in alveum
Eggenhach d et alveum Ilie fluminis , usus vero
ligiiorumcl pascua ad saginandos quinquaginta por
cos in Westerholz in ipsam curtein perlinet : sita
est autem in comitatu Kjrchheim. In Sccrewilre c,
curtis dominica cum vinei» et agris et prali
bus appendiciis suis; salica lerra cum decimis snis,
quaR ad portam pertinent. In ipsa villa, et in liini-
dencslieim i , et in Luineresheim k, medielas eliaai
hanni iu ipsam curlim pertinet. In Utenheim ', cur-
tis dominica cum salica terra ct decimis ipsius, ec-
clesia eum decimis suis : quarla pars hanr.i in ipsam
curtim perlinet. In Valva m, curtis dominica ct sa-
!ica lerra cum curtihus et pratis, et quarta parle
banni, In Hillesheim °, curtis uominica, salica terra
cum decimis suis, eeclesia eum decimis suis, ban-
nus lotahtcr cum omni inundeburde et omni utili-
tate. In Witencsheim °, curtis dominica cum om-
nibus pertinentiis suis, salica terra cuni decimis
suis, bannns cum omni dominio. Capclla Nivera-
mansus eensuales et curtes ipsorum, et bannus B tesheim p, cum decimis suis. In Muotcresholz 4,
ipsius pradii el villieatio in ipsam curlim dominicam
pertinet ; decim.x salicsc terrse ad portam monasterii
respiciunl. ln Chagenheim ', curlis Dominiea cum
salica tcrra, curtes, curtcfieia, mansus serviles et
censuales, cum molcndino et piscationihus, et fa-
milia aliisque appendiciis et omni lihera utilitate.
1 n Sanneresheim e, curlis dominiea cum saliea
leira, curtes, mansus serviles et censuales, ecclesia
ipsius villa? cum dcciniis suis ; decimae vero salicx
terraj ad portam perlinenl ; hannus et villicatio
ipsius prsciiii ve! familia; in ipsam curtim pertinet.
In Hittenheim b, curtis dominica cum salica terra
ct omnihus pcrlinenliis ipsius, molendino, piseaiio-
nibur. ; ccclesia parochiaiis cum omnibus decimis
curtis dominica, salica terra cum decimis suis, cc-
clesia cum decimis suis : medietas banni in ipsam
curtim pertinet. Capella in Baldenheim r. cum me-
dielate deeimarum ipsius vills. In Artolvesheirn *,
curiis dominica cum omnibus peitinontiis suis, sa-
lica terra cum dccimis suis, ecciesia cum decimis
suis, bannus lotaliter cuui omni uiilitaie. Capella
in Bircnhcim ', eum decimis ipsius villsc. In Gru-
zenheim ", curtis doniinica cum salica terra ac dc-
eimis ipsius, ccclesia cuin onini decima ipsius barmi,
bannus totaliter cum omni dominio el lihera ulili-
tale. In Wizwile v, qu;c sita est in pago Brisigau-
gensi, curtis dominica cum oninibiis appeudiciis
suis, ecclesia cuni onmihus decimir, suis, bannus
ipsius, decimae salic;c terne ad portam pertinent : C Cum omui libera ulilitate. In Burcheim x, curtis do-
medietas banni ipsam curtim respicit csim suis per- minica, salica terra eum decimi» suis, ecclesia cum
i Hodic viculus Wilir in Gregoriana Valle, com-
muniter dictus Klein-Wihr, qucc uhima nuncupatio
idcm est ac Lucelwilre. Lutzel cnim est vetus vox
theotisca, quse parvum quid signilicat, Alsal. illusl.,
lom. I, pag. 726.
>j Hodie rivus Muhlbacii, quem incolae vocant
Kleinlkalbach, et prope qucm situs est vieus MM-
bach pertiuens ad oppidum Monasteriense.
c Orschweiler sive Orchweyer,rtrope Selesladium.
d Tonciis£r/reH6flc/i, qui superiorem Alsatiain ab
inferiorc, et dio3ccsiin Argentinenseni a Basileensi
dividil.
c Scherweiler.
f llodie vicus Kogenhcim propc ahhatiam Ebers-
lieimcnsem, pertineiis ad cpiscopum Argentiuensem,
in quo illa babet curiam doininicalem.
8 Sermersheim.
b Huttenheim.
Norlhausen, vulgo Nartz.
i Hodie Hindishetm, iribus supra Argenloraltim
leueis distans, perlinens ad episcopum Ai gciitinenscm,
in ballivatu Dachsteinensi.
1 Hodie Leimersheini, propellipsheim, spcclansad
eumdein cpisenpum, in ballivatu Beiilcldensi.
1 Vtenheim vicus ad Beinachios pertinens, in quo
cumparocho decimasdividit abbatia Ebersbeimcnsis.
Jns patronatus intcgrum ad eamdem abbatiam olim
pertiuebal; scd vi transactionis aimo 1740 inilx tri-
bus vicihus hoc juregaudet episcopus Argentinensis,
| cl quarta vice abhas.
■" llodie Valfl, inter Benfelilamet Ohcrehnhciiiiiuui
silus, vicus ad Nohiles de Andlau spectans.
" Ilodio Hillzen, vicus ad episcopum Argcntinen-
sem peitinens, in quoomnihus deciuiis, euria do-
uiinieali etjurepalronatus gaudet abbalia Aprimona-
sleriensis.
0 IIodieWi»is/if!Mi, vulgo Witzon, in quo vicopra^-
dicla ahhatia adhuc habctjus patrouatus et deeimas,
quas cum paroeho dividit.
P Ni/fern, vicus diiahus lcucis ah Aprimonaslcrio,
hodie deslruclus. Exslal lanliim capella S. Calha-
ruiie ad prxdictam abhatiam pertineus, in parochiae
Schwabsheimensis distrietu.
i Hodie Mietersholz, sesquileiiea a Selcstadio ver-
sus Bhciium situs, ad Balhsamhausios pcrtinens, in
quo ahhalia Ehcrsheimensis curiadominicali.decimis
et jnre palronattis gaudet.
r Baldenheim, vieus est ad D. de Waldner peiii-
nens. Decimarum dimidiampartem ibi hahetahhalia.
In Baldenlieim olim fuit capclla S. Oswaldi ad eain-
dem speetans ahhatiam : hodie est deslrueta, ct li-
tulus ejus dicitur iu ecclesiam Ebersheimensis mona-
I1 sterii translatus.
s Hodic Artelshem, inferioris Alsatia? Bhcnum in-
ler ac Selestadiuni vicus, ad piiiieipein dc Iiohan-
Soubise perlinens. In eo cum parocho decimas divi-
dit ahbatia Aprinioiiaslei iensis, qua? quoque ihidem
gaudet curia dominicali et jurc patronalus, ut supia
in Utenheim diximus.
' Hodie vicus Bindern, propc Ehersheiniensc mo-
nasterium, pertincns ad episcopum Argeniinensem-
Curiara dominicalem in co possidct abbatia Ebers-
heimensis.
u Grusenheim.
v Weisweiicr.
* Bunjhcim.
10s7 L13D0V1C1 I COGNOMENTO PII 10*8
dcciniis suis , bannus ciim onini libcra iililitatc. In A ricorum grcgi, corumquc posteris pixfatam ciiricm
Lagelcnlieim a, «Miriis dominica, sahca lerra cum de-
ciinis ipsius, ecclesia cum decimis suis, bannus
cum onini «lominio suo a lipa Rlicni usqne ad ri-
pam lllc fluminis. Ilaque prxdictus Tlicopaldus ab-
bas et omucs succcssores ipsius has prxliclas cur-
tes cum omnibus perlinenliis ipsarum absque ulla
contradictione, seu convulsione, vel diminulione ali-
cujus judiciariae polestalis, sen saecularis, sive spi-
ritualis per munilicenliani noslra: impcrialis aucto-
ritatis cl largitatem mcliorando ct augmentarido po-
lestativc possideant, quatenus fratres inibi Deo ser-
vienles ipsum pro salute nostra ac pro statu imperii
nostri frequcntius exorcnt. Etut haec noslra impe-
rialis aucloritas nostiis el fuluris lemporibus stabilis
Aniitium, cum univcrsis adjaccntiis suis, mansis,
videlicct, districlis, ac pontibus, lerris, ac vineis, ct
campis, piscalionibus, cultis el incullis, montibus,
vallibus, et planitiebus, rupis, et rupinis, aquis,
aqnarum decursibus, paludibus, judiciariis, serviset
ancillis utriusque sexus, legalibus quoque, placitis,
aquarumque districtis a lermino de Cadro, usque
ad Trasiae pontcm, oinnia in intcgrum, siculi ad
eam jusic ct legaliter pcrtinere dignoscitur, jubcmus,
ul pr.Tilicia congregatio sanctsc Cumanx ccclesi;e
sacerdotum et clericorum, qui pro tempore Dco
sanctoque Abundio confessori el marlyri Pclagise
dcservierint, potestalcin habeat eain tcnere, possi-
dere, et quidquid ex eadcm curlc suisquc lcgalibus
et inconvulsa, Christo largiente, permaneaf, manu B pertinenliis facere voluerit, facial ex nostra plenis-
sima impcriali auctorilale. Praecipicntes ergo sanci-
mus ut nullus dux, comes, aut quilibet reipuhlicse
procurator, ncque aliqua pcrsona magna, vel parva
utriusque sexus, eujusque ordiuis, aut dignitatis cx
praetaxala curte Anutium, vcl perlinentiis suis ali-
quam diminorationcm, aut invasionem facere pra:-
sumat, nec cisdem bominibus ejusdem curtis, scu
infia pra-taxalis finibus tam ingenuis, quam servis
degentibus u!'o in tempore in qualibet functione
publica,aut rcdbibiiionis exactione, vel excnbia pu-
blica audeat molestare, ncc aliquid de eo, qua; supcr
memoravimus abstrabcre, vel diininutionem facere,
quoque lempore prsesumat; sed liceat pradicta;
sacerdotum et canonicorum congrcgationi, suisque
^ successnribus, qui pro temporc fuerint, pnefatam
etirtem in intcgrum ad laudem et decus sanctse
Romanpe Ecclesia: quiete et pacifice possidcre, proul
hactenus possessa est ex publica parte. Si vero,
quod mininic credimus, contra hujus nostri prascepli
slatuta quisquam temerarius cxsliterit, sciat se
compositurum auri purissimi libras centum, medie-
lalem palatio noslro, et niedietatcin parli pra:dicla3
congregationis. Ut autcmverius credatur.ct diligen-
lius ab omnibus observeiur, manu propria approba-
lum impressione annuli nostri jussimus insigniri.
Durandus diaconus ad vicem recognovi.
Dalum pridie Kal. Augnsii , anno Dominica;
incarnationis 818, indiclione undccima domini
propria subter signavimus ct annuli nostri impres-
sione sigillavimus.
Signum domni Ludovici serenissimi imperatoris.
Ego Durandus notarius ad vicem Domini Hclie b
archicancellarii recognovi,
Data Kalendis Maii, anno. Christo propitio, 5 piis-
simi imperatoris Augusti. Acluni Trhonie seu Kilik-
hein c in coiuilatu dommi Wttorandi comitis, in con-
cioneimpcratorisct principiim, annoDominicx incar-
natianis817, indictione6d,inChrislinoininefelieiter.
LXXXII.
rno MOXASTiiuio cohensi.
[Anno 818, pridie Kal. Aug.)
[Ughelli, Italia sacra,]
Ludovicus divina providcntia semper Augustus.
Cum justis petitionibus sacerdotum ac servorum
Dei, quas auribus nostris insinuavcrint, libenter
annuerimus, et cas cum Dci auxilio ad effectum
pervcnire, feceiimus non solum regiam ct imperia-
lem consueludinem exercemus, verum ctiam libcra-
litatem ad stalum lerreni rcgni corroborandum, tpiod
ad aaernam beatitudinem capessendam profuturum
esse confidimus. Idcirco notum cssc volumtts om-
nibus ftdelibus sanctac Dei Ecclesia; et nostris, pru>
scnlibus scilicet et futuris, quia adicns serenitatcm
uoslri culininis, videlicct totitis sanclae Cumana;
Ecclesiae, lam saccrdotum quam et clcricorum ordo
generaliter obsccrando, ut pro Retributoris superni
ainore, et inluitu animx nostra;, nostritpie domini p. Ludovici serenissimi imperaloris, anno ejus imperii
genitoris Caroli piae recordalionis pra;slantissinii
imp. quamdam curtem juris regni noslri, qux vo-
ealur Anutium jtixta lacum Lucanum, cum perti-
nentiis et adjacentiis suis legaliler ad eamdem per-
linentibus perpelualiter possidendam concedere di-
gnaremur. Nos quoque , qui ratam prospeximus
ptistulalionem, coruiiidem precibus libenter acqute-
vimus, concedentesjam diclo ordini, cunctoqtie cle-
8 Lagelnhcim.
b Forsitan Helisachar caiicellarius: in chartis Lu-
dovicianis memoralus.
c De palalio regio in Kircheim multa habcnt Bes-
selius in Chronico Gotlwicensi, tom. II, lib. m, pag.
487, ctScltocplliiius, Alsat. illust. tom. I, pag. 704.
d Annvis lncarnationis 817 iion convcnit cuni anno
quarto e. Actum Cumo ad Sanctum Petrum iu Dei
nomine fcliciter. Amen.
LXXXIII.
PRO HAGALOXENSI S. rETRI ECCLESIA.
(Anno 819.)
[Apud D. Bouqucf... Recueil des hisl., tom. VI,
pag. 513, ex Sammarth., tom. III Gatlia; Chri-
sliana, p. 538.]
In nomine Domini Dei el Salvatoris nostri Jesu
quarto imperii Ludovici Pii, qui incidit in annuin
818, nec cum imiictione sexU tiua; limcerallS.
Dein indictio 1 1 currcbat anno 818, scu quarto Lu-
dovici. II.ec et alia vin.i, si non adulterinum, saltciu
interpolalura, reddunt boc diploma.
c acribeudum quinlo.
1089
DIPLOMATA ECCLESIASTIGA,
1050
Christi, Ludovicus, divina ordinanlc clemcnlia, iin- A lenlias noslraj ut Iransitumeipcrviam regiam, quam
perator Auguslus.
Constat uos, divina ordinante gralia, csoteris mor-
talibus supcreminere : undc dportct ui cojus prac-
ccllimus uiunere studeamus modis oumibus ccclesia-
sticis rebus opem fcrrc. Idcirco nolum fieri volumus
omnibiis fidelibus noslris, pncscntibus sciliccl et
futuris, scu successoribus nostris fidelibus sanctas
Dei Ecclesia:, quia plactiit nobis pro mercedis noslr;c
augmento, ct xtcriix remuneralionis fructu, quam-
dam villani qua; csl in lerritorio Magaloncnsi,
cujus vocabulum est Villanova, sicnt cam Rdberlus
comcs iu beneficium habuil, ecclesia; S. Peiri Ma-
gnloncnsis.ubi, Dcoauctore, Argerinius prsest.quia
constat eam e\ praedictis rebus fuissc, cum omni
slratani sive calcialam dicunt, ejusdcm aqua; conce-
deremus, qualiter [quatenus] ad prsediclum moi.a-
steriuin nostris ct fuluris temporibus absque ali-
cujus impedimento venire potuisset : et iu eodem
loco velle pontcm facere, ut transeuntibus niliil
impedimenlura esset. Cnjns petitioni, quia justa ct
prxdicto monastcrio utilis esse videbalur, asscusuin
prxbuimus, cl licenliam aquxductum pcr praediciain
Slralam esse, lanlum ut pons dcsupur lalis fieret,
qui transeuntibus nibil obessel, concessimus. Idcirco
prsecipimus atqucjubemus ui nullus quilibet nostris
ncc futuris leraporibus aliquod obstaeuluni aut
impedimentum, vel calumniam rectoribus praedicli
monasterii de prasdicto aqu;cducto facere aut inge-
ntegritate reddere, ita duniaxat ut quidquid recto- B ««• prssumat, sed absque ullius infesiatioiie boc
res ac minislri praediclx scdis deinceps pro oppor-
tunilatc ipsius ccclesi <■ <le cadem villa vcl de iis
qiiae ad cam modenio tempore pertinent, facere
voluerint, libero potiantur arbitrio ad haec facienda.
Et ideo omnibus prsecipimus, ac per lias litteras
statuimus, ut nullus qttilibet fidelium nostrorum,
lam prxscntium quam fittnrorum, prsedictam villam
cum omnibusad sc pcrlinentibus de praedicta sede
abstraherc, aut aliquid imminncre, aut injustam
interpellalioncm ingcrcreprxsumat; sed,sicuta no-
bis injunctum est, ct pcr hanc nostram aucloritatem
praedictae ecclcsiae coufirmatum, ila perpeluo per-
maneat. El ut li.cc auctoritas lirmiter babealur, ct
per futura tempora niclius conservelur, de annulo
nostro subier jussimus sigillari.
Signuin Ludovici screnissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem llelisachar reco-
gnovit.
Datum Idibus Martii, anno, Christo propitio, 6
impcrii doiiiui Ludnvici excellentissimi Augusli,
indiclione 12. Actum Aquisgrani palatio rcgio in Dei
noiniiie felicilcr. Ainen.
LXXXIV.
PR.0 HOfUSTEl',10 DEENSI.
(Auno 810.)
[Apud D. Bouqnct., ibid., pag. 516, ex Chifllei. in
prob. ad Hist. abb. Trenorcensis, pag. 191.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi , Ludovicus divina ordinapte providentia
jmperator Augustus.
Notum sit oiimium fidelium nostrorum, praesen-
tiuin scilicet ei luturoruni sagacitati, qualiler vir
venerabilis Arnulfus abbas ex monastcrio sancti
Eiliberli, quod est situm in insiila ipi;r diciiur Ileri,
propiur iucursioncs barbarorum qui frequenleripsum
monasterium depopulautur, foras in pago qui dicitur
Ei,badellicus(//er(»at((jc), in loco cujus vocabulum est
Deas a, pcr noslrum coiiscnsuin atque adjulorium,
novuin monasterium ;edificusse, el ob commoditatcm
ejusdcm monasterii, et congregalionis ibidcm degen-
lis, ex fluvio (jui dicitur I!e !ouia (la Bologue), aquam
ibi velle perducerc; obsecrans clementiam exccl-
quod nos concessimus, ratum ct slabile onini lem-
porc permaneal. El ul b;ec noslra jussio omni
tcmpore siabilis ct inconvulsa pcrmaneat, de annulo
nostro subter jussimus sigillari.
Ego Durandos diaconus ad viccinllelisacliar reco-
gnovi et subscripsi.
l);ita xvii Raleudas Aprilis aiino, Christo propilio,
C imperii doiiini Ludovici piissiini Augusti, indi-
clione 12. Aclum Aquisgrani palaiio in Dei noinine
fuliciter. Ainen.
LXXXV.
rilO M0.NASTEM0 CONCHENSI 1N DIOECESI RUTHENE.NSI.
(Anno 819.)
[Apud Baluzium, Cnpitul., pag. 14IG, ex archivo
fj monasterii Conchensis.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jcsu
Chrisli, Ludovicus, divina ordinanteprovidenlia, im-
perator Augustus.
SluUis Qdelium nostrorum, et prxcipue liis qui in
occiduas partes sunt conslituli, nosse credimus quali-
ter vir religiosus Dado quodam nomine, qui noslris
tsinporibus religione et sanclitate, ilivina sibi adini-
niculanlc gratia, emicuil, iliiin quieteni appeteret
et vacando videre vellct quain suuvis est Doininus,
ipioddjm locellum in pago Rulenico supcr rivulum
Dordunum, cujus vocabulum est Concas, inveiiiens
huic negotio aptum, quo in loeo nonnulli Cbristiani
propter metuiii Saracenorum, qui illam terrani pe-
ne totam devastarunt ct iu ercmum redegeruiit, du-
D dum confugietites, permodicum construxerunt ora-
torium, ipse assumpto labore propriis manibus eum-
dem locumjuxta vires mundare alque stirparc cu-
ravit, et ul aplus ejus quieti forel operaui dedit. Sed
non post mullos dies vir religiosus Medraldus iiomi-
ne eumdem loeum simul cum meniorato Dadone ad
babilaudum elegil. Et quia fainaiu boiue opiuionis
vcra religio illorum apud convicinos sparserat, non-
nulli postponentes spculuin, quietam nihilominus,
quam ipsi degebant, appelere vitam conati sunt, et
eoruiu religiosis exeniplis imitalores lieri cupicn-
tes, eoruin se magisterio subdidere, ac dura pau-
latim ipsa congregatio crcsceret, ecclcsiam ibidcui
Vulgo Dee vel Grr.nd-Lieu; nunc prioratus in dioeccsi Namnctcnsi
1091 LUDOVICI 1 COGNOMENTO TIl 1032
in honore DoininiDeietSalvatorisn.oslriJcsuGhrisii Aferenle indcfesse valeat observare clpro nohis vel
constmxeiunl, el ut Dado juxta divinilu
silii colla-
tum desiderium remoiiorem adhuc locum,quidicitur
Grande Vabrum, sicut et fecit, petcret, et ut Mcdral-
dus abhas Qcret, ei ut ipsa congregalio regularis,
iuxta (|iio.l eis faeullas et intelleclusaDomino iribue-
hatur, existeret, communi wluntate aclum cst. Ilis
vero iia pairatis, conligit camdem congregationcm
ii> nostra propria spcciali defensione atquc tuitione
devcnirc. Nam nos, ut pienilus sub regula sancti
Bencdicti Domino militarcut, et pcr bonorum mona-
chorum consultum et per nostram creberrimam a<l-
monitionem eflicere Domino opitnlantestuduimus;
ct ad proprias eorum necessitatcs fulciendas Je
rebus noslris quiddam ibidem delegavimus, ecele-
siam videlicet deCermangis, etecclesiamquaenomi- "
natur Campus Hiacus, ct ecclesiam Sancti Ciiristo-
phori in Montiniaco constructam, cum omni inte-
griiate earum. Similimodoetecclesiam deGarcanga
cum curte de Gammaleria. llerumalteramecclcsiam
ad portum Acri stib honore sanrti Saturnini con-
structam, cum omnibus appendiciis earum. Necnon
similiter conlnlimus ibidcm ecclesiam Sancti Sai-
vatoiis in Cicerniaco, et alias duas ecclesias, unam
in Rurnacello, et alteram in Rucenniaco, cumomni-
bus adjaccntiis earum, aliam quoque ccclesiam iu
Ruhilia cum omni intcgritate sua ; a quo quidem
lenore el Selvaniacum et omniaqiueihi lcm delegata
suntpernostramauctorilatemsub immunitatisUiilio-
neplenitcrconsistere fecimus, ut vidclicet omnitem-
pro communi impcrii noslri stabilitalc Dominum
exorare. ilxc vero auctoritas ut ab oinnibus vera-
cius crcdatur, lnanus nostrae signaculo suhter c.iiu
roborare et de annnlo nostro sigillare fecimus.
Signum Ludoviei scrcnissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Helisachar recogno-
vit ct subscripsit.
Dala vi Iilus Aprilis, anno sexlo, Christo propitio,
;mp:ru doin.ni Ludov^i pussimi Augusti. lnJima-
nc 12.
Aeliim Aquisgrani palatio regio in Dei nominc
feliciter. Amen.
LXXXVI.
rno MONASTunio s. bavo.ms cande.xsis».
{Anno 819.)
| Apud Miracum, Donaliones Belgicce, pag. 55.]
lu iiomine Doniini ilei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisii, Ludovieus, divina oriiinanlc providcnlia,
imperator Augustus.
Si erga loca divinis cultihus maiicipala prcipler
amorem Dei, ejusque in cisdein locis sibi famulan-
tes, beneficia opporluna largimur, prxmium nobis
apuii Dominum aeternae reinuneratioiiis rependi non
diffidimus.
[dcirco noverit omnium fideliura sanclae Dei Ec-
clesiie, nostrorumque praesentium seilicet ae fulu-
rorum solertia, quodvir venerabilis Einhardus, ab-
bas ex monasterio quod dieitur Ganda, quod silum
esl in pago Brachbatense, constructum in bonore
pore memoratum monasterium cum eadem congre- sancti 1'eui principis apostolorum, ubi etiam san-
galione et cum praedicto loco qui vocatur Grande
Vabrum, in quo inemoratus Dado exoptatam sibi
quietcm tenuii et vivendi finem fecit, cum omnihus
rebus sibi jusle pertinentibus, sive quae inpracsenli
lempore possidet, sive qhse inantea Dominus ibi-
dem augeri voluerit, cum bis omnibus proedictus
locus <pii dicilur Conchas subspecialinostravidclicet
ct filiorum ve! snccessorum, Deo anuucnle, lcmpora
inviolabiliter consislal, ut eadem congrcgalio quictc
semper imperiali ct regali defensione tuta absque
cnjnslibet impedimento proposiium suuin Deo opem
■■> Istml Ludovici Pii, ut et Caroli Calvi, ilemque
Oihonis II imperatoram diplomata, iu favorcm Gau-
ctus Oavo confessor Cliristi eorpore quiescit, detulit
ohlutibus nostris auctoritatem immuiiitaiis Domini
et genitoris nostri Caroli, bona: nieniori.c, praeslan-
lissimi imperatoris, in qua conlinebalur insenum
qualiter ipsc ob aiuorem Dei tranquillitalemque l'ra-
Iruni iu eodem monaslcrio dcgentiuni, sempcr sub
plenissima defcnsionc et immunilatis luiiioue lia-
buisset.
Pro finiiitalis namque studio, poslulavit nohis
praedictus Eiiibardus h abbas, ut paterme auclori-
lati, firmitatis gratia, nostram quoque superaddc-
[nunc vero seorsim. Vide hujuscc tomi col. 509, in-
ter Opera Eginhardi] Fuit autem Einhardus abbas
densis seu Bavonici monasterii concessa, hodieque I) decimus quinlus ccenobii Gandensis, et priinus ab-
intcgra cum sigillis snis, Gandavi in palatio episco-
p.di asservanlur, quaj pro sua humanilate reveren-
dissimus D. AntoniusTriestius, episcopus Gandensis,
nohis exhibuit ac communicavit. Inlegra, inquam,
asservanlur, ut pote a Norinannis (quod rarum in
Belgicae nioiiasleriis) nunquani violala, ut narrant.
Ingruente iiainque Normannorum in Bclgicain irru-
plione, nionae.hi Gandenses curo saiictorum pigno-
ribns ac diplomatibus, primo Audomarapolim, inde
Lugdunum Clavatum( Laon), Picardiaiurbem, secon-
tulerunt, declinandic tcmpeslati. Quo in tractu annis
plus ininus ccntumperstiterunt, etrebus sedatis,inde
Gandavum. advetussuum monastcrium, posliiminio
rediernnt.
b Einhardus seu Eginhardus est is qui Caroli
Magni, nutritoris sui, ut ipse loquilur, vitam ele-
gantcr et cx iiile descripsit. Exstant ejusdein cpi-
stola aliquol intcr cpistoias Lupi Ferrariensis edilse
bas Selingestadensis, in diaccesi Mogunlina, quod
ipse suo sere construxit ac dotavit; ut in Cbronicis
Lanrishamensi et Gandensi Iegitur. Gandense poi ro
S. Petri monaslerium sanetus Amandus (qui relicio
episcopatu Tungensi sen Trajectensi, aposlolum per
Flandriam ac Brabanliam miiltis annis egii) exstru-
siS, Bivcms p^vc.puc : pih i; quem a ssculan mili
lia ad sacram cl aseeticam traduxit.
In hoc monasterio primum clerici simul in com-
muui viventes, posl monacbi Benedictini rescdcrunt:
qui aiiiio 1537. aucloritate Pauli, III tlomani ponti-
iieis. nuilata ve»te, faeli smit tanoniei , ut vocant,
saccularcs, petente Carolo V imperatore eodemquc
Plandrise <■< >n »i: *■- Triennio post, cura locus ille S. lia-
vonis, ad Scaldis et Lifai conflucntes snus, eidem
Carolo V videretur arci, au cuslodiam urbis, exci-
tandac commodus, translatuin est imlo collegium ca-
nonicorum ad parochialem S. Joauuis basilicam
1003 DIPLO.MATA ECCLESIASTICA. 1094
remus aiitioriiaieni. Cujus peiitioni libenter assen- A dum conGdimus; idcirco notum csse volumus cuu-
ctis Gdelibus sancta: Dei Ecclesix, liostrisijue, laui
praesentibus quam fuluris, quia diviuo tacti amorc
sum pnebuimus, ethanc nostram auctorilatem, erga
prxdictum monasteriiim ejusque rectores, immuni-
latis atque luitionis gralia fieri decrevimus : per
quod pr.vcipinms atque jubemus ui nullus judex
]iiiljlicus, vel quislibet ev. judiciaria poteslate, in
ecclesias, aut loca, vel agros, seu reliquas possessio-
ncs memorali monasterii, quoJ moderno tempore in
quibuslibel pagis ac terriloriis, infra .Jitionem nostii
impcrii juste ac legaliler possidet, vol qu;e deinceps
iu ipsius sancti loci commodum voluerit divina pie-
tas augeri, ad causas audiendas, vel freda exigenda,
aut mansiones vel paratas faciendas, aut Gdejus-
sores lollendos, aut homines ipsius monaslcrii, lam
ingenuos quam et servos, super terram ipsius com-
monasterio Buchovia c nomiualo, quod conslructum
est in lionore sanctorum Cornclii et Cypriani, ac
siium est juxla Iacum qui vocatur 1'hedcrsce d,
quamdam villam proprietatis noslnc, sitani in cen-
lena, extagia c nuneupata, quce appellaluv Sulgon ',
cum lerminis et omnibus ad se pertinentibus, vide-
licet cuitiiilius, aedificiis, familiis ac mancipiis, lerra
salica, cultis et incultis, agiis, pratis, campis, pa-
scuis, siiyis, decimis, aquis aquarumve decursi-
bus, molendinis, piscatiouibus , viis et inviis, exi-
tibus et regressibiis, omnibusque rclius magnis, et
parvis ad easdcm res jusle legitimeque pertinenti-
manentes, distringendos, nec ullas redhibiliones aut B bus, aeternalitcr in proprium donamus; constiluimus
illicitas occasiones requirendas, nostris et futuris
temporilms ingredi audeat, vel ea quae supra memo-
rata suiit exigere praesumat.
Sed liceat memoralo abbali suisque successoribus
res pradicti monasteiii, tum omncs fredos conces-
sos, sicut in praecepto domini et genitoris noslii
coutinetur, sub immunitatis nostr.e defensione quioto
ordine possidere, et nostro Udeliler parcre imperio,
quatenus ipsos seivos Dei, qui ibidcm Deo famu-
lantur, pro nobis et conjuge, proleque nostra, alque
stabilitate totius imperii noslri, a Deo nobis eoncessi
atque conservandi , jugiter Domini misericordiam
exorare deleclet.
Hanc itaque auctoritatem , ut pleniorem in Dei
quoque et coufirmamus per nostne aucloritatis mu-
nitionem ul millus publicus judex neque dux, neque
comes, aut quilibet ex judiciaria poieslate. ecclesias,
curles, aut loca, vel agros, seu reliquas possessiones
memorato monasterio praesenti tcmpore subjaceutes,
vel qu:u deinceps in jus et dominium ejusdem ino-
nasterii divinse pielatis augmento pervenerint, ad
causas audiendas, vel freda exigemla, vel paratas
faciendas, fidejussores tollendos, aut homines etiam
tam ingenuos quam et servos super lerram ipsius
nionaslerii commanentes distinguendos [distringcn-
dos], nec ullas redbibiliones, vcl bannos, aul illieilas
occasiones requirendas, seu ullum placitum publi-
ciim habendum, nullis temporibus ingredi (audeat)
nomine obtineat lirmiiaiem, ct a lidtiibus sanctae fi vel ea quae supra memorata sunt, praesuraal exigere,
Dei Ecclesia; el nostris verius ceriiusque credatui
et diligentius conservelur, manu propria subterlir-
mavimus, et annuli nostri impressione signari jus-
simus.
Data Mibus Aprilis, anno, Christopropitio, imperii
nostri sexlo, indiclione 12. Actum Aquisgrani pala-
tio regio iu Dei nomine feliciter. Amen.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
LXXXVII.
PRO PAIITHEXONE BGCIUVIEKSI.
(* Anno 810, Junii 22.)
[Apud Neugart., Codex Alemannicus, p. 17, ex Lu-
nig. Spicil., parl. m, cap, 7, de abbatissis.]
]n iiomine Doinini Dei et Salvatoris nostri Jesu
et ut censuales homines su.e familiat, in quibuscun •
que locis sint consiitulae, pacem habeant, et coram
nullojudice regantur aut bonum [banmim] persol-
vant, aut saeculare nogotium habcant, nisi coram
abbatissa, vel ipsius monasierii advocalo, sed iiceat
supradicti monaslerii abbalissis sub dominicae im-
nmniialis luitione quioto ordine per omuia possidere,
Avocatis autem, quod nescimus quales sint quando-
qne fuluri, constituimus, et nostra imperiali aucto-
riiatc percipimus [proccipimusj, ut ipse advocatus in
loeo supra memorato nullum jus habeat placitandi,
vel aliquain judiciariam potestalem exereendi, nisi
fone ab abbatissa vocatus advenerit, et tunc volun-
tati, sive petitioni ipsius satisfeceril; sumplus vero
Cbrisii, Ludovicus, divina inspirante clemenlial,im- ^ vel servitii laiituni detur advocato ex parte abbi-
poralor Auguslus.
Si locis Doo dieatis quippiara ntuneris eonferimns
et imperialis magnificentiae morem exsequimur, ac
divinum per boc nobis favorem facilius conciliin-
Gaudensem, litulo S. Joannis in titulum S. Bavonis
niutato, per ejusdem pontilicis decretum. Exirule
Philippo 11 ntge catholico, Caroli lilio, roganie, Puih
lus IV collegiatam S. Bavonis ecclesiam ann. 1559 in
cathedralem evexit.
Euit autem sanctus Bavo AgilulG in Basbania co-
milis lilius, obiitque Gandavi in monaslerio a se
fundato ann, 050, ut Sigeheiius in Cbronico suppti-
lat, aut aimo proxime sequenti,
■ Apographura iioc Lnnigianum vitiosissimum
esse i.: u,o non videbit. Dedimus itaque operam ut
aliud, autographo inagis consentaneum, es mbulis
liss.e, .ad ununiquemque locum advocatus cum se-
mel in auno placilum habueril, el duodecim equos
adduxerit, tantum honeste procuretur. Nullum placi-
tuni prajter voluntatem abbalissae usquam advocalus
Buchaugiensibus nancisceremur ; sed incassura.
b Iusolila formula. Communior anie Ludevici Pii
aiiiolioneni a regno : Divina ordinante providentia ;
rarior : Divina ordinanie clemeniia. l'ost anuum 833
u-aiala : Divina repropitiante clemenlia.
« Al., Buchaugia, Linchau.
d Vel Federsee, Latine lacus plumarius, ad dex-
tiam Dauubii.
e Al., eslr.gia, vel s.agia, domus, mansio, domici-
lium, a siare.
f Sulgen vcl Saulgen oppiiium, do;iiici!;:im eomi-
'.is iiiciuoral.c cc.il ■: ".
1005
slalu.it,
LUDOVICI I COGNOMENTO rn
«098
quidqtiii
,,!,«
lo acquisieril, «lua; indc A assequenda, el ad regui slabilitalem perlincre con-
parles eruni abbalissx, (criia advocalo; nulluni
ilomus Dei servienlcm, sine abbaiissa vel ipsius
consensu ad judicium cogat ; nulluin ile familia
sine justa sociorum siiorum deliheratione «lamnet
vcl cocrceal: iiullum advoealum vcl cxaclorem sibi
conslituat; niliil privati muneris vel scrvilii a quo-
libcl loro, sive ctiile, sive cellariis quasi cx debilo
ct slalulo sibi jurc cxigal; mansiones, seu perno-
ctationes uspiaro frequenlare caveat; .quoil si ullra
statiiium ei prxceptum in aliquo loco voluerit pla-
cilarc, ipsc dc tcrlia sui parle ibidetn sibi conlin-
getite provideal «|iiid a«l sumptum liabcrc debcat,
nisi Ibrte aliqua de causa ab abbalissa illuc vocelur,
aqna tmic decenter, quod oporlel, sibi exhibeatur.
liilimns. Idcirco notum ficri volumus omuibus Odeli-
bus nostris, prxsenlibus scilicet et futuris, quia vir
vcnerabilis Podo S. Placentiua» ccclesiae episcopus
per niissiim suum nomine ReginolJum presbyterum
ostendit nobis privilegia in quibui coniinebantur
donationes regum Longobardorum, Hilprandi, Uai-
stulfi, Dcsiderii, necnon et aliorum bonorum bonii-
num, dc ipiorum «loualionibus quodilam monaste-
riiim, quod nuncup;iliir Gravacus, tempore domni
ct gcnitoris nostri Caroli pi.e recordationis per ali-
quos bomincs, sicut ipse Rcginohlus missits pratli-
cti episcopi assercbat, injuste abslractum tuit, qnam
rem jussimus niissis noslris Adallaho venerabili
cjiiscopo, et Arlmano comiti, quos ad justilias fa-
Proinde si h:ec slatuta quisquam advocatus obsti- B ciendas in Italiam inisimtis, diligenti inquisitione
invesligare, et nobis, si ita verum esset, renun-
tiare. Ilanc causam sublililer invesligatani delule-
runt jam dicti niissi nostri ad noslram notiliam,
et eam, quanta potuerunt subiililate, nobis expo-
suerunt. Quam cuni nos diligentius attendendo co-
gnosceremus, intcllcxiniiis juslum esse, ut prsedi-
ctum monastcrium uua cum cellulis et rebus sibi
subjectis ad partem Placenlince episcopatus ecclesiae
rcdderctur, et ideo praidictum monaslcrium suh in-
tegritate pcr hanc nOstrse auctoritatis pnceplionem
mcmorato vencrabili cpiscopo, aiqne Placentinae
ccclesi;e rectori restilucre et conftrmare decrevi-
mus. Pracipientes ergo jubemus ut nullus fidelium
nostrorum prxdicto venerabili episcopo Podoui, ct
nata audacia transgredi et infringere prsesumpserit,
ccniiini libras auii optimi, medietalcm palatio no-
stro. medielatem vero monasterio persolvat, et ad-
vocatia cum raeleris commodis justa pnevaru ationis
cxaminationc omni lempore carcat. Quando autem
domina et mater ipsius monasterii t!e hac luce iui-
graverit, non aliunde venicns ibi abbatissa consti-
tuatur, sed ab ipsis sanctimonialibus, deinde a clero
et populo, quam iJoneam existere cognoverint, eli-
gatur ct consliluatur; cui summopere interdicimus
110 aliquas rcs prafati monasterii cuiquam in bene-
licium concedal, vcl aliquo modo abusu sororum vel
fratrum Deo ibi famulanlium alienare pracsumat. Et
ut hoec nostrse concessioriis auctoriias perpetuum
obiiueat vigorem, de annulo nostro subtcr can» jus- C piacentinae ccclesia-, vel successoribus cjus de su-
siinns sigillari.
Datinn undccirao Kalendas Augnsii. anno,ChristO
propitio, scxto imperii domini Ludovici piissimi Au-
gusli , indiclione ,2 ». Aciiim Angclhaim •' palatio
publico, in Dci nomine felicitcr. Amen.
Signum domini Ludovici, piissiini impcratoris Au-
gusli «.
LXXXVIIL
rn.O MONASTERIO GRAVENSI.
(Anno 820.)
[ApuJ Ughelli, liiilia sacra, tom. II, pag. 201.}
In iioiiiinc Domini Dci, et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli, Ludovieus, divina ordinanle prudentia, im-
pcrator Auguslus.
Si res ad sacrosanctas ecclesias et ca:tcra venera- D 8UDSCripSj
pradicto rnonasterio Gravaco in pago Placcnlino
construclo uttcrius inquietare, aut ullam calumniam
ingerere pncsumat; sed liceal ci ac successoribus
ejus niemoratum monastcrium, tara nostris quam
succcssorum noslrorum lemponbus, absque ullius
poteslatis vcl personae injustse contrarictate, quielo
ordine tenere ac seciindiim sacros canones ordinare,
et quidquid cxinde secundum sequitatcm et juslitiam
facere voiuerint , liberam et lirmissimam habeaut
potestalem; et ut hacc auctoritas firmior habeatur,
ct a lidelibus sanclae Dci Ecclesiae ac nostris melius
credatur ac diligcntius conservetur, annuli nostri
impressione signari jussimus.
Ego Gamlulfus ad vicem Fiidugisi recognovi, cl
bilia pialoca pertiuenles, quae aul pernegligentiam,
aut per quorumlihet carnaliter viventium cupidita-
tem dc ipsis abstraclae sunt, cisdem sanctis ccclesiis
el venerabilibus ac piis locis restituerimus, et ad
carum dominationem revocaverimus , haec procul
dubio nobis, et aeternae mcrcedis praemia facilius
« Indictio 12 respondet auno 810.
bErrore amanuensispro/nje/in/ieini, quoexAquis-
granensi palatio imperator mense Julio concessit,
ibidemqtie comitia babuil, ut diserlis verbis testalur
Eginbardus in Annalibus al bunc annuni, apud
D. Rouquet., lom. VI, pag. I7S (El supra, col. 5!i7).
c Ha;c vcrba, quse in aliis diploinatibus cancellarii
nomen notasquc Ghronicas prxccJunt, fotlc anli-
Data v Kal. Maias, anno, Clnisto propitio, 7 inipc-
rii D. Ludovici piissimi Augusli, indict. 13. Actum
Aquisgrani palatio regio in Dei nomine fcliciter.
Amen.
grapharii culpa ad finem rejecta suut. Referl tamen
Bouquetus loc. cit., pag. 518, cx Minci Cod. Donat.
Piarum, pag. 5r>, fraginenlum altcrius diplomatis,
Eginhardo Candensis monastcrii abbati a Lndovico
Pio concessi, ubi subscriptio imperatoris tandem ad
calccm quoque legitur. Vidc diploma pioxime prae-
cedciiF.
loff?
LXXXIX
TBO MONASTERIO FARFENSI.
(Anno 820.)
rApud Mabill., Annnl. ord. S. Benei., tora. II,
pag. 72-2.]
In noniine Domini el 3alvaloris nostri Jesu Ciiri-
sli, Ludovicus divina ordinnnle providentia impe-
ralor Augustus, omnibus episcopis, abbatibus, ab-
batissis, ducibus, comitibus, judicibus, gastaldiis,
vassis noslris, vicariis, actionariis, centenariis, vel
reliquis fidelibus, seu missis nostris ubique discur-
rentibus. Cognoscaiis quia Ingoaldus venerabilis
abbas ex monasterio sanctx Dei genitricis semper-
qne virginis Maria1, Sabinensi in loco qui vocalur
Acutianus, clemenlix regni nostri innotuit, eo quod
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1(y)*
A dimus. Idcireo noverit omnium fldelium nostrorum,
tam praesentium quam et fulurorurn, solertia, quia
vir venerabilis Castellanus abbas monasterii Sanct»
Mariae veniens ad nos, innoluit eo quod ipse cum
fratribus suis in valle qux dicimr Asperia mona-
sterium in aedificia antiqua construxeril, in quo
nunc, Deo opitulante, cum turba monachorum sub
sancta regula militat, obsecrans ut praedictum mo-
naslerium ct ccllulas, quas ipsi ab cremo constru-
xerunt, et nunc ibidem aspiciunt ; id esl, ccclesiam
Sancli Petri in Arulas, et ecclesiam Sancti Joannis
in Riardo et ecclesiam Sancti Juliani super Bucia-
cum rivulum, et csetcras res ad pwedictum mona-
slerium Sanctae Marioe pertinentes vel aspicicntes,
sub nostro susciperemus mundeburdo atque tui-
monacbi, vel secundum regulam sancti Benedicli R tione ; quatenus iidem monacbi cum omnibus ad
offcrti sanclae Mariae, quos ipse ordinaliter praevi-
dere debet, fuga lapsi, per episcopia et caetera mo-
nasleria, sive per diversa loca aliquoties appareant,
el retiilit quod nullo rnodo recipere valeat, sed in-
jusie a quibustibel bominibus ei aut missis suis
contradicti fiant. l!nde petiit celsiludini nostrx, ut
ubicunque eos invenire potuerit, lam ipse quam et
missi sui atquc ejus successores, a oemine con-
tradicli Gant, sed liceuliam habeant eos, ubicunque
inventi fucrint, prxsemialiler recipere absque ali-
cujus dilalione vel contrarictate. Propterea hanc
auclorilatem eis fieri jtissimus, per quam omnino
jubemus, ut nullus quislibet ex vobis prxfato abbati
ejusque successoribus atque missis eorum, ut de
eos pertinenlibus quiete ac lihere viverent. Cujus
precibus ob amorem Dei et reverenliam divini cul-
tus aurcm accommodare placuit , et hos noslnn
auctoritatis imperiales apices fieri dccrevimus; per
quos prsecipimus atque jubemus ut nullus judex
publicus, aut quislibet ex judiciaria potestale, in
prxdictas cellulas, aut in rebus ad prxdictum mo-
nasterium legaliter aspicienlibus ingredi temerario
ausu ad mansiones vel paratas facieodas, aul fide-
jussores tollendos, aul bomines ejusdem monastcrii
distringendos, aut ulias redhibiiiones , aut illicitas
occasiones requirere, aut exactarc prxsumat; sed
lieeai prxdictum abbatem et successores suos cum
bis rebus prxsenli tempore ad prxfatum monaste-
suis, ut diximus, monachis, vel secundum xquitalis C rium aspicientibus sub nostra defensione quiete
regulam offertis fugitivis, uullum impedimentum vel
contradiclionein facere prxsumalis : sed ubicunque
inventi fuerint , de prxsenti regulariter hujusmodi
recipianlur; et qni aliter agere voluerit, sciat se in
praesentia noslia pro hac re in rationes advenire,
et has litteras relectas eis rcddere facialis. Et ut
certius credatis lianc nostram esse jussionem, de
aunulo nostro subtus sigillari jussimus.
Data iv Kal. Maii, anno Chrisio propitio imperii
domini Ludovici piissimi Augusti 7, indict. 13.
Actum Aquisgrani palatio regio in Dei nomine feli-
citcr.
XC.
PRO MONASTERIO JlRllLEMSI IN DIOECESI HELENENSI.
(Anno 820.) D
[Apud D. Bouquet., tom. VI, pag. 522, cx Append.
ad-Marc. Ilisp., pag. 76(i.j
In nominc Domini Dei et Redemptoris [Salvatorisj
nostri Jesu Chrisii, Ludovicus divina ordinanle pro-
videulia imperator Auguslus.
Si erga loca divinis cullibus mancipata propter
amorcm Dei ejusquc in eisdcm locis sibi famulantes
beneficia opportuua largimur, praemitim nobis apud
Dominum aeternx remuneraiionis rependi non diffi-
■ Indictio 14 a mense Septemfcri inchoanda.
b Mabillojiius lib. vi de Re diplom., pag. 526,
■nemorat pracceptum Lndovici daium v Kal. Oct.
eodem anno, a!> eodem Durando recogniium, de
quadaro commutatiune inter Hiliiuinum abbaiem
PlTBOL. CIV.
vivere ac residere. Et quandoqnidera divina voca-
tione memoratus abbas de hac luce migraverit,
quandiu ipsi monachi inter se lales invenerint qui
eos sccundum regulam sancti Benedicti rcgere va-
leant, liccnliam habeant eiigendi abbales : quatenus
ipsos monachos pro nobis, conjuge, proleque no-
stra, vc! pro stabililate totius imperii nostri, jugiter
Domini misericordiam exorare delectet. Et ut hxc
auctoritas nostris futarisque temporibus Domino
protegcnte valeat inconvulsa manere, manu propria
sublerfirmavimus, el annuli nostri impressione si-
gnari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovit.
Data xv Kal. Octobris, anno Christo propitio 7
domni Ludovici piissimi Augusti, ■* indictione ii.
Actum Veru palatio in Dei nomine feliciter. Amen'1.
XCI.
PRO MONASTESIO PRUUIENSI.
(Anno 820.)
TApud Hontheim., llistoria Trevirensis, tom. I, pag.
172.]
Ic nomine Doraini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Dionysianuro et Theodariuro. Memorat et aliud pra>
ceptiim de qii.Vam cominutatione ab eodem Hiiduinn
facta cum Hairrado; datum xi Kal. Novemb. SU-
viaco paLilio rcgio, eodem anno, et eodem Durando
notario.
35
1090 I.t DOVK.I I COCNO.MENTO Pll 1100
Cltrisli, Lndovicus divina ordinanle provideulia im- A moliileet immobile, lotimi et ad integrum per hanc
norator Aiiguslus. noslix auctoritalis donationeni memoralae cellae S.
Si libcralilatis nostrx miinerc dc bcncficiis a
Deo nobis cotiatis loi is Deo dicalis qaiddam con-
fertmus , iil nobis et ad morlalcm viiam feliciler
transigcndam , ct ad xlernam pcrpclualiter o!;ii-
nendain, profnturum liquido crediinus. Idcirco no-
verit omiiimn fidclium nostrorum, lain prxscnlium
quam et futuromm, solcrlia, qnia nos divina aspi-
ratione tacli, ct ccolcslis patrix aniore succensi, li-
buit nobis ob animx noslrx salutem ad ■• cellam
S. Goar, ubi ipse sanctns corpore requicscil, qu.x
est ex ralione monastcrii S. Salvatoris Prumiaccn-
sis , qnoil quondam dominus Pippinus rex avns
nostcr cl Berta regina ava nostra in rcbus proprie-
taiis corum cx fundaraento conslruxeruni , ubi B
eiiam prxsenti tcmpore Tancradus abba prxesse
videlur, quanidam parlent silvx, quae est intra We-
saliam el Bidobricum [Boppardiam ), Qscos nostros,
vcl qux infra snni, prxscntibns tradere, etde noslro
jure in jus ct dominationem prxfatx cella; atque
monasterii conferre. Silva vero ipsa has hahel ter-
minaliones. Incipit cnim Antilioli rivnli, uhi ipse
confluil in Khcmun, usque in cum locnm ubi ipse
surgit, inile siilitus Hoavclisa, deinde venitin Win-
bach usi|ue in 1'oron; ex iiule in Moldeshart usque
in Boucha rivulo , cl per ipsum suisuni usque ubi
ipse snrsil. Inde venit in rivulum qui vocatur We-
sierhcia, et per ipsiim dcorsum usqne ad stratam
qux pergit ad Trigorium *», tleinde vadit ttlira ip-
Goaris cl prxdiclo monastcrio S. Salvatoris Pru-
miacensis ad slipendia fratrum ibidem l>.<> militan-
tium , vel cunctas cjusdem monaslcvii neccssita-
tes consulendas , ob emolumentum aninue nostrx
perpetualiler concessimus , atque perpctuo ad ha-
bcndiini delegamus ; ila videlicet , ut quidquid de
lioc reclores et ministri supra memorali monas-
lerii disponere atqne ordinare, vcl etiara faeercvo-
luerint, libero iu omnibus pcrfruanlur arbilrio fa-
ciendi, Et uihacc auctorilas largitionis nostrx fir-
mior habeatur, el per futura tempora melius conser-
vetur, inaim propria suliler Ormavimus , ct annuli
nostri impressione signari jussimus.
Siginnn Ludovici serenissirai iraperaioris.
Durandus diaconus ad viceui Fridugisi recognovit.
Data iii Kal. Februarii, anno, Christo propilio, G
imperiiLudoviciAugitsti, indiclionelS. ActumAquis-
grani palatio regio , in Dei nomine feliciler, ainen.
XCII.
PHO ECCLESIA PARISIENSI.
(Auno 820.)
[Apud Baluzium, Cajritul., tom. U, pag. 1118, ex
parvo charlulario ccclesix Parisicnsis.]
In nomiiie Doinini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovieus, diviua ordinantc providentia,
imperator Augustus.
Notum sit oranibus lidelibns sanctx Dei Ecclcsiae
et nostris, prsesenlibus scilicet et fuluris, quia vit
sura rivuliiin.el venitiii FJeiswillari usque ad stra- ^ venerabilis Ynchadus Parisiacx Ecclesixepiscopus
i.im qu.c pergit ad Confluentium, ex iiule in Basaa-
brunnum, ct per ipsum dcorsutn usquc in Granderi-
vum, et per Graudcrivum usque in Rlieniim. Inlia
has tcrrainatianes quantumcnnque ibidem contine-
tur, cum villula qux vocatnr Biberesheim, in qua
sunt mansadiio e.l maneules duodcciin. Nomina vero
mancipiorum hxc sunt : Kuodlamlus cuin uxore sua
lielidim, et cum infantibus eorum , ete. Hann vero
silvam scciindum dimensionem et collaterationein
superius prxscriptam, cum lcrris lam cultis quam
incullis, pratis atque pascuis, exitibus et regressibus,
o Cellam S. Goar, clc. Qua ralionc abbatia Pru-
miensis cellara S. Goaris a regePippino in conven- 1)
iii Attiniacensi obtinnerit, narrat Wandelbertus ejus
loci mon.ic.hiis et diaconus in libello de hujus sanc-
ti Miraculis. Nempe conligil ut Bertrada regina, Pip-
pini uxor, e Prumiensi monaslcrio ad fines*Wor-
iii.uiensiuiii iter agens, ad cellani S. Go:iris declina-
ret, ubi tunc quidem Erpingns rectoris nomine prx-
erat , nec quidquam rerum necessariarum illic invc-
niret. Rex inteUigens, iu co loco humanitatem hos-
pilalilatis desiderari, ubi quondam sub beato viro
liuec eadem virlus quam maxime viguisset, in ge e-
rali conventu Alliniaci habito, Assuero abbati Pru-
miensi, qui prxsens aderal, eamdem eellain regen-
dam commisit, hortatus tit eam congruc ordinaret
atque hospitalitati compctentera efficeret. At cella
non ipsi monaslerio et monachis tum subjecta fuit,
se I abbati tanluui benefieii jure COHCCssa. Carolo
Magno regnante orta est Weomadum Trevirorum
uonlificem iiueret Assuerum abbatem deeadein cel-
ia conlcntio, asscrcnle arcliiepiscopo eam adjuscc-
detulit serenitati nostrae quasdam auctoritates quas
Doinnus avus noster Pippinus ct genitor honx me-
niorix Caiolus piissiraus imperator ad pcl.lioncs
pr;edeeessorum suoium ipsius eivitatis fieri jussc-
runt; in quilius continebalur inserlum qnaliter pro
mercedis xternx augmeuto et firmitatis sludio ei-
dem jam nnminatx Parisiaex ecclcsix per eoiiim
ancloritatcs Grmaverunt ut res mancipia ac telonca
qux ex liberulilate regumveliinpcraioruravclper in-
striimenia chartaruni eidem prxfatx tratlilae fiiernm
ecclesix, deinceps securius possiderepoiuissent.Nos
clesix sux pertinere. Causa missis dorainicis cont-
missa, judicatom esl, cellam regii juris esse ; ac
proinde Assuero abbati jussu regis legitiine traditam
fmsse. Insiante nihilominus archiepiscopo, Carolus
Magnus conventu generali ad Lippiam Saxoniae fon-
teui liabiio, sub sacraniento Ralberti, tune ejiisilein
monasterii advocali, ae duodecim testium, pronun-
tiavit, eam possessionem non Ecclesix Treviroium,
sed regio tantmii dominiocompeiere. Quofacto, idera
rex, cmn suoruni consensu, cellain mouasterio Pru-
mix regio diplomale tradidit, quod in archivis mo-
naslerii suo tempore asservalura fuisse, idcm Wan-
delberlus meraoral. At hodie cella ct duminium S.
Coaris inpoteslate et jure Pruiniensiura amplius nnn
sunt. Jain suo tcmpore scripsit Trilhcmius Chron.
Ilirsaug, tont. I, pag. £2 : i Oppiilum ad S. Goarem
cum lcloniopertiimit adBrumiam; sed nuncjurisest
coraitum Hassorum provincialis ; et eeelesia in illo,
quondam prxpositura noslri ordinis, hodicest sx-
cularis. •
i" l'bi itune S. Coar.
,101 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1102
vero per hanc nostram auclnrilatcm easdem res et A mitis, et ibi una cum advocalo Parisiacx ccelesise
mancipia ac lclonca ipsius ecclesix, confirmavirnus
ac roboravimus, ul in postcrum icctores ipsius ec-
clesia; absquc ullius inquietudine vel injusta inler-
pellatione quicie teneant ct secure possideant. In-
snper etiam eidem jam nominato Yncliado cpisco-
po suisque succcssoribus concessimus atipie more
paterno pcr nostram auctoritatem confirmavimus ut
niillns comes nequc ulla judiciaria potestas in terra
Sanctx Marix in ipsa insula consistcntc uiliun ccn-
6UII1 de lerra Sanclx Marix accipiat, ncc de fami-
iia ipsins ccclesi;c ncque de aliis libcris hominibus
vcl iucolis, quae rustice Albani appellantur, in ipsa
tcrra Saiutx Marix manentibus boc. agere prxsu-
mant, ncc ctiam eis quislibet ullam inquieludincm
vel dnminationcm scu ullum bannuin conlra lcgcm "
vcl illicilam occasionem faccrc sludcat, ncquc ccn-
snm qucm dicunt foralicum, ncquc ripaticum, nc-
quc salvaticum, scu ull.im redbibilionein de lerra
Sanctx Marix vel dc supcrinanentibus accipere aut
«actarc audeat. Scd liceat sxpe nominato episcopo
Ynchado ac successoribus suis quicte ipsam insu-
lam sccundum propriam voluntalcm ordinarc atquc
gubernarc et in ipsa tcrra Sanct;e Marix lam taber-
nas quam alias suas necessitatcs sinc alicujusrcdbi-
bitiouc excrccre. Prxcipimus cliam atquc jubcmus
utdc regali via ex parte Sancti Gcrinam a Sancto
Mederico usquc ad locum qui vulgo vocaturTudclla
in ruga Sancli Gcrmani, ncqiie in aliis ininoribus
viis qux tendunl ad monastcrium ejusdcm prxno- r
roinali Sancli Cermani, iillus missus dominicus ali-
quam judiciariam polcstatcm ibi cxerceat, nequc
aliquem ccnsum, ncqueripalicum, ncque foraticuni,
neque ullum tcloncuin rccipiat ; sed missus episcopi
secundum propriam volunlatcm ordinet; ct advo-
catusejusdem ccclcsix tam de ipsa terra Sancli
Germani quam dc pr.cdicla terra Sanclx Marix in
insula posita reclam ac legalem rationem rcddat si-
nv aliqua judicaria polcslalc inibi vcl banno, nisi in
mallo lcgitimo vrl rcgali placito, siculLex ccclesia-
iii iii prxcipil. Dcliberis autem boniinibus qui supcr
lcrram ipsius supradiclx ecclcsia;Parisiacx comma-
nc.re videnlur, ac eam pcrservire noscuntur, volu-
mus utsicutin prxceplo Pippini avi nosiri contine-
vcnirc non dilfiTanl, ct rcctam ralionem ac legalcm
justitiam adiniplcre cogantur. Uxc vero auclorilas
ut Grmior in Dci nomine babcatur, ct a fulclihus
sanctx Dei Ecclcsix et nostris diligcntius conscrvc-
lur, manu propria cain sublcr firinaviinus ct anniili
nnslri imprcssionc signari iussimus.
Durandus notaiius ad viccm Frudigisi rccognovit
ct sulisciipsit.
Datum xiv Kal. Novembris, anno Cbrislo propilio
7 imperii domni Ludovici piissimi imperaioris. Ac-
tum Aquisgrani palatii publice in Dci nominc felici-
ter. Amcn.
XCIH.
FR0 ECCI.F.SIA PARISIENSI.
(Aimo 820.)
fApud Baiuzium, ibid.]
In noniine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicus, divina ordinanle providcnlia,
imperator Augustus.
Si pelitionibus sacerdotum in quibiislibet ncccs-
sitatibus ecclesiasticis noslra auctorilaie siiblcvan-
dis consulimus, el ad ministcriura eorum liberius
exsequendum opcm fcrimus, a summo Ponlifice
Domino nostro Jcsu Cbristo ailernx remuneralionis
largsri nobis prxniia non ambigimus. Pioinde no-
tuin sil omnibus fidclibus sanclx Dci Ecclesix ct
nostris, prxsenlibus scilicct ct liiluris, quia vir ve-
ncrabilislncbadusParisiacxurbisecclcsix cpiscopus
dctolitscrenilati noslrxquamdamauclorilatcmqiiam
donmus et gcnitor nosler lionx mcmorix Carolus
gloriosissimus impcrator ad pctitioncm prxdeccsso-
ris sui Encbenradiipsiuscivitatiscpiscopi Gcrijussil;
iu ijua contincbatur inserturo quod per incuriam ct
ncgligenliain custodum ipsius ccclcsix strumenta
cbarlaruro cxusta vcl concrcmata sive pcrdita fuis-
sent, per qux scilicct quod plures nobiles viri
pro remedio animx sux rcs et mancipia ad ipsam
delegaverunt eccicsiam, et quod idem genitor no-
ster per eamdcm confirmassct auctoritatcm ut
res et mancipia qux in cisdem instrumentis in-
serta fuerant, el unde prxdicta ecclesia eo tcm-
pore legibus vcstita crat, jure ecclcsiaslico sccure
H quiete rcctores ipsius ecclesix futuris temporibus
tur, uullus in boslem pcrgal nisi una cum cpiscopo J) tencrent alque possidcrcnt. Petiil eliam prxdictus
ipsius ecclcsix, vel sccundum suain ordinationcin
rcinaneal ; ct nequc de ipsis bominibus supra ler-
ram Sanclx Marix manentibus aliquem censum vcl
aliquam redliihitionem aliquis de capite eorum ac-
cipere prxsumal qux a longo lempore dare consue-
verant et futuris tcmporibus persolvere debent ; sed
quidquid inde fiscus noster cxigcre aut sperare po-
luerit, per omnia pro amore Dei etsanclx Dei geni-
tricis Marix prxfato Ynchailo episcopo suisque
succcssoribus libenterconccdimus, ctgraluitoanimo
aiicloritalc noslra confirniamus ul null.iiu etiam
districtiouem de bominibiis supcr tcrram sanctx
Marix manenlibus judiciaria potcstas excrccre pnc-
smnat, nisi, ut supra diviiims, in mallo lcgitirao co-
Incbadus sercnitalem nostram ut pro mcrccdis no-
strxaugmento et Grmilalis studio cidcm ecclesiae
inorc paiemo nostram aucloritatcm supcr boc nc-
gotio fieri jubcremus, pcr quam modernis et futiiris
temporibus res ct mancipia qux pcr prxfata stru-
mcnta cbartarum eidem tradilx fucrant ccclesix,
Grmiter, quielc, ac secure a prxlalis ipsius ecclesiae
habercntur vcl possiderentur. Nos itaque inspecta
cadem auctoritate domni ct gcniloris nostri, libuit
nobis ejusdem vencrabilis vn i pctitionibus asscnstim
prxbere ct palcrnx auclorilali hauc quoque noslram
jungere auctoritatem. Prxcipimus ergo atquejube-
mus ut omnes rcs et mancipia qux ox liberalitate
eidem collalx fucriint ecclesix, noslris ct fuliiiis
11(1-
UDOYICI 1 COCNOMENTO Pll
1101
tempoi ibus per hanc noslram auctorilatem reclores A audienlcs comendavimus ipsius llucpuldi, ut inqni
ipsius ecclesix absqoe uttias inquietudine velinjusta
inlerpellatiouc quieie et secure liabcrc vel possiderc
valeant. Quod si fortc super eisdcm rebus antc prx-
dictam exustionem a prxlalis ipsitis ccclesix jure
possessis quxslio orla fuerit, ut procis lcgaliter in
foro disccptari neeessc sit, ita per hanc nostram au-
ctoritatem eisdem res cl mancipia ipsius ecclesixde-
fcndantur sicuti per cadem instrumenta, si igni ab-
sumpta non fuissenl, iegibus defendi poterant. llx-c
vero aurtorilas ut (irniiorin Dei noiuine habeatur,
cl a fnleiibus sanclx Dei Ecc.lesi;c et nostris diligen-
tius conscrvetur, manii propria subtcr ftrmavimus,
etannuli nosiii impressione signari jussimus.
Signum Ludovici piissimi imperatoris.
reret de causa liax si cum legibus baberet, venirct
ad plaido , ct qua re nielius potcrit, eam defendat.
El cuin nos illi boc comemlareinns de domni ini-
peraloris jussu, sic ipse Hucpiildus comendavit pr:e-
fato Raginperio scavino et advocatore suo, ut e\in-
de inquirere, et ad plaido plainam racionem exindo
donared. Posito placito venicntes nos statuto die
in cortc regi, qux dicitur Pociolo, ripa fluvio Men-
cio,et cum ressedissemus inibi ad eaussas audienles,
ressedentes nobiscum Andreas episcopus Vicenti-
nns, ci ipse Hucpuldus comis , Scvodo comis de
Manlua, ct suprascriptus Andreas judex, et lionifri-
lus, Lupus, Bodonicus, el ipse Draco, el Raginpertus
scavinus, vel reliqui, sic ipse Bonifritus retulit nobis
Durandus diaconus ad vicem Fridugisirecognovit. B de hae causa, el divit : «. Eece modoplaido est. Vo-
Data iv Kal. Novembr., anno Clnisio propitio7
imperii domni Ludoviei imperatoris. Actum Carisia-
co palatio publiciter in Dei nomine. Amen.
XC!V.
TRO WONASTERIO NONANTUl.ANO.
Placitum Verottte habiium u Rataldo Veronense epi-
■sropo, misso Ludoviei Pii Augusti, in quo Nonan-
intam monachi causam obtinent conira Hucpoldum
comiicm Veronensem.
(Xnno 820.)
[Er Muratorio, Antiquitates ltalica!tlom.l, pag.4oT.]
Dum in Dei nomine , civilale Verona , in ju.licio
ressedissemus nos Relaldus episcopus , rnisso dom-
ni impcratorisadsingulorum hominum deliverandas
iiiteiitiones, resscdentes nobiscura Ilucpuldus c.omis
luinus scire qnid iste Hurpuld coniis dc ipsa silva,
qux nominatur Ostilia, quc perlinel ad monasieriuui
Nonaululx ostendere vult, aut pro qua causa eam
contradicit. > Qui et ipse Hucpuld comis et supra-
seripto Raginpertus advocalore ejus dixcrunt, quod
nullam racionem justiciam invcnire poluissent, nec
poterint, quomodo quartam partem ct medietalem
ex tribus porlionibns <!e prxfala silva Oslilia excep-
tis duabus sortibus , quas superius nominavimus a
parte prsedicti monasterii cuni lege potcril contra-
dicere. Sie de prxsenti ipse Huepold comcs per ma-
nicias suas de manu ejusdcm Bonifrilus a pailo
prxfati monasterii revestivit. llnde et prosecuritate
cjusdcm monasterii Nonantulx, hanc noiiciam facc-
ipsius civilatis, Andreas judcx, et Bonifritus nola- ^ Tv commonuimus.
rins regularis, Draco et Raginpertus scavinis ipsius
civitatis, vel reliquis; sic ipse lionifritus nolarius,
juxta ul nos illi comendavimus , cccpit quxrere
prxfali Hucpuldi comitis de parte monachorum No-
nantulx et silva qu:c nominatur Osiilia, qux posita
esse vidclur in liuibus ipsius civitalis Veronensis,
porlioncm illam quae fuit quondam Anselmi abbali,
et Aidini germani, quarum res quae a prxfato ino-
nasterio devene.runl : boe est quarlam portioneui dc
super lota ex prxfata silva, et medietalem in aliis
tribus portionibus, quam a parte regia acquisive-
runt; excepta sortc una, qux pertinet ad dointun
cuitile eapellx rcgalis, quoJ vocabulum est Sanctu
Laurcntio, et alios Sorticella , qux videlur esse de
curte Rovcrscelle Anselmi coinitis. Et diccbat qnod "
contra legera ipse Huepuldus cam habet. H;ce nos
* Animadverte in hoe placitollalicx anl Francicx
lingua: voces ac pbrascs, scilieet , Comendavimus,
hoc est comandammo, sive commandames ; el rie
parte monachorum, qimd Isalice diceres da parte de
monaci ; el t'<;nire( ad plaido ; el racionem exinde
donared ; cl per mauiciat suas. Lti in dissertat. de
Comit. palat. animadvcrti , anno 833 occurrit Huc-
poldus comes palaiii. Nescio fierine potuerit ut idem
Vorononsis comes , qui in charta hac memoratus,
procedenlc lempore ampliori iilo munere donaius et
functus fuerit ; an potius uepos illius, aut altcr ab
co comes patatii dicendus sit. Sed quanqunra tanta
forel comilihus, hoc esl judieibus populi ofdinariis.
ancioriias, et amplior quuque missis regiis, id est
jmlicibus exiraordiuariis : adhuc tamen si quando
placitum haberc et judtcium iiisiituere volcbant c.v-
Ego Deusdedit nolarius regul.iris scripsi, anno d<>-
mni Ludoici irnperatoris scptimo , pridic Kalendas
Aprclis, iudictionc teiliadecima.
Ego Ralaldus episcopus, misso domni imperato-
ris inanu mea subscripsi.
Ego Andreasepiscopus Vicentinus concordanssub-
scripsi.
Andreas judex subscripsi.
Draco subscripsi.
Raginpcrtus scavinus subscripsi.
Ego Ilucpulduscomes subscripsi.
Ego Bonifritus notarius subseripsi.
Y,%o Odo eomes snbscripsi.
Lupus subscripsi.
Bodonicus sunscripsi.
Brandolinus suliscripsi ».
tra palatinm regis, aut exlra :cdeseonim proprias,
iJ eis interdiclum fuit, neque faeere lieebat ,ni-i
impetrata venia a dominis ejus domns ant agri. Sta-
tutum id fuit lege 2V2 Ludovici Pii Angusli inter
Langobardicas, part. n. lomi i, Ker. Italic. ulii legi-
miis : Minora vcro placita comes infra suam potestu-
!em, vel ubi impelrare polueril, habeat. Quainobrem
ubi in alienis .Tdilnis aut agris (uam et in agro, et
sub dio. et sub arboribns non nupquam id faclum)
placita celebrabantur, consuevere comites et missi
exposcere a domino loci facultatem illie inslituendi
jmlicii. lmpetrata quoqne venia in ipsis judicioruru
chartis exprimi consncvit iis verbis, per data licen-
tia, we. quidquam jmis in eam domuin aut agrum
tribuere sibi jndicibus pnblicis in posicrum fas essel.
II 03
xcv.
PnO fcilVlSILIIIti INDENSl.
(Armo 821.)
[Apud Marlcn., Ampl. Collecl., tora. I, ex nis. D. dc
Louvrex.]
In noinine Dom:ni Dei et Salvatoris nostri Jesn
Clirisli , Ludovicus divina ordinanle providenlia im-
pcralor Aiigustits, oranibus cpiseopis, abbatibus, co-
milibus, vicariis, centenariis, telonariis, aclioitariis,
vel omnibus rcmpublicam admiiiistraniibus , scu
ca?leris fidelibus sanctae Dei Ecclesioe et nostris,
lani prxsentibus quani et futuris , notum sil quia
conccssimus monasteiio nostro ", quod dicitur Inda,
quod est dicalum in bonore Domini et Salvatoris
nostri Jesu Chrisli, ronslructiim in silva nostra Ar-
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. MW
A D.ita se\to IJus. Februarii ' , anno Chiisli pr:ipitio
8 iinperii domni Ludovici serenissimi Augusli , in-i
diclione 14. Actuui Aquisgrani palalio rc.gio, in Dci
nomine feliciter. Amen.
XCVl.
rno MONXSTERIO BttCtlAYIENStl
(Anno m.)
[ApuJ Schaten. , Armales Paderbornenses , pag. C7.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli, Ludovicus divina ordinante providenlia im-
perator Augustus.
Si saccrdotum el servorum Dei petiliones, quas
pro suis necessitalibus innotuerin!, ad effectiim pen-
duciraus, non solum imperialera exercemus mansue-
ludinem, vcrum etiam ad beaUe relribulioiiis iner-
duenna, ubi etiam nunc religiosus vir Benediclus t> B cedem tatia nobis facta profutura confidimus. Qua-
abbas proeest, cl omni congregationi ibidem Deo fa-
mutanli, omne lelonium, lani de navibus quse per
diversa flumina imperii noslri pro quatibet re disctir-
runt , quam el de curris el sagmariis ncccssariis
[Forle necessaria] ipsius monasterii vel congrga-
tionis ibide.in Dco famutanlis deferentibus, vel de
quolibet alio negolio undecunque Gscus tclonium
cxigere poterat, in integruni concessimus, ut nullus
quilibet telonium aut atiquam exactionem accipcre
aut cxigere proesumal. Unde banc noslne auctori-
tatis pnrceptionem prxdiclo monasterio ct congre-
gationi ibidem dcgenti ficri prxcipimus, ul naves,
propter noltim sil omnium fidelium nostrorum soler-
tia\ prscsentitim el fulurorum, quia vir veticrabiiis
Castus abbas ecclesiae qua? vocatur Fiscbcchi, ouin
subjectis ecctesiis in eodcni pago Leiiga, et cum dc-
cinia de silva Annueri el Ponteburg, et caetcris e:-
clesiis iu Hesiga et Fenkiga, exccpta una ecclesia in
Satlinga, quam concessiinus ad parocbiain Saucli
Pauli reverii, ad locum qui vocatur Mimigernaford,
ubi Gerfridus cpiscopus prceesse videtur, veniens
ad nos, petiit celsitudinem nostram, ul ipsuin san-
clum locum pro mercedis nostrte augmento sub
nostra defensione et immunitatis luitione recipcre-
vel curra, ct sagmarii, seu quajlibcl alia vehicula, ad £ mus. Cujus petitioni pro divino amore adsensiinus,
et ita in omnibus, quia jusle et rationabitiler pcliil,
pcr hanc nostrara auctorilatcm confirmare studui-
mus. Praeipientes ergo jubemus ut nullusjudex pu-
blicus, ncqucquislibetcx judiciaria polcstate, setiali-
quis cx fidclibussanctseDei Ecclesiae, acnostris, in cc-
clcsias, aul loca, vel agros, scu reliquas posscssiones,
quasmodcrnotemporejtisieetralionabilitcrpossidere
videtur, in quibuslibet pagis el lerritoriis silas, veJ
quidquid cliam dcinceps pioptur diviuum araorcm
collatiim fuerit, ad causas audiendas, vcl freda exi-
genda , aul mansiones ct paralas facicndas, aut ho-
mines ipsius ecclesix- tam ingenuos quam et servos
injuste dislringendos, aut ullas redhibitioncs, vel il-
licitas occasiones requirendas ullo unquain teinpore
ingredi audeat, vet exaclare pra-sumat; quidquid
auteni de rclras prxfatjc ccclesue fiscus. sperare po-
diversa negotia ipsius monaslcrii pcragrnda , cl ad
necessitates ejus sublevandas, per universum inipe-
rinm noslrum libere discurrant, el nnllus publicus
judex, vel qitiiibct exactor judiciarix po:estalis, aut
tetonarius dc navibus attl dc omnibus qna; supra
memorata sunt , undecunquc vidclicel Gscus lclo-
nium cxigere polcst, ullum telonium, aul ripaticum,
aul portaticum , aut pontaticiim , aut salutaiicum ,
aut lotaiicum, aut pulveraticum, aut cesponlicum,
aul travaticuin, aul ullum occursum , vel itlliim
ceiisum , aut ullam retribulipiiem ab eis requirere
anl cxaclare prxsumat. Sed licifuin sit absquc ali-
ciijus illicita contrarielate vel detentione per banc
nostram auctoritalcm , naves, curra, sagmarios, vel
ca?tcra vehicula , el homines qui hoc providere de-
bent, cum his quaj deferunl, per universuin inipe-
rium nostrum libere atque secure ire et redire, ct si " icral, tottini nos pro divino amare concedimus, ul
aliquas moras in qnolibet loco fecerint, aut aiiquid
niercaii fuerint aul vendiderint , nihil ab eis pror-
sus, ut dictum est, exigalur. Hxc vero aucloritas
ul pleniorem in Dei noraine obtineat vigorem , et
oranibus verius nostra csse credalur, et diligentius
conscrvetur, de annulo nostro subter jussimus si-
gillari.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recogno\it.
0 Suiim vocat Indense monaslcrinm , non soluni
quod regio suo palatio proxiinum csset, sed etiam
quia illud fundaveral.
b Hic est maxinius ille Bcnediclus urdinis nostri
rcformator, abbas Anianensis et Imlensis , oujns
maxime opera congrrgatum lucial paiicis anlc amiis,
peremiibus lemporibus in alimonia pauperum el sli-
pcndia servoruni Dei ibidem Deo famulantium pro-
ficial in augmentum Quatenus ipsis servis Dei, qui
ibi Dco fanmlari videnlur, pro nobis ct conjuge pro-
lequc noslra cl st.ibilitate ipsius imperii noslri a
Deo nobis conccssi atqne conscrvandi jugiler Domini
niisericordiam exorarc deleclet. Pra-dielam vero
abbatiam illius, circumqnaquc pcr diversos pagos
scilicet 817, Aquisgrancnsc concilium.
c Ac proindc datum et concessum cst sanctissimo
abbati Beuediclo istud diploma, trilius ante ipsius
mortem diebus; nam tcrlio Iilus Februarii anni 821,
iiidictir>ne II, prxscntem cum rctctna vita luutatit,
in stio Indensi eoenobio.
«107 LUDOVK.I I COCNOMLNTO Pll UU8
silam, nemo fldclitim iiostroruni cximle aliquid alis- A stris inquisiium el nobis nuniialum esl , ila ab lio-
Irahere aul proliibcre presumal ; quin ei liceat per cliemo die in potcstale praidicti monasterii consisiat.
hanc nostram aiictoritaleiii vcrbum pradicaiionis, Et nullam deinceps coramotionem aut cahinmiam
Domino auxilianle, exerccre et ministerium suiim aut aliquod impedimentum a parlc fisci noslii pars
plcnitcr peragere. Et ut Ii.tc auctoritas nostris fulu- prxdicti monaslerii se babituram penilus pcrli-
risquc lcmporibns Domino prolegenie valeal incon- mcscat : cl ut hncc auctoritas firraior habcatur et
vulsa manere, manu propria subscripsiraus cl an-
nuli nostri imprcssionc signari jussimus.
Signum Ludovici screnissimi imperaloris.
Durandus diaconusad vicem Hclisachar recognovi
ct subscripsi.
Data v Nonas Septembr. anni imperii nostri 8,
indiclione 14. Actura Aquisgrani palalio regio in Dei
noraine feliciter. Araeu.
XCVII.
PRO MONASTF.KIO IIORNBAI 1 \M.
(Anno 821.)
[llistoire de ilelz, pag. 25]
In nomfne Doinini ct Salvatoiis nostri Jcsu Chri-
sti, Ludovicus, divina ordinanlo providentia, iinpc-
rator Augustus.
Notum esse volumus cunctis fidelibus nostris,
preesentibus seilicel el fuluris, quia adiens screuila-
tcm ciiliiiinis noslri vir illustris Lanlbenus conies
suggessil nobis, co quod actor dominiciis nominc
Nantcarius.ex fisco nostro Franconofurd.proprisset,
lempore doinini ct geniloris noslri Caroli bonse me-
moria: piissiuii impcratoris, quasdara rcs, id est,
lerras et silvas ct prala super inarcham sita, qux
esl cx raonasterio suo, quod dicitur Orombach. Nos
vero hanc rem jussimus investigari dilecto filio no-
slro Lothario imperalori, ncc non ct Mautfredo illu-
stri viro. Postea veniens ad uos Wyrundus, proedicti
vcnerabilis monaslerii abbas, eaiiulcm causani nolis
suggessit. Nos iteruin jussimusMantfredo el alios
lideles nostros banc rem diligcnter inquirerc. Qui,
sicut noliis renuntiaverunt, invenenint pei Ilruot-
bertur coniitein, et cx-leros nobiles ac vcraces ho-
nilnes circa raanenles, quod prxdictus Nanlcharius
cura servis dominicis injuslc ipsam investituram de
potestalc prxdicti monaslcrii abstulisscl, cl pcr
justiliam el certiiudinera inler noslram el prxdicli
inonasterii partcm esse debebat, el quod praedicla
raarcba divisa esset in via, qurc dicilur Talanwcke
a fidelibus noslris verius certiusque credatur alquc
conservetiir, de annulo nostro subter cam jussimus
sigillari.
Durandus diacnnns ad viccra Fridugisi recogno-
vit.
Dala vi Idus Januarias, amio, Chrislo propitio,
8 iinpcrii domini Ludovici piissimi Augusti.
XCVIII.
PBO MONASTERIO SANCTI CALLI.
(Anno 821, 15 febr.)
[Apud Neugarl., Codex Alemannieus, pag. 179.]
In nomine Domini Dci ct Salvaloris uostri Jcsu
Chrisli, Ludovicus divina ordiuanle providcntia iin-
perator Auguslus.
Ctim justis servorum Dci pclitiouibus,quas noslris
auribus insinuavcrint, libenler annucrimus, el eas
cum Dci auxilio ad effeclum pervenire feccrimus,
non solura rcgiara et imperialem consueludincin
cxerccmus, vcrura cliam boc nobis procul dubio
tara ad stalum tcrreni regni corroborandtim, quam
ad tfternse vilac beatiludinem capesscndam profu-
turum esse confidimus. Klcirco nolum fieri voltmius
omniura fidelium noslrortim, tam praesenlium quam
'uturorum, solcrtiac, virum vencrabilcm Cozbcrlum
abbatcm cx monaslcrio S. Galli nostram adissc man-
suetudincm , nobisquc innotuisse , qttaliter lempore
Joannis cpiscopi et ejusdcm monasterii abbalis, villa
quae dicitur Uhcinriuda », quam Gieta ct Lantpreh-
tus lilius ejus ciiiii appendiciis suis pi.i largilionc
per testamcnti conscriplionem eidem inonastcrio
contulerunt, ablata essel, et Turigo * fisco noslro
sociala. Unde deprecatus est nos ut super hac re
juslissimara inquisilionem facerc jnlieremus : qualc-
nus id quod illede prxdicli monasteiii rcbus secun-
dum xquitalis ordiucm babere debuerat, injuste non
amitleret. Cujus pctilioni nos assensum prabentes,
feciraus ut rogaverat. Et Geroldo r fidcli nostro hanc
causam inquirerc jussimus, et diligenter inquisilam
et inde ab Gcroldisphad , dciude ad Wisigarlawcck, TJ nobis renuntiare. Qui revcrsus retulit.quia sicul pcr
sed ct Gberoldus actor nostcr,qui praediclura flscum
nostrum in rainislerio babet, interrogatus ab cis,
nullaui reicerlittKlincm poluit dcinonslrarc,qualiler
ad uoslram partem legibtts lenere poluissct ; et
ideo placuil noliis, secundum hauc inquisitionem,
pagenses loci illius, adhibilis his quibus intcr eos
inaxiina fides habebatur, invenire potuerat, quod
preedictum monasterium de his rebus unde Co7.berttis
nobis suggesserat, injuste spolialura fuisset. Quam
rclalionem cum audisscmus, el cam vcram esse com-
eamdein marcbam pncdicto monastcrio reddi, sicut perisseraus, jnssimus praidictara villam cum omnibtis
inquisilura ct lcslilicatura fuil. Proindc hanc auclo-
ritatcm praeceplionis nostraj flcri,jussiinus,pcrquam
prxcipimus atque jubcmus, ut sicul a fldclibus no-
tt In chartis Beat:e et Lamberli non occurrit Uh-
cinrinda, sed Tunriuddc seu Tunriude; vcrum iuter
utrumqne nomen niniia distantia esl, quain ut pro
uno eodemqiic babealur. Ilinc liealaraet Lambetium
Ubcinriudam pcr aliam chartam S. Gallo ascri-
psissc conjicio. Eslqne in corumdcin locorum, quo-
rcbus ad eam perlinentibus, qure dudum erepla fue-
rat, eidem venerabili monasterio reslitui. Sed ct
idem rcligiosus virCozbertus abbas nostra mansue-
rum cliarise cxcitatre meminerunt, vici-iia Fischcn-
ried villa in parocbia Busskirrh supra Itappcrswilam
ad Jonaui rivtuu, cujiis nomcn cum Lbcinriuda fa-
cilins componitur.
b Turegum, Zurich.
' Gcroldus comes Iturichgovix.
1109 DIPLOMATA ECCLESLAST1CA.
Ciitlini suggossit, iii super liis rebus resiilutis prascc-
ptionis uoslrx conflrmalionem sibi dare juberemus.
Ciijos peiilionem, qiiia rationabilis noliis vidcbalur,
ad eflccliim perducerc curavimus : statuenles ergo
jubenuis, ui supra nominalas res Cozperlus prxdicli
mona.slerii abbas , successoresque ejus pcr banc
nostra- auctoritatis conliniiationeni abbinc in fulu-
rum firmissimc leneant atque possideant, ncque
a quolibet fidelium sanctx Dri Eeclesix, atquc no-
strorum, vcl a cujuslibct honoris aut pnie^tatis por-
sona ullo iinquam lempnre a jnre prxdicli monaste-
rii sulilrabatur, sed polius cx liac nostrx auctoril.i-
tis confirmatione perpeluam smnat firmilatem. Et
ut bxc auctoritas nostris futurisque icmporihiis in-
violabilem atqite inconvulsam oblineat Grmitalcin,
annuli nosti i impressione cam signari jiissimus.
Ciiuiliiirtis • ad vicem Fridugisi recognovi ct sub-
scripsi.
Dala xv Kal. Harl., anno Cbrislo propitio 8 im-
perii domni Ludovici piissimi Augusli, indiclione (4.
Aclum Aquisgrani b palatio regio in Dci noiniue fe-
licitcr. Amcn.
XCIX.
pro BITURIC.F.NSI S. SULriTH sionasterio.
(Circa annum 8-21.)
[Apud D. Houqiiet., Becueit dcs historiens, tom. VI ,
pag. 525, ex chartulario ejusdem monasterii.J
In nomine Doinini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Cliiisti, Lmloviciis divina ordiuanic providentia im-
pcralor Augustus.
Impcrialis celsiludinis moris esl petilionibus fldc-
lium uoslrorum libenler assensum prxberc quo
dulcius tam privalis quam publicis slndcant iuha'-
rere obscquiis. Idcirco noverit experientia alque
industria omnium lidclium noslroriiiii , tain prxsen-
liuin quain futuroriiin , quod adicns impcrii iiostri
cclsiludinem quidam fnlclis nostcr, Haninclius no-
minc, ablias ex rronaslerio S. Sulpilii , quod situm
est in subiirbio Riturigx civitalis, dcluiit in nostram
prxsentiam plurima prxcepla rcguni, ipsorum mu
niflccnlia roliorata, ac prxfalo loco collata , quibus
continebatur qualilcr ad pelilionem abliatum atquc
rectorum prxlibali cuenobii libcralitatc principum
concessum est , ut S. Patris Sulpilii rcvcrenlia ac
dignilas sub immumlalis luitione jugilcr permancre
dcbeat : el nulla juditiaria poleslas in rcbus ejus-
dcm monasterii aliquo modo damnare, ncqtic intra
aut cxtra civitatcm in areis, ccclcsiis, vel villis fora-
licum ct rotaticum exigerc, aut aliquem servuui vcl
liberum pro scrvitio Doinini bannum aliquod facien-
tem distringerc [prxsumat]. Ilumiliter crgo pcliit tit
quod sparsiin conlincbatur ; ct jain qiiodaninmdo
labcfactabalur, nostro prxceplo colligercmus , ac
veluti in unuui complcciciitcs conflrmaremus. Pla-
cnit itaque mansuctudini nostrx salubcrrimis ejus
animcre prccibus,et quo magis niagisquc illic crescat
" Episcopus Metensis. Obiit an 825, succcssorcm
nacius Drogonem, Ludoviri Pii fratrem, ut velercs
atinales passim tcslantiir.
1110
A religio, et prn nobis, conjnge prolequc noslra, ct pro
slabililalc regni nostri scrvos Domini illic coniui.i-
nentes ardentius orare delectct. Pneccplumquc no-
strx auctoritaLis illis licri jussimus, quo conlirtiia-
vimus illis noslra deliberatione atqne decrcto oinnia
qua" prxdccessores nostri loco cidcin statiicriuit ,
sive qiiamliu ibi onlo floruerit monasticus , sive
deinceps ; lam ea quoe jain commcmoravimus qtiam
ca qnx prxceplis aliis conlinciitiir dc mcrcalis ct
portubiis, quain ct de urbium arcis, cl in villis scr-
vanda tani incolis qiiam incolabus, tit scilicet, sicut
anlcriorcs ac deccssorcs noslii decrevcrunt, ita pcr-
niancaut inconvulsa. Sane conslat oiniics maxiinc
posscssiones jam dicli monastcrii donationes csse
fldelium, qui prxdia sua cum mancipiis ob araorcm
D Doniini ct S. Sulpilii ciilcm loco dclegaverunl. Q:iia
vero, ut rclalu jam noniinati abbalis didicimus, sana
induigcntia quorumdam ipsa familia in judicando
dicitur lcgcni servare servilem , ob boc quidani cc-
clesix dctrcctant , cttni sibi alijuoticns jungunlur
familix, divisioncm servare legalcm. Undc cidcm
lideli noslro Ranincho petenti benignc concedimus,
nt quandocunqiic familia S. Sulpitii familix altcrius
ecclesix pcr conniibiuni fueril copulala, nulliiin fa-
ciat prxjudicium, quod scrvilis condilio Icgcm rc^a-
diare cernitur colonilem : scd omnibus in locis avqua
sccundum legcm cclcbretur divisio. Insuper et iu
fiscis nostiis, qui ecclcsiaslici fuissc nosciintur, illud
conccdimus. Illud et concedcrc ct addcrc placuit ut
^ quia res ipsius loci sparsim dividuntur, ct plurirai
*-' advocaii niallos pcr singula loca custo.lire ncqucunt
sine prxsentia regis dclrimenluni non paliautur
rerum, neque in civilate; quo et liitius ac sccurius
illos Doinino railitare dclectet. Prxterca concedimus
in vestiaria et calcearia fratriini monachorum , sicut
fuerat o!im, omnes fcrias annualcs mercati cum in-
lcgriiate et distrielu , ex mcrcato quoque seplima-
nali illain rcilliibitioncm quain ad ipsuin pertincre
locum indiiisimus. Praelerea ut nullus prxsul, irall.i
potcslas, ncc ctiaui ullus noster mansionarins infia
cjiisdcm monaslcrii claustra ct loca daniuarc vcl
mansionarc pr.csumat ; ut ob sui profectum cl quic-
tem ab cis non possil ullo modo uosira divelli rae-
nioria. Et tit nostr.c ordinalionis ac conccssionis
aucloriias sui vigoris perpeluam obliueal firiniiaiciii,
I)
" nianii propna subtercam firmavimus, el annuli noiiiri
impressione assignari jussimus.
C.
PRO HONASTFRIO FULDENSI.
[Apud Scbatcn, Episcopalus Paderborneusis, |iag. 70. ]
In nomiuc Domini Dei et Salvaloris nostri Jcsu
Christi, Ludovicus divina ordinantc providenlia im-
peralor Auyiistus.
Si crga loca divinis cultibus mancipala, propler
aniorcm Dei cjusque in cis locis silii famulaules,
bcncficia polioia largiamur, pr.riniiun apud Dcmi-
b Ubi inipcrator bieinem evcgit, ac nicnsc Fcbrua.
rio coiniiia habuit, lostc Egiiibarlo in Anualibus,
aliisquc chronographis.
1111
LLDOYIU I COGlNOMt.YlO III
111*
num xlernx relributionis nobis rependi non ililli- A marum salutcm supernis angelorum eojtibus iu
diiuns. Igiiur noium esse volumus cunctis fldelihus
DOStris, prxsentibus scilicet ct fuluris, quia vcncra-
bilis vir Badcradus episcopus ecclesi.c, qux cst con-
slrucla in bonorc sanctx Marix semper virginiset
sancti Kiliani, in loco qui dicitur Paderbrunna, mis-
sa peiitionc deprccatus cst, ut prxdiclam sedeni
cum omuibus ad sc justc ct Icgaliicr modcrnu tem-
pore pertincntibus vel aspicicniibus sub nostra tui-
tione, et immunitatis defensione cum rcbus el man-
cipiis constilueremus, quod ita cl fecisse oinnium
ridelium nostrorum cognoscat industria. Prxcipien-
tcs ergo jubemus, ul nullusjudcx publicus, aui quis-
lihet ex judiciaria potestate in ecclesias, aut loca,
vel agros, seu reliquas posscssiones memoratx ec
xlerna beatiludine ascribendaruui, lcrieiia cninino-
da subsidii icmporalis, sine quibus pnesens \iia
transigi non potest, comparamus, ut il.i lantuin-
inodo sine iinpedimcnto, quanium prxsentis morla-
lilatis sinit fragilitas, libere descrviant, cui semel
se mancipassc ad laudcm obsequiumque ipsius lolo
vitx siix cursu noscuntur; nostri laboris •.iudiiiinel
pieiaiis opus apud Deum nullatenus fore sine fructu
crcdimus, sine quo nec vclle qnisquam beue po-
tcst, quanto magis pcrficere. Igitur comperiat om-
nium Gdelium sanctx Dei Ecclesix, lam prxsentiuin
quam futurorum , sinceritas, quia vir venerabilis
Ilicremias, sanclx Senoniex ccclesix arcbiepiscopus,
bujnili suggesiione clcmenlix noslrx innotuit, eo
clesix, quas moderno lempore infra diiionem imperii B quod » ccllx ccenobiales episcopii, cui auclore Deo
nostris legibus possidet, aut qux deinccps in jurc
ipsius loci voluerit divina pietas augcri, ad causas
judiciario modc audiendas, vel freda exigcnda, aut
mansiones, vel paralas faciendas, aut fideijussores
lollendos, aul horaines ipsius ecclesiac dislringcndos,
nec ullas redhibitiones, vel illicitas occasiones rcqui-
rendas, ullo unquam tempore ingredi audeat,velca
qux supra memorata sunt, penitus exigere prxsu-
ni.it. Scd liceat memorato cpiscopo suisrme succes-
soribus res prxdictx ecclesix cuni omnibus quas
possidet, quietc ordine possidere, el nostro fldeli-
tcr parere imperio. Quidquid vero fiscus cxinJc
sperare potuerit, lotura nos pro xterna remunera-
tione pnediclx ecclesix ad slipcndia pauperum et
praeest, id est cella Sancii Petri, et cella Sancli
Joannis, et cella Sancti ltemigii *', in quibusmonachi
subsanctaregulx disciplina rcligiosam vitam divinx
pictali loto laboris adnisu debenl exhibere, variis
casihus diversisque indigeiiliis, quibus liumana ful-
cilur fragilitas, antc addicti sub inanil us et potesla-
te antccessorum ipsius, urgente omnimoda inopia,
longe a suo proposito abcrrantes exorbilavcrunt,
dum videlicct memoralarum substanlia cellaruni
per divisioncm olim factam imminuta fuisset; el
qui prxerant episcopi, non habentcs unde subsidia
sumpluum suis usibus necessaria capereul, ex eis-
dem cellis, quantum cxlorquerc quibant, dum aliun-
de sufficientiam haberc non possent, dari sibi co-
luminaria concinnanda concedimus ; qualiler melius G 8ebant : sic1uc fiebat ut "< <Iui dcvota slabililate
delcctet clericos in eadem scde dcgcntes pro nobis,
coujuge et prole nostra Doinini misericordiam cx-
orarc. Et ut hxc aucloritas pcr futura teinpora mc-
lius conservetur manu propria subler flnnavimus,
el annuli nostri impressione signari jussimus.
Signuin Ludovici serenissimi impcraloris.
Hirminmaris diacomis ad vicem Fridugisi abbatis
recognovi.
Data quarto Non. April., anno 9 imperii doatni
Ludovici piissimi Augusli, indielionc 15. Aclum
Aquisgrani palatio regio in Dei nomine feliciter. Amen.
CI.
rno UONASTERIIS IN IRIii: 6ENONENSI.
(Anno 822.)
[Aimil Mabill. Anuai. ord. S. Bened., tom. II, pag.
In nomine Domini Dei et Salvaloris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus divina ordinante providcntia ira-
perator Augustus.
Si illius amore cujus munere cxicris moi talilus
prxlali suinus, soli Deo sub sancla religione mili-
tanlibus ad laudem honoremque ipsius et ad ani-
« Ccllas humiliori vocabulo appellal hxc mona-
sieria Ludovicus, aut polius Hieremias qui pra>
ccptura iibiinuii, ut eorura niajorem subjeetionem
denotet.
i> Ex tribus illis monasleriis duo supersunt, nimi-
rum Sancli Petn, Vivi vulgo dicti, et Sancti Joan-
nis, quod posterius modo cst canonicorum regula-
mentis ct corporis ibidem supernx pietali landcs
persolvere, suamque vitara comincndare, pro no-
stra quoque, conjugis ac liberorum incolumilatc, ct
pro r. gni divina nobis miseralione concessi conser-
vatione, proque tolins Ecclcsi* indulgentia et fe-
lici ad xlernam bcalitudinem pcrventione inicr-
pdlare debebant, dura a monasterii clauslris lur-
piter quxritando ea quibus suam tuercntur inopiam,
longe lateque vagarent; confuso ordine, qucni ser-
vare debebant, non solum eorum causa qux prx-
misimus, nobis nibil prodesse polerant, vcrura etiam
sibi suisque prxlatis non absurde plurimura crcde-
rentur obcsse. Cujus rei gratia, memorati episcopi
precibus admoniti, dignum opus supra Aeri duxi-
" mus, ut, (Imii adhuc in hoc mortali corpore subsi-
stimus, non solum qui nunc tcmporis in cisdcm lo-
cis divinis cultibus mancipali esse noscuntur ; sed
illis quoque qui futuris lemporibus amore supernx
sapientix illustrati, eadem ad scrviendum Dco ex-
pelieriut loca, prospiciamus : quatenus ex eisdem
temporaliu n solatia sumptuum suo ordini congruen-
tia habcani, quibus in bac pcregt inatione interim
rium onlinis sancli Aiigustini, tunc monachorum
sub sancta regula, ut alia duo, viventium. Abbatia
Sancti Rbemigii Vallilias postca translata fuit, de-
inde iu primum locum denuo relata, modo pcnilus
excisa est : cujus porlio ab' aiialis missionariis
clericis, couvenlualis sancti Pelri monasterio Iri-
bula.
II 13 WPLOMATA ECCLESIASTICA. tm
susientari qucani, douoc ad xtcrnx palrix gaudia A =«<-* xlcrnx remunerationis prxmia capesseuda vera-
divina niiserieorilia vocali valeant pcrvenire. Con- citcr credinras. Idcirco notum esse volurous cunctis
6iitiienies itaque lioc nostrx auetoriiaiisprrjcceptuin, Gdclibus sanctx Dci Ecclesix et nostris, prxscnii-
juxta mcinorati episcopi petitioncm , dccrevitnus bus seilicet et futuris , quia adiens sercnitalcm cul-
ficri : ul cx rcbus, qtiasrunque supra jain nominatx nimis nostri vir venerabilis Adaleodus alba mona
cella" nunc lemporis usibus monachorum ibidcm Dco slerii sancii AmanJi, una cum Aldrico niisso nostro,
deservienlium deputatas habent, nullus episcopo- qucin ad prxriiclum eoenobium direximus ad ordi-
runi, quicunquc divin.i vocalione pcr lempora snc-
ccsscrit, prxsumnt aliquid sublrahere vel immi-
nuere quolibct argumento vel occasionc, ncque in bc-
neOcium darc, aut suis usibus applicare : scd iia por
omnia conservari studcat, sicuti memoratas episco-
pus in libelli seric gingnla loca per ordinem adno-
lando digessit, ct manu sua subscripsil, ct iu con-
vcnlu cpiscoporum eos qui aderani, subscribcrc ro-
ncin regul.o sancli Bcnedicli confirmandum ; sug-
gesserunl mansucludini noslrx qualiter congregatio-
ni confessoris Christi Amainli alio.ua de rcbus et
villis ejusdem ecclesix dcpulare et confirmare ad
usiis et ncccssitatcs illorum prxiiidicarerous. Moo-
que ad precalionem vol suggeslionetn pr.Triictoruui
abbatum, Adaleodi videlicct et Aldrici, imo ob emo-
umenlum • animie nostrx , eonjngis , atque prolium
gavit, propter cavendas omuimodis contentioncs, " noslrarum, res subter adnotatas prxdictis fiatribus
qux futuris lemporibus poterant nborhi ; sed nec
eiiam aliud serviiium vcl majora munera inde siti
pro lempore usurpet, prxlcr ea qu.c in libello co-
dem idem ipse episcopus inserere pulavit. Ac nc hu-
jus decrcli causa in eisrietn cocnobiis abbales vel
monachi constitnli contra suum incipianl superbire
episcopiim, pracavimus omncm occasionem anipu-
tandam, ncquc locum diabolo dandum, salva scili-
cct in omnibus auctoritatc cl pntest.-.u* episcopi in
cunclis ecclesiaslicx rcgulx disciplinis : viilclicet ut
easdem ccllas sub proprio scmpor regiminc gnlicr-
nans, secundum instilntionem sanctx rcgulae abba ■
tcs conslilnal, ct, si riecesse fuerit, mulct; prava
quxque corrigal, siiperflu.t rcsecet, virltii.es nutrial
ct congregalioni Sancli Aniandi ad victum , vcsli-
menta ct calceamcnta , seu etiam ccteros usus ct
nccessilales ipsorum , tradere et eonlirmare decre-
vimus, et super hanc cessionis auclorilatcm bos
nostros imperiales apices fieri decrevimus , atqne
jubemus ut abbiiic in futurum u nobis ct nostris,
Deo dispensantc, succcssoribus, piis oraculis nostris
conservanda mandavimus, quorl nos pro Xtornis ca-
pcsscndis prxroiis, ct mcmorat;e congregationi con-
sulcndis nccessitalibus fecissc ct contcssisse vestra
cognoscat indusiria; ita dunlaxal tit quidquitl de
ipsis rebus Dco donanle pcr bonum stnditim poleril
baberi vel acquiri , totum in fratrum sine uila snb-
tractione usibus cedat. Pari eliam nostra imperiali
eradicot vilia, atque, ut bonus agricola, tvellcns auctoritatc prrecipimus ac jubcmus ut milliis quili-
fruticcs, Patrum sequcns instituta, discernat qna-
lein cuiqtie terrx semeniom mandare dcbeat. Hanc
autcm nostnc constiltiiionis aucloritalem idoo fa-
ctam, ne religionis ordo in supra scriplis locis, no-
slris fiiturisque temporibus confundalur, sc-,1 por
omnia in Dei scrviiio, ad cnjuslaiiriein ct ol sequiiun
oonditi sumus, iuviolabililcr in perpeluura conservc-
tur, tit plcniorem in Dci nominc cuiioiis tempori-
bus ohtineat firmitat m, manu propria subler fir-
niavimns, cl annuli noslri imprcssione signari jus-
simus.
Signum Ludovici screnissimi Augusli.
Dnrandus diaconus ad vieem Fridugisi reco-
gnovi.
Dala riv Kal. Jnnii. anno Christo propitio 9 im-
bet sanctoc Dci Ecclesiae, prxscntium vidclicet cl
fulurorum, de prxdiclis ct sublernotatis relus in-
quiciudinem aut refragatinucm vc! pra>jndiciuni vcl
violentiara facerc lenlel : scd potius sine ulla sub-
roptione, aul sublractionc , vcl diminutione aique
divisione, Iiceal cas eidem congrcgationi monacho-
rum Dco militanlium cum omni integritate inviola-
biiiicr absque ulla calumnia cl conlradiclionc secu-
ritcr ac perpclualiler liabcre, possidcrc ci frui. So-
liinimolo vidclicct ad boc, sicut prxmissum cst,
specialiler a nobis sunt pro mercede noslra dclega-
lar ct confirmatx, ut ncc humana poteslas sinc sui
periculo discriminis possit cas convertere, sed sem-
per sub regaii cl imperiali tuitionc irrefragabiliter
saivx fralrutn usibus consistant : quatcnus ejiisrieui
pc.rii domni nnstri Ludpvici sercnissimi Augusti, loci devole Den amabili congrcgalioni pro nobis ac
jndictione 15. Actum Aquisgrani palatio regio in
Dci nomine feliciter. Amcn.
f.II
PRO MOIUSTERIO KI.NONENSI.
(Anno 822.)
[Ajiud D. Bouquet., ibid., pag. 530.]
In noniinc Domini Dci et Salvatoris nosiri Jcsu
Christi, Ludovicus diviua ordinante proyidenlia im-
perator Angustiis.
Cum locis divino culiui mancipalis ob divinajser-
vitutis amorem opem congruam feriiuus, el regium
morem dccenter implcmus , ct id no! :is profulurum
pro totius imperii bujus stabililate ac pace, nostr.e
pielatis niuncro adjulx , Dominum propensius exo-
lare dclectcl. Et hxc nomina dc ipsis rebus, quas
illisdari decrevimus : In pago Bracbalensi , in locis
Duncupatis llaccroib (Bnssnrodc) , Decia, Neonisioet
Securiaco, mansi xi.mh; in pago Ostrebantinsc, ii
loco qtii dicilur Qalciacus, cuin appendiciis suis
mansi lviii ; in pago qui dicitur Menpiscus, iu loco
nuncupantc Roslar, cum appendiciis suis, niansi
Cxviii; mansionilcs ciroa nionasleriiim iv, et pisc.i-
lionem atque Seoncuricm ; ct in Flandras ntariscos
vin : sed et in p..go Lauduncnsi Barisiacuin turo
1115
omnibus nppcndiciis sui
illis dari nonnin paitem de omni suppellectili ejus-
dciu ecclcsiac per uilas vill.is, el possessionem bnjus
ccenobii rcctoris, id esldcannona, de lcgumine,
de feno, de formaiico, de porcis, de poledris, dc
camsilis, de pasiis, dc vino, de ovis. Ei ut hxc au-
cloritas per futura lcmpora imviolabilem obtineal
Drmitalem, inanu propria subler lirmavimus, ct an-
iiuli noslri impressione signari jussimus.
Signuni Ludovici serenissimi imperatoris.
Durandus diaconus ad viccm Fridugisi recognovi.
Data iii Kal. Julii, anno Chrislo propilio 8 ■■ im-
perii domni Ludovici piissimi Augnsti , indiclione
SS. Acluni Slratella villa in Dei iiomiuc felicitcr.
Aincn.
CIII.
rno monastfiuo sanc.TjB ciinisTi.ve.
(Anno 8*2.)
[Apud Balnz. Capiiul. tom. II, pag. 1422, ex veleri
cod. Longobar.fico.]
In noniine Domini Dei et Salvatoris nostii Jesu
C.hristi, Lndovicns, divina ordinanlc providenlia,
imperalor Auguslns.
Curn pelilionibus scrvomm Dei justis el raliona-
bilibus divini cuilus auioie favemus, supemi niune-
ris domini nobis a Domino impei liri credimiis. Id-
cirro noliim essc volumus omnihus lidelibus sanct.e
Dei Ecclcsix noslrisque, prsesenlibus seilicet et fu-
luris, quia vir veneraliilis Pclrns, abbas ei mona-
sterio Sanclx Christinx, quod cst situm prope vil-
LCDOVICI I COGNOMENTO PII 1116
Insuper eensuiimis etiain A vel deinceps in jure ipsius saneti loci voluerit <li-
vin.i pielas augeri, ad causas audiendas, vel frcda
cxigenda, aut mansiones vcl paralas fnciendas, sivc
liilejussorcs tollcndos, aut homines ipsius monaste-
rii dislringcntlos, nec ullas rcdbibiliones aut illicilas
oeeasiones rcquirendum , noslris futurisque lerapo-
rilins ingredi audcal , vel ea qux supra roemorata
sunt penitus exigere prxsumat. Sed liccat memo-
rato abbati ejusque successorilius res prxdicti mo-
nastcrii
sicul in prxcepto domni et genttoris noslri contine-
lur, sub immunitalis noslrx defcnsione qtiielo or-
dine possiderc ct nostro fideliter parere imperio ;
qnatenus congrcgationi ibidem Peo famulanti pro
nobiset conjuge proleqne nostra vel pro stabililalc
I) toiius imperii nostri a Deo nobis concessi atque cnn-
servandi jugiier Domini misericordiaro exorare de-
lerlet. El ut haec auctorilas noslris fulurisquc lem-
poribus valeat ineonvulsa mancrc , manu propria
sulilcr firmavimus ct aimuii ncslri impressionc si-
gnari jussinius.
Signum Ludoviri screnissimi imperatoris.
Duraudus diaeonus ad viecm Fridugisi reeognovil.
Dalum iv Kalend. Octobris, anno Chrisio pnnpitio
9 imperii domni Ludovici piissimi Augusli, indi-
clione priina. Aeluin Cispiacho in Ardna in Dei no-
mine feliciter. Ainen.
CIV.
rno ecclesia s. vicToms mvssiliensis.
(Anno 822.
laui noslram Ollonnam, obtulit ohlutihus nostris C rApud D. Bouquet, Recueii des hhtoriem, lom. VI,
aucloritaiem immunilatis domni el genitoris nostri
Ci>roli lion.r; memoriae s renissimi imperatoris, in
qua continc' atur inserlum qualitcr ipse pnrdictum
moiiaslerium cum oinnihas rehus el hoininihus,
qnos laui de donalione reguni reyinarumque quam
etiam reliquorum Deiim limenlium hominum idem
inonasterium eo tempore legilimc possidebat, sub
suo muniminc et defensionc consistere feeit, et
ejns auetorilalc immunilatis haetenus ab inquie-
tudine judiciari.-c polcslaiis idem munitum atquc
deleusatum fuisse monasterium. El pro firniita-
tis sludio poslulavit idem Petrus ahhas sereni-
talem noslram ut patcrn.c auctoritali noslram quo-
que adderenms aucloritatem. Cujus preeihus oh
pag. 552, ex ehartario hujus ecclesiae.]
In noiuine Dei cl Salvaloris noslri Jesu Christi,
Liidovicus divina ordinante provideniia impcrator
Augustus , omnibus fidclibus sancbe Dci Eeclesias
ct noslris , vel cunelis minislerialibus rempublicam
adininistranlihus tam pnesentibus quam et futuris.
Noium esse volumus veslrae induslrix qualiter vir
venerahilis Theodberlus episeopus Massiliensis adiens
serenitalem culminis noslri , gestans in mauibus
qiiamdam auctoiilatem domni genitoris nosiri Ca-
roli praeslantissimi impcraloris, in qna conlincha-
tur inserttim qualiter ccclesix sancli Victoris niar-
tyris, uhi saeratissimum eorpus ejus bumatum esl,
concessisset teloneum dcvilla quoe dicitur Leonio,
divini cultus amorem et veneralionem ipsius sancti D qnidquid fiscus regius exinde exigehat lam de sale
loei asscnsiini prschenles, hanc auctoritatcm inimu-
nitatis nostne eidem monasterio lieri jussimus, per
quam praecipimus atquc jiihciuus ut mcmoratum
monasleiium ciiin onmibus rebus el hominibus ad
sepr.csenti lempore juste et lcgalilcr pcrtincnlibus
vel aspicienlibus sub iinmunitatis nostne defcnsione
niodis omnibus consistat, et nullus judex publicus
vel quilibct ex judiciaria polcstale in ecclesias aut
villas, curlcs, loca , vi-l agros , S''ii rcliquas
iwsscssiones memorati monaslerii , quas modcruo
tenqiorc justc et legalitcr possidet in quibnslibet
pagis vcl terriioriis infra ditionem imperii noslri,
• Lcsendum 9.
quani et de aliis conditionihus, nee non ct teloneum
de navihus ab ltalia venicnlibus, quae ad earodcm
ccclesiam arripare videntur, ut qiiid(|iiid ad puhli-
cum opus vel ad fiseum regium exinde consiicludo
fiiit cxaclare, ad pradiclam eeelesiam sancli \ iro-
ris martyris Massiliensis , vel ad reclores ejus con-
ccdercmus. Quapropter precibus quibus valuit no-
stram exoravit clcmentiam ut, paternum morcm
scqucntcs , nostram ctiam auctoritatem pr.edieta
ceelesia, in qua inse Deo auctore episcopus pracst,
hahere roercretur. Cujus precihus aurem aeeommo-
dantes, lios noslros impcrialcs apices licii jussitmis,
1117
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
IIIS
per quos prascipunus atquejubemus ut, quemadmo- \ riali aueloritale pijecipiinus, acjubemus, ui uullus
duin domnus et gcnitor noster praedictue concessit
ecclesis , iia ct ileinceps in perpetuum Qrmum ct
slabile permaneut , et nullus quilibet ex judiciaria
potestale aliquod lcloneum de suprudieiis locis cxa-
ctarc aut requirere , vcl ullam coutrarielatcm erga
pnedictam ecclcsiam Sancti Victoris ejusque recto-
rcs facere aut ingercrc praesumat; sed nostris fulu-
risque temporibus inviolabililer conservetur. Et ut
bacc auctoritas firmitalis nostrx per futura lempora
inviolabilis conscrvctur, annuli nostri impressione
signari jussimus.
Signuui doimii I.uilovici impcratoris screnissimi.
Dala Kal. Novembris, anno Christi propitio [0]
imperii domni Ludovici piissimi Augusti, indictione
prima. Arimii Iscmburgo palatio regio.
CV.
PRO IIOiYVSTERlO SVNCTl AUVNDI.
(Anno 822.)
[Apud Mabill., Act. SS. Ord. S. Bened. sacc. iv,
part. i, pag. CG.J
In nominc Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cbrisli, Ludovicus divina ordinantc providcnlia im-
peralor Aiiguslus.
Cum locis divinocuitiii mancipalis ob dlvinrc ser-
vilutis amorem opem congruam ferimus, et regiiun
morem deccnler iinplcmus, ei id nobis piofuiurmn
ad aeternac rcmunerationis praemia capessenda vc-
raciler crcdimus. Idcirco uolum essc volumus cun-
ctis lidelibus sanct:c Dei Ecclesiac et noslris, prac-
quilibet sauctae Dei Ecclesice, prsesenlium videlicel
et futurorum, de praidiclis ct subter notatis rcbus
inquietudinem aut refragationem vel prsejudicium
vcl violentiam facere tcntel : sed potius sinc ulla
subrcptione, aut subtraclionc, vel diminulione , at-
que divisione , liceat eas cidcm congregalioni ino-
nacborum Deo militantium cuin oinni integritate in-
violabiliter absque ulla calumnia ct contradiclione
securitcr ac perpelualiter habere, possidere ct frui.
Solummodo vidclicct ad hoc, sicut praemissum est,
specialiter a nobis siuit pro mercedc nostra dele-
galce el coufirinata? , ut nec humana poleslas sine
sui periculo discriniinis possit eas convertcre , sed
seinper sub regali et impcriali tuitionc irrefragabili-
]{ ter salvae fratruin usibns consistant : quatenus ejus-
dcui loei devolx Deo amabili congregalioni pro no-
bis ac pro lotius impcrii hiijus stabilitale ae pace,
nostrae pielatis munerc adjuti, Domiimm propcnsius
exorarcdelectet. Et lncc nomina de ipsis rebus quas
illis dari decrevimus. In pago Bracbatinsi , in locis
nuncupatis rtacerolh ( vulgo Bassarode), Dcela.Nco-
nifio, el Seeuriaco, mansi xlviii. In pago Ostreban-
tinse, in loco qui dicilur Halciacus, cum appendiciis
suis niansi lvhi. In pago qui dicilur Mcupiscus, in
loconunciipanteltoslar, cum appendiciis suis, inansi
cxvm. Mansioniles circa inonasteriuin iv, cl pisca-
iioncm atque Seoncurtem ; et in Flandras mariscos
vm. Scd et in pago Laudunensi Barisiacum cum
omnibus appcndiciis suis. lusupcr eeiisiiiuius etiam
scntilms scilicet et futuris, quia adiens serenilatem G illis dari novain partein de omni supclleclili ejus-
culminis nostri vir vcncrabilis Adaleodus abba, mo-
naslerii Sancti Amandi, una cum Aldrico misso no-
stro, quem ad praedictum coenobium direximus ad
ordinem regulae sancli Bcnedicti confirmandum ;
suggessemnt mansuctudini nostra? qualitcr eougre-
galioni confcssoris Christi Amandi aliqua dc rebus
ct villis ejiisilcm ecdesue deputare et confirmare ad
usus ct ncecssitates illorum praejudicaremus. Meo-
quc ad prccalionem vcl suggcsiionem praediclorum
abbalum, Adalcodi videlicet ct Aldrici, imo oh cmo-
Iiiiiienluiu animx noslrae, conjngis alque prolium
noslrarum, res subter aduotatas praediclis fratribus
ct congrcgalioni Sancli Amandi ad viclum , vesli-
nieiita et calccamcnta , seu eiiam caeteros usus ct
iiccessilales ipsorum, tradcrc et confinnarc decrevi-
mus, et super hanc cessionis aucloritatem hos no-
stros imperiales apices fieri decrevimus, atqne ju-
bcmus, ut abliinc in futurum a nobis ct nostris, Dco
dispensanle , succcssoribus , piis oraeulis nostris
conservanda mandaviraus , quod nos pro aeternis
capessendis prxmiis ct memoratae congregalioni
consulcndis nccessitalibus fecissc et concessisse vc-
stra cognoscat industria , ila duutaxat ut quidquid
de ipsis rebus Deo donaitte per loiium studium .po-
lcrit habcri vcl acquiri. totuin in fratrum sine ulla
subtractione usibus ccdal. Pari eliara noslra impe-
° E\ boc diplomatc patel, Adalcodum aiinu iin-
peiii Ludovici oetavo, Chrisli 822, jam islius mona-
dera ceclcsix per totas villas, ci posscssionem ipsius
coenobii rectoris , id cst de annona , de legumine,
de feno, de formatico , dc poreis, de polcdris , de
camsilis, de pastis, de vino, de ovis. Et ul haec au-
ctoritas per futura tempora inviolabilem obtineal
iiiniitalein, manu propria subtcr finnavimus cl au-
mili noslii impressione signari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imncraloris.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovi.
Dala in Kal. Julii, anno Cbristo propitio 8 impe-
rii dumni Ludovici piissimi Augusli, indiclionc 15.
Actuni Stratella villa in Dci iiominc fcJiciler.
Amcn a.
CVI.
PRO MUTliMENSI EPISCOI'0.
[Anno 822.)
[Apud Muralori, AntiqmlaXet Italicw, loin. I,
pag. 771.]
In nominc Domini Dei et Salvaloris noslri Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinantc providcutia im-
perator Augustus.
Si pctilionibus sacerdotuin ac scrvoruni Dei, di-
viui cultus amore, aurcm accommodamus, id non
soluin ad slabilitalcm regni nosti i , veruin etiam a<i
aetenia praemia facilius asseqncnda pluriimnn per-
tinerc confldimus. Idcirco noluin licii voliiinus oin-
Meiii aMialcm fuisse, eonlia
iiieo Elnoucusi.
uam legitur in Cliro-
1119 LUDOVICII COGNOMENTO PII 1120
iiilius fidelibus sanctx Dei ccclesix ac noslris, prx- A "'»»' donaverunl. Iicm Oraiorium sancii Apolenaris
seniibus scilicetet futuris, qualiter vir venerabilis
Deusdedit ecclesia) Mutinensis episcopus, quia pro
eenectutc et infirniiiaie corporis ad nos pervenirc
noii poterat, misil quemdam presbylerum suum, no-
mine Willtliianum, per quem nobis suggessit pe-
teudo de rebus ad ecclesiam suam perlinentibus,
quas reges [.angobardorum propier ainorem ei li-
morem Dei et Domini noslri Jesu Cliristi , et sancli
Gemiuiani confessoris ejus, eidein ccelesiaj vel do-
naverunt, vei ab aliis dalas confirmavcruiit, ut in-
spectis eorumdem regum prasceplis et conOrmalio-
nibus, easdem ics sive possessiones ad caindem ec-
ciesiam noslrx aucloritaiis prxceplo confirmare-
inus. Cujus petitioni, quia justa et rationc subnixa
in Slagnano sitmn intra Judiciaria Moiuebeliensi,
sive oratorium Sancli Domiiini construclum prope
Cluxiam super flumen Nizianam, ncc non ct Oliveta
]n\ia nmros Castri Montebeliensis posita , et ad
eanidem ecclesiam portineniia. Has res sive posses-
siones mcmorata? Mutincosis ccclcsi.r , vel Sancli
Geminiani juxla peliiionem prxdicti virl venerabilis
et oraioris nostri Dcusdeiiit episcopi , quas regos
vel donaveriiiit vol confirmaverunt, sivc alii devoli
ac Deum limentes bomines ad camdem ecclesiam
solemui donatione contulerunt, et modo in cjusdem
ecclesiae jure tcnentur, vel inde injuslc ac violenler
ubslracla erunt , is'.o nostrx aucloritatis prxcepto
ad eamdem ecclesiam. confirmare plaruit. Quapro-
videbalur, aurem iibenter aceomniod.ire et assen- R pter prxripimus atquc jubemus ut nuilus judex pu-
siim praibere nobis placuit Inspectis igitur et rele-
dis praediclorum rcgum Langobardorum proeceptis
vel confirmaiioriibus, complacuil nobis, donaliones
et concessiones si\e confirmaliones eoruin boc no-
sltx aiictorilatis praecepto juxta petitionem merno-
rati episcopi ad camdcm eeclesiam confirmare. Id
csl in primis confirmationeni, quain Cunipcrlus rex
fccit ad ecclesiam Sancti Geminiani de Yilla Poziolo,
sive Iribnium , vel succidiales °, atquc angarias,
quas servi ejusdem Sancti Gcminiani aJ ipsum casa-
lem laborandum ct excolendum habuerunt. Similiter
e! praeeptum quod fecit Liulprandus rcx ad suprascri-
ptam ccclesiain de servis ct nldionibus ad ]us eccle-
si;c Sancli Geiiiiniani pertir.cniibus , ct in line Sal
blicus, ve! comes, vcl gastaldus, sive qualibet pole-
slale pradicta persona membralum episcopum vel
successores e]us, alque ecclesiae Sancii Geminiani
de suprascriptis rebus ac possessionibiis, qnas su-
pranominati rcges ad eamdem ccclesiam cunOrma-
vcrunt, ct nos hac nostra auctorilatc confirmamus,
inquielare aut injuslc pulsare, aul aliquid ex iis con-
tra rationis ordinera abstrahere , aut alicnare, aut
eis caluroniam ingerere prxsnmal ; scd liceat cas
memoratx ccclesiae et reclorilms sub noslra sncces-
soruraque nostrcrum defcnsione , quicto ordine U.-
nere ac possidere absque cujusliliet, sirut jain dixi-
mus, injusta ccntradictione. Conccssimus etiam hoc
privilcgium meraorata? ccclesix, ut si post decessio-
slina residentilms in villis quarum vocabnla sunl *■' ncm episcoporum ipsius sedis tulis in clero invcntus
Galanilicum . Gabellum Caslelluin, cuin suis pisea-
riis, quod fuit ab antiquo lempore Massa Sancti Ge-
miniani : supcr quibus esl prxccptum Halgisi regis
nobis oslensum. Est similiter ct Desiderii : nec non
et praxrpluin IlilJeprandi rcgis, quod fecit ad cc-
clesiam Sancii Geminiani propter peiilionem Joan-
nis episcopi dc ecclesia Sancti Petri intra muros
civitaiis Gcminianx, qux nunc Nova vocatur, cum
omnibus rebus atque appcndiciis, quaj ad ipsani ec-
clesiam perltnent, vcl quod ili juste acquisitum
fuerit. Similiter et donationem quam fecit piae re-
cordationis domnus ct genitor noster Carolus impe-
rator dc Plebe Sancti Thorajc , qux cst posita in
Gandaceto juxta fluvium Lama , cum omnibns sibi
pcriincniibus, sivc canonica atqne decima. Similiter
donationcm , quani fccil domnns gcnilor noster Ca-
rolus impcrator, pctente Geminiano Mulinense epi-
scopo, de Molcndino propc stralam cum acccplionc
sna sive aquario , qui pertinebal ad curtem regis ci-
vilatis Nova> : nec non el res quas duo Romani ho-
niines, Gondolus videlicet el Conslanlinus, ct eorum
uxores Maria et Agnila ad ecclesiam Sancli Gemi-
« Quid succidiales fuerint , decemere nequaquam
ausim. Nuni pro socidiales scriplum, ut designcmur
rediius nercepti ex armcnlis et gregibus m socio
dalis f Num a succidendo, sive, ul aiebant, runcando
silvas, ac a subigendis agris anlea incultis ? H:creo
sanc. Interim vide, si lubel , Chronicon Farfcnse
parte u tonii I Collectionis Rcr. It.tlicar. , ubi me-
fuerit, qui secundum canones episcopatus honorem
ct oflicium Iiabere possit, licentiara habeant eiigendi
inter se. El ut hsc auctorilas firmior habeat-.sr , ct
noslris ac futuris temporibus Domino piotegcnte va-
lcal inconvulsa mancre, manu propria subscripsi-
mus, ctcam de annulo nosiro subter sigiilari ]nssi-
mus, violatorem duabus libris auri obryzi condem-
nantes.
Signuni Ludovici sercnissimi impcraloris.
Durandus diacomis ad viccm Fridugerii reco-
gnovi.
El data sub vi Idus Februarias, anno, Chi islo pro-
pitio, 9 irapcrii domni Ludovici piissimi Augusti, ac
indictioue 15. Actum Aquisgrani , palatio regis, in
Dei nominc feliciler. Amen.
CVIL
TRO MONASTERIO PRUMIEKSI.
(Anno 823.)
[Apud Marten., Ampl. Collect., tom. I, pag. 79, cx
cbarlario Pruuiiensi.]
In nomine Domini Dei el Salvatoris noslri Jcsu
moranlur servi. cnm cornm subslantia b. v. c. hoc
est bove, tiacca, caballo, clc. Noslris aulem tempo-
rihus adhuc apud Mediolancnscs mos viget tradendi
pnedia sua agricolis, nunc omnino libcris, iisdcm
fcre condilionibus , qnas nupcr inniicham , boc est
reddendi doniino Utitam frugum ct pccunii niensu-
ram quolanms.
1<->I
DIPLOMATA ECCLFSIASTICA.
1122
Cln isii, Ludovicus ilivina ordinautc providentia im- A prima. Actum Arislallio palatio regio, in Dei noniiiia
pcralor Augu
Si enim ei qn.u fideles imperii nostri pro eonim
opportunitatibus inler se cnimiiulaverinl , nostris
conllrmamus odiciis, imperialcm exerccmus consuc-
tudinem, et in poslmodum jure firmissimo mansu-
nim csse volumus. Mcirco noverit oranium fidelium
nostrorum , lam pra:scntiiim quam et futururum
sagacitas, quia vir vencrabilis Tancradus abbas ex
monaslerio quod dicitur Prurnia , conslriictum in
honorc Domiai et Salvatoris noslri Jesu Cluisli ,
noliis suggessit, eo quod ctim quodam homine no-
mine Fulcberlo de quibusdam rebus commutatio-
nem fecisset, pro amhanim partium opportunitale.
Dedit igitur proediclus vir vcnerahilis Tancradus ah-
bas ex ralione praedicti monasterii , una per con- B
feliciter.
CYIII.
CRO EODEU MONASTF.RIO
(Anuo 823.)
[Apnd slarlen., ibid., ex chartario Prumicnsi.]
In nomiue Domini et Salvatoris nostri Jesu Chri-
sti, Ludovicus divina ordinantc providentia inipcrator
Aiigustus.
Si eniin ea qn.-e lidcles imperii noslri pro coruru
opportunilalibus inter se cominutaverint , noslris
coufirmamus edictis, imperialem exereeraus con-
suetudinem , et hoc inpostmbdum jure firmissimo
mansurum esse voluimis. Idcirco noverit omnium
fideliuin noslrorum , prxsenlium scilicet et futuro-
sensum et conhibentiam monachorum ihidem de-
gentium, prsefato Fulberto ad proprium suum per-
pelualiter ad habendum, quasdam res qua: suiit in
pago Warmacinse, in villa quae dicitur Flaconheim
niansos duos cuin domihus, nedificiis, terris, vineis,
pratis, silvis, pascuis, adjacentiis, exitum et regres-
sum , vel quantumcunque in eadem villa de ralione
pnedicti monaslerii prasenti tcmporc ibidem legiti-
inc habere dignoscitur. Et econtra in compensatione
liarum reruui dedil proediclus Fuibertus es proprio
suo pr.vscripto monaslerio, omnique congregationi
ihidem Deo per tempora mililanli , quasdam res
quse smit in codem pago , in villa qtwe dieitur
Glaolfesheim mansum unum , el in alia villa , quce
dicitur Villarie mansum unum, nee non et in terlio
lnco in villa nuneupante Lciwrdesbeira , curtilem
unum , siimliter et in quarto loco in villa cujus vo-
cabulum cst Hnccunheim, diiaspartesdejurnalccum.
terminis el iaterationibus suis. llas vero res cum
domibus, xdificiis, lerris, vineis, pratis, silvis,
pascuis, adjacentiis, exitum et regressum, vel quati-
luuie.nnque in prxdictis locis prxsenti lempore legi-
time hahere cl possidere dignoscilur. Unde et duas
commutationes pari tenore eonscriptas, manibusque
bonorum hominum prx manibus se hahere profcssus
est, set! pro inlegra firmilale peiiii celsitudinem no-
stram, ut ipsas commulaliones dcrruo per noslrum
mansuetudinis prxceplum coniirmare deberemus.
Quorum petitionihus denegare noluimus assensum , j-.
scd sicul unicuique Gdelium noslrorum justc- peten-
tium, ila nos iilis coneessisse atquc confirmasse co-
gnnseite. Prxcipientes ergo jubcmus, ut quidquid
pars juste et rationabiliter alteri contulit parti ,
deinceps per hanc nostram auctoritatem jure fir-
inissiino teneat atque possideai, et faciat qmdquid
voluerit. Et ut hxc auctoritas per futura lempora
inviolabilern obtineat firmilatem, et ah omnibus me-
lius credatur alqne conservelur, annuli nostri im-
pressione signari jussimus.
Durandus diaconus ad vicem Friiie^isi recngnovi.
Dala Idus Octohris, anno Christo propitio tO im-
pnii domui Ludovici piissimi Augiisti , indictione
rurn, mduslria, quia vir venerahilis Hildoinus ahbas
sacrique palatii nostri sumnius c:ipellanus innoluit
ceisiiudini nostrx, eo quod religiosus vir Taneradus
abbas monasterii Pruniiacensis , cum quodam ho-
mine nomine Opillonem, dc quibusdam mancipiis
coinmuiationem fecissent. Dedit igitur prxdici.us vir
venerabilis Tancradus ex ratione praefati inonasterii
sui Prumiacensis , quod est constructum in honoro
Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi , ci nscn-
tiervte ejusdem congregationc praefati monasterii ,
prxdieto Opiloni mancipia septem his nominibus,
Thco;harium, Grimoldum, Theotgaudum, Werintru-
dim, Gozam, Huulindam, Bertrudam. Et econtra in
compensatione horum mancipiorum dedit pr;edictus
Q Opilo ex suo proprio ail jam dictum monaslerium
raancipia xmi bis nominjhus, Germundum, Regine-
rum, Norlbertum, Bcrnoldum, Thiedoldum, Haut-
marum, Winigodum, Uotgerum, Wigiradum, Bn-
mannum, Willisuindam, Thieodulfum, Theoilindaro.
Anslilam. Unde et duas commutationes pari tenore
consciiptas, manibusque bonorum hominum roho-
ratas, se prx manibus habere professi sunt. Sed pro
integra firmitate petierunt celsiludini nos:rx , ut
ipsas commulationes denuo per nostrum [Forle no-
strx] mansuetudinis pneceptum plenius confirmare
deberenius, quorum petitionibus denegare noluimus,
sed unicuique Ddelium nostrorum justc petentium
ita nos concessisse atque iu omnibus eonfirmasse
cognoscite. Prxcipientes ergo jttbemus, ut quidquid
pars jusie et rationabilitcr alteri contulit parti, dcin-
ceps per hanc nostram auctoritaiem jure firmis-
simo leneat atque possideat, ut quidquid evinde
facere voluerit , libero ii; omnibus pcrfrualur ar-
bitrio faci>>ndi quidquid elegerit. Et ut hxc au-
ctoritas firma habcalur, ct per futura tempora
melius conservetur, dc annulo nostro suhlus jussiraus
sigdlari.
Drirandns diaconus ad vicem Fridegisi recognovil.
Daia iv Ka!. Septcmbris , anno Christo propkio
10 imperii domni Ludovici piisr.imi Augusti, indi-
ctione I. Actum Construeiites \Forte ConOuentes]
super Mosellam, in Dci aomine feliciter. Aiuen,
m:>
rix.
CONFIRMATUR COHHI TATIO FACTA INTFH r.ntNOinlM
Kplsi.ni'1'M ARCENTINE.NSEH FT F.RCIIAMJARIUM COJIl-
Tia nobdgovia.
(Anno 825.)
[Apud Grandiiiier, Hisloire dc l'Fglisc de Slrasbourg,
10111. II, pag. 174-, i'x chartulario uicmbranaceo
ahlialke Aiiillavicnsis saeculi xiv ".]
In nomine Domini Dei el Salvatoris noslri Jcsu
Christi, l.utlovicus divina ordinante providenlia im-
pcrator Atigustus.
Si eiiirn ca qnre fideles inipcrii nostri pro eorum
opporlunilatibus inter sc commutaverunl , nostris
conliriiiainiis ediclis, iniperialcni exerceraus consne-
ludinem, et boc in posimoilum jurc Grmissimo man-
surum csse voliimus. Idcireo noverit oniniiim fide-
I.IDOVICI I COGNOHENTO I'll 1124
A carra deccin : in \illa Liutpolcsbaim *, arc.ilcs iluas
cuni casa una, dc lerra arabiii jngera triginta duo,
prala ad carra duo : in villa Wittiuishaim ' , arealc
unum cuiii casa dominicata et granea, de lerra ara-
hili jugcra scptnaginta quinque, prata ad carra de-
ccni, de silva quasi jugera scptcm, cl pomariiiiii
iiniini : ad Creacbeshaim ", lloham h unicain : ad
Platpoteshaim ', arealc cum casa una, de terra ara-
hili jngera quindecim, praia ad carra quatuor, ct
goldmarcha i , ct iusuper mancipia duodecim , his
norainibus; Vulpot, Wiuigelt, Kalini, Radvich, Ilun-
hohliis, Frenkin, Frcidin, Hucbert, Rinhart, Dega-
nolt, llitio, Adalger. Unde et duas commutaiiones
pari tenore conscriptas, inanihusque bonorum ho-
ininiim rohoraias pra> manibus se habere [irofessi
lium nostrorum, praesentium scilicet ct futurorum, B sunl. Sed pro inlegra firmitate pelierunt cclsitudini
induslria , quia vir venerabilis Bernoldus Slrazbur-
gensis ecclesice episcopus, ncc non et vir iUusler
F.rkingarius comes b accedentes ad aurcs clementiae
innotucrunt cclsitudini nostr;e qnod pro amharum
partium opportunitate aliqtias res et mancipia inter
se coiiitnutassciit. Dedit igilur praHliclus Rcrnoldus
episcopus cx raiione praedictae ecclesiae sux eidem
Erkiugario ad suum proprium ad hahendum in pago
Alsacense in villa et inarcha, qitae dicilur Bodolcs-
villare, sive Pleanungovillare ■ omnes res qiianlum-
cunque in ipsa villa... ex ratione episeopatus sui ha-
bere vidcbatur, cum mancipiis duodecim, his nomi-
nihus Ello, Fridalind, Ilildim, Willaran, EngiLbert,
Odalgari, Anthert, Amalgart, Adalgart, Regingart,
Adallrud , Willigart. Et e contra in compensalione
hiijus rci dcdil praefalus Erkingarius comes ex suo
proprio mcmoralo cpiscopio ad parlem ecclesi:c su;e
in eodcm pago in locis nuncupanlibus, id est, in Dn-
minhcini <> areales duas eum casis et granca, el de
lerraarabili jugcra quadraginla scx, et dc pratis ad
nostrae, ut ipsas conimulalioiies ilenuo per nostr;e
inansuetudiuis praeccptuin plcnius confirmare dehe-
reinus, quorum petitionibus denegare noluimus, sed
sicut unicuique fidclium nostrorum juste et rationa-
bililer pctentium ita nos illis concessisse, alque in
omnihiis confirmasse cognoscitc. Pr;peipicnles ergo
jiibeums ut quidquid pars juste ct lcgalitcr alleri
conlulit parti, dcinceps pcr hauc nosir.im auctorita-
leni jurc firmissimo tcneat alque possideal, cl quid-
quid exiudc facerc volncrit, lihero in omnihus pcr-
fruatur arbitrio faciendi. Et ut haec aucioritas firmior
habeatur, et pcr fulura tempora mclius conscrvctur,
dc annulo noslro subleijussiiniis sigillari.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi k recognovi.
Data ' anno, Chrislo propitio, deciino impcrii
domiii Ludovici piissimi Augtisii, iudictionc prima.
Actum Franeonofurd palatio regio , in Dci nomiue
feliciter. Amen.
« EdiditScliocpfliniis, Alsat. diplom. tom.I,pag.7I,
scd non satis correcie.
•> Erkingarium comitem Nordgoviae, sive inferioris
Alsaii;c coniitatiini administrasse opinatnr Schoepfli-
ints, Alsal. illnsl. tom. I, pig. 788. Illmn potcntissi-
liium fnissc dynastam, multorumquc patrimoniorum
possessorem probant ha'c charta coinmutalionis el
aliera cum Waldone Seliwarzaeensi abba'.e. Erchen-
garii comitis memoria lcgilur in Necrologio Schwarl-
zacensi ad dicm 2 Martii.
c Bodolesvillare, quod ununi iileniquc cst ac Plca-
nuugovillare, esl hodie vicus Blienswilre, inter Se-
lesladium et Andelnviam. Ex h?.c vilia,quam tamen
unam eamdemque csse ip.tmit hujus charue sensus,
duas opinatur Schoepflinus, AJsat. illnst. lom. I, pag.
717 ci7!8, Balschweiler e;; Bodolesvillare, et Bliens-
wihe ex Plcanungovillare faciens.
11 llodie vicns uunnenheim, perlinens ad abbaliam
Neoburgensem.
« lloclie Lipslieim, vicus speclans ad cpiscopmn
Argentinensem.
' Hoilie Witiislicim, vulgo Yiiizen, vicus ad cum-
dem episcopum Argentinensem perlincns.
* Iloilic Criesheim, vicus quoquc episcopalus Ar-
gentinensis.
h lloba, si\c Ilube, esl fundus rusticus, sive nio-
<liis agri ciiin hahitalionc coloni. Vocis elymologiain
aflerl - Wachterits , Glossarii pag. 7E3. Varias rjus
signiflcationcs collegertint cl illiislravcriini Poigies-
scr, de Stalu servornm, lih. i, cap. 4, § 20, p. 227,
cl Hallaus, Clossarii Germanici pag. 9*>9 et scq.
> lloilie 1'lobslieim, pcrlinens ad DD. Kenipfler cl
dc Guntzer.
i Gohlmarcha inmtit aurilegium, seu jus colligendi
aurum, quod Germani dicunt goldirascltc. Jus illnd
adhuc hodie exercent nobiles de Gunlzcr et Kem-
pffer in ipso vico Plobsbeim ratione feodi, nnod pos-
siilent a rege. Schoepflinus loco goldmarcba legit
. holzmarcka, qu.c estportio silv.-e ad lignandum con-
" cessac , ut explicat ilaltausii Glossarium Germani-
cum, pag. 951.
k Friiiugisiis natione Aiiglus, ahhas ccclesi;e S.
Martini Turonensis, dein Sithicnsis, eotlcm lempnre
quo Helisachar in aula Ludovici imperatoris gessil
oflicium cancellarii, et tisque ad aniunn 8.72.
1 Dclcla csl diei ct uiensis nota. Scd anno 82.7,
niense Maio Frenconofurli coiivcntuni habitum fuisse
a Ludovico Pio lcstanlur Annales Eginhardi, apud
Boiiquelum, tom. VI, p. 182 (hujusee voluminis, col.
<i">0) , ibique adhnc mense Junio commorasse pro-
banl cjusdem imperatoris diplomata pro abbatiis
Gregoriana cl Masoniana relalis a Schcepflino ,
Alsat. dipiom. tom. 1, p.ig. 09 et 70. De insigni ac
splendido Francofurti ad Mcenuin palalio regio aguiit
Gcrmanus, apud Mabilloncm, de l!e diploni., lih. iv,
pag. 2;-;r>, et Bcsseli-is, i:i Cliror.ico Golwineiisi ,
lom. II , pag. 47.'.;.
1125
DIPI.OMVT.V I
cx.
CRO IIOKASTEBIO S.VNCT.E CIIAT.E I.N DIQKCESI URCF.L-
LE.NSI.
(Anno 8-25.)
[Ap.id Balnzium, iu App. ad ilarc. Hisp., p;ig. 7G7.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nosiri Jesu
Gliristi, Ludovicus divina ordinanle providentia im-
perator Augustus.
Siilliiisamoreeiijusmiinercwloiismorlalibuspire-
laii siimiispeliiionibusservorum Deijustisetraliona-
bilibus annuimus, et loca divinofamulaluiconsecrata
congruis munificentix nostrse beneficiis ad divinum
cultuni uberius eisequendum opem ferimus, pr.e-
inium nos a Domiuo remunerari fideliter credimus.
Igitur ad induslrise notitiam fidelium noslromm,
lam prasentium quam et futurorum perlalum esse
voluiniis qualiier Hatfredus coraes vir illusler adiens
serenitalem culminis noslri, gesiaus in manibns
quasdaiu praeceptiones quas dndum in Aquitania
conslituti cuidam venerabili Possedonio Orgeletanx
sedis episcopo fieri jusseranras, in qnibus coiiliuc-
lialtir insertum quod aliquu loca erema ad inonaste-
ria construcntla sivc monachos congregandos con-
cesseramus, ita videlicet ut post ejus obilum mona-
cbi in cisdem locis degentes, quibus construere op-
tabai, abbalcm inter se habcrcnt licentiam eligenJi,
sugg'.'rens pranliclus Possedonius episcopus per cura-
dcni Matfrcdum fidelein nostrum ut monasterium
quod idem episcopus resedificavcrat, quod dicitur
sancta Grala, quod esl situm snper nuvium Bose-
gia, dicatnm in lionore sancUe Dei genitricis Maria;
seiuper vivginis, el cellulara eidera monasterio sub-
jeclam, quse diciiur Sanctus Fructuosus, cuin om-
nibus appendiciis suis, vel quidquid praisenli lein-
pore nionacbi in prasdiclis locis degenles tenenl vel
possident, vel in postmoduin c\ locis eremis atque
incullis construxerinl , sub nostra poieslate iino
luiiione alque dominalionc reciperemus, et ita ino-
naclii vel res ibidetn pertincntes nostii proprii es-
senl sicut easlera inonasteria infra Seplimaniainno-
stra esse constant, et ex nostra auctoritale licen-
liaiu eis concederemiis a inodo eligere abbalem
qualemcunque voluerint. Quorura pelitionem, quia
juslam et rationabilem essc cognovimus , libenter
assensum prabuitnus; el prxdiclum inonasteritiin
cum praedicla cellula et appendiciis suis et mona-
clios ibidcni degentes vel oinues res ad idern mona-
sleriuin praescnli icmpore pertinenles, vel qua: dein-
ceps ex locis ereniis alque iiicullis ad eoruni usus
aspcxcrint, ad nostrum opus rccepimtis, ita videli-
cel ut sub noslra imo eorum tloininalionc consi-
stant. 1'ropterea bas noslra? aucloi itatis litlcras mo-
CCLESIASTICA. H26
A nachis cx pratliclo raonaslerio fieri jussimus; per
quas fiilelibus nostris nolum licri volumus ut me-
moratum monasicriura cum prxfala cclluia et ap-
pcndiciis suis vel cunctis reluis, situl supcrius in-
sertum est , uosiruru proprium esse cognoscanl, ei
sub nosira (lefeiisioue atque tuilioue consislal. Et
nullus episcopus, aul coincs, vel niissus discurrens
ibi aliquani domiiialioneiii aut Ivraimidem potesta-
tem cxciceant, nisi quemadmodum canonica aucio-
ritasjubct. Elidco, quiajam pr.cfatum iiionasleriiiiu
noslrum csse constal, concediinus ihidcin monacbis
sub sancta regula dcgenlibus ut tion soluin prnc-
seutaliter elegendi licenliam habeanl abbalem, ve-
ruin etiara in mlurum; ut quando qnidem divina
vocatioue abbas subrogatus fuerit, vcl alii qui per tem-
[} pora fuerint ab hoe sasculo migraverint, secundum
rcgulara sancti Bcnedicli liccniiain babeant inter se
elcgendi abbales : qualiter monaclii ibidem Dco rai-
litanles securius ct quietius vilam monasticam de-
gentes pro nobis et conjuge proleque nostra Do-
niini misericordiani attcnlius cxorare valcant. Et ut
haec auctorilas per curricula airaorum invioiabilem
atquc iiiconvulsain obtincat Grmitatem, et a lidc-
libus sanctx Dei Ecclesia! et nostiis verius certius-
quc crcdatur et inelius conservetnr, cam de an-
nulo nostro subtcr jussinras sigillaii ".
Dtirandus diaconus ad viceni Fridugisi recognovi.
Dala xi Kalendas Julias, anno Chrislo propilio
10 imperii domni Ludovici serenissimi Augusti ,
inuiclione prima. Actuiii Franconofurd palatio re-
C gio iti Dci nominc feliciter. Ainen.
CXI.
b TRO MAS0N1S HONASTERIO.
(A„no 825.)
[Apud D. Bouqnci., ibid., p. 555. ex Ludov. La-
guille, in probat. Bistoriat Alsatiw, pag. 15.]
In noinine [doniini Dei] et Salvatoris noslri, Jcsu
Christi, Ludovicus divina rcpropiliante « clemenlia
iraperator Augustus.
Quia nostrtun cst cmicla loca regni nostri ad lau-
dein et ad gloriani Dei constructa defeudere et slabi-
lirc, prxcipinras ut abbatiam in parle Vosagi a
quodain principc viro nobili , tinde ctiam nomen
traxit, quod vocatur vallis Masonis [Masmunster,
D vcl Moisevaux), fralre vidclicet dueis Lutfridi 1 1 Ebe-
rardi, qui Morbaeh construxit in lionore preiiosi
mariyris atqueponliAcis Leudegarii, fnndatam, nulla
deinceps hominum persona prxsumat destruere vel
iuquietare, atquc ulla frcda, haribanna, opera revi-
soria, slipendia, sive aliquas exactiones de familia
vel de posscssionibus ejnsdem ecclesix indclicien-
» In authcntico, unde editur hoc prxceplnm, se-
quebatur, Signum Ludovici serenissimi imperatoris,
iuxta formulain. Vcrura linea illa erasa e^t, ejusque
loco hxc qux scquuntur scripta suni alia iuanu, sed
antiquissiraa, et forlean eoxianca : Et insuper dona-
mus atque concedimus ipsn se cui vocabulum esi
sartita Utiria, cum suos lilalos, el ttomum Sttncla
Crala, cum fines cl terminos.
i llujus diplomatis exemplar se vidisse illiulquc
accnrate ciiin autographo convenire testatnr episco-
pus ISa.-.ileensis anno 157!), ut nolat Ludovicus La-
guiile.
« llac voce, repropitiante, non ususcstLudovicus
Pius, nisi anno 854, cum postcxaucloralioncm amio
prxcedenti factam in solinm rcstitutus esl. Vide
Mabilloiiium, lib. n dc Re diplom., cap. % num. 15.
11*7 LUDOVlf.l I COGNOMENTO HI
lis requiral vel exlorqueal, ncque aliquid dc oiimi- A
1128
bus illis qtue pncfalo loco donata suni vcl donanda
erunl, atiferre \el diminuere : sed omnia libere, in-
legre ct ineoncusse ibidcm Deo famulantibus in per-
pelimnt deserviant. Si quis autem de bonis ejusdem
ecclesi.TR sibi quidquam vclit atlrabcre falsa causa-
rum affirmatione, omnino non liceat, nisi in pra>
sentia primatmim rcgni, nc locus falsa occasloue
deprimatur. \dvocatis vero, quos oescimus quales
futuri siul, cx parte Dci et nostra impe.ramus, ut
nullos subadvocatos, exactores, nullosque legatos in
eodem loco ve! in cunctis ejus appendiciis ponant
vel habeanl : sed ipsc advocalus, cui nos ve! suc-
cessores nostri bannum super abbatiam eamdem
dabimus, illius eecleshe locis benigne provideat, et
cm
TBO UONASTERIO CORDF.l/E NOVX.
( Anno 823. )
[ Apud Mal.ill. , Acl. SS. ord. S. licncd., sxc. IV ,
part. i , pag. 52-i. |
In nomine Domini Dci cl Salvaloris nostri Jcsu
Cbrisli , Ludovicus divina ordinante providentia
imperator Augustus.
Neminem fideliuni nostronim dnbilare credimus ,
quam magnum quondam domnus ct gcnitor nosier
Carolus Christianissimus iroperator cum Saxonibns
subiit laborem , ul eos ad agnilionem verx fidci ad-
duceret : quod et divina gratia coopcrante, sicut
oplavit, effecit. Nos vero in ejtis solio superni Nu-
minis dono subliraati, cuidam venerabili viro Adal-
seme! in anno publicum placitum apud viilam qux B bardo seni abbati ex monasterio cujus vocabulum
vocatur Gowenheim, ul>i sedes est judiciaria totius
abbatuB, teneat, cum illis taraen qui quod justum
est sciant ct diligant, et ibi omnibus injuriam passis
secundum itloneos ejusdem pnpuii judices crelero-
rumquc consensum justitiam faciat : nec aliqtiis de
ieta familia, dives seu pauper, terra sua et jure suo
privettir, nisi in prsedicto Ioco communi sapienlum
judicio : et in ipsa die publici placiti abbatissa advo-
caloetsuis servitium horiesleeshibeatel dei : ei quid-
quid vol ubieunqne ipsc advncatus in abbatia placi-
lando acqtiisierit , abbatissaduasparlesaccipiat , ille
terliam. Clerici vero ct illi laiei qui genere et morum
honestatefamiliaeproesunt.etecclesiaepraesuntjadnul-
lum scrvitium servile cogautur, vel in corpore, vel
est Corbeia , in eadem provincia Saxonia ob mer-
cedis nostrx augmenttim monasteritim e.onstriierc
jussimus, et ad idem cocnobium dedicandum ex
sacro paiatio a capella nostra misimus venerabiles
ac sacrosanelas reliquiaa bcati Stephani protomar-
tyris, super Wiseraa, in villa regia , in loco nun-
cupante tindiim Hnxori : ut qnia auctore Deo prxdi-
ctus diva» niemorix domnus et gcniior nosler in
eadem gente primum Cliristianx religionis fidem
eonfirmavi» ; ita et nos ad augmentandum solidan-
dumque ejusdem fiVei vigorem , primum monachicae
retigionis ordinem illic scrvandum tenendumque
coastituimus : quod ita opilulanle Omnipotentis gra-
lia ad elfectum rei pcrvenit, et prxdiclo monaslerio
in rebus eorum; sed abbaiissas fideliter ac devb.lo >deo Corbeia nomen impositum est, eo quod de an-
famulcnlur, quos ei ipsa non ut scrvos , sed ut ma-
ter filios tractare debet. Ut autem succc-ssores no-
stri reges vel imperatorcs curam ejusdcm ecrieske
habeant, consliluimus ut quotiescunque rex vcl iro-
perator Romanus Basileam veniat, quxlibet boba
vel mansus ad servitium ejus xis nummos persolvat.
Qusecunque ergo potcns persona, advocatus, sive
alius quisquam hxe dccrcta nostra infregerit, ira
Dei, ct omnium sanctornm, et tremendi judicii, ct
nostra contremiscat, et aul (tnes regni e.xeat, au:
triginta libras auri npiimi ad fiscum regis, restituto
prius ecdesix damno persolvat. Hxc autcm sunt
nomina villarum et ioeorum in quibus prxfata ec-
clesia habet proprietaies < i possessioncs extra vai-
'em, qtiac vallis tenens bannum et munia, protendi-
tur a Gowenheim usque ad siimmitalem moniis
Graxonis, Brunhobetum, Giltcwillre, Dannamaria ,
Werza.Royseignm.Rolbach, Balderchedorff, Speeh-
bach, Rollingum, Morscbviller, Zuliensheim, Ves-
pach, Stenncnbrun, Bruclibaeh, Kichenesbeim, M;il-
lenhusen, Enisigesheim , Uffholtz, Herlichesheim ,
Ongersheim, Sigolteshcim, Langenheim, Sigenes-
hcim.
Simeon diaconus ad vicem Fiidugisi arcbicancei-
larii rerognovi.
Data xi Kalendas .Tulias, anno Christo propitio 10
imperii domini piissimi Augusli, indictionc 1. Actum
Francofurt paialio feliciter. Amen.
tiquo quodam monasierio Corbeia prxdirlo Adal-
hardo abbaii seni , cui banc curam commiseraraus...
assumpto secum germano suo Walone ciim cxleris
qnantis et quibus oporlebat monachis, infra eam-
dem provinciara toeum aptum et congruum eligc-
rent : atque ibi , prout opportunius esse potuis-
set, prsefatum monaslerium s.tabilirent atque con-
struerenl. Idcirco placuit excellentix nostra; ut pras-
dictam villam , quae dicilur Huxori , cum omnibus
fiuibus vel lerminis suis, et cum silvis, tcrris, aqms
aquarutnque decursibus, cum omnibus ailj^centiis
et appendiciis suis ad idem monasterium per hanc
aucloritalcm jure perpeiuo conferre, et de nostro
jure in jus et dominationem prcedicti monasterii
pnesentialiter tradere : nec non et res seu posses-
siones quae a Dcuni limentibus, vel Deum diligenti-
btis Saxonibus infra ipsam Saxoniam ad hoc opus
inchoan lum vel adjtstorium prxstandura collat.-e
sunt, per hanc auetoritatem confirmare, etiam ct
res quse ad antiquiorem Coroeiam traditx fuerunt
infra ipsos supradictx Saxonix fines, in tcrris,
silvis, campis, pralis , pascuis , aquis aquarumve
decursibus propriis vel communibus, domibus ac
ajdificiis, vc! prius habiiis, vel postea constructis ;
mancipiis quoque diversi generis vel conditionis,
mobilibus vel immobilibus, daturc vel tradituro fui»,
cum omni integritate ad praediclum monasterium
una cnm consensu pr.efati abbatis vel congrega-
1129
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1150
tionis ejns celebri «ionalione contulimus, et perpetiio A bilibns divini cultus amore lavcmti.s, supcrni mu-
monachis ibidem Deo mililanlihus, a«l possiilendum
frueniliimqnc contessimus alqne ronfirmavimus.
Ideo autem ila fieri debere rationahile judicavimus,
ii t quia conslahal prx'diclum locmn ex monastcrii
prioris Corbeise monachis constructum esse, et rpiia
in onini loco uni Doinino servitur, lini Rcgi milila-
tur, dignum erat ut possessiones illa; cornradem
monachorum obsequiis deputarentur , qui infra
ipsam provinciam ejusdem monasterii primi acdifi-
catorcs et perpetuo habitatores in omnipotenlis Dei
servitio sub sancla regula deputati fuisse DOSCUntur.
Nam si fortc talis essct causa ut idem locus ex pro-
priis in eadem provintia sibi collatis nequivisset
subsistere rebus , dignum eral ut de prioris mona-
neris iloiium largiri non diflidimus. idcirco no-
verit oninium fidelium noslrorura, tam prasentium
quam el fulurorum , sagacilas, quia adicns sereni-
talcm culiniiiis nostri vir rcvcrentissimus Adalardus
abbas ex motiasterio Corbeia, quod ci dudiiin in
provincia Saxonica ad augmcnlum mercedis nostra:
ex novo construere jussimus supcr fluvium Wisera,
in villa regia, in loco nuncuppnte dudum Huxori ,
dicatum in bonore sancti Slephani prolomartyris,
suggessit mansueludini noslrae, ut idem monasie-
rium et monacbos ibidem per tempora degentes,
ctira rcbus ct bominibus, non solum sub noslra lui-
tione ct defensione constitueremus, verum etiam
et talein imraunitatem fieri juberenius, qualem on
stcrii rebus, benignitalis seu charitatis causa, prout '* nes ecclesiae in Francia habent. Cujus petitioni di-
ex utraque parie rationabiliter csse poluisset, larga
manus porrigi debuisset . quanto magis de his qua;
infra eamdem provinciam collatae , ut diclum est ,
prius fuisse noscuntur, cum omni benignitate ar-
dentissimo chariiatis affectu largiri ? Statucntes
etiam decernimus, atque per hos irapcriales apices
sanciraus , ut quandoquidcm divina vocalione abbas
prscdicti monaslcrii de hac luce migraverit, quandiu
ipsi monachi inter se tales invenire potucrint qui
ipsam congregationem secuiiduni regulara sancti Be-
nedicli regere valeant, pcr hanc nostram auctorita-
tem et consensum licentiam habeant eligcndi abba-
lcs : quatenus ipsos servos Dei qui ibidem Deo mi-
litaut, pro nobis, conjuge , proleque nostra et sla
gnam ct prolieuam judicanles , hanc auctoritatein
iinmunitalis erga praediclum monasteriuin Corbe-
giae ejusque reclores fieri jussimus , per quam de-
cemimus atque jubemus ut nullus judex publicus,
vcl quilibet ex judiciaria potestale, in ecclesias, aut
loca , vel agros , seu reliquas posscssioncs meraorati
monasterii, quas praesenti tempore in qulbuslibel
pagis et lerritoriis habet, vel dcinceps ibidem col-
latae luerint , ad causas judiciario raore audiendas ,
vel freda exigenda , aut mansiones , vel paratas fa-
ciendas, aut fidejussores tollendos , aul honunes
ipsius monastcrii, tam ingcnuos quam et leutos
dislringendos , aut ullas redhibitiones aut illicilas
occasiones reqiiirendas, ullo unquam tcmpore in-
bilitate imperii nostri jugiter Doniini misericordiani *• gredi audeat, vel ea quae supra memorata suntpe-
exorare delectet. Sed el hoc placuit nobis huic inse
rere auctoritaii , ut licentiam habeant reclores hu-
jusce monaslerii cnm quibuslibct hominibus liberis
res et nraneiphi legaliter eommutare : videlicet ut
quidquid juste et rationabililcr pars alteri contulcrit
parti, per hanc nostram auclorilatem jure firmissime
tcneant atque possideant ; cl quidquid exinde facere
voluerint, libero in omnibus perfruantur arbitrio
faciendi quidquid clegerint. Et ut hsec auctoritas
largitionis atque confirmationis nostrae per fulura
lempora inviolabilem obtineat firmilalem.manu pro-
pria subter firmavimus, et annuli nostri impressione
signari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperaloris.
„ uu..„. IIUJVH OIVI JO. I^ 1 -— O ^ — •«—•«•'W» »•, 'IMIIIM.l U( |JU
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovi J"s,e et rationabiliter pars alteri contulerit
et subscripsi. Data vi Kal Augustas, anno, Christo
propitio, 10 impcrii domni Ludovici piissimi Au-
gusti, indiclioneprima. Actum Ingelinheira palatio
regio, in Dei nomine feliciter. Amen.
CXHI.
TRO MONASTERIO CORBEIF.NSl IN SAXOItU.
( Anno 823. )
[ Apud Mabill. , de Re diplomalica , pag. 534. ]
^ In nomine Domini Dei ct Salvatoris nostri Jcsu
Christi , Ludovicus , divina ordinanle clementia ,
iraperator Auguslus.
Cura pctilionibus servorura Dei justis et rationa-
PiTROI.. CIV.
nitus exigere prxsumal : sed liceat memoralo abbati
suisque successoribus prasdicti monasterii sub immu-
nilatis nostrae defensione res agcrc, quielo ordine vi-
vere ct residere et quidquid exinde jus lisci exigere
poterat, totum et ad integrum nos pro aeterna re-
tribuiione ad pauperes alendos, et luminaria cidem
nionasterio concinnanda contedimus : qualiler mo-
nachi ibidem degentes pro nobis proleque nostra ,
atque stalu totius nostri imperii nobis ad rcgendum
commissi, Domini misericordiam atlentius exorare
delectet. Sed cl hoc placuit nobis huic inserere au-
ctoritati, ut licentiam habeanl rcctores hujusce mo-
nasterii cum quibuslibet honiinibus liberis res et
mancipia legaliter commutare, videlicet ul quidquid
parti ,
per hanc nostram auclorilatem jure firmissirao le-
neant atque possideanl : ct quidquid exinde facere
voluerint, libero in omnibus perfruantur arbitrio
faciendi quidquid clegerint. Et ut haec aiiclontas
immunitatis atque confirmationis nostras per futura
lempora inviolabilem obtineat firmitatem , manu
propria subter firmavimus, el annuli nostri impres-
sione signari jussimus.
Signum Ludovici sereuissirai imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovi
et subscripsi.
Dala vi Kalend. Augusti, auno, Christo propitio, 10
i*»oerii domni Ludovici piissimi Augusti , indictiono
36
priina. Actum Ingilinhcim palalio,in D
feiiciter. Ainon.
CXIV.
PRO SIONASTEKIO TIUJBCTENSI.
(Auuo 825.)
[ Apud Hedam, Kpiscopalus Trajectensis , pag. i'l.]
In nominc Dnmini Dei et Salvaloris nostri .!esu
Christi, Ludovicus, divina ordinanteprovidentia, im-
peratoi Auguslus.
Imperialem cclsiludincmdecel pr.-edecessorum suo
rum pia facta non solum inviolabiliter conservare,
sed etiam censura! suac auctorilale conQrmare. Unde
novcrit industria seu sagacitas omnium fidelium no-
strorum, lam pracscntium qnamet futurorum, quia
Kixfridus [Ilixfredus] venerabilis vir, Vctcris Tra-
LUDOVICl I COGNOMENTO Pii V.r-7
nominc \. ob amorcm Dei oi rcverenliain S. Mariiui cirea
ipsam ccclesiam Ceri censcrcmus. Cujus peliliuni
libenli animo attrem accominodare placuii, ct pcr
lianc nostram auctorilalem confirmarc, ul omncm
dccimam, tuui de mancipiis quam dc terris, aut dc
telonio, aut de negotio, vel imdcquaque aJ partem
regiam jus Gsci censum exigere delici, vel de onmi-
bus qttx supra scripta sunt prxfala occlcsia libero
in perpetuum jure possideat. Et nc quis contingere
aut injuslam inlerpellationem facere prxsumat, sed
sicui a domino imperalore ct avo nostro, ct anicccs-
soribus regibusa nobis per lianc auctoritatem eon-
stitutum cst atque coufirmatum, ita omni tcmporc
inviol ibiliter conservelur atquc custodiatur , quate-
nus ipsos servos Doi qui ibideiu consistunt cum eo-
jrcli ecclcsix cpiscopus, qux est constructa in bo- B runi pontilice, ct illos quos a gentili ritu ad Christi
nore S. Martini coi.fessoiis, vcl exlerorum sane.to-
rum, dctulit mansueludini nostrx quasdam auctori-
taies coustitutionum , qualiter Dominus et gonitor
noster Carolus, bonx memorire , piissimus impera-
tor Aug., ct avus noslcr Pippinus et antecessores co-
ruin ad ipsam ecclesiam concessissent oninom dcci-
niam, de mancipiis, tcrris, ac dc teloniis, vol tle nc-
golio, vcl de omui re, undecunque ad parteni regiam
fiscus telonium exigore aut acciperc videbatur, et tit
honiines ejusdem ecelesix sub mundiburdo a ettui-
lione ipsius ecclesioc existerent, nec non et in ripis in
Dorestado, ut nec bannum b aul fredum c, aut con-
joctuin d, quod ab ipsis verscliat [gescbot] vocatur ,
contingcrc aut cxaclare prsesumeret, et quisquis ex
nogctiainrihus in eorum ripas intrare voluisset, nul-
lam contenlionem cx lioc fecissct eis, necmansioncs
in eorum domibus, sine permissu eorum accipere
auderent, nec cortini rcs dum vixerint, auferre, aut
post mortem corum contingerc, noo ulio modo eis
in aliqua rc eahimniam generare quis pncsumerct,
qui in illa dccima parle, vel sub mundiburdo eccle-
six S. Marlini consistimt; videlicet ut sieut iili de
i!!is novcin parlibus aliquid accipcre vei usurpare
necvelint, nec possint; ila et procuratores resp. dc
eadem decima partc accipere aul usurparc ad liscum
non praesumant, qualiter prxsul ipsius ecclesiae, cum
onnii clero ct populo sibi subjecto, alimoniam mini-
slrare, ct luminaria ineadem sede conlinuare, atque
genliles qui ad Chrislianitatem couvcrtunlur alere jj nius , exinde revcrli feciinus, ct concessimus eis
voram converterunt fidcm, pro nobis, conjuge, pro-
leque nostra, et omni pnpulo Christiano jugiler mi-
soricordiam Dei exorare deleolet. Et ut bxe auclo-
ritas melius ab omnibus credalur , et diligentius
conservetur, nianu propria subscripsimus, et annuli
nostri impressione signari feoimus.
Signum Ludovici serenissimi impcratoris.
Data xvn Kalend. Aprilis. anno II, Cbrislo propi-
tio, imperii domiui Llldovici piissimi Augusli, indi-
ctiouc secunda. Actum Aquisgrani palatio icgio, iu
Dei nomiue fclioiter. Amen.
Ilelisachar recognovit.
CXV.
PRO Cl ONNENSI S. FLORENTII SI0N.VSTERI0.
(Anno 82i.)
[Apail Mabill.,Ami. ord. S. JW</.,lora.I!,pag. 739
ox archivo Glonnensi.]
In nomine Domini Doi et Salvatoris nostri Josti
Christi, Ludovicus, divina ordinante providentia, im-
peratnr Augusius.
Si erga loca divinis eultibus raancipata propter
amorcm Dei ejusque in cisdem locis sibi faroulanies
boneficia opporlum iargimur, pr.emittm nobis apud
Deum xlernx remunerationis rependi non diffidi-
ratis. Mcirco noium csse volumus cunclis Gdclibus
sancix Dei Ecclesiae et noslris, prxsentibiis scilicet
et futuris, quia quemdani vcnerabilem viruin Frot-
berlum cum monachis suis, quos iu Italia misera-
ot docore possit. Ob firmitalem lamen liujus rci po-
slulavil a nobis praedictus episcopus , ut paternum
sivc prxdccessorum nosirorum regum morcm se-
queiites, cjusmodi nostrx auclorilalis prxceptum ,
" Mundebnrdc, id est, ttiitio vcl defcnsin. Galli
mambournie; IJelgi mambers lutores dicunt; logi-
tur in Pormulis Maroulli, lib. i, cap. 24, Charta
tie mnndeburde principis, ad qucin locum vide Ilier.
Dignonii notas. Adde eapit. Caroli cl Lud. lilt. vi ,
c tp. 2"23, ot ilii notata, ac glossas Lat. Lia!. Lydii ad
Clemangem, lit. M.
b ld est, mulcla judicialis. Vide Glossarium pro-
ximc I udaliim, et notas ad Marc, lib. i, cap. 40.
« Compositio fisco debita , a vrevel. M. Cold.,
I.ydius, 11. Bignonius, in noiis ad Marculfum, Liu-
dobrogius ad legeni Salicam, tit. ii, ex Greg. Tur.
qitoddain monasieriuni quod est situtn in terrilorio
('iclavensi supra ripam Ligeris, quod dicilur Glonna
sive sanctus Florenlitis, ubi idem bcatus confessor
Christi corporc quicscit : co modo ut ibi secundum
d Lydius conjeclum collationcm de stibslantiis in-
lerpretatur in glossis sttpra nominalis. Flodoard.,
De conjccto Normannis dando. Grcg. Turon., lib.vi,
cap. 45 , de rcge Chilperico : « Apparatus magntis
expensx de diversis civitalibus in iiinere congrega-
tus est : in quo niltil de fisco suo rex dari praecepiJ,
nisi omnia depauperum conjecturis; > qtiod ita rc-
fert Ayinon., lib. m, cap. 5G, ut de subslanliis pau-
perum necessaria cis in ilincre subministrentur. In
Miropeo ins. ad margincm adnotaluin : Yidi veert-
cliui, scd dubito.
ApuJ Cln
1133 DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
regulani beali Palris Benedicli vilam degercnt mo- A
nachicam , quem supradiclum religiosum virum
Frotbertum sive inonaehos, necnon et praescriptum
venerabile monaslcrium cum omnibus rebus et man-
cipiis motierno tcmpore ibi aspicientibus vel perli-
nentibus sub noslra suscepinius dcfensione et im-
inunitatis tuilione, qualiler per banc nostram aucto-
ritaiem absque ullius injusla inquietudinc quieti ct
illaesi persislant. Et ideo bos nostros imperiales apices
fieri jussimus, per quos prsecipimus alque jiibemus
ui nullus judei publicus, vel quislibet superioris aut
infcrioris orilinis reipublicae procurator, in ccclesias
aut loca vel agros seu reliquas possessiones, quse
moderno leinpore legaliier in quibuslibet pagi lerri-
toriis infra diiioncm imperii nostri tciicnt vel possi
ii:,i
CXVI.
Illl) UONASTF.RIO FAHFK.NSl.
(Anno 824.)
iitim, 1'runcicnrum lierum Scripl., toni.
II, pag. 059.]
Ludovicus, divinaordinante providcnlia, imperator
Augtistiis.
Si praevenicnte gratia Dei nostri dcvotionis af-
fcctum divinis satagimus aplare obsequiis, et vcne-
rabilibus Deoquc sanclisque locis, atqne Dei familiis
supernoe majestali famuianlibiis imperiali iminili-
ccntia opem et solatium nostrae dcfensionis impen-
diinus, si denique praejudiciis variis ac calamitati-
bus opprcssis palulum et benignum accommodamus
dent, vel qu;e deinceps in jure ipsius loci aul pcr nos, B auditum, bis exercitiis piisque studiis credimus su-
aut per quamlibet ingenuam personam voluerit di-
vina pietas augere, judiciario more ad causas au-
dicndas, vcl freda exigenda, aut mansiones aut pa-
ratas faciendas, aut fideijussores tollendos , aul ho-
mines ipsius monastcrii supcr terram ipsius com-
manentes distringendos, aut ullas redhibilioncs, aut
illicitas occasiones requirendas, nllo unquain tem-
pore ingredi audeal, vel ea quae supra commemorata
suntpenitus exigere praesumat: sed mcmoratisabbali
ejusque successoribus res praedicti monasterii cum
omnibus sibi prasenti lempore juste subjectis sub
immunitatis tuitione quielc vivere ac residere. Et
quidquid de rebus prxfati monastcrii fiscus speraie
poterit, totum nos pro a-terna remuncralione prae-
pcrnum ubiquc auxilium promereri, ct prosperis
pollere successibus, atque imbelles gloriosis gaudere
iriumpliis, scd et posl tcinporalis infulas imperii si-
dcrea fclicitcr consequi regna. Quaprop'er cuin
pliiiimarum ecclesiarum vencrabiliumque custodes
locorum, diversorumque hominum de fmibus Italiae
imilliplex qucrcla nostrum pulsasset audilum, eorum
lacrymosis vocibus pietale cogente moti , charissi-
mum alque dulcissimuin filium uostrum Lotharium
direximus pro muniraine ac dcfensionc sacrorum
vencrabiliumque locorum, el pro justitiis cunctae
plebis, qusc moleslis qucrelis nostras, ut diximus,
incessantcr pulsaverant aures.
Igitur ego Lolhariiis Angustus, patenue concor-
dicto monasterio concedimus, ul perennibus tem- ^ dans voluntati el obtemperans jussis, cum prole-
poribus in alimonia pauperum cl stipendia mona-
cborum ibidem Dco famulantium proficiat in ang-
inentum. El quandoquidem divina vocatione supra-
dictus abbas vel successores ejus de hac luce migra-
verint, quandiu ipsi monachi intcr se lales invenire
potuerint, qui ipsam c.nngregationern secundum re-
gulain sancti Benedicti regcre valeant, per hanc no-
stram auctoritatem et conscnsum licentiam habcant
cligendi abbalem, qua ipsi servi Dei qui ibidem Deo
lamulantur, pro nobis et conjuge prolcque noslra ct
stabilitate totius imperii nostri a Deo nobis conccssi
atque conservandi jugiler misericordiam Dei exorare
deleclenlur. Et ut hacc anctoritas noslris futurisque
genteDeo quiela prnsperitale ad limina beati Pelri
principis apostolorum, oralionis aique exaltalionis
ejusdem sancla; Dei ecclesiae gralia, venissenms,
inter reliquos qui, ut diximus, phirimas proclama-
bant querelas , venit Ingoaldus venerabilis abbas
monasterii beata^ et gloriosae semper virginis Ma-
ri:e, constituli, in linibus Sabinens., assercns suum
monaslerium, ablata pristina libertalc , sub tributo
ac pensione a Romanis pontificibus constrictum,
multasque possessiones eidem monastcrio violenler
ablatas. Unde sciscilantes studiose inlerrogavimus
qua ratione aut praedictas res acquirere, aul pra;-
dictx polestatis dominium speraret cvadere. Qui il-
temporibus Deo prolegente firmior habeatur, et pcr iico nostris oblulit aspcctibus antiqua Longobardo-
rum regum pra?cepta , conlinenlia (iiiemadniodum
ipsum sanctum locum rcgali auctoritate sub sua
defensione atquc immunitale omni tempore perse-
verare staluerunt. Pracipuc itaque ostendit et pra>
futura tempora melius conservetur, manu propria
sublcr Grmavimus, et annuli nostri impressione si-
gnari jussimus.
Signum Ludovici piissimi regis.
Simeon diaconus ad viccm Fridugisi recognovit.
Dala pridie Kalendas.lulias, anno, Christo propilio,
imperii noslri II, indictionc 12 [LeneSi]. Acluin
Cuinpendio palatio regio in Dei nomine feliciter.
Amen.
ceptuin confirmationis pise memoriae domini avi no-
stri Caroli sercnissimi Augusli, praecepliira quoque
domiui ct genitoris noslri Ludovici invictissimi im-
peraloris, quae eidem monasterio beneficii et puri-
tatis munus pro mereedis snae augmento cmiserunt.
In quibus conthiebalur qualiter praedictum monasie-
rium sub su:c dcfcnsionis privilegio cunctis dicbus
permancre dccreverunl , sicut caetera nionastcria
qtue in regno a (ini. us Franciaruin consistunt ; sci-
licct ut nulii uijquam poiUilicum, cpiscoporum, du-
*-135 LUDOVICI I COGNOMENTO PH mG
cum, vc! cuicunque principum, liceat saepediclum A tyris Sebastiani a fundamentis constrncre et or-
narc , atque mysteria [ ministeria ] aurea gem-
misquc ornata ad missarum solemnia celebranda
conferremus, placuit nobis propter opus supra me-
moratum perGciendum, ct ad luminaria concinnan-
da, sustenlationeniquc pauperum atque bospitum
inonasteriiiin sub tributoaut quacunquepensionei
nere, aut dc eo aliqtiid auferre, vel de rebus eidem
ioco subjectis quidquam minuerc. Quibus inspeclis,
justuni et rationabile nobis noslrisque optimalibus,
atque etiani Romanis primalibus, visum est ut ct
piorum regum scripta , ct maxime domini Caroli ,
alque genitoris nostri domini Ludovici Augusloriim
prjcccpta, pcrpetua stabilitatc fnmissimum roborcm
obtineant. Rcs qiioque eidcm monasterio violenter
ablatas, omni excusatione postposita , jussimus red-
dere.
ttnde placuit nobis genitori ac genilo, utiqiic prae-
diclisprincipibus, eoncordi atque cominuni volun-
tate, ut jamdielt.s almus locus sub nostra suecesso-
reeeptionem , ad memoiiam beatissimi martyris
Chiisti Sebasliani aliquid de icIjik; propriis nostris
solemni donatione conferre, ut pei intercessionem
ejus pncmia perennis vilae pcrcipc-e, et regnum
nostroe eurai commissiun sub divina protectione fe
licitcr gubernare mereamur. Donamus igitur eidem
beatissimo sancto Scbastiano marlyri quoddam mo-
nasterium nostrum, cujus vocabulum est Caueiacum
(Choisy), quod est constructum in bonore sancti Ste-
rumquc nostrorum defensione atque immunitate ^ phaniproloinartyris.situmin pagoNoviomense super
pcrpetms perseverel tcmporibus : atque ad petitio-
nem prsdicti Ingoaldi venerandi ejusdem mona^le-
rii abbalis, ipsas aliasque res in unibus Sabin. vel
iibicunquc sitas, eidem monastcrio juste pcitinen-
tcs, inconcussa slabilitate ibidem praesenli prae-
ceptione nostris futurisque tcmpoiibus, sine cujus-
quam violenia inquietudine, firmas semper consti-
.uimus pernianere. . .
CXVII.
TRO MONASTKRIO SANCTI MEDARM.
(Anno 824.)
[Apud. U'A).,Act. SS. ord.S. Bcned., pai t. isaec. iv.]
In nominc Doinini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Oiristi, Ludovicus, divina ordinante providenlia, im-
perator Augustus.
Licet nihil ad augmcntum glori.-e sanctomm con-
fcrre possit id quod a lidelibus ad loca vcnerabilia
in quibus eorum corpora quiesccre noscuntur fuerit
ohlatum, credendum tainen est raultum eorum saluti
prolicere, qui sua proptcr amorem Dei ad memo-
rias martyrum defenmt . quia de bis oblalionibns
pauperes aluntur, et cgeni, quibus de suo non sup-
petit undc vivere possint : certuraque est Chrislum
in illorum veneratione coli atquc honorari, qui pro
illo suas animas ponere non dubilarunt, et cum qui-
bus se futurum usque ad sa:euli consummationem
veridica vocc promisit. Igilur cum industria atque
instaniia venerabilis Hilduini abbatis inonasten
iluvium Axonam, cum omni tbesauro el snpelleelile
sua, et cum ccclesiis, doniihus, xdificiis, villis, ter-
ris cultis et incultis, vineis, pratis, pascuis, aquis
aquarumve decursibus, molcndinis, exitibus, et re-
gressibus, necnon ct fbrestam, quae dicitur Veruga,
cum suis feraminibus, et cum omnihus appendiciis
vel adjacenliis suis, vel qiiantumcuuque praediclo
mouasterio antiquo et moderno tempore aspicere
vel deservire vidclur, totum et ad inlegrum vel in-
exquisitum, sicut superius diclum cst, ad merno-
riam sxpedicli bealissimi Sebastiani raartyris Cbri-
sti, ad luminaria concinnanda, ct ad bospilum re-
ceptionem et sustentationem panperum dc noslro
jure in jus et dominationem ejus transfcrimus : ita
C tamen ut reclores ejusdem monaslerii, ubi illud sa-
cralissimum corpus requiescit, non habcant potesta-
lem pncdictum monasleriuni Camiacum, vel appen-
dicia ejus cuilibet in benefieium aut in usum merili
dare : sed tantum ad hoc semper permaneat ad
quod nos illud devovimus al<iue tradidiinus, scilicel
ad luminaria concinnanda, et ad susceptionem pau-
perum, et receptionem hospitum. Sed el boc buie
pracepto largilionis nostrae inserere pl.icnit, ut ab-
bates praefati monaslerii bcatissimorum sanclorum
Hedardi et Sebastiani, m eorum providenliam ha-
beant coram Deo, ut in pnedicto monaslerio Cau-
ciaeo, qtiod memoralo sanclo Sebastiano martyii
conlulimus, lanla congregatio ibi sit, quae et reli-
,_ „.-».^4„-r ,.„•.. i .•• . • .• •• eionem sanctam tenere possmt, et divmum ofii-
sancti Medardi, sacnnue palatu nostn archieapella- n • , • • ^
..... . *L . " cium pleniter Deo persolvere queanl. El ut haec
m , corpus beatissum ac pretiosissimi martyns Chn- ..... . ,
..£,.,.. '. , .. , . auctorilas largitionis noslrie pcr cuiiicula aiinorum
siiSebastiani.peiauctoritatcm ct larguionem domni ..,.., . ■ , • /.
, per auctoriiatcm ct largu
Eugenii apostolici specialis [AL, spiritualisj [patro-
ni ] nostri, ab uibe Roma apud Suessionera civita-
teni in mouasterio sancti Medardi confessoris Chri-
sii, quod vir venerabilis liilduinus abbas tempore
prasenti rcgere cognoscitur, fuisset translatum ,
lanta ihi signorum ac prodigiorum vis in omni gc-
nere sanitatum per ejusdem gloriosissimi martyris
incrita coruscat, ut merilo ad vcneralionem illius
cunctorum fidelium corda moverenlur. Qna de re
cnm et nos orandi gratia ad memoratuin locum
venissemus, et ecclcsiam ob venerationem san-
cti Medardi, prxfaiique praeclarissimi Christi mar-
inviolabilcra atquc incouvtilsam obtineat firraitatcm.
manu propria subtcrfirmavimus , et inorc nostro
subscribere, ar de bulla noslra sigillari jussimus.
CXVHI.
rRIVII.EGIUM I.OTHARll rRO MONASTF.R10 COUF.NSI.
(Atmo 82-t.)
[Ughelli, llalia sacra, lom. V, pag. 2G6.]
In nomine Domiui nostri Jesu Chrisli Dei asterni,
Lotharins Augus.us invictissimi doinini imperatoris
Ludovici filius.
Dignum esl ut qiiicunque ab igne, seu a quolibet
accidonle casu damnum perpcssus fuerit, et impe-
H37 DIPLOHATA ECCLESIASTICA. 1138
riali ope se muniri quxsieiit, ut ab ejus clementia A rius Augustus inviclissimi domiui imperatoris Ludo-
relevetur, a quo se credit imploratum auxilium pos- vici filius.
se adipisci Proinde noverit sagacilas, seu industria
oinnium fidelium nostrorum, tam prxscntiuw quam
futurorum, eo quod vir venerabilis LeoComensis
episcopus noslrx innotuit serenitati, qualiter per
quamdam ncgligeniiam atque incuriam omnia in-
slrumenta chartarura, pcr qux res tam a parenti-
bus, quamque ab extraneis personis sibi tradilas,
aut ab eo emptas, seu commulatas, jure proprietatis
tencre atque delendere debuissc, exusiaque vel con-
eremaia fuissent : idcirco peliit sercnilalcm noslram,
ut pro noslrx mercedis augniento ct firmitatis slu-
dio nostram auctoritaiem super boc negotium ei
fieri juberemus, per quani modernis et futuris tem-
Si provide, propler reverendum vcnturi atque
pavendi Judicis amorem, juslis ac rationabilibus sa-
ccrdotum atque scrvorum Dei petitionibus, quas
nobis propter quietem sanclx atque catholicx, seu
decorem prxsenlis stalus Ecclesix, cnjus Dco au-
clore regimen sorliti sunt, innotescere curavcrint,
aures clemcniix nostrx divinilus instigati accmn-
niodainus, easque xstuanii desiderio ad debitum,
Deo propitio, perduxerimus effectum, non solum
imperialem consueludinem cxeicemus, alque prx-
decessorum nostrorum, videlicct regum Francorum,
facta conservando, el noslra in postcrum a posteris
inviolabiliter favendo roboramus, verum etiam ad
poribus res el manripia qux per prxfata instrumenta " prxmia patrix codestis percipienda bujusmodi facta
cbartarum ei traditx fuerant, aut ab eo cmptx,
seu commutalx, sive per quamlibet scripluram ju-
ste ct legaliter in jure ipsius, tam in pago [Forte
/fj.agro]Comensi quam in fiuibusSibriensis [Forte,
Sepriensis] pervenisse, atque quiele seu secure di-
gnoscitur possedisse, tenere atquc possidere vale-
ret. Nobis ilaque libuit ejusdem venerabilis viri pe-
titionibus assensum prxbere, et ad ejus petitionem
hanc nostram imperialcm auctorilatem fieri decre-
viinus. Prxcipimus ergo atque jubemus, ut omnes
res atque mancipia qux ei per quamiibet scripluram
a quibuscunque personis, tam a propinquis quam-
que ab exlraneis, juste et legaliler collalx fuerunt,
et usque ad diem supra scriptx exsecutionis quiele
absque ambage valt-re confidioius. Quapropter com-
periat Gdelitas omnium noslrorum fidelium, mo-
dcrnorum videlicet et fulurorum, quia Leo vir ve-
nerabilis sacrosanctx Ecclesix Comensis episcopus,
nbi sanclus confessor Chrisli Abundius prelioso
corpore requiescit, magnificr.m culmcn noslrx sere-
nitatis adiens , detulit obtutibus nostris quamdani
auctoritatem seu confumationem domini ct genito-
ris nosiri Ludovici excellentissimi Augusti, in qua
contincbalur qualiter prxceptum pix recordationis
avi noslri Caroli gloriosissimi imperaloris, seu prx-
ceptum confirmatioms, scilicet Cumpcrti, Ariperti,
et Liutprandi, Ratigisii. Heistulphi, Desiderii, vel
prasdecessorum eorum, qnx ipsi circa cumdem
ct secure, nemine inquietante alque pulsante, jure ^ nerabiiem locum pro divino amore fecertmt de ouv
proprietario tenere atque dominare visum fucrit,
per hanc nostrx auctoritatis confirmationem absque
ullius inquietudine, vei injusla interpcllatione rite
ct secure habere vcl possidere valeat. Quod si forte
supev ejusdem rcbus ante prxdictam exsecutionem
ab eo jure ct quiete posscssis quxstio orla fuerit,
ui pro eis legaliter in foro disceptare necesse sit,
ita per hanc nostram auctoritatem prxdictx res et
mancipia defendanlur sicuti pereadcm instrumenta,
&i igne absmnpta non fuissent, lcgibus defendi po-
teranl. Hxc vero auctorilas, ul nostra esse credatur
ct a fidelibus diclx sanctx Ecclesix et nostris per
futura lempora conscrvetur, manu propria et an-
nibus rebus qux eideni sacro loco. tam ab ipsis
quamque a quibusciinque personis, juste et Iegaiiter
fuerint traditx, sive deiisqux in antea cumjustitia
acquircre poiuerit, niore imperiali confirmaret. Scd
et specialiter in eodem inserinm crat de leloneo,
seu mercato, et Gegis, cuns ipso ioco, necnon iu
canonicale stipendium concedimus Comanis eccle-
siasticis Clusas, el pontem juris nostn de Clavenna
xteiualiter : insuper in eadem continebatur auclo-
ritate dc ahercalione qua: orta fuit inter Petrum
ejus prxdecessorem, alque Rectorem sanctx Comen-
sis Ecclcsix episcop. et Yualdonem sancli Dionysii
abbalem, qualiicr idem devolx recordalionis avus
nuli nosln effigie subtus eam voluimus esse robo- _. noster, pius ac gloriosus imperr.tor Carolus, de ea-
randam,
Signum Lolliarii gloriosissimi imperatoris.
Maredo ad vicem Vitgagii rccoguovi.
Datum secundoNonas Junii, anno, Christopropitio,
imperii dominiLudovici sercnissimi impcratoris de
cimo, regnique Lolharii gloriosissimi Augusti in
lialia primo, indictione prima. Actum Venonica
villa Viifredi comitis, in Dei nominc felieiler Amen.
Anno Domini 825.
CXIX.
rRIVlLEGUM LOTIURII PBO EODEM MONASIERIO.
(Annr> 821.)
[Apud 1'gbel., ibid.]
In nomme iiomi.ii Jesu Chrisli Dei aelerni, I.othv
dem intentione dccreverat, videlicet de rebus quas
VValdo abbas prxdino Petro cpisc.opo quxsivit,
qux erant siue in Valle Tellina in ducatu Mediola-
nense, ut sicut hactenus per confirmationem antc-
cessorum regum, easdem res. quas Comensis Eccle-
sia tenucrat, ita et in futurum per ejus confirmatio-
nem teneret. Ips» vero res erantecclesixbaplisma-
les, uua iu Amalia, et ahera in Burmis. terlia in
Posiiavo, et monasteriolum S. Fidclis pcrtinens ad
episcopatum Comensem. Videlicet pro hujus rei fir-
mitate peliit prxdictus vcnerabilis Lco cpiscopus
quietem serenilalis noslrx, ul non solum prxcepia:
domini el genitoris nostri, scu sancte recordationis
avi Caro'i nostra aucloritate conftrmaremus, verura.
1,30 LUDOVICl I COGNOMENTO PH 1110
etiam vcs qu;e suprascripti reges, seu antecessores A por nosiras litteras Notoni Arelatensi arcliiepiscopo
eorum, vidclicet principes Longobardorum, bisunt
\nspramlus, Cumberlus ct Bcriliaiius, per corum
niicioritatcs praedictx Ecclesix delegaverunt, vel
lonfirmaverunt, omnia nostra aucloritatc comple-
ctantur, atque praefalse sanctse Coraensi Ecclesise
ulrasque res perspiccre, et si congruum atque uli-
lissimillll ambabus parliLus esset, liccntiam liabe-
rent inter *e commutandi, ct charlulam, sieuti
nioris est, inlcr sc faciendi. Veniens iiaque prsedi-
cius vir revercntissimus Nulo archicpiscopus in
pro amoie Dei et revcreniia saneti Abundii nostrx pncsenliam nostram, dixit sc commutationem in
prxceptionis conQrmatione confirmarentnr atque manibus hahere, asserens prredictam commutatio-
torroborarenlur. Cujus pelilioni propter amorem di- nem eongruam et ulilissimam csse, obsecrans, lam
vinum assensum pnrbiiimus, juxta quod petiil, an- ex parle sua quam ex pra-dicti Leibulfi, ut super
ledicta pracepla vetcrum regum nostro imperiali casdem commutalioncs nostrum Deri dccerncrcnius
praeccpto confirmavimus ; spccialiler decernentes tit prxceptum. Cujus petitioni assensum pradienles,
quidquid in prxceplis doraini ac geniloris nostri, jussimus ila fieri sicut ipsi obsecrabant. CoiUine-
seu magnifici imperatoris Caroli avi noslri contine- batur enim in eisdcm commulationibus quod praidi-
tur, vel qux praescripti reges Longobardorum pra> clus Noto archiepiseopus una per conscnsum et vo-
fatx Ecclesix emn jusiitia dclegavemnt vel confir- B luntatcm canonicorum suoiuni dedisset ex rebus
luaverunt, cl quicte et juste possidere, perenniler, episcopalus sui de beneficio videlicet prxdicti Lei-
ctsine ul!a resullatione firmum et slabile perma- bulfi, cidem Leibulfo ad suum proprium adhabcn-
neat. Decernimus insuper alque sancimus ut omnes dum aliquas res de rationeS. Marixet S. Slcpliani,
res prxdictx Eeclcsi;e Comcnsis sub defensione ct vel S. Genesii in pago ipso Arelalensi insulam sub-
inundio palatii uostri, sieut temporc patris el avi urbanam ipsius civilatis qnae de utrisqiic partibus
uostri fuerunt, perennilcr consistant. Et si aliqua circumdatur a Rhodano flumine, cum ecclesiis dua-
altcrcalio de rebns pixdiclie Ecclesix, quac per boc bus ; et domos ad habilandum tres cum aliis inan-
nostrum pracceptum, et pro mercedis nostrx au- siunculis tiibus : ct de vinea modiatas xn, de prato
gmenlo confirmavimus, orta fuerit, quae ibi miniine modiatas vi, de borto modiatam unam, de lcrra
dclimri valuci il, ad sacrum palatium nostrum re- Cl,na el inculta modiatas xl ; et in loco qui vocalur
servetur, quatcnus ibi sccimdum reclitudinis Iranu-
icin terminnni accipiat. Et ut hajc auctoritas per
curricula annorum inviolabilcm atque inconvulsam
obtincat firmitatcm, manu propria snbler liimavi
inus, et an
mus.
Signum Lolharii gloriosissimi imperatoris.
Maredo ad vicem Vitliarii recoguovi.
Datum tertio Non. Januarii, anno, Christo propitio,
1 1 imperii I). Ludovici piissimi Augusti, Lolliarii lilii
Rubinas, casas vm, hortos duos, dc vinea modia-
las iv ; et in loco, qui vocalur Ferromannis, man-
siones v, hortum unum , de leira modiatas r.ci.xx ;
etin territorio ipsius eivilalis , in CampO Lapideo,
nuli noslri impressione signari jussi- ^ pascua de supradietis ccclesiis,qu;e dicilur Prinnan-
nus, ubi i»uleus aqua; defossus csse dignoseilor, so-
lidatas xii cum terminis et laterationibus earuni, si-
cut in pnesciiplis commutaiionibus conlinetur. Et
e conlra in compensalione barum rerum dedit pra?-
dictus Leibulfus comes parlibns praedictarum eccle-
ejus gloriosissimi regnantis 2, indielionc 2, anno siarum S. Marise et S. Stephani et S. Genesii ex
824. rcbus proprietalis sux, qux sunt infra agrum qui
vocatur Argenteo, in villa Campo Publico ccclesiam
cum allaribus tribus, quae sunt in honore sanclae
Marix et sancti Pelri et saneti Joannis, cum secre-
tario , el «ellas duas cum curte et horto cl arbori-
bus ; et de vinea modiatas xv, de terra arabili mo-
diatas lx ; eliam in ipsa villa domos duas cum cnrti-
bus et bortis. Et in villa quse dicilur Rannessa , et
Actum Compendio palatio regio, in D,i noinine
feliciter. Amen.
CXX.
1>E QUADAM COMMUTATIONE INTF.n 1 F.iBlLFUM COMITEH
ET NOTONEM ARCIIIEP. AUFLATENSEM.
(Anno 825.)
lApud D. Bouqiiet., tom. YI, p. biO, cx Tabulario
Anianensi.] TJ
. _ . ,, , . ... in villa tiu;e dicitur Gelanano, casas mi, viueasu
In nomine Domini Dei et Salvatons nostn Jesu ,nTMW
C.hrisli, Ludovicus, diviua ordinante providentia,
impcralor Augustus.
Si enim ea qiue fideles imperii noslri pro eorum
opporlunitatibus intersecommutaverint.nostriscon-
finnamiis edictis, imperialem cxerccmus consuctu-
(linem, et hoc in postmodum jure firmissimo man-
suruni esse volumus. Ideirco noverit omniura fide-
lium nostroruni, prjesentium scilicet et futurorura,
industria, quia vir illuster Lcibulfus comes pei ilil-
duinum archicapellanum noslrum nobis subjecil ut
liccret ei de quibusdam rebus proprielatis sua; com-
mutsttionem facere eum rebus episcopatus Arela-
teusis ex bcncficio videlicet suo.Nos itaqiifjnssimus
ct de horto modiatam tinam, et de alia vinea mo-
dialas x; et in villa qu.c vocatur Occisianus, casas
duascum areis duabus, et in villis quaevocanturGan-
giacus, Curicus et Occisianus , et in villa Campo
Publico de terra modialas cccc , de vinea modia-
las xim, cum lerminis et lalerationibus earuin,
quemadinoduni in eisdem commutationibus con-
tiueliir. Unde et duas comraiitationcs, sicut su-
perius comprclicnsum cst , pari lenore conscri-
plas, manibusque bonorum hominum roboralas pra>
fatus Noto archiepiscopus prx manibns se liabcre
professus est. Sed pro integra firmitale petierunt
c, Isitudini nostnc ui ;ps^s coinnrjtatior.es demio
1 1 i I DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
pei' nostroe mansueturfinis prrceptum plenius in Dei A ei omnimodis jubemus, ul u
nomine conlirmare deberemus. Quoruin petiiioni-
bus [assensum] dcnegare noluimus, etsieut unicui-
que fidelium nostrorum jnsle petenlium, iia nos illis
concessisse atqoe in omnibus conlirmasse rogno-
scitc. Piwcipienies ergo jubemus ui quidquitl pars
juste. et rationabiliter altcri conlulit parti, deinceps
per hane nostram aucloritatem jure finnissinio le-
neat atquc possidcat, ul quidquid exinde facere
volueril, libero in omnibus perfrtialur arbilrio fa-
ciendi quidquid elcgcrit. El ut.b:rc auctoritas fir-
mior habealur, et per fulura lempoia melius con-
servetur, rfc annulo nostro subter jussimus sigillari.
Signura Ludovici imp. Augusti.
Duramlus diaconus ad vicem Fridugisi reco-
gnovi.
Data in Nonas Januarias, anno, Christo propitio,
lt impi-rii donini Ludovici piissimi Augusli, inrfi-
clione 5. Aclura Aquisgrani palatio in Dei nomine
feliciter. Amen.
CXXI.
l'RO MON^STF.KIO OIONYSUNO.
(Anno 825.)
Ludovici Pii et Lotliarii imperalorum prwceptum ,
quo monasleritim Dionysianum eximitur a pen-
sione dncenlornm vini modiorum.
[Mabilh.iie Re. dipiom., tom. II, pag. 535. ]
In noniine Domini Dei et Salvaloiis nostri Jes.ii
Christi , Ludovicus et Lotbarius, divina ordinante
prnvidenlia, impcralores Augusii.
Sieuim ex his qu:e et ecclesiis sanctorum Dei r>
annualiconsuetudinepersolvunlur,ob Deiamorcmno-
stris fulurisque lemporihus remittimus, ali|ue ad uli-
litates el necessitales ipsarum ecclesiariini procuran-
dasconcedimus; hoc nobisproeuidubioad perpcluam
mercerfem profulurum coiilidinius. Ideirco nolum sit
omnibus ptteseniibus et fiituris, quia vir venerabilis
Ililduinus monasterii sancti Dionysii abba, saeriquc
Palatii noslri Archicapellanus. nostrse innotuit celsi-
tudini.quod cnjusdam anlecessorum nostrorum lem-
pore, occasione pro indigcntise vini interveniente, ab
co qui tunc tetnporis reni publicam gubernabat, dc
prae necessitatis et indigcnlix ex mona-
slerio sancti Dionysii ad Vern vitlam nostram prae-
berentur. Unde cum idem abba, qui illo in leinpore
eirfem sanctx ecclesiae prxcrat, ducenta modia vini
illie propter jam rtietam pclitioncm tribuissel; et
cxtori <.iii post illum rcctores ejusdem loci fuerunt,
sintiliter cgissenl ; adqtte hnjus pro lege et
dehiio censn in ipsa villa ah acloribus regiis leneri
vidcrelur : ideoquc peliil, utobDei amorem el san-
ciorum illicquiescenliuin rcvercntiam, abhac legc et
consuetudine ipsam sanclam Eccle.siani absol vereinus.
Cujus petitionem, imo ct deprecationem, ad salu-
lem animx noslrx nobis uiilem ac qnod po-
slulabat eidem sancto loco concessiinus, el in potc-
slate et arbiliio illius inanerc constituimus : ut sic-
ula nobis perillius inlercessionera indullum ct eon-
cessum fueral, ita arf quamcunque coimnunen) illius
ecclesiae uilitatem vellet, in omnibus
nostro, nce ullo un-
quam successorum noslrorum tempore, ipsum vinum
a potestale praefati monasterii quispiam nccjudex,
uec missus, nee ulla alia persona exaclnre aut requi-
rere pisesumat : scrf liceat prxfato lirfcli noslro III 1—
duino ncgotium ecclesiastica necessilas di-
ctaverit, illud perpelualitcr rfcputarc : quatcnus no-
slrac eleemosynx concessio de ipso censu slabilis el
inviolata futuris teniporibus iu ipso loco penna-
neal, sicut pro Dei amore ct ajterna: merccdis re-
tributione conccssuin ac confirmalura
csse dignoscilur. Et ut hoee aucloritas per futuia
tempora pleniorera obtineat firmitatem, annuli nostr
impressione subtcr eam signari jussimus.
Adalulfus diaconus ad vicem Fridugisi recognov
" et subscripsi.
Data praecisa est.
CXXII.
HOHASTEBICX
r.GENTOLIF.NSE COESOBIO BlONYSIAiVO
HESTITUITUR.
( Anno 825. )
[Apud D. Bouquet., toin. VI, pag. 542, ex Dubieto,
llht. abb. 8 Dionysii, pag. 736.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris tiostri Jesu
Chrisli, Ludovicus et Lotharius, divina ordinante
providentia, imperatores Augusti.
Si ca quse a Deum timentibus hominibus ad loca
divino cultui dedicata solemni oonaiione largita, vel
condonala sunt, et postca qualibet occasione intio
abstracta essc noscunlur, nostra aueioritale ad sla-
lum suum re.vocamus, et ilerum nostrse jussionis
oracuio confirmamus, hoc nobis proeul rfubio ad
selernam bcatitudinem adipiscendam, seu stabilita-
tem imperii nostri roborandam pertinereconfidimus.
Ideo noium sit omnium fideiiiim noslrorum lara
prasentium quam et futurorum industriae, quia il-
lustris femina, soror videlicet nostra, TheodradaDeo
sacrata , nostre suggessit mansuetudiiii qualitcr
comperluin habuissei quod monasterium vocabe.lo
Argentogilum, situm in pago Parisiaco super llu-
vium Sequanse, quod ipsa primo per beneficir.m do-
nini et genitoris nostri Caroii serenissimi imperato-
ris, el postea per nostram largitionem tenebat, ad
monasterium beati et gloriosi Christi martyris Dio-
jy nysii, ubi prsesenti lempure vir venerabilis Bilduinus
abbas, et sacri palaiii nostri archicapellanus, rector
prseesse videlur, pertinere deberel : petiitque ut pro
mercerfis noslrx augmcnto adstatum pristinum iliurf
revocari fecissenius, co videlicet modo ut memora-
luiii monasterium post suuni ab hac luce discessum,
si lamen aliurf monasteriuni ei aniea in compara-
lione pro ipso a nohis liatuni non foerit aut propria
voluntate eum dimitlere non voiueril, ad potestatem
monaslerii S. Dionysii absqnc ulla contrarietate vel
citjusqtiam interrogalionc reciperetur. Nos vero.
«urfita illius saiubri ac rcligiosa pctitione, prxdl-
clum vcncrabilcm viriim Ililrfuinuni quia prxsens
arferat, si quirf de hac re compcrTum babcret inler-
rogavimus. Q>n sialim donalionem cujusdain Dcuui
LUDOVICI I COCNOMENTO FII HW
CXXIII.
rito ECGLBSU RIIEMENSI.
(Auno 8V25.)
[Apud D. Bouquel., ibid., pag. 545 ,ex Flodoardo,
(lih. ii llist. Eccles. Rhem., c. 19.]
Iu nomine Doniini Dei et Salvaloris noslri Jrsu
Christi, Ludovicus el Lotharius, divina ordinanle
providenlia, imperatores Augusti
Si liberalitatis nostrae inuncre locis Deo dicalis
quiddam conferimus benefuii, et nccessilates cccle-
siaslicas noslro relevamus juvamine, id nobis cl ad
mortalem vitam teniporaliter transigendam, et ad
asternam felicitcr obiinendam profulurum liquido
crcdimus. Idcirco nolum Ceri volumus omnibus li-
delibus noslris, praeseniibus scilicet el fuluris, quod
ut Jara dicium monasterium Argenlogilum posl B sanclain Rhemensem ecclesiain, in qua pradecesso-
1143
tiinenlis ac religiosi hominis nominc Ermcnrici ac \
ronjugis suae Muniana:, qui prxfalum mouastcrium
in suo proprio construxerant, cl id pcr leslamenti
paginam ad B. Dionysii martyris Christi monaste-
riuni solemni donalione contuleranl, nec non et prse-
ceptum conlirmationis Lolharii quondam regis,
qtiod super eamdem donationem conscribere jus-
serat, nobis ad relegendum oslcndit . quibus inspe-
clis placuit nobis pelitioni memoratr dilccta: sororis
nostrae Theodrada; annuere, et, sicul petebal, per
nostrara auctoritalcm supradictum monastcrium
Argentogilum ad potestatem sancli Dionysii prclic-
sissimi Christi raartyris revocare; quapropter hanc
nostr.raucloritaiis confirmalioncm fieri pra?cipimus,
per quam omnimodis decernimus alque jubemus
ipsitis dilecta3 sororis noslra» ab hac vila discessum,
ad monasterium ct potestalcm sa>pe dicti heatis-
simi Chrisli martyris Dionysii, ad qitam primilus ob
Dei amorem et ipsorum saitclorum reverentiam
piamque intercessionem a supradictis Dei fidelibus
traditum vel condonatum fuisse noscilur, absqtte
ullius personae coniradictione, aut nostra vel succes-
sorum uostrorum intcrrogationerecipiatur, otin jure
ac dominalione ipsiusmonasterii, cum orani inlegri-
tale vel appcndiliis suis, qttidquid ibidem prxscnii
lempore cernitur pertinere, rcvocetur. El si forle
contigeril ut eadem soror ipsum raonasterium atit
spontanca volunlate, ut diximus, aut pro commtita-
tione alterius monaslcrii ante finem vitae sua: dimit-
res nostri, reges videlicel Francorum, fidemet sacri
ha, tismatis gratiam pcrceperunt, i» qua ct nos per
impositionem raanus domni Slephani papae imperia-
lia sumpsimus insignia, ob revcrenliam fidei Chris-
tianx et ob animse noslrae saluicm ab imo conslrui
fecimus, eamque in houorera Doinini nostri Jesu
Chrisli salvatoris mundi, simul et in honorem ejus-
dem sanctse ct intemeratae genilricis Marioe, conse-
crari dccreviums ; ilaque divina inspiratione com-
puncti et coeleslis patriae amore succensi, quaedam
prxdia qua: cidera sanetae sedi quondam ablata fue-
ranl, devola mentc restitui jussimus, id est in sub-
nrbanis ipsius sanclae Ecclesiae tilulum S. Sixli, ncc
non et titulum S. Marlini, cum appcudiliis eorum.
lere velil, tunc nihiloniinus absque ulla contradi- C exlerius etiam in eadcm parochia, in castro Vonzensi
clione aut exspectata consignatione, ad praefati mo-
nasterii marlyris Christi Dionysii inonasterium, sic-
ut supra insertum est, perpelualiter ad habcndum
recipialur : et in postmodtun nullo unquam lempore
ulla qualihet dignitate aut poleslate praedita persona
rectoribus mouaslerii prafali ac bealissimi Chrisli
martyris Dionysii aliquam requisilionem facere, aut
ullam calumniam ingerere praesumat : sed liceat
illis, sine cujuslibet injusta inlcrrogatione, praefa-
tum monasterium Argentogiltini, sicut ca;lcras rcs,
ad beali Dionysii polestatem simili modo condona-
las ac ptrtincntes, quicto ordine lenere ac dispo-
nere ; el qttidquid pro opportunitale atque ulililate
ipsius ecclesiie secundum Christiana; religionis re
litulum baptismalem, ct litulum in eadem parochia
S. Joannis similiter baptismalem, cum suis appendi-
tiis ct Rreliniacum : villam quoquc Spernacum cum
appenditiis suiset in villa qux vocatur Lucida, nec
non et in Proviliaco in eodem pago Rhemensi : in
pago vero Dulcomensi villam qttae vocalur Canera,
necnon et in villa qua: dicitur Verna iu pago Ver-
tudensi, vel si forte dcinceps de rebus sanclae Ec-
clesiae praidiclae temporibus noslris adhuc supcrad-
dendum decrevimus, slatuimus per hoc nostrae auc-
torilalis a prteceptuni ut non tantum de islis resti-
tutis, sed etiam restituendis, quidquid dc ipsis vel
in ipsis rectores et ministri prsememoratx Ecclesiae
elegeriul, ila debeant perpeiualiter possidere alque
eulam facere volucrint , liberam in omnibus habere " ordinare, vel etiam facere, proulcunque sibi pro-
poteslatem. El ut ha:c auctoritas confirmationis seu
redditionis nostra: per futura lempora inviolabilcm
atque inconvulsain oblineal firmilatem.manibus pro-
priis noslris subter eam firmavimus.et annuli noslri
impressione signari jussimus.
Signum Ludovici screnissimi imperatoris.
Signum Lotharii gloriosissimi Atigusti.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovit.
pensius voluerit, ut absque ullius injusta conlra-
diclione ordineni atque disponant, et faciant quid-
quid uiilitati pra:dicta: ecclesia; congruere et con-
venire perspexerint. Et ut hoec nostroe auctoritaus
confirmatio praeseniibus fulnrisque Ormiorem ir. oiu-
nibus semper obtineat vigorem, manibus propriis
sulilcr firmavimus et annuli noslri impressione si-
gnari jussimus
■ Puiat Marlotos hoc praccepluin dattim fuisse,
Ebone jam exauctauralo. cum nujus in eo non nie-
minerint imperatores, cathedralis -vero ecclesise stru
cluram peniius completam significent.
1145
CXXIV.
PRO HICl.ACENSl S. MAXIMINI SIO.NASTERIO.
{Anno 825.)
[Apud D. Bouquet., Recueit dcs liist., tom. VI, pag.
544; e.v Cointio. Annul. eccles., pag. 750.]
Iu oomine Domini Dei et Salvatoris nostii Jesu
Chrisli, Ludovicus et Lotharius, divina ordinante
providentia, imperatores Augnsti.
Cum petitionibus sacerdotum Clnisii ad divini
ciilius honoiem pertiuentibus annuimus, et imperia
DirLOMATA ECCLESIASTICA. \ | ;6
A suasione succensus quolibct modo aufcial ; scd
polius monaclii ipsius ce!l;e liis el cicleris rebus a
Deum timentibus sibi collatis suffragali, liberius
devoiiusque divina; polentke f.nnulan valeant, et
pio nobis, coiijuge el prole, et stabililate imperii a
Deo nobis collati. et per inimeiisiiiii sua gratissima
pietaie conservandi, necnon et pio rcctoribus ec-
clesiic cujns loco el rfbus utunlur, jugiter divinam
iinpiorenl misci ieordiam. Si vero quispiam piacla-
lorum memoratx sedis prxfaiam constitulionem
lem consueludinem adimplemus, et id piocul dubio contra hanc nostram praceptionem quodammodo
nobis ad aHernam remuneiaiionem capessendam irritam facere ac penilus eonvellere voluerit, volu-
profuturum Bdeliter credimus. Notum igitur csse mus ala,ue decernimus ut res ad notiiiani Senonici
volumus fidclium nostrorum , tam praiscntium metropolilas perferatur, quatenus is, adbibitis sua;
quam fulurorum, prudenlue, necnon et successoriun dicecescos suffraganeis episcopis, idem negoiium
nostrorum magnitudini, quod postulavit vir vcnc- " diligenii indagine discutiat el corrigat, et ad slatum
rabilis Jonas Aurelianensis Ecelesiaj episcopus, ut pristinum, salva niemoraue sedis dignilate ac po-
privilcgium, quod ob divinae servitutis honorem et
monasticum ordinem veruciter religioseque ser-
vandum circa cellam sancli Maximini, quse est juris
episcopii sui, cum connivenlia nietropolilani sui
Jheremiae arcbiepiscopi et canonicorum eecleske,
cui Deo largiente minislrat, nuper fecerat vel fir-
mavcrat, noslra aucloriiaic imperiali confirmaremus
quod privilegium nostris obtutibus exbibuil ; cujus
constitulioiiem, quia jusle ac rationabililer ob amo-
rem Dei el aniraarum salutem faclam esse peispc-
ximus , sequum dignumque judiravimus ut ejus
petitioni assensum pneberemus. Quapropter pcr
teslatc, revocare procuret. Porro si contigerit idem
negotium propter aliquam sui dilBcultalem ab eo
minime posse ditfiniii, volumus ut ejus relatu no-
stris siiecessorumque nostrorum auribus les inno-
tescat, videlicet ul nosiroe auctorilatis sanctione in
generali eouventu episcoporum hujus constitutionis
convulsor corripiatur et corrigalur, uteorum salubri
judicio memorata constitutio pristinuni slatus sui
recuperare valeat vigorem. Pricsu! siquidem memo-
rat;c ecclesiae summopere provideat ut monachi
ipsius cellaj rebus memoraioe matris eccleske donati,
otiiimquc sancta; quietis per memoraUim privilegium
hanc noslrae praceptionis auetorilatem jubemus et et lume nostram auctoritaicm adepti, in bis iu
omiiino decernimus ut, sioul ab eodeni episcopo pcr
nienioratum privilegium erga eamdem ccllam eon-
Slitutum est, ita nostris futurisque temporitus a
recloribus memorat;e eceleske modis oinnibus ob-
6ervetur ; ila duntaxat ut in prafata cella, in qua
olim viros sub monastico ordine probabiliter vixisse
Deoque placuisse evidentia argumenta testantur ;
quorum etiam interventu idem crdo in eodcm loco
creditur esse rcstitiitus, memorata? sedis pontili-
cibus procurantibus, semper regularis ordo religio-
sissimc tenealur ac cuslodiatur ; et cum abbas
ipsius monastcrii rebus humanis excmptus fuerit,
providente ejusdem sedis ponlifice, ac piam paler-
nainque solliciludinem gerente, eo ordine pnefe-
ratur eis abbas, sicut in eodem conlinetur privi-
legio. Res quoque, sive qua; eidem cellae jusle et
Jegaliter pertinent, eum priediis duobus, Quaseilis
seilieel et Castaneo Villari ; sive quas idem episco-
pus postea dc cansa cpiscopii sui, de ratione scili-
cet alterius celke saueli Maximini ad divinum ofli-
eiuni honorificentius peragendum ei superaddidit,
in inlcgrum absque ulla sui diminutione, sicut ab eo
consliluluin est in usus monaeboruin cedanl. Quod
6i forte his rebus propter Dei amorem episcopo
ipsius sedis quippiam superaddere libuerit, id cum
Dei gralia, suffraganle sibi pontificali auctoritate,
libcnlissimc peragal ; et si forte boc ei faeere et
volunlas cl faeultas denegaverit, de liis quse rolleet;r-
sunt, nibil aut cupidilate ductus, aut alicujus per-
quibus-seDeo devinxerunt, divina adjuvante graiia,
iuviolabiliter perrnaneant ; ita videlieet ut nec in-
terius a suo proposito deviare , nec exleiius res
sibi deputatse eorum insolentia aut ineuria quomodo
negligi atit subripi possint ; sed eeclesise, cujus loeo
el rebus utunlur, in omnibus fidem et humileui con-
gruamque subjeetionera, sicut decet et oportet, ser-
vare meminerint, nec se putent propler nostram
aucloritalem a jure ei poteslate ipsius ecclesix sub-
trabere, aut easdem res qualibei macbinatione alie-
nare posse, prasertim cum et locus et res quibus
utuniur juris sint ipsius eeclesia?, et ab ejus merilo
peiideant potestale. Quae nt pleniorem in Dei noniine
oblineant vigorem, ut ha;e ctiam vcrius certiusque
credantur ac melius conserventur, nominis nostri
charactere muniri, et annuii nostri nnpressione
signari jussimus.
Daia xiii Kal. Mart., anno, Cliristo propitio, i2
imperii domni Ludovici piissimi Augusti, indictione
3. Aclum Aquisgrani paiatio regio iu Dei nomine
feliciier. Amcn.
cxxv.
rn.o alboi.no abtiate amsolensi,
(Anno 825.)
Concedit fucultatem etigcndi abbatis.
[Apud Mart., Thesaunts anecd., t. I, p. 23.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nosiri Jesn
Clirisli.Ludovicus, divina ordinante providentia, im-
p"ralor Augtistus.
1147
LUDOVICI I COGNOMENTO PII
ius
Oinniljiis fiJelibus sanct;e Dei Ecclcsiac ul no- A sihus, farinariis, exiiibus et regressibns, cuin inan-
stris, seu etiam f)co dispcnsante successoribus no-
slris, nolum sit quia vencrabilis Alboinus abbas
monastcrii S. Carileli, quod dicilur Anisola, ad no-
sliam accedcns clemenliain, suggessit mansuelu-
dini nostrx, ut sicul auctoritas canonira et regularis
jubet, mona.sterio cui ipse Deo auctorc pra?<'st, per
nostrum prxccptum confirmare et post ejusobitum,
si lalis inventus in proedicto monastcrio foisset, qui
seundum regulam sancti Renedicli monachis Dco
ibidem mililanlibus prxessel, prodesse poluisset,
liceniiam baberent inter se eligendi abbalent. Cnjus
deprecationem quia justa ct rationabilis nobis visa
cst, aurcm accommodavimus, et bos nostros impe-
riales apices fieri jussimus, per quos decernimus
cipiis ibidem commanentibus, cuni omni agnatione
corum, oinnia et ex omnibus, lotuin ct ad iiitegrnm,
quiilquid ad ipsam villam aspiecre vidctur ; nec
non ct in pago Nivernense villam cujus vocabulnm
est Aptannaeus, cum ccclesia ibidera constructa,
cum mansis, domibus, «ccliliciis, vineis, campis,
pralis, pascuis, aipiis aquarumvc dccursibns, silvis,
exilibus ct rcgressibus , ct cum mancipiis ibi-
dein eommanenlibus , vcl cura omni agnatione
eorum, omnia et ex omnibus, qiiaiitumeunque ad
ipsam villam aspicere videtur : E conlra in compcn-
sationc hujiis rei dedit memoratus Warinus comes
ct uxor Alhana de rebus proprietalis eorum eidem
Hildebaldo episcopo ad partem Ecclesiae suae in
atque jubemus ut post prxdicti abbalis discessum, j{ codcin pago Matcscense villam, cui vocabulum est
si talis ibi dc cadem congregalione invcntus repertus
fuerit, qui cxleros secundum regulam sancii Bcnc-
dicti regore possit, Iicentiam habeant inter sc eli-
gendi abbatem, qualiler ipsain congregationem pro
nobis, coujnge nostra, proleque nostra, ct stabibtale
tolius imperii nostri hilariler Doiniui niiserieordiam
exorare dclectet. Et ul lianc auctoritatem a nobis
factam verius crcdalis ct diligentius conservelis,
manu propria nostra subler firmavimus, ct annuli
nostri impressione signare jussimus.
Signum Ludovici screnissimi imperatoris.
DurauiJus diaconus ad viccm Fridegisi reco-
gnovi.
Daia pridie Kalendas Junii, anno, Christo pro-
Gemuliacus, cum ccclesia ibidem conslrucla, cum
mansis, domibus, casis, xdificiis, viucis, campis,
pratis, silvis, pascuis, aquis aquarumve decursibus,
farinariis, exitibus ct regressibus, et mancipiis ilii-
dem coinmauentibus, cum onini agnalione eornm,
oninia et ev omnibus, quantum ad ipsam Ecclcsiam
aspicere videlur, ct eorum possessio esse dignosci-
tur. Et in pago Nivernensi villam cujus vocabuhun
est Calda-Aqua, cum casis, domibus, xdiiiciis, nian-
sis , vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, aquis
aquarumve decursibus, exilibus cl regressibus, cuni
ruancipiis ibidem eommanentibus, cum omni agna-
lione eorum, omnia et cx omnibus, quaniumcunquc
ibidem eoruin proprium esse vidctur. Ncc non et in
pitio, 12 domni Ludovici impcraloris, indictione ier- p ducalu Alvernico in pago Donebrinse villani, cujus
tia. Actum Aquisgrano.palatioregio.
CXXYi.
OE VII.I.A CLUNUCO.
(Anno 825.)
[Ex chartulario Cluniacensi , apud D. Bouquct.,
Recueil des iiist., lom. VI, pag. 540.]
In nomine Domini Dei cl Salvaloris nostri Jcsu
Chrisli, Ludovicus, divina ordinante proviJentia, ini-
peralor Augustus.
Si enim ea quae fideles imperii nostri nro eoriini
opportunitatibus iuler se commutaverint, nostris
conlirmamus ediclis, impcrialein exerccmtis con-
suetudincm, et boc in postmodum jurc lirmissirao
mansurum csse volumus. ldcirco noverit omnium
vocabulum cst Liluinias, cum casis, domibus, asdili-
ciis, niansis, vincis, cainpis, pratis, silvis, pascuis,
aquis aquarumve decursibus, et cuni mancipiis ibi-
dem commancnlibus, cura agnationc corum, omnia
ctcx oinnibus, quantumcunque eoruin propriiim esss
dignoscitur. Uiide et duas commutationes pari tcnore
oonscriptas, manibusquc bonorura hoininiim robo-
ratas se prx manibus babere professus cst ; sed pro
inlcgra liiniilate petiit celsitudini nostrx ut ipsas
commutationes denuo per noslrx mansuetudinis pra;-
ceptuin plenius in Dei nomine confirmarc deberemus.
Quorum pctitioni denegare noluimus; sed sicut uni-
cuique fidelium nostrorum jui-le peteniiiim, ita nos
illis concessisse, atque in omuibus confirniasse co-
Gdelium nostrorum, prxsenlium scilicet et futu- r, gnoscite. Prxcipientes ergo jubemus ut quidquid
rorum, industria, quia vir venerabilis Hilduinus
abbas ct sacri palatii summus capellanus iniiotiiit
serenitali nostne, co quod Ilildebaldus Malescensis
Ecclesix cpiscopus et vir itlusler Warinus conies
de quibusdam rebus pro communi utilitate et cora-
pcndio nuperrimc inter se comrautationem fecissent.
Dedit igilur prxdictus liildebaldus cpiscopus ex
ralione episcopatus sui cidcm Warino conriti ct uxori
suoe Albanx, aJ eorum proprium perpetualiter ad
habeiuium, in codem pago Malcscense villam, cnjus
vocabulum est Anniacus, cum ecdesia iu eadem
villa, et cuni casis, domibus, a?dificiis, vincis, cam-
pis, pratis, silvis, pascuis, aqnis aquarumvc dccur-
pars juste et ratiouabiliter alteri contulit parti, dein-
ceps per hanc nostram auctoritatem jurc ftrmissimo
teneat atque possideat; vel quidquid cxindc facere
vcl judicare voluerit, libero et omnibus pcrfruatur
arbilrio laciendi quidquid elegcrit. Et ut ha;c aucto-
ritas firraior habeatur, ct per futura tempora ine-
lius conservetur, de annuio nostro subtus jussinius
sigillaii.
Durandus diaconus ad vicem FriJugisi recognovit.
Data iii Nonas Junias, anno, Cbrislo propiiio, \i
iniperii domni Ludovici piissimi Augusli, indiclione
o. Actum Aquisgrani palatio regio in Dei r.oiniiie
feliciter. Amen.
1 1 19
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. IliiO
CXXVII. A cl < L rex [tefl.res] ex bencfieio suo, scilicct de rebus
LUPOVICI ET LOTHARll IMPP. DON ITIO FACTA RICBODOM
ABBATI SENONIENSI.
(Aww 825.)
[ Mabill., Annai. Bened. , tom. II , pag. 755. ]
In noniine Doinini Dei ci Salvatoris noslri Jcsu
Christi, Ludovicus et Lotharius, divina ordinanle
providcnlia, imperatores Augiisli.
Omuibiis iideiibus nostris, pracsenlibus scilicet ct
fuluris, notmn lieri volumus, qnia concessimus cui-
dam fidcli nostro Ricbodoni abbali in beneficinm
ceilulam quaeest conslrueia in honore Domini nostri
Jcsu Christi in Vosago, in loco qui vocalur Aluwini-
Mons, super Hnvium Prusia, quam jamdudum avun-
culiis snus, Wicbodus nomine, episcopio Mctensi,
pvaediclae ecclesise sancii Juliani, mansos ccnlum,
unJe eorum neccssitatcs fulcirent ct substentationem
habere poluissent, videlicet prsedictis clericib in coni-
mune sexaginta, et abbali, quem ipsi pariler siqier
se clcgerunt, mansos quadraginta, prccibus quibus
valuit iilem Bcringarius liilelis comcs nosiram ex-
oravit clemenliam ul per nosirum auctoritatisprajce-
ptuin constitueremus qualiter pradicla renium uiansa
nuiius exirule abslrahere prsesumeret, et ui abbalem
supcr se canonici in prxdictis locis consliluli inter
se eligendi licenliam habercnt, ct ipso abbas \el
congregatio cjus sub nullius dilionc fuissent et ne-
miiii cuilibet obsequium pro prxdictis rcbus fecis-
scut, nisi lanlum ad parlem regis annuatim cabal-
quod est in honore sancti Stephani prolomarlyns B |nm nnum cura scto et lancea prasentassent, et
constructum, per strumenta cliartarum trailidit. Hanc
ilaque cellulam cum omnibus juste ad se pertincnli-
bus, totum ct ad integrum pr;cdiclo lidcli nostro
Ricliodoni abbati in beneficium per banc nostroe
auctorilatis largilionem conccdimus, co scilicet mo;lo
Ut onmibus diebus \it:c suse ahsque ullius injusta
contradiclione illam quieto ordine teneal aiquc pos-
sideat; post obitiim veroejus, cum omnibus ad sc
pertinenliljus, ad jus mouastcrii Senonica, quod et
ad praedictum episcopium Metense pertinet, ad
integrum modis omnibus reveriatur. Et ut ba:c no-
str;c aucloriiaiis largilio firmior babeatur, ct per
futiira lerapora ineiius credatur et diligentius con-
servclur, nianibus propriis subler cam firmavimus
et annuli nostri impressione signari jussimus. (
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Signum Lolbarii gloriosissimi Augiisli. '
Hirminmaris notarius ad vicem Fridugisi recngnovi
et subsciipsi.
Data xv Kal. Januaiii, anno, Cln isto propitio, 12 °
imperii donini Ludovici et domni Lotharii i,
indict. i. Actum Aquisgrani palalio rcgio in Dei no-
mine leliciter.
CXXVIII.
LHDOVICI PR.fXEPTUM PIIO ECCI.F.SIA BRIVATENSI.
(Anno 825.)
[Baluz., Cnpitul., toni. II, pag. Ii2<>. ]
In nomine Domini ct Salvatoris noslriJcsiiChristi,
Ludovicus, divina ordinanle providentia, impcrator
Augustus. ]
Molum esse volumus cuuctis fidelibus sancUc Dei
Ecciesi;c ct nostris scu etiam, Deo dispensante, suc-
ccssoribus, quia postquam comitatum Brivalensem
fideli noslro Berengario illustri comiti concessimus,
il!e ingenio quo valuit quamdam ecclcsiam, ubi san-
ctus Julianus mavlyr corpore rcquiescit, qua1 cst
censtrucla in vico Brivalcnsi, non procnl a castro
Victoriaco, qu;je a Saracenis destructa el igue com-
hiisla erat, adpristinum slatum rcduxit, et in ea-
dem ecclesia consliluit triginta quatuor canonicos,
el in castro praedicto Victoriaco, quam similiter
rexdilicavit, vi^i Hi iif, jiiiia canoiiiaira orfcncm
Domino militarent ei canonice viverent, quihus i!e-
E Sic autlicnt. ; forle leg. 15.
postraodum ab omni exactione vel defunctione pu-
bliea aut privala immunes et liberi essent. Cujus de-
precalioni, quia justa el ralionabilis nobis visa csl,
aurcm accommodarcplacuit, ei hosuosirosiniperiosos
[Leg. imperiales] apices fieri, pcr qims deccrnimus
atquejubemus ut qucmadmodum praedictus Berin-
garius de suprascriptis Iocis ct abbate alquc cano-
nicis vcl rcbus ibidem concessit, cousiiiuit alque
proeordinavit, et a nobis coniirmari poslulavit, vel
qucraadmodum supcrius dictmn esi, ila deinceps nn-
slris futurisque temporihus, Domino anxiliantc,
fisum alque stabile pcrmaneat. Sed et hoc nobis
inserere placuit, ut quidquid abhinc futurum in prae-
dictis locis divina pietas per nos aut successorcs
' nostros vcl per quoslifcet liberos ct Deuni limenles
homines largilum atque conccssum fiierit, sub eadem
conditione, sicut supcrius dictum est, consistat. El
ut hanc nostnn aucioritalis proeceplionem atquc
confirmationera [Leg. ha:c noslrae aiicloritalis pr;c-
ceptio alquccoufirmatio]pcr futura lempora inviola-
bilera atque inconvulsam oblineat firmitatem, an-
nulo nostro subler jussimus sigillari.
Data cessio ista n Nonas Jimii, anno 12 impcrii
Ludovici sercnissimi Augusti, indictioue 5.
CXXIX.
PRO MOSASTERIO CORBF.Idi N0V.1!.
(Anno 825.)
[Apud Scbaten., Annales Paderb.,pag. 83.]
) In nomine Domini Dei et Salvaloris nostri .Icsu
Cbristi, Ludovicus et Lolharius, divina ordinaute
providenlia, imperalores Augusti.
Omnibus fidelibus sanctoe Dei Ecclesia; et nostris,
proesentibus scilicet el futuris, notum sit quia nos.
jiro divini cultus ainore ct aninioc nostraa remedio
quoddam monaslerium, quod Corbeia vocatur, in
honorem beali Slephani protomarlyris infra Saxo-
niam supra Quvium Wiscra, in loco qui dicitur
iluxeri, conslrui jussimus, quod el viro venerabili
Adalhardo construcndum regendumquc commisi-
nius, qui cral abbas iu altero anliquiori monasterio
quod ueque Corlieia vocatur, a quo el novnin supra-
dictum monasterium uomcn constat esse sortiium.
H5i LUDOVICI I COGNOMENTO PIJ 115«
iiaque nos divina inspiratione compuncli, et eicle- A Iharius Augustus inviclissimi domini imperatoris
stis patrioe amore succensi, ob animx nostrse salu- Ludovici filius.
tem, coucessiinus eidem monasterio capellam quam
durium dominus ac genitor noster Carolus impera-
tor iu castello quod dieilur ilerfisburg constivii jus-
sit, cum omniljus relius et mancipiis ac decimis
ad eani periineniibus, quanlumcunque dnminus ac
genitor noster eidcm capellse pia devotione contu-
lisse dignoscilur, cum oinni inlcgritate sui, praedi-
cio monasteiio ad subsidia mouachorum ibidem D<o
famulanlium, per hanc nostra: auciorilatis donatio-
ucm a die prascnli perpctuo h .ibcndum atque pos-
sidendumconcessimus, ct in ditiouem cjus transtuli-
mus, eovidelieel niodo, utquidquid ab hodicrna die
de pncdicta capella, vel de his qux ad cam peri:-
Constat eniro nulli mortalium propriis mcrilis ali-
quicl Ijoni io hac. misera: morlalitatis peregrinatione
conscqui possc; sed cum liquido cunclis pateat
omnia rerum temporalium a Deo bona gratis nobis
csse donata, riigiiuui est ut ila pie prudenterque
tractentur atquc disponantui , ut pcr ea perenncm
animx nostrse saiutem valeamus Deo propitio nan-
cisci. lgitur comperiat cunciorum Qdelium sanctse
Dei Ecclcsise, scu nostrorum strcntiilas, quia dum ad
doinini ct geniloris noslri Ludovici sercnissinii al-
que religiosissimi Augusti sacrosanctum votum in
Montecinisio quoddam » hospitale in honore Domiiii
Dei ac Salvatoris noslri Jesu Cbnsli, seu et beatis-
nent, rectorcs el ministri supra memorali monaste- " sinise scmper virginis Mariae ad percgrinorum rece-
rii disponere atqnc ordinare pro utilitale cjusdem
nionasteiii vel fratrum in eo degentium voluerint,
absquc ullius injusla conlradictionc ordinenl atqne
disponant, ct faciant quiilquid ulilitalibus pradicti
monasterii congruere et convcnire perspexerinl. Et
ut Ikec auctoritas largilionis nostnc per futura tein-
pora inviolabilem alnue inconvulsam oblincal firmi-
tatem, ct a lideltbus nostiis, tam prasenlibus quam
futuris, seu cliam succcssoribus nostris, verius ccr-
tiusquc credatur, cam manibus propriis subter si-
gnavimus, et annuli nostri impressione signari ju*-
simus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Signuin I.otharii gloriosissimi Augusti
ptionem, eo jubente, fueril construclum, voluit tanta
illud rerum propriarum subslantia locupletare, pet
quam sufficerei diurnus pauperum Cbristi concursus
tolcrari. Scd cmn cumdcm locura talium rerum co-
pia, qua» essent ipsa propinquilatc aptiora, vellet
honorare, volente domino ct genitore nostro Ludo-
vito gioriosissimo imperalore, sub monasterio no-
strx' proprietatis, quod vocatur Novelicium, de no-
stro patrimonio regalia facta in pra-fatum locum pcr
noslrse auctoritatis proeceptum confirmavimus. Sed
ut hoc sanctum ac venerabile monaslcrium, in ho-
nore beatissimi principis aposlolorum Pctri funda-
tuin, niillam missanira rerura palerelur jacturam,
scd potioregratularctor clignirecompensationis rau*
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recogsovi ^ nerc, monasterium quoddam, quod Appanis nuncu-
et subs.
Data xn Kalendas J«!ii,anno, Christo propitio, 13
imperii riouini Ludovici piissirai Augusli, indi-
ctionc i. Acium Ingilinbeim palatio regio in Dci no-
mine feliciler. Amen.
cxxx.
PBIYILEGIUH LOTUABU t'BO HOSASTERIO NOVAl ICIENSI
(Anno 825.)
[Apud Muralor., Anliquitates Itulica>, t. III, p.577.]
In nomine Domini Jesu Christi Dei aeterni, Lo-
a Hospitale. Oti sanctus Hcrnarriiis Mcnihoncnsis
iu Monle Jovis (nunc il gran San Beniardo) ad trans-
eunlium commoditatem, Augustx Prsetorue circiter
annuin 080 xcnodochium lam egenis quam opulentis
palur, id ipsum in rjusdem principis aposiolorum
honorc conslrucluin et proprii jurisdictioue ad hoc
supplcndum ibi reddidimus, considcrantes ut sub
unius abbatis rcgimine uiraque monasleria regula-
riter Deo militarent. His ita gestis, placuit nosli.e
imperiali excelicntiae precibus venerabilis viri 11-
dradi honuit raonasteiioriim Patns faventes, ut me-
raoratura monasterium, cujus vocabuium est Appa-
nis, priori raonaslerio suo Novelicio, cuni omnibus
rebus atque appendiciis suis, jusie sibi pertinemi-
una cnra templo domus hospilalitati sacra, quam
Hospilale Sancti Peregrini adhuc nuucupanl, rediti-
bus iame.n cunciis atque eleemosynis ex iniquitate
temporum in rectoris laici uliliialcm nunc cedenli-
fabricavit, ita et in aliis hiijiismodt loeis idein a I) bus, non autem in pauperum alimentum, quibus a
Cbristiana misericordia prseitituin. Quem pium ri-
tuin aemulantiir nunc Turcse ipsi, hujusmodi sedifi-
cia excitanles in percgrinaiilnim sife iter facien-
lium siilisiriiiim ,qnibiis nuila alia diversoria foreni.
Possem cxerapla hiijiis rilus ex universa Italia coi-
ligere. Sed juvat in una hac rcgione quam incolo,
cadem ostendere. in agro Mutiucnsi ad fluvium
Scultennam (quo nomine is adbuc a montium habi-
laloribus donatur, cum planitiei incolse Panarium
appcllent) sanctus Ansclmus Nonanlulani monaste-
rii fundator, hospilalem domum sub nomine Sancli
Arabrosii excitavit, cujus nulla nunc vcstigia snpcr-
sunt. Ad fluvium Gahellum, nunc Secchia, in agro
Regiensi conslilutum antiquitus fuit xenodocbium
Herberise pcrquam opulentum, quod arihuc viget.
ilursus apuri nos via est, quae S.ixolo ari Garfagna-
nam ac Tusciam per interposilum Apenninum riu-
cit. Illic in j"go a veluslis lemporibus excilata fuit
pietatefidelium fuerunt dcstinati, etarihucdestinan-
tur. Fraxinorense quoque luonasterium in iisdcra
raoiitibus aririiluin fuit a Matbilde magna corailissa
ejusque raatrc Bealrice, ibique par Cal credere ho
spilalilatem iu usu fuisse. Prseterea ab agro Re-
gicnsi alia via esl quas per C.erretum et Ligoncbium,
trajecto Apcnuino, in Garfagnauam ricscendit ad
Silanum. Utrinque pone juguin moniis exstructa
olim fuerc xenodochia, quibus adhuc est uoracn
hospitaletli, ibiquc charitas exercetur. Sunt el aba
iu Hulinensium montibus loca quse non inunus, scd
nomen hoc relinent, appellata nerape Iwspiialeiti.
Ila Bononiensibus est via quse pcrApenniuura ducit
in Pistoriensem agrum, ibique etiam dural hospita-
letti vocabulum, iilud forlasse, cui celeberrima co-
mitissa Matbildis multos fundos in benefitiuin pc-
regrinorum conlulil.
1155
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 115!
CXXXI.
PRO VICTORE CUMKNSl F.riSCOPO.
(Anno 825.)
[Apiul Grandidier, liistoire de Strasb., tom. II,
pag. 181, ex autographo labalarii ecclesiae Cu-
riensis °.]
Iii nomine Doraini nostri Jesu Christi Dei aeterni,
Ludovicus, divina ordinante providentia, imperaloi
Angustus.
Nolum esse volumus Ddelibus sanclre Dei Ecclesia:
rt nostris, pra>sentilius scilicet et futuris, quia vir
vcnerabilis Victor saneta; Curiensis ecclesia; episco-
pus b ailiens serenitatem culminis nostri , referens
nobis a quodam coniite nnslro Roderico c mullas
infestaiiones injuriasque sibi suxque ecclesia; illatas.
bus, per nostia: auctoritatis pr.eeeplum confinnare- A
mus ; quod ei nos iia fecisse omnium fidelium no
siroruni cognoscat sagacitas. Praecipientes ergo sta-
tuimus, atque per hoc nostrum Csesareum prxce-
ptum confirmamus ad Novalicium monasierium,
rectoresque ejus qui fuerintper lempora, in recom-
pensaiione supra memoralum hospilale sub jure
monasterii Novalicii et noslra proprietale, concedi-
mns ad prxdictam necessitatem raonasteriurn quod
vocalur Appanis , cum omnibus qux ad ilhid rite
pcrtinere noscuntur , ut amodo et deinceps in jure
ipsius inonasterii sxpe iiominali, rectorumque ejus,
perpetua stabililate in Dei nomine maneat, ipsisque
Dei famulis utrobique dictim degeniibus proficiat in
augmenttiin, qualilerpro communi salute Dei raisc-
ric.nliam jucundo animo valeant exorare. Ui autem R Ad <P,ara mvestigandain causara noslros lideles
hoc nostrx r.onOrmalionis prxceplurn ab omnihus
credatur, et melius per futiira tempora conscrvetur,
manu propria cl annuli nostri sigillo subter iilud de-
crevimus esse muniendum.
Signum Lotharii gloriosissimi Augusti.
Ghuitardus ad vicem Vitgarii scripsi.
Dalum xvi Kalendas Martias, anno, Christo pro-
pitio, imperii domini Ludovici serenissimi inipera-
toris undecimo, regni Lotharii gloriosissimi Aij-
gusli indictionc tertia.
Aclum Murinco ex palatio regio in Dei nomine feli-
citer. Amen.
Bernoldum venerabilem Slrazburgensein episcopum,
et Cotafiidum Sancli Gregorii monasterii abbatem J,
ipsumque Roderieum prxdalorcm , nec non et Ro-
thariuin comitera « fidelem nostrum infia provin-
ciam Recia f nuiicupalam direximus, ut subtili exa-
mine hujusmodi querelx veritalem inler populos
discuterent. Qui reverlenles juris sui ecrlesix quas-
dam res, quas antccessores nostri genilor nosler,
avus et atavus, aliique Deuin limentes, pro remedio
animx sux eidem ecclesix concesserunt , injuste
subtractas essc indicarunt, id est, ecclesiam Sancti
Sysinii et curtem Zizeris 6, et Senochium Sancii
» Hoc Ludovici Pii diploma indicanl ad annum
825 rccte referentes yEgidius Tschudi, in Catalogo fj
ins. episcoporum Curiensium, inter monumenta liel-
velico-Tugiensia D. L. B. de Zurlauben rnss. lom. VI,
pag. 58, ct in Gallia Comata, opere posihumo an.
1758 impresso, lib. n,part. i,cap. 3,pag. 300; Spre-
chetns, in Rhetia , ,lib. ni . pag. 97 ; Buc.elinus, in
Rheiia sacra etprofana, pag. 170; Cointius, Anual.
eccl. Francor. tom. VII, pag. 762; Mabillon, Annal.
Bened., tom. III, nuin. 81, pag. 501; et Eckart, in
Comment. de rebus Francix orient., tom. II, pag.
194. Sed oiniies diplomatis tanlum dederunt bievem
extraclum. Inlegrum, sed non satis correctum, ad
annuin 822 edidit SchoepQinus, Alsat. diplom toin. I,
pag. 08, ex codice manuscripto Cliristiani Urstisii,
qui perlinel ad Bruckeriim historiarum apud Basi-
leenses professorem Diploma hic corrcctum damus,
quale ex aulographo ipso heuevolenlia illuslrissimi
S. R. I. principis episcopi Curicusis nobis coinmuni-
cavit reverendus et nobilis eidcm cpiscopo-principi
a consiliis dniiniiiis de Jost. Publicas hic utrique y»
prxstili henelicii grates refundimus.
b De Victore sequentia tradit Sprecheras, in Rhe-
tia, pag. 97. t In episcopatu Curiensi, \icior secun-
dus post Remigium sedet , cui diuturnum dissidiura
luit cuin Roderico comite a Langaro, cujus fines
circa Curiam a Langaro fluniine ad Rhenuin et Cris-
paltani montem ab utraque Rheni ripa se poirige-
bant. Misii ergo Ludovicus imperalor Bernoldum
episcopum Aigentinenscm, et Gotlfridum ahbatem
Grcgoriana; Vallis cum Ruggero comile, quorum
auctoritate faclum esl ul Rodericus qua; eripuisset,
Viclori restituissct (jua de rc instrumeutum ex-
stat, etc. »
c Rodericus erat coines Langari (Comte du Lan-
anari , rivicre av. pays acs Grisons), cujus comitatns
fines describit Tschudius, iu GalliaCoin.ua, pag. 300.
[dem Tschudius Rodericum coniitem Istrise dicit,
fratrem Adelberti Rhetise comitis, tiliumque Hunfridi
comiiis Rheiix Curiunsib el domiui Islrix. Vide cx-
cerpta diplomatica Tschudii manuscripta , quoruni
autographum servatur in bibliolheca San-Ga!lensis
abbatix, et apographum possidet D. L. B. dc Zur-
lauhcn, tom. IV Monumentorum Helvetico-Tugien-
siuin. Hunfridum ducem super Rhetiam nominat
Theganus, apud Bouquetum, tom. VI, pag. 80, et
comitem Curienscm Eginhardus, ihidein, pag. 185.
d ldem ac Gothelridus abbas iu Chronico brevi
abbatia; Monasleriensis memoratus ad aunum 815,
quo in eadem abbatia successit Rachioui Argenli-
nensi episeopo. (Codex diplomalicus ecclesia; Argcn-
tinensis, tom. 1, num, l(i, paq. xxv.) In ejusdem Go-
thefridi , sive Gotafridi favorem exstanl dno diplo-
mata, unum Ludovici Pii an. 823, alterum Ludovici
et Lotharii conjunclim an. 820, amho aulographa,
quie cxslanl in tabnlario abbatia; Monasteriensis.
Illa , praeter alios , ediderunt Bouquetus , tom. VI,
pag. 534 et 551, atque Schcepflinu.s, Alsat. diplom.,
loin. I, pag. 09 et 72. Legilur iilem Godelridus abbas
in charla Ludovici Pii an. 831 inferius edenda.
0 Rotharius comes , qui in charla subsequenti
anni 851 iinminatui Retharius, idem videtur esse ac
Ralharius coines qui Pippini Aquilania; regis gener
dicilur ab Astronoino auciore Vita; Ludovici Pii,
apud Bouquelum , tom. VI, pag. 122. Constat ex
Chronico Ademari Chabannensis, quod vulgavit Lab-
beus, toni. II Biblioth. mss., pag. 151, Rateiium
anno 839 fuisse ab imperatore Ludovico conslitutum
comitem Lemovicensem.
f Hodie lc pays des Grisons, alUi dcs Suisses, et
partane cn Irois grandcs parlics, quon nomme ligucs.
? Hodie Zizers, magnus cl priinus pagus jurisdi-
ctionis dictae Quatuor Pagorum (la jurtdiction des
Quatre Vtllagcs), situs in liga Caddea, sive domus
Dei, in Rhelia, ad dextram ripain Rheni, trihus cir-
ciler leucis Curia distans. Vocatur Latine pagus Ci-
cerbnianus. Consulantur Sprecherus , in Rheiia ,
lib. ix, pag. 324 ; TschuUius, Gallise ComaUe lib. n,
part. i, cap. 9, pag. 314, et Leu, Helvetisches Lexi-
con, lom. XX, pag. 122.
.,;;■; LIDOVICI I COGNOMENTO PIl
ivtri °, r.pc non et ccclesiam Sancti Columbani, \ lestamentum confirmationis sux quasdcm rcs ct
cum omnibus rebus ci mancipiis jure ac juste ad
eam perlinentibus. Unde omnis rei veritale per-
specla, placuit nobis ut easdem ros eidem Curiensi
ecclesiie cum omui iutegritatc imstri aucloritale
prcecepti restitucremus; per quod volumus flrmilcr-
quejubcnius ut nostris, seu successorum nostrorttm
lemporibus, nullius potestatis persona iili pradibato
episcopo , vel cis qui posl ipsuin eamdem recturi
sunl sedcm, ullam de prxfalis rebus iuferrc proesu-
mat controversiam. Kt quod insuper nobis questus
est jus episcopale sibi sublatum fore, prxcipimus
omiiilius in parochia ejus eoiisistentibns, nt nullus
cpiscopale ministerium sibi, suisque suceessoribus
peragendura ullam contrarietatem aut impediraen-
mancipia ibidem delegavil, necnon libros et ministe-
ria ecclesise variamque supcllectilcm iribuit, et cum
his omnibus eorura ae cxteris rebus denoiniiiatis
perchartulam traditionis nobis ad proprium tradidit,
sieut in ipsa tradilione pleuius constat cssc gesttim;
simul nostrara deposcens serenitatem, tit optts quod
ipse devotissime ad sanctam professionem obser-
vandam inchoaverat, Deoque voverat, et nobis per-
petuo ad babendam tradiderat, per nostram provi-
denliam alquc auctoritatem ad hoc conservaretur,
ut idem ordo codcm in loco pro nostra reterna me-
moria atque eleemosyna ncrpetualiter obscrvaretur.
Cujus iloiium gralanter suscipimus, et ejus petitioni
lihenler annuimus, atque per banc nostram aucto-
tuiii agere pracsumat; sed habcant, sicul ab anteccs- B ritatem, sieul postulavil, concessimus atque ronfir-
soribus noslris litiie saneix sedi concessum esl, ple-
nam ministeiii sui potestalem, videlieet stiper 1110-
nasteria in parocliia sua consislentia , et super
presbyleros ordinandos, et super dccimam, secun-
dum canonicam jussionem disponendam; quatenus
pro remedio animtc uostr:e illos cum omni clero suo
liberius Doraini misericordiam exorare delectet. Et
ui bsec anctorilas nostra inviolabilis maneat, manu
propria sublus eam firmavimus, anmtlique nostri
impressione sigillari jussinius.
Signtim doiniii Ludovici piissimi impcratoris Au-
gusli.
Data viii Kal. Augusti, anno 12, propitio Cbrislo,
imperii doniiii Ludovici imperatoris piissimi Augusti,
inaraus. Pioinde notutn esse volumus omtiilius vobis
quoil prasdictum raonasterium cum omnilms loeis,
villis, insulis, piscatoriis, vel iis qu.e ad ipsum aspi-
cere cernuntur, cum omnibus etiam linilius, termi-
nis ct adjacentiis eorum, cum mancipiis ac cseteris
rebus, quemadmodum in chartula donationis, quara
nobis contulit, plenius continentur, ideo ut sancla
professio ibidem perpetualiter in nostra eleemosyna
conservari queal, devolissinte contulimus : ut oninia
quaecunque pryesenii lemporc possiderc videntur,
vel ad eiim aspicere dignoscitur, quod inanlea divino
instinctu aul a nobis aut a successorihus noslris, vel
a quibusdam fideiibus sanclae Dei Ecclesise iliis colla-
lum fueril, tolum in servorum Dei inibi Domino rai-
epacta 28 b, indiclione 5. Actum Slrazburc civitate ^ litantium neccssitatibus consulendum, et paupermn
leliciler, in Dei nomine, amen. curam gerendum, propter divinum amorem el hono-
CXXXII. rem Deo miserante pro ablutione peccatoruin nostro-
rno HONASTEiuo anianensi. rum omni cedat lempore. Sed ut quietius ibidem
(Anno 826.) viri Dei Domino famulari possiut, et a malis homi-
[Apud Mabill., Ann. Ord. S. Uened., tom. II, pag. 724. j nihus res ejusdera coenobii sicut alia vcl noslrae pro-
In iiomine Domiiii Dei et Salvaloris Jesu Christi, prielalis defendantur et tueii queaut, hanc iioslram
Ludovicus el Lolharius, divina ordinantcprovidentia,
imperalores Augusti.
Si erga loca diviuis cultibus mancipala propier
amorem Dei, eique in eisdem locis famuiantibus be-
neficia opporluna largimur, praemium nobis apud
Domiuum aHerna: remunerationis rependi non dilli-
dimns. idcirco notum sit cimclis fidelibus sanctoe
Dei Ecclesise et nostris , pracsentibus scilicel et futu-
imperialem auctoritatem hujus rui gralia fieri jussi-
mus, ut omnes sub nostra etiam speciali defensione
et immunilalis luilione consislere non dubitenl.
Prrecipientes ergo inhibcmusuinuilusjudex publicus,
vei quilibet cx judiciaria poteslale, autquaclibet ma-
joris vel rair.oris ordinis persona, ad eausas judiciario
more audiendas in ecclesias attt loca vel villas seu
reliquas possessiones, quas in quibusdam pagis ac
videlicet Narbonensi, in villa quse dicitur Vernodu-
bius [Vernaioubre) , in proprio quod ei liberalitate
inunilicenlke nostne contulimus , monasterium cx
noslio opere in honore et veneratione beatissimi
Aniani confessoris Christi. in ioco qui dicitttr Hola-
li.iuus, incboavit; raonachos perplures congregavil ;
abbalem eis, nominc Woicam, prcefecil, et per
" Xenodochium Sancli Petri videtur fuisse silum
in valleS.Peiri(.S(iitff-/V(c'is-77ta/), de qua loquitur
Leu, Helvetiscbcs Lexicon , tom. XVIII , pag. 40ii.
Vallis illa est deserlum, in i|uo tamen pltires et vaitae
suut babilationes atque aqua: minerales. Dupendet
a suprema jurisdiclionc de Lugnez, in supcriori liga
Grisea.
aliasque, quas ileinceps in jus ipsius saneti loci di-
vina pietas augeri voluerit, ingredi prasumat, nec
fieri tributa vel paralas seu mansiones accipere,
sive tcloneum exigere, aut fidejussores lollere, vel
iiomines ipsitts ccenobii, tam iugcnuos quam servos,
super tcrrara ipsitts comraanentes distringere, nec
ullas publicas frnitiones seu redhibiliones vel illici-
b En antiquus in diplomalibus regiis epactoe usus,
qui, leste doctissimo ac nobis percharo donmo Cle-
itKiil, iu dissertalione pr.evia a;i lArt de verifier les
d,iiit, pag. xxxt, primus comparel in litteris raona-
chorutn abbatix Indcnsis auni 821 de morte sancti
Benedicti Auaniensis ad Ardonetn scripiis, qua prae-
dicius Ardo Vitx ejusdem abbatis cap. 57 inscruit.
ris, qualiier Durandus abbas in Scplimania, in pago territoriis prxdictis tenet vcl possidet monasteriuin,
1!:,7 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. ir;8
tas oeeasioncs requircre aut cxactare audc.tt : sc.l A tem qnanidam de foreslc noslra, eontignam ipsn mo-
]i, ><-nt memoralo abbati suisque siicccssorilms rcs nasterio, qux ad fiscum nosirum, nomine Colum-
prcefati monastcrii cuin omnibus sibi subjectis snb barium (Colmar), aspicere vel pcrtinere videtur, in
luitionis atque immunilatis nostroe defcnsione, rc- nostra eleemosyna cidem monastcrio concedercmus.
mota lotius judiciarioe potestatisinquietudine.quieto
ordine possidcre ; el quidquid in eo fiscus exinde
cxigere poterat aut sperare, tantum in fratrum sti-
pendiis et in luminaribus ejusdcm ecclesioe consi-
gnandis atqne paupcribus alendis, sicnt dictum est,
ccdal. Constituimus eliam, nt quandocunque divina
vocationc memoratus abbas vsl succcssorcs ejns ab
hae luce migraverint, licentiam babeant monachi
ibidein consistcnles talem inter se per nostrum suc-
cessorumque nostrorum eonsensiim eligerc abbatcm,
qni eis secundum rcgulain sancti Benedicti prrccsse
Cujns precibus pro mercedis nostrae augmento et re-
vcrentia illius sancti loci nobis acquiescere libuit, ct
dc prafata foreste noslraparlem quaradam pcr lora
denominata atque determinata eidem monasterio in
nostra eleemosyna ad neeessitalem ct ulilitatem fra-
truin Deo inibi degentiura concedere placuit; id est
per locnni, ubiBredembach rivulus in Fachinam con-
Cnit, sursiiin usqiic ad loeumubi ipsc rivulus surgere
incipit : deinde per semitam quaj nominatur lsncida,
usque ad montcm qui appcllatur Swarzimbcrg ; de-
indc pcr cnmdcm medium montcm usqiic ad Lapi-
et prodcssc queat : qualcnus servos Dei ibidcm Do- B dem-Magnum, qui jacet ad radicem montis, et indc
niino fanmlanlcs, pro nobis proleque nostra ac sta-
bilitate lolius imperii noslii Domini misericordiam
cxorare deleclet. lllu I etiam pcr nostrani auctorita-
tem concedimus ct contirmamus, atque noslros suc-
cessores rogamusut hoc monasterium sub sua spe-
ciali luitione retineant, el neque ad episcopum, ne-
usque ad Fachinam ; quantumcunqiie vero de pr.e-
nominata forcste noslra infradinumerata etdetermi-
nata loca cssevidctur, totum ct ad integrum eidem
monasterio in noslra eleemosyna conccdimus. Qua-
proptervolumus atque jubemus ut pcr banc noslram
anctoriiateni , per loca superius denominata , lara
que ad aliud monasterium ullo unquara tcmpore ab nostiis quam et futuris temporibus, pncdictus Gota-
illis subjiciatur, aul in beneficium cuilibet tribuatur,
sed solummodo in jure el tuitionc illorum pro om-
nibus tcmporibus ad inonasticum ordincm observan-
duni persistat : sicque hoc nostrum donationis opus
immobiliter conservent, sicut pacta sua a suis sncces-
fiidus abbas ejusque successores vel congrcgalio
ipsius sancti loci pranomiualara parlcra silva? de
prascripla foresie nostra iu noslra cleemosyna con-
cessam habeant, atque jurc perpetuo indilione ipsius
monastcrii consistat : ita dunlaxat ut cum aliquid
soribus conservanda optavcrint. ILcc vero auctoritas dc ipsa vel in ipsa ob ulililalem et profectum ipsius
ul pleniorem in Dei nomine obtineat \igorcm, ma- (, monaslerii facere volueiint, libcro in omnibus pcr-
nibus propiiis subtcr firmavimus, ct annuli nostri
impiessione signari jussimus.
Signura Ludovici piissimi imperaloris.
Signum Lotharii gloriosissimi Augusti.
Hirminmaris notarius ad viccm Fridugisi reco-
gnovi.
Daia Kalend. Augusti, anno. Chrislo propitio, 13
imperii Jonini Ludovici piissimi Augusli, ct Loiharii,
indicl 4. Actuni Carisiaco palatio regio in Dei no-
niine feliciler. Anicn.
CXXXIII.
PRO MONASTERIO CREC0RIA.N0.
{Anno 826.)
[Apuil Mabill., Annal. Ilencd., tom. II, pag. 724, ex
authcntico Gregoriano.]
In nomine Doinini Dei cl Salvatoris nostri J.'su
Christi, Ludovicus, divjna nrdinanle providcntia, im-
pcratnr Augiislus.
Si libcralilatis noslne munere de beneficiis a Dco
-uilalis nobis, locis Deo diealis aliquid conferimus,
id nobis ct ad morialem vitaui fciiciter transigendam,
et ad aeteinani perpelnalitcr obtinendam profuiurum
Iiquido crcdimus. Idcirco notum sit omninm iide-
liinn noslrorum lam praesenlium qnam et futuiorum
industrise, quia vir venerabilis Gotafridus abbas ex
monasterio sancti Gregorii, quod alio noniine Con-
flucns vocatur, poslulavit nos, ut nosobuiilitatcm ct
uecessitaliim fialrum ibidcm Dco famulanliuni, par-
* Vcl potius 13. Edit.
fruanlur arbitrio faeiendi. Et ut hoec noslrae aucto
ritalis donatio alque confirmalio firmior babcatur, ct
lam noslris quam siiccessorum nostrorum tempori-
bus inconviilsam alque inviolabilein oblineat finnita-
lcm, manu propria subter cam firmavimus, et an-
nuli noslri imprcssione signari jussimus.
Signum Ludovici screnissimi impcialoris.
llirminmaris diaconus ad vicem Fridugisi reco-
gnovi.
Dala pridic Idus Junii, anno, Christo propilio, 10 *
imperii doiniii Ludovici piissimi Angusli, indiclione
prima. ActiimFranconofurli palatio rcgio in Deono-
mine feliciter. Amen.
CXXXIV.
I) PR.*XErTCM LDDOVICl ET LOTIIARII PRO MONASTEr.lO
PRUHIENSI.
(Anno 826.)
[Honlheim., Hist. Trev., pag. 175.]
In nomineDomini elSalvatoris nostri Jcsu Christi,
Ludovicus et Lotharius, divina ordinanie providen-
tia, impcralores Augusti.
Notmn esse volutmis cunctis fidelibus sanclrc Dei
Ecclesiae, et nostris, praesentibus seilicetet futuris,
qnia vir venerabilis Tancradus abbasmonastcrii, cu-
jus vocabulum cst Prumia, quod cst dicatum in ho-
nore Domini et Salvatoris noslri Jesu Chrisli , et
sanctae Mariaa sempcr virginis, quod olim bonre me-
moricc avus nosler Pippinus quondam rex, et aua
1159
! roOYlf.l l COGNOMENTO PII
IIGO
nostra liertrada in rebus propriclalis corum :i fun- \ mant. aul ullas redhibiliones, aut illicilas oecasio-
damentis construxerunt, misii nobis per monacbos
snos auctoritatem domini prxdicli Pippini rcgis, in
qua continebatur inserlum, qualiter idem monaste-
viiini i\nn solum rcbus multiplicibus ditaverinl, ve-
riuii etiam el illud sub su.i tuitione, hxrcdumque
snorum, regum videlicet, constituerint, noc iion et
auctoritatem domiui ei genitoris nostri Caroli bonx
memorix prxslantissimi imperatoris, m qua erat
exaratum, qualiter conslilulionem piipalris sui con-
firmaverat et constituerat, ut invillis, velin rclms
prxdicti monaslerii nullus judex publicus absqueejus
jussione, vel hxredum suorum, ad causas audiendas,
autfreda undique exigenda, ncc. fidejussores tollen-
dos, nec scaras, vel mansionaticos, sen conjectos,
ncs quxrcre ; scd liceat rccloribus prxdicti mona-
steiii cum omnibus rebus et mancipiis prxdicto mo-
nasterio jnre posscssis quicto ordine vivere ac resi-
dere, quemadmodnm in prxdicli Pippini rcgis, et
doiniiii atque genitoris nostri auctoritate, vcl in hac
nostra continelur, noslro^ucccssorumque nostrorum
Gdeliler parcre imperio , qnaliler monachi ibi per
successiones degentes liceat qiiiete viverc ct miscri-
cordiam Domini prn noliis proleque noslra attentius
cxorare. Quidquid cii:nn dc rebus prxdicli mona-
stcrii jns fisci cxigere poterat, tolinn nos proxlerna
remuneratione in luminaribus prxdi&i monasterii ct
in alimonia pauperum, vel sustentationeni peregri-
norum in nostra elcemosyna percnnis lempbribus
tam dc carrigio quamque de parafredis exigerc aut B concedimus. Hxc vero aucloritas lirmilatis nostrx
exactare praesumeret : sed quidquid exinde dc ho-
minibus francis a quamque et ecclesiaslicis, seu ser-
vientibus, quiinfra agros, vel fmes, seu superterram
prxdicti monasterii degere videntur, fiscusaut frcda
potcrat sperare, ex ejus indulgentia in luminaribus
prxdicti monasterii cederenl. Prxdictus ctiam ab-
bas deprecatus est, ut non solum avi et palernx au-
ctoritatibus firmitatis gratiam nostram superaddere-
mus auctoritalera, et ipsum monastcrium cum rebus
et hominibiis, qux prxsenti (cmpore in quibuslibet
pagis et lcrritoriis, tam per traditionem prxdicti do-
niiui Pippini regis, ceu et genitoris nostri, vel ex li
beralilate Iiberorura hominum, tam per traditiones,
commutationes, vendiliones, ant ex qualicunque le- p
gali ordine prxsenti tcmpore prx.diclum tencl vel
possidet monasterium, vel quxdeinceps in jureipsius
sancli loci divina pietas augeri volueiit, sub nostra
tuilionealqueimraunilalisdefensioncconslilueremus.
Cujus prcciluis aiirem placabilem accommodamus :
hos nostros imperiales apices fieri jussimus, pcrquos
decernimus, atque jubcmus, utquidquid tamcxdo-
iiatione regum, vel tradilione liberorum liominum ad
idem monasterium legibus jure cumulatum cst, et
prxsenli temporc lcgaliler tcnet vel possidct mona-
sterium, vel ea qux ai> hinc in futurum ibidem jusle
et Iegaliter traditura fueril, perennis temporibus re-
ctores prxdicti monasterii, absque ullius injusta con-
Irarielate, tcncant ei possideant. Insupcr prxcipi
ut pcr curricula annorum inviolabilem obtincat iir-
raitalem, ctiam manibus prnpriis sublcr (irmavimus
et anniili noslri impressione signari jussiiiius.
Signum Ludovici imperaloris f. Signum Lolharii
gloriosissimi imperatoris f. b Sigiuun Ludovici
regis. Megmgmaiius nolarius ad vicem Fridugisi
rccog.
Data septimoKalcnd. Feiir., anno, Christopropitio,
13 imperii doiuini Ludovici, et Lotharii 4, serenis-
sim. August., indict. IV. Actum Aquisgrani palatio
regio • in Dci nomine fclicitcr. Amen.
cxxxv.
TRO SIONASTERIO S. MAXENTH.
{Amw 8°27.)
[Apud D. Bouqnet. , lom. IV, p. 550, ex cliarlularn
Imjus mouasterii.]
ln nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli , Ludovicus et Lotharius, divina ordinante
providentia, imperatores Augusti.
Multis siquidcm in imperio Domino opitulante no-
stro cognitum esse non ambigimus qualitcr quod-
dam monasterium quod dicitur S. Maxenlii, situm
in lerrilorio Pictaviensi, ubi S. Lcodegarius corpo-
re requiescit, cuin omnibus rebus sibi juste compe-
tentihus , per beueficium reguin antccessorum no-
strorum in potcstate coraitum aliquaudiu coustitu-
luni esse, et nos noslro lerapore inspirante divina
misericordia ideni monasterium , cum quadam por-
miis, aiquc per hanc nostramauclorilatemsancimus, d lione rerum ad se pertinentium, ad slatum pristinuni
ut nullus judex publicus, vel quislibet es judiciaria
potestate in ecclesias, aut loca, vel agros, scu reliquas
possessiones prxdicti monasterii ad causas judiciario
more audiendas, vel sicul in prxceplo domini el ge-
nitoris noslri continei, velfreda, aut fidejussores lol-
lendns, aul scaras, \el maosionalicos, seu conjectos,
tain de carrigio, quam dc parafiedis exigendis, aut
boraines ipsius monasterii tam francos, quam eccle-
siasticos, vel servientes, qui infra agros, vel fines,
seu super terram prxdicli monasterii mancnt, ban-
liiim aut herebannum exigere, aui exactare prxsu-
• De hominibus [rnncis. Hoc cst laicis liberis
fc Signum Litdovici regis. Scilicct Bavarix, qux
magnam Germanix partein sub se comprehendcbat.
revocasse , et abbatcm reguiarem co .stiluisse, qui
secundum regulain sancti Benedicti vitam mouasli
cam degeret , et sub nullius potesiate aut ditione
consistcret , nisi sub nostra filiorunique. nosirorum
Sed quia porlionem rerum prxdicli monasterii, quain
adliuc constat esse in beneficiura, prxdiclo raonaslc-
rio propter qoamdam utilitatem sivc necessilatem
regni nostri , qux modo imminet , reddere prxsen-
laiiter nequimus, ideo eum [id] cum porlione rerum
quas nunc possidet ab omnibus sxculariura el pu-
blicarum rerum impeditionibus, id est ab expeditio-
Vid. Slruv., Corp. Hist. Germ., Period. iv, Scct,
2, § 10.
1(G1 DlPLOMATA ECCLESIASTICA. 1104
ne exercitali et liannis atqne heribannis et operibus A est Tumba Rodiliana , casale Restani , et casale
publicis sive paratis absolutum et quietum esse
omnimodis prsecipimus , de porlione vero rerum
praedicti monasterii, quas adbuc, sicut superius di-
ctum est, in potestatc diversorum hominum per be-
neficium esse conslat , pracipimus alque per hos
iraperiales apices noslros sanciinus alque ilecerni-
mus ui, saepe dicto monasterio S. Maxenlii et recto-
ribus ejus nonas et decimas atque opera pleniter
persolvant, donec Doinino adjuvanle per nos ipsos
sive per filios et successores nostros pradictam por-
tionem rerum ad memoratum venerabile monaste-
riuni, ad quod per justitiam pertinet, pleniler atque
inlegre reddi sive reslilui faciamus. Et ut baec con-
lirmatio noslra per curriculn ant tcmpora
Grummolo, silva Leguriano, silva Agularia, casa
Laulo, campo Kovirilo, campo de Rusco, Campo
longo, Bruniana , civitas Gemini na , quse vocatur
Flexiana, Quarantole, Ureniana, Verminitica, Ni-
ratica, Calendatica, Pilliciana, Corniola, ad perti-
nencias suprascriptas res jusla fluvio Moclena, con-
fines civitatis Geminiaua , casale Menterioni, atque
casale Firmani, et casale Alperti, et casale Tassina-
ria, seu casale omne Brixili , alque casale Bruxili,
seu Curlo , et Tumbole, atque Fossa Bruxola, et
Corrigio Brancudo, et Valle Alba , et casale Fonla-
nellse, et Corrigio Boni , seu casale Acus, et casale
Tallolo : et insuper alia fundora vel casalia , cum
omnibus ad easdem rebus generaliter vel specialiler
inviolabilem atque inconvulsam obtineat firmitatem, B pci linenlibus vel adjacenlibus , sive tributarias vel
censurias, sive donnicatas vel colonicatas, actoribus
ad easdem .... rebus generaliter vel specialiter
pertinentibus vel adjacentibus in ipsius confines et
latera, alque ad suprascripta fundora et casalia
pertinenles vel adjacentes , vel da ipso monasterio
donnicatas vel colonicatas in ipso vencrabili mona-
slerio sint privilegio posilas sine aliquo obslaculo
vel opposicionem alicnjus contrarietalis nostra ple-
nissima largicione. Unde ut quoecunque persoua,
quae nostro prxcepto statutum esl, conare, invio-
lare aut infringcre, siat se composituruni cognoscat
mulcia auro obri/.o mancosos ccntum. Noslra ita-
que statula inviolabiiiter observare pracipiraus.
Dalum sub die el menseAugusto, indicioncquiula.
Lotharius Augustus imperator.
CXXXYH.
annuli noslri impressione subter signari jussimus.
» Datum vi Kal. Octobris, anno, Christo propilio,
13 [ Leg. 11] imperii domini Ludoviri imperatoris et
tolharii 6, indiclionc 5. Actum Compcndio palalio
regio in Dei nomine fcliciler. Amen.
CXXXVI.
I.OTHARISUS AUC. HONASTERIO NONANTULAPiO HUI.TA
BONA CONFKHT.
(Anno 827.)
[Apud Muralori, Anliq. Ital., tom. II, pag. 197.]
Domno Lothario Auguslo pacifico imperatore Au-
justo , serenissirao Romanorum patrieio, a Deo co-
ronato, sedem pacificam , bealitudinem lenentem
Romanain, Longobardorum.
Omnibus imperii sui et venerabilibits locis debe- C
re cautum est vcnerabiliter expositas in oinuibus
legibus praceptum in venerabili inonaslerio
nobis pro . . . livo expositum cst. De aliquantis ita-
que rebus a nobis concessis el tributis in ipso vene-
ravili monastcrio, vel da qiiilmscunquc hominibus
vel personis tributas sint ; aliquas rcs vel concessas
in ipsam religioncm vel ejus patrimonio atquc pos-
sessiones lucrari videtur. ldeoquc per omnia •> in
nostro territorio /Einiliaiiensi , vel ad partem Moli-
nenseni infra confincs civilatis Geminiana , rebus
noslris donnicatis vel colonicatis, sive dc publico,
sive de privalo ad nostram regalem domum perti-
nentibus vel adjaccntibus, ut quod ad nostram do-
mum debetnr , id in eodem suprascripto venerabili
I T.O UO.NASTERIO DERVENSi.
(Anno 827.)
[Apud Baluz., Capitul. lom. I, pag. 651.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi.
Ludovicus el Lolharius, divina ordinante provi-
denlia, imperatores Augusti.
Si petilionibus servorum Dei justis ct ralionalibus
divini cultus amore favemus, superni rouneris do-
num nobis a Domino impcrtiri credimus. ldcirco
notum esse volumus cunclis fidelibus sanctse Dei
Ecclcsix et noslris, pr;esenlibus scilicet et fuluris,
monaslerio tribuitur, da confines Fossa Sclarola, D quia adiens sereiiitatem culminis nostri vir religio-
seu Fossa Pavignana ad confines Ripara , ripa
Scoltenna, et fluvio Moclena per usque fluvio La-
ma usqu« in Suleolc per usque in Bagnone, id
« Simile est prxcepturn Pippini regis , dalum co-
dem anno Idibns Januarii.
•» Veilia illa diligenler animadverte in nosiro ter-
ritorio AZmilianensi, id cst in provincia scu parte
/f.'»ni/i<E ad nos alipie ad Italicum regnum spectante;
rel nd pnrlem Motinensem infra confines civitalis Ge-
miniana. Eadcm fint Ciritas Nova ac Geminiana, uti
etiam constat ex riiplomalc Ludovici Pii apud Sil-
lingarlum et Dgliellium. Infra repeiiiur eivitas Ge-
miniana. qmv vocatur civitas Flextana. Si ila inlcr-
fmngendus est locos iste, prseter Geminianm, n]-pol-
alionem quoque Flc.riana' ca civitas detulif.se vide-
lur. Fgo tainen rem dubiam reI:«iquo Atque liinc
Patrol. CIV.
susllauto, abbas ex monasterio quod vocatur Pu-
teolus , quod est in Dervo conslructum in honore
beatorum Petri et Pauli, suggessit mansuetudini no-
eiiam haurire forlasse possumus, cur liiparia ( nunc
IXivara, villa in agro Sancli Felicis) co nomine do-
nata fueril : nempe quod olim foret Ripa Scottennw,
a quo tamen fluvio nunc aliquot stadiis distat. Hxc
annolasse juvat ad illustrandas Mutinensium res,
imo et Caroli Magni tabulas postremas, in quibus
hujus ctuitalis JVotw mentio est. Qui illas falsi su-
spicione resperserunt , secum rcputenl, fieri vix po-
tuisse, ut posteriorum sxculorum impostor in illud
testamenlum conjicerel civitatem illam, cujus a
tanlo tempore ne vestigia quidem ruinaruro super-
sunt.
37
HG3 LLDOVICI l COGNOMENTO PU
stne eo guoil prxJiclum monaslenura, ubi ille Dei A CXXXVHI.
ntlior ahbas prxest, aptum esset ad monasteriem iro uonasterio df.rvensi.
41G4
regulare; quia non solum idem locus, ubi prxfatum
monasterium fandatum est , verum etiam ei omnes
adjaccntias congruas baberel servis Dei monasticam
vitam degere volentibus. Nam el priviiegia qualiier
ipsum monaslerium ad monasticum ordincm pcrfi-
ciendura fundatum csset, ct prxcepta regalia nobis
nstendil, ulii li(|iiido apparuit quod antiquitus regu-
lare monaslcritnn fuissel. Nos vero hanc rem di!i-
gcntius scire volentcs, jussimus vcncrabilem virum
Uehonem Rhemensem archiepiscopum et aliquos ex
suffraganeis suis ad prxdictura locum ire, et dili-
gentcr intueri , non solum si ipse locus aplus esset
ad mouaslicum ordinem observandum , verum et
(Anno 827.)
DirimilUT contcnlio abbatem inlcr el fiscum regium
de tilva Astenelensi.
[Apud Mart., ampl. coll., lom. II, pag. 24.]
In noniine Domini Dei ct Salvaloris nostri Jesu
Chrisii , Ludovicus et Lotharius divina ordinante
providciitia imperatores Augusli.
Notum esse volumus omniuui fldelium nostrorum,
prxsentium scilicet et fuluroruiii , sagacitati, quia
Ando abbas monasterii cujus vocabulum est Stabu-
laus et Malmundarium, accedens ad aures clementix
nostrx, expetiit noLis dicens, qnamdam conteulio-
nem iuler se et Albricura actorem fisci noslri, qui
utrum clerici i-lii dcgentcs monastice vivere, an non. B xeetis nuncupalur, exorlam esse, de quadain scilicet
Uli vero nostris jussionibus obtcmperantcs , sicut
nobis prxdietus Hebo archiepiscopus rcnuntiavit, et
aptum locum invenerunt ad normam regtilarem cu-
stodiendara , et clericos ibi degcntes sponte vitam
monasticam , sicut iUis professi sunt , susciperc et
perpctuo observare velle. Sed ut prxdictus ordo
monasticus in eodem loco noslris et futuiis tempo-
ribus ad nostram successorumque nostrorum per-
pettiam eleemosynam digne observaretur, et niona-
chi per tempora degentes secundum rcgulam sancti
Benedicti vitam degerent , prxdictus Hauto abbas,
precibus quibus valuit, rogavit ut nostrum conflrma-
lionis prxceplum idem monasterium habere mere-
retur, sicut cxlera monasteria monachoruin in re-
silva qux in loco nuncupante Astanetum, inter duos
rivulos Tailcrnion et Duhiosum esse videtur. Nos
quoque hujus contcntionis cl seditionis qualitatera
cognoscere volentes, misimus duos ex fldclibus no-
stris Jaslonem videlicet comitem palatii nostri et
Wirnilum magistrum parvulomm nostrorum , ut
eum locum de qua lmjus contentionis intcnlio age-
batur, inspicercnt, et per circuiumaiientes tilriusque
pariis rei veritalem iuquircrent , qui reversi renun-
liaverunt nobis quod cuni niemoratus Ando abbas
pcr priscorum regum Francorum donationis prxce-
pta, necnon et fainilia memorali fisci nostri, ac acto-
res ejusdern proptcr anliquara consuetudinem suas
opportunitates et commoditates in eadem silva com-
gno, Deo propilio, noslro habere noscuntur. Cujus c rauniter nabere debeant, has autem opportunitates
petitionem justam et ralioiiabilem jndicantes, pcr
hos imperiales apices nostros prxcipimus atque
jubemus ut abhinc in futurum prxdictum monaste-
i ium sub monastioo ordiue persistat, et monachi ibi
degcntes sub rcguia sancvi Bencdicti, Domino sibi
adjuvanle , perennitcr vitam ducant monasticam.
Et quandoquidem divina vocationc prxdictus abhas
ab hoc sxculo migraverit, quandiu ipsi monachi
inter se talem cligere potuerint qui illis secundum
regulam prxesse et prodesse possit , per hanc no-
stram auctorilalcm licenliam habeant eligendi ab-
bates , qualiter monachi per tempora ibi degentes
pronobis, conjugibus ac liberis noslris, seu totius
ct commoditates, propter contentionesel discordias.
ne abhinc in fulurum fiant , placuit nobis in hunc
uiodum determinarc : id est, ui cum prxccpla rcga-
lia, qux de memoraia silva circa prxscriptuan mo-
naslerium a priscis Francoium regibus facla fuc-
runt, inviolabilia permaneant, cum ulraquc pars
monasterii videlicet et fisci nostri eamdem silvam in
pascuis animaliutn et porcorum utendis, cum in ma-
teriaminibus faeiemiis et piscationibus excrccndis
sine aliquolibet alterius parlis impedimento dimissa
sibi invicem paslionalici solulionem xquabilitcr et
communiler habeant, ct neutra pars nutlatenus me-
moraiam silvam ultra exstirpare, aut mansioniles
regni nostri stabilitate, Doniini misericordiam inde- ^ in ea facere pnes,lmal. £t ut hoc noslrx auctoritatis
sinenter exorare delectentur. Et ul bxc nostrx
aucloritalis prxceptio ac conlirmatio per curricula
annorum inviolabilem atquc inconvulsam obtineat
lirmitatem, manu propria subter firmavimus et an-
uuli nostri impressione signari jussimus.
Signum Ludovici gloriosissimi impcratoris.
Signum Lotharii serenissimi Augusti
Durandusdiaconusadvicem Fredugisi recognovit.
Data 11 Idus Februarii, anno Cbristo propitio 14
imperii domini Ludovici piissimi Augusli , et Lotha-
rii 5, Indict. 5. Aclum Aquisgrani palalio rcgio, in
Dei nomine fcliciler. Amcn.
conscriptum verum crcdatur ac diligentius conser-
vetur , annuli nosiri impressione subler eum signari
jussimus.
Ego Herminmarius notarius ad vicem Friducis re-
cognovi.
Data vin Kalend. Junii, Christo propitio.annode-
cimo quarto imperii domni Ludovici et domni Lo-
tharii quinto piissimi Augusti , indictione 5.
Actum Tectis « palatio regio in Dci nomine feli-
ciler. Amen.
» llujiis palaiii rcgii nulla occurril menlio in libro iv Mabillonii de Re diplomatica.
«105 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 4 ItiS
CXXXIX. A nario ciijusdam Dromedamii , et decurrit per ripam
pro mcucENSi s. maxiui.ni mojusterio. Sancti Ililarii usquedum cujusdam Morlosii nomine
(Anle annum 828.
[Ex cbartulario Miciacensi, apud D. Bouqnet., lom.
VI, pag. 554.]
» In nomine Domini Dei omnipoteniis et Salvaloris
nostri Jesu Chrisli , Ludovicus et Lotharius filius
ejus divina ordinanle providentia imperalores Au-
gusti.
Notnm fieri volumus imprimis succcssorilius no-
slris, necnon et omnibus fidelibus, quia postulavit
magniludinem noslrain Jonas fidelis noster Aurelia-
nensis prassul Ecclesiae, ut divinae servitulis ob bo-
norem, et propler monasticam veraciler religioseque
servandum ordinera , nostrae auctoritatis privilegio
vici derodendo fines Ligeris alveo non modico invebi-
tur, lerniinanle quadani conclavi terra: allerius ripai
pra:dicii monasterii conlia ubi etiam publica via est,
intcr quam ct alleram terram praedicli ccenobii pau-
lulum cxtendii se qurcdam terrula Sancta; Crucis,
necnon ct fliiviohis Rollenus , qui in eodem loco ad
pra-sens invehitur Ligcri. Altcra vero ripa pryedicti
fluvii Ligerici semper prredicti coenobii est polestatis,
quamvis cujuscunque tcrra allerius juris desiiper
habeatur. El in civitate Aurelianensi possidel pne-
falura coenobium Miciacense claustrum.quod dicilur
capella Sancti Maximini, et terra ipsius allodii cxit
extra murum. Et alio loco in civitale babet allodium
committeremus illi quoddam cuenobium regiae pote- B Motnberrk inler Sanclum Stepbanum et Sanclam
statis, nominatum Miciacum, in Aurelianensi dice-
cesi, fundatum in honore Dei et gloriosi protomar-
lyris Slephani a Clodovco primo Christianissimo
Francorum rege, et posteriorum munificentia regum
amplifice sublimalum. Idem autem vencrabilis prae-
sul Jonas praefatum Miciaccnsem locum speciali
amore diligens, ob meritura et reverentiam sanclis-
simorum Patrum Euspicii, Maximini, Aviri el alio-
rum quamplurium , qui in eodem ccenobio cum
plurium fralrum numero sub monaslico ordine pro-
babiliter Deo vixisse et placuisse declarantur testi-
monio evidenlium miraculorum , non ambitiosa cu-
piditate aut faslu superbiae expetit, sed ut rcgularis
ordo monasticus religiosissime custodiendo leneatur.
Mariam Boni Nuntii, et ullra fluvium Ligeris habet
viliam Berarii, quae dicilnr capella Sancti Maximini,
et censiacum cum silva, el montem Pastoris, et
montem Thebaldi , et villam Marmanios. Et in alio
loco habel Cambiacum villam, cum ecclesia et orani-
bus sibi pertinenlibus. Et in alio loco villam quae di-
citur Fontanas, ubi est rivulus aquas, et prope illam
habet villam quae dicilur Casellagi. In Secalonia (la
Sologne) vero possidel curtem Venuensem cum ec-
ciesia, mancipiis , lerris cultis el incuitjs, ct silvam
quaedicitur Tassimala; curtem etiam Litiiniacensem,
quae vulgo dicilur Monsteuranni, cnm servis, silvis ct
aliis rebus sibi adjacentibus, ac villam Dardi cum
omnihus sibi pertincnlibus , ac villam quae dicitur
Noslra ergo pielas tali ratione committit sibi praefa- ^ Fontenellas , cum silva, servis et omnibus sibi pcrti-
lum locum et successoribus ejus, ut magis per eos
spirituali et tcmporali augeatur incrcmcnto quam
minuatur, et ncque ullam tyrannidis dominationem
super monacbos, familiam, mancipia , servos exer-
ceant , et neqne ipse aut aliquis successorum ejus
a jure et potestale praefali Miciacensis monasterii
aliquid rerum suarum mobilium vel immobilium,
quas nunc Chrislo propitio possidet, vel in futuro
acquiret, aut in domino proprio invadat , aut quo-
quomodo subripiat vel sublrabat, aut alicui iribuat.
Ad uolitiam autem futurorum placuit nobis in hoc
pragmatico , quod in praesentia nostra ipsc Jonas
episcopus, una cum conniventia metropolilani sui
Hieremiae dictando composuit, et scriptum nostrae
excellentiae corroborandum obtulit, adnotari posses-
siones terrarum quae in praeceplis rcgum conline-
bantur quorum munificentia praedicto loco largike
sunt, quas prsesentialiter Dei gratia securc ac quiete
possidet. Prior est fundus Miciacensis cum appendi-
ciis suis , ac fluvius Ligeriset Ligerici; continiialim
pertinet aqua ejusdem ffuvii Ligeris ad praedictum
coenobium ex utraque ripa, ab illo loco ex quo inci-
pit terra ejusdem supra capcllam Sancti Maximini
aDorieute, donec finiaturtota adversus occidentcm
cum fluvio Rolleno. Tantum vero fluvii Ligerici per-
tinet ad praediclum monasteriuin, quanluin hic ad-
notatur. Incipit enim possessio lluvii Ligerici a fari-
nenlibus. Et habct ecclesiam Sancti Petri in Caudia-
co, et ecclesiam Sancli Hilarii ultra Ligericum. Ac
in Marogilo, in uno loco possidel de pratis xxiv, et
in alio loco. qui dicitur Ad Renas, in allodio ari-
pennosiv; et in prospeclu Aurelianis in loco qui
dicitur Ad Porium (le Poriereau), aripennos de vinea
viii. Haec Clodoveus primus rex Francorum loco
Miciacensi jure haeredilario donavit. Et in pago
Bituricensi infra castellum Sancli Gundulfi habet
curtem Piuliacuin , cum ecclesia et aqua Nostiusa
ac omnibus sibi pertinenlibus. Et babct alleram
curtem ibi juxta praediclum Pauliacum, qua? dicilur
Ad Sanctum Martinum, cumecclesia acoranibus sibi
pertinentibus.IbccClodomirusfilius seniorisClodovei
praefato loco concessit. Habet quoque potestatem qurc
dicitur Yienna, cum ccclesia cl silva et omnibus sibi
pcrlinentibus,in qua est coilalimilus; acpntestatem ,
quae dicitur Villa Mari33, cum omnibus sibi pertinenti-
bus, ac silvam quae dicitur Torsellis, tenentcm duas
leugas. Haec Clotarius rex predicto loco concessit. In
BelsicaverohabelpotestatemArdreniputei(j4m;)«i/s),
cum omnibus sibi pertiuentibus.Bittiaco, Montemui-
chelb, Pirario, Sancino, Nocumeuto, ac sibi servis
pertinenlibus ; el in pago Stampensi villas duas, Ca-
sellas et Castaneum Villare. Ista rex Chilpericus
dedit. Ac in Belvacensi pago habet villam qua;
di< iiur Ad Sanctum Maximimim cum ecclcsia in
Insolita invocatio. Mulii alii naevi boc praeceplum suspectum reddunt.
UC7 LLDOYICI 1 COGNOMENTO PII 1168
lionore ipsius dieata, qu.e vicina esl Sylvaneclcnsi A ut nulla sc occasione nequc episcopos ncque quili-
parochiae; et in prospect» Aurelianis poiestaleiu
ilruciias, quae dicitur Ad Sanctum Dionysimn, cuni
ecclesia in ipsius martyris lionore dicata, cum sibi
pertinentibus, Albarias, Cavenlono, Asrnaiias, ser-
vis, terris, pratis; et in alio Ioco villam Nemesim,
ciim aqua, lerris, pratis et omnibus sibi perlinenli-
bus. Ha>c Dagobertus rox cst largilus. Et juxta
silvam loiigam babcl villam quae dicilur \illare
Biagnum, cum ecclesia sancla [dicata] in honore
sancti Maximini. Ac in pago Donensi cellam habet
in loco qui dicitur Mons Lelardi (Montliiar), cnm
aqua Conida, molendinis. silva, pralis, terris cullis
et inculiis, pascuis et vineis . mancipiis el servis.
liiec Theodoricus rex ex hxreditate Lupi piissimi
bet regia; potestalis minisler in describendis praevi-
dendisque acquisitis acquirendisque ejusdem mona-
sterii rebus pcrmisceat. Abbalera vero cidem mo-
naslerio non alium, quam quem dignum moribus
communi consensu congregatio tota poposccrit, or-
dinari volumus : ac orandi tanlummodo causa ac-
cedendi ad praefatum locum episcopo liccntiam da-
mus; aut si forle ad peragenda sacra missarum
fuerit invitatus mysleria, et si volueril praediclo coe-
nobio aliquid de episcopio suo dare, nostra regali
ct sua pontificia auctorilalc. peragal ; at si voluntas
et facultas denegaveril, de iis qua.' eollatae sunt re-
bus nihil invadere pracsunial. Porro si coiiligeril
aliquod infortuniuui cujuscunque perlurbalionis,
ducis praedicto loco conlulit. Et in pago Lemovi- " quod ab episcopo possit mimme diffiniri, vel ipse
censi habet ecclesiam qua? dicitur Magniacus, cuin
ecclesia el aqua, molendinis, terris cultis et incullis,
vineis, pratis, silvis, pascuis, parvis exilibus et
regressibus, servis, mancipiis. Hanc curiem genitor
noster gloriosus Augustus Carolus Magnus impera-
tor contulit Miciacensi loco. Ac in Pictaveusi lerri-
lorio, in portu Vitrarioe, in pago Herbadelico super
fluvium Tannacum, habet areas Salinarum ad one-
randas naves, sive ad suas necessitates excludendas,
ct possidet praedictas areas cum vineis, terris,
pratis, pascuis, silvis et omnibus sibi pertinentibus,
qu:c Garotholenus de fisco regio habuit, scilicel
a nostro avo Pippino et filio ejus genitore noslro
erga ipsum locum male agens [agat], jubemus ut
nostrorum successorum regum auribus declaretur,
ul regali judicio quidquid depravatum fueril corri-
galur. Ne crgo putent praesules sedis Aurelianis
propter hanc commendationem ad adjutorium ac
defensionem Miciacensis cnenobii a nobis pie ac mi-
sericorditer faclam, quani fideli noslro Jonx epi-
scopo commiltimus, eo quod praesentia nostralonge
remota sit ab iliis parlibus, res praefati monaslerii
qualibet machinatione alienare, vel ipsura locum in-
quielare, prsesertim cum et praefatus locus regio
beneficio sit fundatus, el res ipsius ccenobii larga
regum inuiiificentia sint largitx. Itaque suramopere
Carolo regali munilicentia collatum est coenobio , jubendo volumus ut monachi praedicli loci ad divi-
Miciacensi. Nos vero, ne inferiores videreraur prae- ^1 nnm servltium honorificenlius peragendum rebus
dictis regibus, beneficio concessimus praedicto loco
per deprecationem Dructesindi abbatis ipsius loci,
et privilegio auctoritatis nosirae corroboramus dis-
cursionem trium navium per diversa nnperi; no-
slri Ournina, scilicetperLigerim, Sequanam, Mater-
nam [Matronam], Caruni, Vigennam, Sarlam, Me-
duanam, Lidum, pro quibuslibet monasterii neces-
stlaiibus, ul secure. et libere ire ac redire valeanl,
arc non reddant ullum teloneum vel ullam consuetu-
dineni vel aliquam redhibitionem : et ne quislibet
exactor fisci de carris, vel carretis vel sagmariis,
vel de quocunqne vebiculo sive per terram, sive
per aquam facio , vel de quocunque commercio
supenus memoratis ditati, rcgulariter olium san-
etae quietis per adjutorium episcopi et per hanc
nostram auctoriiatem adepli, in his in quibus se
Deo devinxerunt, divina juvante gratia, immobililer
permaneant. Et pro hoc beneficio a nobis irapar-
tito flagitamus omuimodis servos Dei praefati loci
monachos, ut pro nobis et conjuge nostra Judilh ct
prole, et slabilitate imperii a Deo nobis collati, et
per euncta saecula per successores nostros sua gra-
tissima pietate conservandi semper omnipotenli Deo
preces fundant. Hoc auiem pr.eceptum, ut plenio-
rem in omnipotenlis Christi noniine obtineat vigo-
rem, et a successoribus nostris credendo conserve-
p.»rlinente ad praedictum locum exigat vei accipiat y. tur, nomine nosiro ct eorum, qui praesentes aderant
ullain consuetudinem : nee quibuslibet negoiiis fa-
ctis, vel in villis, lerris, aquis, silvis praedicti mo-
nasterii, undecunque potestas judiciaria aliquid exi-
gere praesumat, aiiquain legem vel consuetudinera
accipere vel exigere, vel quamlibet motesliam in-
ferre. El obeunte abbate monasterii ipsius, volumns
d Corrigendum essel, anno 25, ut annus imperii
ciim indictione decima quaita el cnin anno Cbristi
856 conveniret. Verum hoc diploma ante id tem-
pns datum evincunt, 1° inscriplio, in qna Ludovicus
i-t Lotharius siinul imperatores, et quidem divina
ordinanie providintia exprimnntur, pra?ier morem
a secessione Lotharii usnrpatum ; T consensus
Hieremiae archiepiscopi Senonensis, qui se^tc^iio
;mie anntiBi 856 decesserat: 5J subscriptio Fridu-
gi-,i cancellarii, qui ainte duos annos obierat. Quam-
titulare voluimus, et annuli nostri impressione si-
gnari jussinms.
DatumxivRal. Martii, anno Christo propitio 24 »
imperii domini Ludovici piissimi Augusti. indi-
ctione 14. Aclum Aquisgrani palalio rcgio in Dei
nomine .
vis hoc pcagmahcum tot naevis maculetur, Mabillo-
nius tamen, lib. xxxi Annal. Bened., num. 66, illud
non contenmendum putat, quia in eo quid .Clodo-
veus Magnus, quid ejus filii Clodorairus et Clota-
rius, quid Chilpericus Clotarii (ilius. qiiid Chilperici
nepos Dngobertus, ipsiusque Dagolicrii itidem nepos
Theodeneus terlius, quid denique Pippinus, Caro-
ius Magnos ac Ludovicus Miciacensi mouasterio
contulerint, singiilatim expriinilur.
116!) DIPLOHATA ECCLESIASTICA. M70
Durandus diaeonus ad vicem Fiidugisi cancellarii A Waltmasla " ad porcos saginandtim septenos scxa-
recognovil 3-
CXL.
PRO MONASTEniO SCIIWARTZACEHSI.
{Amto 828.)
C.onfirmatur commutalio bonorum facta inter Waldo-
nem abbatem Sclttvartzacenscm et Ercbengarium
comitem Nordgovia'.
[Ex anliquo chartulario abbalite Andlaviensis b.]
ln nomine Domini Dei ei Saivatoris nostri Jesu
Christi , Ludovicus et Lotharius divina ordinanie
providentia imperalores Atigusti «.
Si enim ea quoe fideles imperii noslri pro eorum
opportunitatibus inter sc commutaverunt, nostris
confirmamus edictis, iinpeiialein exercemus consue-
ginta duos; el in Zeinhaim ° dc vinca aripennos p
duos; cl in Wangon t similiter, et mancipia r nu-
mcro triginla qualuor , his nominibus : Auno , Wil-
ligart et lilia ejus Feginbolt, Vuitbert, Duno, Wana-
hilt, Pallo, Trutger, Rabrud, Goltrut, Hildefrit,
Theacla, Waldila, Heginfrit, Richilt, Winilind, Liu-
thari, Fridalind, lrmanhilt, Liapheri, Wolfarlh, Wil-
lirat, Liudolf, Nortwib, cum filiis tribus, Waldgard,
Ruadiud, Helinsind, Antrat Et e conlra in com-
pensatioue islarum ronim dedit prafatus Waldo ah-
ba de rebus memorati monastcrii memorato Erkin-
gariocomiti, acgenitrici ct fratribus ejus, Rotdrudi,
Vuorado, Bernaldo el Bernardo pcr nostram sibi da-
tam licentiam in pago Alsacinse in villa, vc! marka
tudinem, et hoc in postmodum jure lirmissimo man- R Erboldisvillare , in loco qui appellalur Zinziia
siirum esse volumus. Idcirco noverit omnium ilde-
liura nostrorum, prsesentium scilicet et futurorum,
induslria, quia Waldo d abbas monasterii quod vo-
catur Svarzhaha, nec non et vir illusler Erkinga-
rius coines, ac genilrix el fratres sui Rotdrudis, Vuo-
radus, Bcrnaldus et Bernardus aecedentes ad aures
clemenlioe innotuerunt celsitudini noslrae, quod pro
ambarum partium opportunitatc quasdam res et
mancipia inter se commutassent. Dedcrunt igitur
Erkingarius comes, ac genilrix et germani sui Rol-
drudis, Vuoradus, Bernaldus el Bcrnardus per no-
stram sibi datam liccntiam Waidoni abbati ad par-
tem prsefati monasterii sui in viila Creuhesheim «
mansos sex et jornales septem ; el in Ltilinhaim f
mansos decem et septem, et prata ad carratas quin-
quaginta, et de vinea aripennos qualuor, cum linibus
et tcrminis eorum, et mancipia nuraero triginla qua-
tuor quae ita nominantur : Adelbert, Watto, Dliegan-
holt, Hildigun, Werinbold, Hugibold, Ingilbold, Ot-
gunt, Weringunt, Willibert, Franco, Horslolf, Rual-
ber, Snelraib, Hiltrad, Ingilbert, Engitman, Niwrat.
Trutlind, cum filio suo, Werhiid, Ruathild, Willisind,
Ratgunt, Ingilhrich, Lonico, Adalhild, Libold, Wil-
ligunl, item D^ganbald, Lipsind, Liutsind, Werin-
bert, Wacho. Lnde et duas commulationes pari te-
nore conscriptas , manibusque bonorum hominunt
roboratas prse manibus se haberc profcssi sunt; sed
pro integra Qrmitate pctierunt cclsitudini nosirse, tit.
mansos quatuor; et inter Fedinhcim 8, et Lampar- C etc. Reliqua, ut in diplomaie anni 823, quo Ludovi-
iheim b, et Techmheim >, mansos duos et prala ad
carradas i triginta quatuor; et ad Mustridisheim k
sortem l unam, et ad Fregistatt m sortes duas ct
« Mabillonius, lib. 6 de Re diplom., "num. 80,
memorat prseeeplum Lttdovici et Lotharii pro com-
mutationc ab Hilduiuo abbate Dionysiano facta cum
quodam Lantfredo. Adalulfus diaconus recognovil ad
vicem Fridugisi. Dalum v Kal. ilartxi anno 15 impe-
rii domni Ludovici, el Lotharii 6, Actum Aquisgrani
palalio regio ; id est, anno Chrisli 828.
b Edidit Schcepflinus, Alsat. diplom. tom. I, pag.
72, se non satis correcte.
c Licet Lotharius die 31 Julii 817 consors imperii
factus fuisset el conflrmalus 1 Maii 821 in conventn
Noviomagensi, tamen in diplomatibus, ubi Ludovici
cus Pius confxrmal commulationem faclam inter Ber-
noldum Argentinensem, et prwdictum Erchtngartum,
supra, num. CIX. Etuthacc auctoritas firmior habea-
gentinense.
' Vicus ignotus, forsitan Eckwersheim prope Vcn-
denlieim etLampertheim. •
i Carrada est onus carri, quanluin carro vehi po-
test, Gallis charretee. Ducange, lom. II, pag. 547.
k Hodie Meistersheim , quatuor leucis ab Argeri-
tina, feodum episcopatus Argenlinensis, ad DD. dc
Landsperg pertinens.
1 Sors erat modtilus agri. Ducange, in Glossario,
tom. VI, pag. 609. Significabat etiara usuagium,
sive jus ulenoi foresta. Ibid. pag. 610.
Hodie Freystcvtt, trans Rhcnum, magnus vicus
et Lolharii nomina habentur coiijuuctim, primus pertinens ad principem Hasso-Darmstadiensem in
imperii Lothariani annus repetitur ab anno 822, j) praefectura Lichtenaviensi
quo in Altiniacensi conventu mense Auguslo missus
cst in Ilaliae regnum. Hujusmodi diplomala in Alsa-
lia non reperiiintur anle annum 826, et duo tantiim
hiijus generis exstant, noslrum anni 828, et alterum
autographiim an. 826 pro monasterio Gregoriano.
d Idcm ac Wido, erat ex magna familia ei quidein
Lndovico Pio afiinis, ut opinalur Eckarl, de Rcbus
Franc. Orient. tom. II, pag. 481, qui asseril illum
fuisse nepotem Ernesti ducis et propinquum Ada-
lardi coniilis palalii.
« Hodie Griesheim, vicus pertinens ad episcopum
Argentinensem
f Hodie vicus Utelnheim sive Ittlenhcim, bihorio
distans Argentina, in quo abbatia Scbwarlzacensis
gaudet jure decimarum etpalronalus.
s Hodie V endenheim , feodum episcopalus Argen-
tinensis, pertinens ad Dl). de Wuimser.
h Hodie Lampertheim, dimidia leura a Venden-
heim dist.ins, pertinens ad sunimum capitulum Ar-
" Id est, foresloe usus ad saginandos porcos, a
voce mast, quse, teste Wachlcro, Glossarii pag. 1056,
significat glans, sive sagina. S'ox vero VValtmasla
hucusque fuit Glossariis incognita.
° Hodie Zeinheim, prope Wilgolheim, pertincns
ad episcopum Argentinensem.
r Modus agri, unde Gallica vox arpent. Ducangp,
in Glossario, tom. I, pag. 624 et 692.
1 Hodic vicus Wangeu, antiquum abbaiiae sancti
Stephani palrimonium.
r Schcepflinus male legit marleya pro mancipia.
> Hodic Zinsweiler, vicus Oberbronnio semileuca
distans. Primo nominatiis fuit Erboldisweiler, sed
brevi nomen suum deperdidil, et a rivo Zinzela, qui
lllum abluit, vocatus fuit Zinsweiler. In Zinzila
Odalricus comes scripsitanno 804 charlam donaiio-
nis bonorum villx- Heinltaim pro abbatia Fuldeitsi,
quam reiulit Scbannat, in Tradit. Fuldensibus, pag.
86, num. 181.
1171
MDOVICI 1 COCNOMENTO l'il
1171
lur, de annulo nostio subter ean) jussimus sigillari. A rcquiescil ipse, construelum in suburbio ipsius civi-
liinninniaris noUHus arl vicem Fridugisi recognovi.
Data quarlo Non. Martii, anno, Chrislo propitio,
15 imperii doinni Ludovici et Lolbarii G piissimi
Augusti, indiclione 6. Actuni Aquisgrani palatio rc-
gio ", in Dei nuniiue feliciter. Amen.
CXLI.
TRO RESTAURATtONE Hi MMl.S.RI.MCvl H URBE
DIVIONIS.
(Anno 828.)
JApudMabill., Ann. ord.S. Bened., tom.H, p.516.)
lu nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jcsu
Cbristi, Ludovicus divina ordinante providentia im-
peralor Augustus, Amadeo comiti, Ileliae et Waldo,
Isembardo et Barberto vassis nosiris. Notum sit vo-
tutis, cum omnibus appendiciis et assentiis beorum,
qux non solum idcm genitor nostcr, verum eliam
praidecessores ejus reges, ipsamque sedem sub suo
niunimine et dcfensione cum cellulis sibi subjeclis ,
el rebus vel bominibus ad se pertinentibus vcl aspi-
eientibus consistercfccissent, et eorum immuijilautm
aucloritatibus ab inquietudine judiciarfce potcstatis
eadem munila atquedefensa fuisset ecclesia. Sed pro
rci Brmitate postulavit a nobis prafatus Sicharius
archiepiscopus ut, parentum seu praedecessorum no-
strorum regum morem sequentes, hujusmodi noslrae
iminunilatis prceccptum ob amorcm Dei et reveren-
tiani ipsius sancli loci circa ipsam ecclesiam fleri
censercmus. Cujus petitioni libenler assensnm prac-
bis quia volumus ut adjntorium faciatis Herlegaudo B buimus, et hoc noslrse auctoritatis praeceptum circa
diacono ad restaurandam ct rccooperiendam eccle-
siam sancti Bcnigni mariyris Christi, propter illam
scilicct rationcm , quia compcrtum nobis est quod
vos dc ratione ejusdem ecclesiae beneflcia babeatis;
et nonas, et deeimas in omnibus darc faciatis : quia
justura est. Propterea constituimus vobis ut ad
restaurandam illam ecclesiam, et cooperiendam, ad-
jntoriura prjestelis. Videte nt omnino impleatis, at-
que expressim vobis demandamus ut nnliam exinde
babeatis negligenliam, si graliam nostram vultis ha-
l:ere. Et ut certiuscognoscatis hancnostram esse jus-
sionem, de annulo nostrc jussimus sigillari.
CXLIi.
F-R0 BURBIfiAI.ENSI S. ANBRE* ECCI.ESIA.
(Ante annum 828.)
[ Apud D. Bouquet., tom. VI, pag. 557, ex Lopesio,
Eccles. iletrop. Burdigal., pag. 377.]
In nomine Dei el Salvaloris nostri Jesu Christi,
Ludovicus divina ordinaute providenlia imperator
Augustus.
Si liheralitatls nostrx munere locis Deo dicatis
quiddam conferimus beneficii, et necessitates eccle-
siasticas ad petitiones sacerdotum nostro relevamus
juvamine, id nobis et ad mortalem vitam leniporali-
ler transigendam, et ad aelernam feliciter obtinen-
dam. profuturum liquido credimus. Noverit interea
sagacilasseu utilitas omnium fidelium, tam prsesen-
liiim qiiam fulurorum, quod vir venerabilis Sicha
ipsam ecclesiam immunilatis atque tuitionis gratia
pro divini cultus amore et anima; noslrae rcmedio
Oeri decrevimus, per quod praecipimus atque jube-
mus ut nullus judcx publicus, vel quilibet ex judi-
ciaria potestate, aut nullus ex fidelibus nostris tam
pr.xsenlibus quara futuris, in ecclcsias aul agros seu
reliquas possessiones , quas moderno tempore in
quibuslibet pagis vel territoriis intra ditionera im-
perii nostri juste el legaliter memorata tenet eccle-
sia, vel caqure deinceps in jure ipsius ecclesiae di-
vina pietas voluerit augeri, ad causas andiendas, vel
freda aut tribula exigenda, aut mansiones vel para-
tas facicndas, aut (idejussores tollendos, aul homines
ipsius ecclesiae, tam ingenuos quam servos , super
terramipsiuscommanentes injustedistringendos.nec
ullas redhibitiones aut illicitas occasiones requiren-
das, nostris nec futuris temporibus ingredi audeat ,
nec ea qiiae supra memorala sunt, exigere praesumat.
Sed liceal meraorato pr.xsuli et cuilibet successori
res prxdictx eccleshc cum cellulis sibi subjeclis ct
rebus vel hominibus ad se aspicientibus vel perti-
ncntibus, sub immunitatis nostras defensione, remota
totius judiciaria» poteslatis inquietudine, quielo or-
dine possidcre, et nostro fidcliler parere impcrio ,
atque pro incolumitale nostra et conjugis et prolis ,
seu etiam lotius imperii a Deo nobis collali, et ejus
cleraentissima miseralione per immensum conser-
vandi, una cum clero et populo sibi subjecto , Dei
i ius Burdigalensis archiepiscopus adiens nostram f, immensam clemenliam jugiter exorare. Et quidquid
prsesentiam, oblulit obtutibns nostris imnmnilatcm '
domini et genitoris nostri Caroli bonae memoriae se-
renissimi Augusti, in qua continebatur qualiter ip-
sam sedem, quae est in honorem S. Andreae et S.
Jacobi apostolorum, cum raonastcriis sibi subjeclis ,
quae dicunlur Blavia , quod cst in honorem S. Ro-
mani conslitulum, ubi ipse sanctus corpore requie-
scit, siUim in eodera pago Burdigalensi super flu-
vium Garonam; nec non et S. Severini , ubi etiam
« Mense Februario anni 828 a Ludovico Pio et
Lothario filio convenlum habilum esse publicum
Aquisgrani narral Aslronomus in Viia Ludovici Pii,
apud Bouq., lom. VI, pag. 109 (hujusce voluminh
tot. 927). lbidem quoque, eodem anno et mense
de prsefalis rebus ecclesia; jus fisci exigere poterit,
totum nos perpelua renuntiatione conccssimus ec-
clesia? isli, ut perennibus temporibus in aliinoniam
paupcrum et stipendia clericorura ibidem Deo famu-
lanlium proficiat in augmenium. Hanc itaque auclo-
ritatem, ut pleniorem in Dci nomine obtineat vigo-
reni, et a fidelibus nostris diligentius conservetuv ,
manu noslra subterfirmavimus , et annuli nostri
irapressione signari jussimus.
Martio.duo imperatores pater et filius Sigehardo ab-
bali monasterii Cremifauensis concesserunt diploma
datum xi Kal. Aprilis.
b Legendum, adjacentiis vel a&picientiit.
1173
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1171
CXLIIL [A Durandus diaconus ad viccm Fridugisi rccognovi.
PIIO MONASTERIO EREMlFANENSl.
(Anno 828.)
[Apud Rettcmpachcr , Annales Ercmifaneiues ,
pag. 50. ]
In nominc Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicus et Lolharius divina ordinanle
providentia imperatores Augusli.
Si erga loca divino cullui mancipata imperiali
niore beneficia largimur opportuna, id nobis procul
dubio ad stabilitatem imperii noslri, et animoc salu-
tein proficere minime dubitamus. Igitur nolum esse
volumus cunctis fidelibus sanctaeDei Ecclesiac et no-
stris, prasentibus scilicet et futuris, quia ad dcpre-
calionem dilccli filii noslri Ludovici regis Waioario-
Datuni xi Kal.April., annoChristo propitio 15 im-
perii doinini Ludovici screnissimi imperatoris , et
Lotbarii 6, indictione 0. Actnm Aquisgrani , palatio
regio, in Dei nomine feliciter. Amcn.
CXLIV.
TRO MONASTERlO S. GALI.T.
(Anno 828, 12 Feb.)
Ludovicus Pius et Lolliarius imperatores confirmant
donalionem u Pippino rege monasterio S. Culli
faclam.
[Apud ixeiig.irt., Codex Alemannicus, pag. 19G, cx
cod. Tr, nion. S. Galli, pag. 172.]
In nominc Domini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli, Ludovicus et Lotharius divina ordinante
providenlia imperatores Augusti.
rum et Ceroldi comitis concessimus cuidam mona- B Notum sit oinnibus lidciibus nostris, praesentibus
sterio nostro, cujus vocabulum esl Chrcniisa, quod
esl constructum in honore ei veneratione Domini et
Salvaloris noslri Jesu Chrisli, situm in pago Trun-
gowc, ubi pr_esenti tempore vir venerabilis Sigebar-
dus abbas pneest, et monachis ibidem per tempora
degcntibus quoddam territorium, quod est in pago
Grnnzwiti, juxta monlem Sumerberch, quod usque
inodo servi vcl sclavi ejusdem monasterii ad ccnsiim
tenueriiiit, qui ad partcm comitis solvebatur ; ubi
ciiam monachi de praefato monasterio ecclcsiam ei
domos et caetera xdificia construxerunt. Quod terri-
lorium ita terminalur : incipii enim, ex plaga oricn-
tali, a Snmerpcrch, sicut missi Geroldi comitis de
signavenint, usque in Dr:cisma, ad locum qui voca
scilicet et fuluris, quia Gauzbertus vencrabilis abbas
ex monaslerio S. Galii permissum siium nobis inno-
tuit, quod avus nosler Pippinus quondam rex ali-
quos liberos homines in pago Brisichava * quorum
nomina sunt : Williharius , Pulico , Gauzbertus,
Otarius, Pillinus, Haimo, Hundo, Wolfuvimis, Mo-
tharius, Chrodarius, Gangullfus, Zuppo, Gisalo ,
Drasainuiidus, Harimundus, Otini, Grolzeo, Swa-
bulfius, Biritoldus, Griffo, Wolantinus, ad eumdem
monasterium concessisset. Eo scilicet inodo ul iidem
libcri bomines, et posleritas corum, eensum quod
ad fiscum pcrsolvi solcbant, parli pr_cdicli mona-
sterii exhiberent alque persolvcrent. Sed quia super
hac concessione praeceptum avi noslri Pippini regis
tur Hohoga, Pketlehinn, et inde sursum usque ad'1 conscriptum non habebanl, jussimus Liulhario co-
territorium episcopatus Pataviensis ecclesiaj, et
cxinde ad plagam australem usque in Heribrnnnum.
Deinde cx parte occidenlali iisque ad eum locum ubi
Flinspach cxit de silva ; a partc aquiionis, sicut ipsa
silva pergil usquc ad jain dictum montem qui voca-
tur Sumcrperch. Memoratum vero territorium, quan-
tumcunque infra suprascriplam tcrminalionem con-
sistit, salvis laraen proprietatibus liberorum sclavo-
iuiii, reliquum quidquid infra has terminalioncs
prasenli tempore ad partem comitum perlinebat ,
omnia supradicto monasterio Chiemysa3 per hanc no-
stram auctoritalem prasentialiler tradimus , et de
nostro jure in jus et doininalionem ejus transfun-
miti b hanc causam diligentius, si ita esset, inqui-
rere. Qui Juxta vcritalis et a;quitatis ordinem dili-
genter perscrutatum renuntiavit nobis, quia sicut
pcr illos pagcnses el veraccs homines per sacrainen -
tum invcnire potuit, ila esse verum, sicut superius
comprehensum esl. Quapropter hoc nosirse auctori-
talis pra;ceptum lieri decrcvimus : per quod prseci-
pimus atque jubemus, ut, sicut prredicti homines
ingcnui illud censum quod annis singulis fisco con-
ferri solebant, cidcra monastcrio sancti Galli pcr
constitulionem avi nostri Pippini rcgis exhibuerunt,
ita abhinc in poslmodum omnis posteritas eorum
per hoc nostrum praeceptum ad supra dictuin mona-
dimus, ita videlicet ut quidquid de praefatis territo- D sterium sub oinni integritale persolvant. Nullusque
•• _U .. .!!,._. _. !•__. ._.- . ,! 1 _ !«:!..._ ....I n nnnfm.npnl. va\ 1 ..!l_.l.
riis ob utilitatein et profectum prasscripti monastcrii
rectorcs et ministri ejus facere vel judicare volue-
rint, libero in omiiibus potiantur arbitrio faciendi
quidquid elegerint. Et ut haec auctoritas nostris
futurisque tcmporibus Domino prolegente valeat in-
convulsa manere, manibus propriis subterfirmavi-
mus, etanuuii nostri impressione signan jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Signum Lolharii gloriosissimi imperatoris Au-
gusti.
« Brisgovia.
b Liuthardi comitis meminemnt Ermoldus >'igel-
lus De Rcb. gest. Ludovici Pii, vcrs. 274 et 375, ac
Asironomus in Vila Ludovici Pii, tap. 13 cl 16,
vel a comitibus, vel a ccntenariis , vel a missis
discurrentibus, vel a quibuslibet altcrius ordinis in-
quietudines aut calumnias pars ejusdem monasicrii
exinde patiatur : sed sicut ab avo noslro Pippiuo
rege concessura esl, ila ab omnibus fidelibus nostris
erga prcedictos homincs, et censum qui ab eis dcbc-
tur, invioiabiliier conservctur. Et ut hscc auctoritas
firiiiioi' habeatur, et pcr fulura tempora nielius con-
servelur, annuio noslro subter eain jussimus si-
gillari.
apud Bouquet. Rcr. Gall. Script., I. VI, p. 18, 20,
91, 94 (huju* voluminis, col. 927). An luc idem sit
cum Lithuario comile hic memorato, noti ausiin
statuerc.
«175 LUDOVICJ I COGNOMENTO Pll 1176
lliriniiimaris nolarius ad vicem Fridugisi reco- A alque jubemus secundum quod in illius orJinalione
continetur, ut dentur -eis annis singulis de Irilico
puro niodii inille quadringenli et quadr.iginla ; el
in susceptionem hospitum modii centum octoginla,
quod sunl simul modii uiille sexcenli viginti ; de vino
raodii duo millia ; de legumine modii centum oclo-
ginta ; de caseo pensas cenlum sexaginta ; de pin-
guedinc aulein modii viginti, aut porci quinquaginla,
gnovi et subscripsi.
Dala pridie Idus Februarias anno Chrislo propi-
tio 15 imperii doiiini Ludovici imp. el Lotharii
sexlo a, indictiunc G. Actum Aquisgrani >■ palalio
regio, in Dei nominc felicilcr. Amen.
CXLV.
PRO MOIUSTEIUO SANGERMANENSI.
(Anno 829.)
[Apud Mabill., Annat. ord. S. Bened., tom. II,
pag.521.]
In nomine Domini Dci et Salvaloris nostri Jesu
Christi , Ludovicus el Loiharius divina ordinante
providcnlia imperalores Augusti.
Si ea qusc fideles imperii nostri pro stalu et uti-
qualcs meliores invcniri possunt; de butyro modii
qualuor, de nielle earrada una ex modiis oclo, vel
sicut ex ccnsu dc villa Lucarias persolvitur; et men-
salem de duodecim villis melle et cera, id cst uno-
quoquc niensc scxtaria quatuor, el ccraj libras duas ;
de sale modii centum; volatilia cum ovis de duobus
feslis, id est Pascha et Natalis Domini. Ad vcsti-
lilate ecclesiarom ac servorum Dei lideliter ac de- jj menta etiam vel omnes eorum necessitates, sccun-
vote ob Dei amorcm in locis sibi commissis statuc-
runt, nostris conCrmainus edictis, hoc nobis procul
dubio ad aeternam bcalitudinem et tolius regni a Deo
nobis commissi tutelam maiisurum esse credimns,
el relributorcm Dominum iu fuluro habcre confidi-
mus. Igitur notum sit omnibus Odelibus sanctae Dei
Ecclesiae ac nostris, pncsenlihus scilicet et futuris,
quia vir vencrabilis Ililduinus, monasterii Sancti
Vincentii ac Sancti Germani abbas, necnon et sacri
palatii nostri archicapellanus, noslrae suggessit se-
renitali quod pro Dei omnipolenlis amore, et futuro
ejusdem eongregationis cavcndo periculo, ne aliqua
successoruin suorum ncgligenlia aut parcilate [Forte
rapacitate] ordo in ea futuris temporibus pcrturba-
dum regularem instilulionem procurandas, consti-
tuimus illis easdem villas, quas ipse pcr suam con-
cessioncm cis visus est condonasse : id est Antonia-
cum (Antonij) cum ipsa capella, vel quidquid ad
suum opus pra?senlialiicr habuit, vel qtiidquid inde
homincs per precarias teneut, vel quidquid per be-
ncficium illius aliqui adhuc habcnt, et illic perli-
nere videtur, ut post eorum disccssum ad usum fra-
trum revertantur. Alteram , cujus vocabuluin est
Cella (ta Celle), quae dicitur Villaris, cum oranibus
appendiciis suis, quantum ipse prsrsenli tempore ad
suum opus illic habuit, vel quidquid liomines per
precaria vel beneOcia illius teuent, ct illic pertinere
videtur. Tertiam, quse vocalur Malriolas (Marotles
retur monasticus, slipendia eorum qua? annuatim in £, pres Montercau), cum omni integritate sua. Quar-
cibo et potu accipere debebant, necnon et quasdam
villas, specialiter ncccssitatibus illorum deservien-
das, constituisset ac deputasset, atquc per littera-
ruin seriem el largitionis suao chartam, sua aliorum-
que boiioriim hominum manibus roboratam , eis
concessisset ac dclegasset : qnatenus nulla occa-
sione, nec rei publicae servilio, quisquara ex suc-
ccssoribus suis impedimentum in futuro inferre po-
tuisset, pro quo a via rectitudinis et observatione
regulari oberrare necesse esset : sed deputatis sibi
rebus et stipendiis conteuli, absque necessitate et
inopia, regularem normam lenere, et sine praevari-
calione, quanlura humana sinil fragilitas, observare
quivissent. Unde humiliter peliit ac postulavit cel-
lam , quae vocatur Cati-cantus (Catliant). Quin-
tain , cujus vocabulum est Novigentus ( Nogent
1'Artuud), cum omni integritate sua. Sextam, cujtis
vocabulum est Spinogilum (Espigneul), cum ipsa
capella, vel qtndquid inde »d suum opus babuit.
Seplimam, Iocellum, qui vocatur Valedronis (Valen-
ton). Oclavam , quae dicitur Agmantus (Esmant),
una cum ipsa silva qu;c vocatur Usta [.4/. Utta,
Otte]. Has ergo villas cum appendiciis et reditibus
suis ut diximus, ad omnes ejusdera congregationis,
tam inOrmorum quam scnum, necessitates facien-
das, et sustentacula morlalis vitx ministranda, iin-
periali auctoritale et indulgentia per hoc praceplum
coiiCrmationis nostne , sicut prxdictus venerabilis
situdiiiem nostram, ul pio rei Ormitate, supcr eam- D abbas in sua pradicta constilulionc, stabili jure eis,
dem conslitutionera auctoritalis praaccptum nostra?,
pro divino inluilii ac ipsornm sanctorum reverentia,
tieri jubcremus, per quod in antea stabilis et invic-
latt permancrcl. Nos vero petilioni illius, quia ne-
cessaria et rationabilis erat, aurem accommodanles,
ct qua voluntate ac ralione talia tlementiae nostra?
suggereret, perspicue intclligenlcs, veluti postula-
verat, fleri adiudicavimus. Quapropter slaluiraus
a Imperii coronam Lothario Paschalis papa Roms
imposuil ipso Paschatis die au. 825, teste Eginhardo
in Annalibus ad hunc annum. Cf. Annal. Fuld et
Chron. Saxon., apud Bouquet., Rer. Gall. Script.,
tom. VI, pag. 185, 208, 220. Dicendum ergo, scnp-
torcm dipl imatis primum annum Lotharii in Natali
concedimus ac conlirmamus : praccipicnles ut nullus
ablias per successiones, quod salubri egit consilio,
subtrahere aut minuere audeat, aut ad suos usus
relorqueat, aut alicui in beneCcio tribuat : sed neque
servilia ex eis exactet, neque paraveredos aut ex-
pensas ad hospitum susceptiones recipiat; neqiic
ullas in aliqua re exactioncs inde exigat absqne
inevilabili necessilale, prxler-mensuras in princi-
Domini aut Kalcndis Januarii abrupisse, alterum
vero ac seqiicnles inde inciioasse.
b Imperalorem hoc tcmpore Aqnisgrani egissc,
facile colligitur ex Eginhardi verbis : t Conveuiu»
Aqni;grani meuse Fcbr. faclus cst. >
1177 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1178
pali ccclesia beali Germani, ct 111 ponle Parisius A fcriinus. Ila videlicet ut quiilquiJ rcclores ct ininisln
prcedicti monastcrii sanctae Marix* semper virginis de
longo a tempore disposilas : et si augeri adjudica-
vcrit, ct numerura monachorum in majus augeri,
amplilicari pecunia majori liccnliam habeat. ILec
aulcm, ut pulamus, ad usus cenlum vigiuii mona-
chorum sulliciunt : distrahendi autcm aut minuendi
eas, quas pro Dci siatuimus amore, nequaquam
prxsumat. Sed si facerc prxsumpserit, el post dis-
cessum noslrum hanc nostram confinnalionem,
quam supra dicti venerabilis viri Ililduini constitu-
tionem fecimus, violare voluerit, qucrcla ad suc-
cessores nostros, qui tunc lcmporis nobis supersti-
tes fuerint devenerit , ipsique- agnita auctoritate
nostra statuta nostra defendant, et su;e auctoritalis
prxcepto confirment : qualiler futuris tcmporibus
fratres, in coenobio supra diclo regulain bcati Bc- B
nedicli servantes, absque perturbatione libere Deo
deservire queant, nobisque rnerces exinde in pcrpe-
tua recompensetur aeternitale. El ut haec auctoritas,
quam ob amorem Dei et animx nostrx remedium
statuimus, firmiorem oblineal vigorem, et deinceps
inconvulsa valeal perdurare, manus nostrx sub-
scriptionc eam sublcr Grmavimus, el anmilo nostro
sigillari jussimus.
Data idibus Januarii, anno Christo propitio sexlo
decirno imperii domni Ludovici serenissimi Augusli,
indictione septima. Actum Aquisgrani palatio regio
in Dei nomine feliciter. Amen.
CXLVI.
PRO MONASTERIO FARFENSI.
(Anno 829.)
| Apud Chesniura, Scripi. Rer. Franc., tom. III,
pag. 658. ■
Ludovicns el Lolharius- divina ordinante provi-
dentia imperatores Augusti.
Cum locis divino cultui mancipatis largilionis no-
strx raunere quidpiam conferimus, id nobis ad sla-
bililatera iinperii nostri, et ad xternx vitx prxmium
capessendum profuturum liquido credimus. Proinde
notura essc volumus omnium fidelium nostrorum,
pnesentium scilicet et futurorum, sagacitati, quia
uos supcrno amore accensi, pro remedio animx no-
stne concedimus quoddam monasteriolum situm in
finihus Teatinx sive Vocitanx, in loco cujus vocabu-
lum esl Lucana, el conslruclum in honorem sancti
Slephani protomarlyris, sub omni integrilate, ad "
monasterium nostrum sanclx Marix semper virginis,
quod est situm in pago Sabinensi, ubi in prxsenti
tempore Ingoaldus abbas prxesse dignoscitur. Mo-
nasleriolum vero supradictum cum omni integritate,
cum ccclesiis, ccllulis, territoriis, xdificiis, familiis,
jusle perlinentibus, casis, amassariciis, aldiariciis,
bouillicariis, vaccariciis, Alpibus Gaiis, molendinis,
squis, decursibus, pascuis, paludibus, ve! quidquid
prxscnti tempore juste et legaliter pert.inere digno-
scitur, ct noslri juris atquc posscssionis jure pro-
prielatis est, totum et ad iiilegritatein, vcl inexquisi-
tum, prxdielo monaslerio Sanclx Marix tradiinus,
et de nostro jurc in jus et rfominalioncm illius trans-
supradirto rnonasterio Sancti Stephani secundum
aucloritatem canonicarn ae regularein facere , ordi-
nare ac disponerc voluerint , libero in omnibus po-
tiantur arbitrid faeiendi quidquid clegerint. El ut
h;cc auctorilas largitionis nostrx firmior habealur,
et per futura tempora meiius conservelur, manibus
propriis sublerlirmavimus et annuli noslri iinpres-
sione assignari jussimus.
DUrandus diaconusad vicem Frigdngisi recognovit.
Dat. x Kalend. Julii , anno 15 imperii domini Lu •
dovici et Lotharii 7, indict. 7. Actum Aquisgrani
palatio regio in Dei nomine feliciter. Amen.
cxlvii.
PRO FLODEGARIO ANDEGAVGMSI EPISCOPO.
(Anno 829.)
[Daluz., Capiiul., tom. 11, pag. 829.]
In nomine Domini Dei et Salvaloris nostri Jes'i
Christi, Ludovicus et Lolharius, divina ordinanle
providentia, imperatores Augusti.
Si ea qua? Gdeles imperii noslri pro eorum oppor-
tunitatibus inter se commutaverint nostris coufir-
mamus ediclis, imperialem exercemus consuetudi-
nem, et hocin poslmoJum jure firmissirao niansurum
esse volumus. Idcirco noverit qmnium fideliura no-
strorum prreseiuiuru scilieet et fiiturorum induslria
quia dilectus filius noster Augustns Lotliarius inno-
luit mansuetudini noslrae quod Flodegarius Andega-
vensis urbis episcopus pro communi utilitate ei com-
^ pendio nuperrime de quibusdam mancipiis cum quo-
dam homine nomine Winnerado commutationem
fecisset. Dexlit igilur praescriptus vir venerabilis Flo-
degarius, Andegavensis urbis episcopus, paribus sa>
pedicli AVinneradi de ratione ecclesia; sua; sancti
Mauncii de villa nuncupata Chamberliaco, in ipsa,
cum consensu Bertae, qua; ipsam villam in beneficio
habere videtur, raancipram uoniine Arediura ad suura
proprium habendum. Et e contra in compensationc
hujus rei dedit jam dictns Winneradus praediclo viro
vencrabili Flodegario episeopo ad parlem prascriptae
villa; vel domina? Bertae, quae eodem tempore ipsam
villam in beneficio hatere videtur, de proprio suo
raancipia duo his norainibus Reslaldum et Ermenal-
dum. IJnde et duas commutationes pari tenore con-
scriplasmanibusquebonorumhominumrohoraiasillos
prae manibus habereprofessus est. Sed pro integra fir-
niitate petiit ut ipsas coramutationes denuo per no-
slr;e mansueludinis prxceplum pienius conlirmare-
mus. Cui peiitioni denegare noluhnus; sed sicut uni-
cuique fidelium uostrorum jusle peleniium, ita nos
illi eoncessisse el confirmasse in omnihus cognoscite.
Praecipientes ergo jubemus ut quidqtiid pars juste et
ralionahiliter alteri conlulit parli, deinceps per hanc.
noslrara aucloritatem jure firmissiino teneat atque
possideat, et faciat exinde quidquid elegcrit. Et ut
hxc auctoritas nostra firmior babeaturei per futura
lempora melius conservcliir, de annulo nostro scb-
ler sigillari jussimus.
1179 LUDOVICI I COGNOMENTO PII l|gO
Signum Ludovici sercnissimi imperatoris. A scnli lemporc pertinentibus, quiete viverc ac resi-
;onjuge proleque nostra atque
Meginarius notarius ad vicem Fridugusi recogno-
vit ct subscripsit.
Data vi Kalendas anno Chrislo propitio i.j
iinperii Ludovici serenissimi imperaloris et Lotharii
7, indictione 7. Actuni Aquisgrani palatio regio in
Dei nomine feliciter. Aiiicn.
CXLVIII.
•'RO MONASTERIO S. ANDRE.E JUP.EDENSIS 1N DIOKCESI
HELENENSI.
(Circa muium 8-29.)
[Apud D. Bouquet., ibid., ex Appcnd. ad Marcam
llispan., col. 775.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicus divina ordinante providenlii iin-
peralor Auguslus.
dere, el pro nobis,
pro staliiiitate totius imperii noslri, una cum mona-
cbis coium Domini misericordiaui jngiler exorare.
Et qiiaiuioeunque divina vocalione memoratus abbas
ejiisquc successores de hac lnce migraverint, quan-
diu inler sc lales inveniie potucrint, qui eos secun-
dum regulam sancti Benedicti regere et ordinare
valeanl, licentiam babeant ex se ipsis cligendi ab-
bates. Et ut hae nostrae aucloriialis litterae ab omni-
bus verius credantur, et diligcntius conscrvcnlur,
de annulo noslro subler eas praecepimus signari.
CXLIX.
P-RO HONASTERIO EBERSIIEIMENSI.
(Anno 829.)
Notiim essc volumus eunclis fidelibus sanclac Dei g [Apud Grandidier, Hisioire de Sirasbourg, tom. II,
Ecdesi;e et noslris, piaesenlibus scilicet et futuris,
qualiter vir illuster Gaucclmus comes a ad nostram
accedens clemenliam, innotuit celsitudini nostrae
qualiter quidam abbas, nomine Miro, quondam in
terriiorio Helenense super iluvium Tacidum in quo-
dam loco in houorc saucti Andreae monaslerium
icdificasset, et monachos secundum regulam sancti
Benedicti in eodem uionasterio viverc constiluisset,
coque rebus humanis exempto, Sisegutus abbas in
suo et loco et ministerio subrogatus fuisset; deprc-
catusque est nos idem vir illuster Gaucelmus comcs
ul prajdielum Sisegutum abbalcm, una cum mona-
chis suis, et praedictum monasterium suuin cum
omnibus cellulis ad eum perlinentibus in supi adicle
p. 190..
Innomine sanelae ei individuae Trinitalis, Ludovi-
cus divina favente gratia rex Francorum el Longo-
bardorum, Romanorum vcro impcralor Augustus.
Si erga loca divinis cultibus mancipata propter amo-
rem Dei.ipsique iueisdemlocisfamulantibusbeneficia
opporluna largimur, praemium nobis apud Deum a;ter-
nx remunerationisrependi non iliffidimus. Idcirco no-
verit omnium fidelium nostrorum tam prxsentium
quani fulurorum industria, ijuia venerabilis Theopal-
dus, abbas monasterii quod nuucupalui; Novientum
sive Ebersheim, quod est situin in pago Alsatiae supra
Illam fluiueii in comitalu Kircheim, quod vir illuster
Elhich dux in honorem Domiui nostri Jesu Chrisli
pago Helenense, unam videlicet in honore sancti C et sanctorum apostolorum Petri el Pauli, sancti-
Martini sitam, in qua primitus idem abbas cum mo-
uachis habitare ccepil, ipsamque vallem cuni prx-
fata ceilula et cum omni integritate sua concedere-
iuiis, necnon et aliam celiulam in honore sancti
Vincenlii constructam, seu et villare quod dicitur
Garrericis, cum ipsis fiscalibus lerris, vel etiam
cum rebus vel adjacentiis, quas praesenti tempore
in pnedictis locis juste el legaliler lenere et possi-
dere videntur, in nostra cleemosyna sub tuilione el
defensione nostra consistere fecisscmus, quemad-
niodiim alia monaslcria infra Scptimaniam consistere
videnlur. Cujus dcprecationi assensum praebentes,
ita nos fecisse omnium Gdelium nostrorum cogno-
scat induslria. Propterea has nostrse auctoritatis
que Mauricii sociorumque cjus conslruxit , prae-
sentavit nobis immunitalem et privilegia dorani et
genitoris nostri Caroli bona; memorix Augusti. Quae
eum perlecta in audientia principum fuissent, conti-
nere videbantur quod idem genitornosicr, ob amorem
regni coelestis, specialiter lamen ob reverentiam
Thebaeorum martyrum, pracdiclum monasterium spe-
ciali quodam affectu sub plenissima defensione regie
immunitatis semper tutatus sit. Quapropter rogavit
nos idem praedictus abbas cum domno Vuifhaldo advo -
catosuo, ut patenniramoremsequentesipsumsupra-
dicti cosnobii locum etipsiuspraecipuas curtes in lute-
lam nostrae imperialis defensionis, exclusa omni
couiiliali seu liscali potestate, reciperemus. Nosergo
lilteras fnmitalis gratia lieri et ei dari jussimus; per D majorum nosirorum exeinplo provocati, simulque
quas praecipimus atque jnbemus ul nullus judex pu-
blicus, aut quislibet ex judiciaria potcstate in eecle-
sias aul loca vel agros, seu reliquas possessiones
praedicli monasterii, et cellulas superius nominatas,
vcl quae deinceps in jure ipsius loci divina pietas
augeri volueril.judiciario more ad causas audiendas,
vel freda exigenda, aut mansiones vel paratas, aut
ullas redhibiliones vcl illicitas occasiones requiren-
das ingredi audeat, vel ea quae supra mcmorata sunt
exigere prxsumat : sed liceat prjedicto abbali ejus-
«|ue successoribus, absque ullius injusta inquietu-
dine, cum omnibusrebus ad se juste el legaliter prae-
a Gaucelmus Ruscinonensis comes, lilius sancti
Willeimi, frater Bcruardi Scptimaniac diicis, jussu
ipsius saucti loci utilitati et nostrss saluli providen-
tes petitioni in omnibus annuere dccrevimus. Prae-
cipientes ilaque imperiali aucloritate jubemus, ut
nullus judex pulilicus, nulla judiciaria poteslas, no-
stris etfuturistcmporibusipsuin supradictum locum
vel curtes ipsius potestativc ingredi praesumat, nec
paralas aut mar.siones ibi faciat, nec quemquam
hominura constringat, ncc quidquam in jure fisci
nostri inibi requirat, sed pracdictus abbas Thoopal-
dus et omnes successores cjus ipsas curtes ex hoe
et deinceps potestativc et totaliter cum omni immu-
nilate sua possideant. Hoc est, in Hiltesheim b, curlis
Lolharii imperatoris anuo 831 capilc plexus Cst.
''Hodie Hiliilicim.
HSI DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1182
dominica cum omnibus pertineutiis suis, bannus A quatemis fratrcs inibi Doniiuo servientes pro salute
totaliter, ecclesia cum decimis suis : retinuimus
ctiam nobiset judicibus noslris in ipsavilladimidium
mausum, ne quidquam impedimenti ipsum cceno-
bium in curtesuasustineat; judiciariaveropoleslasad
abbalem et ad judicessuos potestative pertineat. ln
Wittcnsheima,curtisdominicaeum perliiienliis, ec-
clesiacumdecimissuis, retinentes nobis quartam par-
tem mansi, eo tenore quo supra. In Gruzenheim ", cur-
tis dominica cum omnibus perlineuliis suis, ecclesia
cum decimis suis, trespartes banni ciimjudiciariapo-
testate; nobis vero et judicibus nostris, ne aliquot
impedimenlum , ut supra diximus, coenobium in
sua curte sustineat, unum mansum retinuiinus. In
Arlolvesheim c, curlis dominica cum omnibus per-
tinentiis suis, bannus totaliter, ecclesia cum deci- B
inissuis. ln Mutlersholtz d, curtisdominicacuni om-
nibus pertinentiis suis, ecclesia cum decirais suis.
In Svabesheim , curlis dominica cuinomnibus per-
linenliis suis. Ecclesia in Nivratesheim f cum deci-
mis suis. In Beckensbeim 6, curtisdomimca. InWil-
re n, curtis dominica, ecclesia cuin decimis suis. In
Binrenheim ■ curtis dominica cum banno ipsius al-
lodii, ecclesia cum decimis suis. In Kagenheim i
curiis dominica. ln Ebersheim k, curlis dominica.
In Utenheim l, cuilis dominica, ecclesia cum de-
cimis suis. In Valva m, curtis dominica. Itaque prse-
diclus Tbeopaldus abbas et omnessuccessoresipsius
has prsedictas curles absque ulla contradictione,
seu convulsione, vel diminulione alicujus judiciariae
nostra ac pro statu impciii nostri frcqucntius exo-
rent. Et ut hxc noslra imperialis auctorilas noslris
el futuris tempoiibus stabilis et inconvulsa, Christo
largiente, permancat, manu propria signaviraus, et
sigilli nostri impressione sigillavimus.
Data Mus Junii, anno Dominicae incarnationis829,
indictione septima, anno regni domni Ludo-
vici serenissimiregis. Actum in Foracheim n incurle
regali, in Chrisli nomine feliciter, Amen.
Signum domini Lndovici serenissimi regis. Alber-
tus cancellarius ad vicem Diolhmari archicapellani •
recognovi.
CL.
PRO MONASTERIO CENTIJLENSI SIVE S. RlttURII.
(Anno 830.1
[Apud D. Bouq. ibid. pag. 562, ex Acherio tom. IV
Spicil., pag. 478.]
In nomine Domiui [Dei] el Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus divina ordinanle providentia im-
peralor Augnstus.
Notum esse voluraus cunctis fidelibus sanctx Dei
Eeclesise et noslris, praesentibus scilicet et futuris ,
quia dum nos orationis causa in beatissimi confes-
sorisChrisli Richarii basilicam adveniremus, adierunl
celsitudinem nostrammouachi ex mouasterio eodem,
deprecantes ut super rebus quas moderno tempore
in quibuslibelpagisettenitoriis iufra ditionem impe-
rii nostri ad viclum et vestitum eorum habent ,
nostram aiictorilatem firmilatis gralia fieri jubere-
potesiatis, seu saecuiaris, sive spiritualis per muni- C mus ; per quam decernereraus ut neque abbates pei
ficentiam nostra imperialis auctorilalis largitatera tempora ibidem degentes, ncque ministri, aut alia
ineliorando, augmentando, poteslative possideant, quadibet superioris vel inferioris praedicla [Forte
■ Wittiskeim, sive Witzen.
b (irusenheim ,
c Artelsheim.
d Mietersholz.
' Hodie vicus Schiuabsheim, ad cpiscopum Argen-
linensem pertinens, duabus a Selesladio leucis.
» Niffern.
g Vicus ignoius, nisi forte Bv.rglteim in aliischar-
lis Ebershcimensibus tuemoratus.
u Hodie Weiler, sive Viler, perlincns ad D. de
Choiseul-Meuse.
■ Bindern.
i Kogenheim.
k Hodie vicus Ebershcim, ad summum capitulum
Argentinense pertincns.
1 Utenlteim.
» Valff.
n Nullum exstat inte.r Ludovici Pii diplomata,
quod datum fuerit Foracheim. Dein imperatorem
liunc mense Junio anni 829 Aquisgrani versatum
fuisse patet exdiplomate regio Ludovici et Lolharii
pro Ingoaldo abbale Farfensi, apud Ducliesne, tom.
III Scripior. Francix, pag. 658. ObServandum est
etiam diplomala hnjus anni nunquam dala fuisse a
solo Litdovico, sed semper conjunctim cura lilio
Lothario.
0 Albertus et Diothmarus onininosunt ignoti inter
rancellarios Ludovici Pii. Uterqueinnoteseitincbar-
tis Aruiilphi imperatoris. Deotmarus, sive Theodma-
rus archiepiseopus Salisburgensis sub Aruulpho et
Ludovico III ejus lilio gessit honorem archi-cancella-
riatus, et TheodmaiiviresrppiusrecognovilAlbertus,
qui rectius Asperlus scribitur. Mallinkrol , de archi-
C3iicellariis, apud Wencker, incolIeclisArchivi, pag.
245 et 244. Evslat aulhenticum Arnulpbi regis di-
ploma pro abbatia Ebersheimensi infra referendum,
sic desinens : < Data Idus Junii, anno Dorainicx in-
carnalionis 889, indiclione 7, anno secundo regni
domni Arnolti serenissimi regis. AcluminForacheim,
in curte regali, in Christi nomine feliciier, Amen.
Signum domini Arnolfi serenissimi regis. Albertus
cancellarius ad vicem Diothmari archicapellani re-
cognovi. i Quisnon videteffictorem diplomalisLudo-
vici Pii prae ocubs habuisse hanc chartam Arnulphi
regis anni 889. lnde magna nobis venit suspicio
adiilleriiium LudoviciPiianni 829dipIomadescriptum
fuisse in ipsomet aulograpbo Arnulphianni 889quod
I* ideo periit. llujus euun tantum apograiiha exstanl
turain arehivo episcopatus Tabcrnensi, lum in ipso
Aprimonasleriensi tabnlario. Ab efllctore vero tolum
Arnulphi diploma ejiiscoporum Argentineiisiuin ju-
ribus nimis, ulputabat, lavens deletnm est, et in
ejus locuni scripsit de ingenio putatiliam Ludovici
Pii chartam. Cum vero eam sic violarel improba
manus, in delendis forniulis finalibnsars non poluit
adhibevi ; imle remanentia exstantis olim Arnulphini
diplonulis signa. Probanl h;ec inler alia caracleres
diversi, litterarum ductus alii , atramentum magis
nigricans, liuoroe crassiores. Probant in numeris
dccclxxxix deletse litterae lx, ut inde conficerelur
annus dcccxxix, quo vixit Ludovicus Pius. Probat
deletus annus, quo designabatur regnum. Probat et
ipsum sigillum, cujus pvotome cleganter impressa
et optime conservata est in cera alba : sed litter.e
circa caput scripiae sunt erasae. Id arte fecit chartaer
conuptor, ne in sigillo deiegcrelur nomen Arnulphi-
1183
LUDOVICI I COGNOMENTO PH
1181
dignilalis] persona, de eisdem rebus aliquid abstra- A monaslerii sancti Philibcrti patroni nostri et prae-
here aut minucre, vel in alios usus rctorquere pra-
sumat. Quorum pelilionem justam ac rationabilem
judicantes, lios imperiaies apices noslros (irmitatis
gratia circa scrvos Dei ibidem per tempora labentia
degentes lieri jussimiis, per quos dccernimus atque
omnimodis sancimus ul nullus reclor praedicli nio-
nasterii, aut ministri cjus, dc rebus quas modeiiio
lempore 111 quibuslibel pagisct territoriis infra di-
lionem imperii nostri ad usus ct victum alquc vesti-
nicutiim eoriun habent, quarum hxc sunt nomina r
Cininicurlem cnm Bronoilo, Aldulficurtem , Valles,
Drusciacum, Novamvillam , Mons-Angclormn, Wi-
berentium, Bagardas, Curticellam, Crux, Langora-
turn, Altegiam, Sidrutem, Niviellam, Verculf, Con-
clarissimi confessoris Christi, quod cst silum el ab
eo constructum in Herio maris insula, pcr largilatem
sancla: recordationis domni Caroli genitoris nostri et
prxstantissimi imperaloris [est] adeptus, ut ordo
regularis, qui olim in eodem loco a prafato sanclis-
simo viro instiiulus, et multis postea temporibus
laudabiliter ac dcccnter conserratus, et partim per
lorporein pracposilorum, partim vero per segnitiem
subjectorum fuerat depravatus, ad pristinum revo-
caretur statuin : di>ino admonilus inslinclu, et viro-
ruin rcligiosorum adminiculo suflullus, pro viribus
salagere curavit, et genitoris nostri ac nostrum, ut
ejus pia devolio effectum ol>linerel,obnixis prccibus
auxilium imploravit. Scd quia priusquam ejus ralio-
cilium, Rocconis-Montem, Maris; vel quidquid ad B uabilis postulalio et pia devolio et optatumobli-
supradicta loca praesenli tempore juste et legaliter
aspicere videlur, aliquid abstraliere aut tninuere ,
aut in alios usus convertere, aut paralas, aut lidi-
monium, aut hoslilicium, aut alias quaslibet redhi-
bitioncs exigcre autexactarcpraesumat : scd eo modo
atque tenore quonunc slatuimus, leneaul atque pos-
sideant, ita nosiris ct futuris teniporibus secure at-
que quiete liabeaul et fruantur; quatenus ipsos ser-
vos Dei in praedicto monasterio famulantes prouobis,
conjuge proleque iioslra, alque stabilitate totius im-
perii noslii perpctim Dei misericordiam cxorare de-
lectet. El ut ha;c auctoritas per futura tempora
inviolabilcm atque inconvulsam oblineat finnitatem,
manii propria siibtcrfirmavimus, ct annuli nostri im-
prcssionc signari jussimus ,
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Data iit Non. Aprilis, anno Christo propilio 27
imperii domini Ludovici piissimi Augusti , indi-
clione 8. Actum monasterio S. Gualarici feliciter.
Amen.
Durandtis diaconus ad vicem Fridugisi recognovi
et subscripsi.
CLL
PRO IIERENSI S. Pllll 1IIERT1 MOMASTERIO.
(Anno 830.)
[Apud D. Bouquet. ibid., exscbedis mss. bibliothecae
S. Germani a Pratis.]
In nomine Domini Dei el Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus et Lolharius divina ordinante
providentia imperatores Augusti.
Si enim a Deo nobis collatara poteslatem divinis
cullibus famulari facimus, ct Dei servorum, cum in
boc sseculo maligno posili sumus, quietera nostro
studio procuramus, ut videlicet a mundi procellis
pernostram provideutiam quanlum in nobis est, luli
residere, et libere suam professionem tenere, Deo-
que sanctissimis desideriis ac piis studiis dcvota
tranquillitate, remolis perturbationibus s;cculi, jugi-
ler inha;rere valeant; id nohis ad Dci misericordiam
prnmereudam, et ad criminum nostrorum absolulio-
nem, vel ad regni noslri stabilitatem pertinere non
ambiginius. Igitur noiuin sitomnibus fldelibus sanciae
Dei Ecclesiae ac noslris, praesentibus scilieel et futu-
ris, qualitor vir vcuerabilis Atho quondam cpiscopus
neret eflectum , idem episcopus diem clausit exlre-
nmm ; et variis emergenlilius causis, ejusdem loci
congrogalio a sui proposili obscrvatione mullis occa-
sionibus praepedita araore succensa, ac ferven-
tissimo desiderio ignila , spiritali, ut ita dicara, vio-
lentia nitereiur ceperat ac Dco devoverat regu-
larem professionem, adeo ut nulla quaclibet terape-
stiva saeculi perturbatio vel persecutio posset eos
quoquomodo compellere, ut a suo exorbitarel pro-
posito. ..... illorumque tribulationibus spiritualiter
compassi, quia muudo mortui Dco viverc satagebant,
libenter eis propter Christi amorem, cnjus vestigia
sequi ardentissime conlendebant, auxilium eis oppor-
tunum prabuimus, ct optatam illis quietem ac liber-
q tatem [indulsimus], atque abbalem ex ipsis, qui eos
[valeat] regere, eis conslituimus : et nostram impe-
rialem auctoritatem, per quam idera monasterium
et omnes res ad eum [ipsum] juste periinentes, cuin
omni integrilate, sub nostra successorumque nostro-
rum plenissiraa defcnsione ct immunilatc et tuitione
perpelualiter consislerent, fieri jussiinus : et ne ulla
tributa, freda, censa, mansionatici, vei ullsc quselibet
redbibitiones ab codem loco ullo unquam tempore
qualibet occasione exigerenlur, similiter nostra au-
cloritale inhibuimus. Et quidquid fiscus exigere vel
sperare poterat, vel quod ad nostrum publicum obse-
quium exinde pertiuere videbatur, ut in fratrum
stipendiis, in pauperibus alendis, in restaurationi-
bus vcl luminaribus concinnandis lotura omnino
D cedcret, libeniissime concessimus. Et ut semper ab-
balcm ex ipsis habeant licentiam eligendi, qui eis
regularitcr prseesse et prodcsse posset, ut idem lo-
cus sine ulla lemporum allcratione sub monaslico
perpclualiter consisteret ordine , nihilorainus pcr
nostrum praiceptuni confirraavimus. Hajc quidem
orania illis devotissime propler Dei amorem praesti-
timus, ut a piissimo Domino seterna nobis in ccelcsli
palria gratuita ejus miseratione fieret recompensalio,
eosque apud divinara clementiam adjutores atque
intercessores habereraus perpctuos. Sed cura idem
locus piratarura incursionibus creberrimc coepisset
infestari , ct ipsi monaehi multas incommoditatcs
atque molestias jugitcr propter hoc palerentur :
H85
DIPLOMATA ECCLESIASTIC.A.
II8G
|cumque] oimii anno ipsa necessitas eos compulisset A publicis ac palalinis omni temporc idem locus abso-
f-umdem locum ab initio verni usque ad finem au-
lomni temporis deserere, et quasi desolaluni sinc
divino officio relinquere, el omne minislcrium eccle-
siae, vel universam monasterii suppellectilem foras
cogere cum gravi dispendio et labore;et aliud a
novo monaslerium conslrucre ; ne memoratus locus
pcnilus destitueretur vel annullaretur, el monacho-
rum devotio lam diutina agitalione concussa ac prre-
pedita, quod bac procellosa pcrturbalione ex parie
amiserat, recuperare valcret, pelierunt celsiludini
nostra? ut in circuitu novi monaslerii casirum illis
Deri perniitteremus, ut in eo tuli possenl eodem in
loco, ubi professionem regularcm fecerant, suum
propositum observare et optala Deo miserante frui
lutus csset per lianc nosirani tonfirmationem modis
omnibus, cunique renim suarum integrilate irrefra-
gabiliter consistat, sinc ulla qualibet inquietudine,
infestatione, vel cujuslibet redhibitionis exactione;
ut ab omnibus iinpcdiuieniis mundi monacbi ibidem
Deo militantes pcr nostruin sludium liberi ac quieti
effecti, Dco ferventissime et laudabiliter deservire,
et pro nobis et prole nostra, vel ctiam tolius regni
stabilitate internis votis ac jugibus precibus valeanl
Doniinum exorare. Et ut hsec auctoritas perpetuo
inviolahilis perseveret, eam propriis nmiibus subler
firmavimus , ac annuJi nostri impressione signan
jussimus.
Signum Ludovici sercnissimi imperatoris ct Lo
quiete. Quorum petitionem, qnia illis valde neccssa- " tharii gloriosissimi Augusti.
riam [novimus,] suscepimus, et ut ita facerentper-
misimus. Porro divina opitulatione in lidelium fulti
adjutorio, instantissimoque studio prout poluerunt
adhibito, idem opus ad effectum Dco cooperanle
perductum esl. Sed ut idcm opus patralum ulile fo-
ret, el ab incursionibus inimicorum tutum consistere
valeret, petierunt obnixe ui. concederelur illis a
nostra seremtate, ut homines ejusdem monasterii,
sive liberi sive servi, ad eum pcrpetualiter tuendum
specialiter deputarentur, et ab aliis publi>:is obse-
quiis per noslraiu largitatem iinmunes consisterent.
[Quod] libentcr propter pnedictorum servorum Dei
quielera concessimus, alque ut ita in futurnm eon-
servaretur, per hanc nostram auctoritatem confirma-
vimus, quia utilius ita fieri judicavimus, qnatenus
semper par lidelium nostrorum ad cumdem loeum
custodiendum..,. et idem locus hac occasione non
penitus deslruerelur. Proinde hos imperialcs apices
ei fieri decrevimus, per quos omnibus, sicul pra>-
missum est, nolum facimus, quia volumus, et om-
nino uta successoribus noslris conservetur rogamus,
ut raemoratum monasterium ejusque congregatio
sub speciali noslra a successorum nostrorum tuilione
atque defensioue consistat , et peculiariter quo-
dammodo tueatur., et cuncta qus? illi propter divinum
amorem concessimus, et per alia nostra scripta con-
firmavimtis, inviolabihter conserventur, et homines
ejusdem monasterii, sive liberi qui beneficia exinde
Data in Nonas Augusti, anno Christo propitio \~1
imperii donini Ludovici piissimi Augusti, Lotharii
Ca?saris 8. Actum Silviaco palatio.
Ilirminmaris nolarius ad vicem Fredugisi reco-
gnovit.
CLII.
PBO MONASTERIO BF.SUENSI.
(Anno 850.)
[Apud D. Bouquet. ibid ex Spicilegio Dacberii.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi.Ludovicuset Lotharius divina crdinante pro-
videntia imperatores Angusti.
Si petitiouibus servorum Dei juslis et rationabkli
bus divini cultus atnore favemus, superna nos gratia
muniri non diflidimus. Proinde comperiat omnium
fidelium nostrorum, prsesent.ium scilicet ac futuro-
rum, solertia, quia suggessit mansuctudini uostra?
vir veuerabilis Albericos Lingonensis Ecclesia? pw-
sul, qualiter quamdam abbatiam, cujus vocabuluni
est Fons Besuus, ex rrbus videlicet episcopatus
sui, ubi quemdam monachi regulariter viveutes fue-
rant, sed moderno tempore penitus crat deslructa,
a fundamenlis reaedilicavit, a?dificia congrua con-
struxit, monachos adunavit. abbatem eiiam nomine
Seraphim praefecit. Et ut monachi in codem loco,
Domino adjuvante, congregali raelius et liberius
sub norraa sanctsR regul* Deo militarent, non so-
lum res qua: ad prsedictam abbatiam legaliter
habere, vel snper ejus terras commanere noscunlur, n pertinebant. ibi reddidit, sed etiam aliasrcs de pra?
sive coloni vel servi ad eum juste pertinentes,
cunctis publicis obseqniis ad uos pertinentibus im-
munes ad tuitionem ejusdem loci vcl servitium me-
morala? congregationis omni lempore sint, absque
alicnjus imperio atque subtraclioiie deputali
al<|ue constituli. Et quoniara modica cxindc annua-
tim, dona priusquam idem ordo ibidem conslituere-
lur, exire consueverant, ne forle pia nostra devotio,
donatio atque constitulio gravis ad conscrvandum
nostris stireessoribas viderelur , ut omnis occasio
illam violandi penitus auferretur , instituimus ut
sex librie argenti omni anno ad regiam cameram
•■xinde persolvantur, ca videlicel conditione ut ab
omiiibus donis vel obseqniis, se» a cunctis operibus
fato episeopatu ibidem subjecit ; sed et coustttutio-
nis ehartulam, quara ipse una per consensum me-
tropolitani sui Agobardi archiepiscopi, et suffraganeo-
rum suorum, nec nonet cleri sibisubjecti.etquorum-
damlaicorumiiobiliumconfirmaverat, nobisostendit,
in qua plenius coiiscriptum erat, non solum rcs ad
jani diclam abbatiam legaliter pertinentes lbi
reddidisse, verum eliam ei quasdam rcs de memo-
ralo episcopatu suo ibidera sulyecisse. Quarum hsc
sunt nomina : Pauliacura cuiii appendiciis suis,
Bellenavum vicura cum suis appendiciis, Arconera
cum appendiciis suis. Istas villas cum omnibns ad-
jacentiis, seu et omni re superposita, campis, pra-
lis, silvis , pomiferis, pascuis , accessibus, aqms
1187
aquarumque decursibus, et omnes redditus, totuui A
ad integrum, una cum manripiis, liherlis, cum omni
peculio ipsorum, una cuin accolabus, dedit ad scr-
vilium monacliorum jure perpetuo ad possideuduni :
erclesiam etiam, qiue.esl in ipsa Bellenavo villa in
lionore sancti Stephani prorsus ab omni consuetudi-
nali exactione liberrimam ; ceclcsiam quoipie de
villa, qu:c dicitur Danbrum, cuni appendiciis suis;
et villam Danblim cum ecclesia et oinnibus appeu-
diciis suis ; et villam Trescasas cuiu ccclesia cl om-
nihus appendiciis suis. Item ecclesiani de villa qu:c
S. Sequani, cum appendiciis suis ; et ecclcsiam de
villa Morniacocum omnibus ad eani pertinentibus ;
necnon ecclesiam quae est in valle Verona, in lionore
S. Mauricii ; ccclesiam de villa Beria in bonore
LIDOVICI I COGNOMENTO IMI 1188
CLHI.
PRO CARROFF.NSl MONASTERIO AI'l'D PICTttlES.
(Anno 830.)
[Apud 1). Bouquet. iaid., cx tabulario Carrofensi.j
ln uomiiic Doniini Dci et Salvaloris noslri Jesu
Cliristi, Lndovicns et Lotharius divina ordinanle
providentia imperatores Augusti.
Si erga loca divinas cultibus mancipata propter
amorem Dei, ejusque in eisdem locis Deo famulan-
tibus quiddam bcnelicii largimur, id nobis procul
dubio adslabilitatem imperii noslri el aniinx salu-
lem proficere ininiine dubilamus. Iilcirro notum
esse volumus cunclis fidelibus sancue Ecclcsiae et
nostris, pnesentibus scilicet et fuliiris, quia sugge-
rente supradicto filio dilccto nostro Lothario Au-
sancli Laurentii cum omnibus appendiciis suis. j{ gusto et consorte imperii nostri, communi voluntale
Prseterea in lenilorio Divioncnsi decimas illaruin
vinearum, quas donaverat huic ecclesise donmus
Amalgarius dux et fundator hujus sacri coenobii :
apud villam qure dicilur Fiscinis , vinearum non
niodicara quantitaiem, cum pratis, et campis, et
ancillis ad ea excolenda : et in villa Fisciaco vineas
siniiliter cl in Marcennaco similiter. Horuin omnium
facta donatione , precibus quibus valuit exorans
iioslram clementiam, ut super eamdem constitutio-
nera nostram auctorilatem (irmilatis gralia mere-
renlur habcre, qualitcr prxdiclus locus, quem pro
divino amore, et nostra eleemosyna restauravit, et
monachos ibi congregavit, qui pro nobis ct cuncto
populo nohis subjecto perpctim Domini misericor-
parique consensu, pro mercedis noslrae aiigmenlo
etaeternse relributionis fructu, concedimus ad mo-
nasteiium CarrolT, quod est situm in pago Piclaven-
si , conslructum in honore Domiui et Salvatoris
nostri Jesu Christi, ubi eliam prxsenti lempore vir
venerabilis Gunbaldus abbas prseesse dignoscitur,
quasdam res proprielatis nostrae quae sunt in tribus
locis, id esl : in pago Belvacensi villam quas dicitur
Fraxindus ; el iu pago Khemensi villam quoe dicitur
Dominica Villa; et in pago Mcldensi villam Monti-
niaco. Has vero res superius conscriptas cum ap-
pcndiciis earum, quanlumcunque ad eas pnesenti
tenipore juste et legaliter aspicerc videtur, et nostri
juris alque posscssionis jure proprietatis est, totum
diam exorent, nostra aueloritate confirmaius essct. q ct ad integrum vel inexquisitum, cuni ecclesiis,
Videlicet ut si cuilibet successorum ejus animo sede
rit, ut alias res ibi supcraddere velit, in suo jurc
et polestate, salva diserclionis ratione, id faciendi
permaneret : sin autem, sua devotio [donatio], quae
per consilium tanlorum bonornm virormn facta et
confirniaia est, nostro liberalitalis praeceplo tirma
ct stabilis permaneret. Cujus petitionem dignara
ac rationabilem judicantes hos noslros imperiales
apices fieri jussiraus per quos dccernimus atque
jubemus ut memoratus ordinationis raodus, qucm
prcedicius venerabilis Albericus cpiscopus in prx-
faio loco conslituit, inviolabilis perinaueat, et nullus
rcclor, qui in eodcm loco successcrit, liccntiam
habeat pncscriptura ordincin permutare, aut res
quas ibi reddidit sivc subjecit, ullo modo auferre : D
sed cjus constitulio per hanc nostram confirmalio-
nem firma ct stabilis permaneat. Et ut ha>c auctori-
tas confirmationis nostrae pcr futura tempnra invio-
labilera atque iuconvulsam obtineat firmitatem, de
annulo nostro subter illam jussimus assignari.
Signum Ludovici imperatoris.
Sijnum Lotharii filii ejus.
Actum e anno ab incarnalione Domini octingen-
lcsimo trigesimo, indictione 7, epacta 15.
Incarnationis annus additu? est.
domibus, a;dificiis, terris, vincis, pratis, silvis, pa-
scuis , aquis aquarumve decursibus , molendinis,
exitibus et regressibus, de nostro jure in jus et po-
testatera praedicto venerabili monastcrio solcmni
donatione concedimus : ita videlicet ut quidquid ab
hodierno die et tempore de pra;dictis rebus, vel qu.ie
adeasjure aspicere videntur, rcctores et ministri
priedieti monasterii facere, disponere atque ordina-
re voluerint, libero in omnibus potiantur arbitrio
faciendi quidquid elegerinl. El ul ha;c auctoritas
largitiouis noslrx per futura tcrapora inviolabilero
atque inconvulsain obstineat Ormitatem, nianibiis
nostris sublerfirmavimus, et annuli nostri iniprcs-
sione signari jussiraus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Signum Lotharii gloriosissiini Augusti.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi reco-
gnovi.
Data Idibus Augusti, anno Christo propilio 17
imperii doraini Ludovici serenissimi imperaloris, t»i
Lotbarii Augusti 8 , indictione 8. Acturo Salmon-
ciaco palatio regio in Dei nomine feliciter. Amen.
CLIV.
PnO CARROFKNSI BONASTERIO APDD HfTONES.
(Anno 830.)
[Apud. D. Bouquet. ibid., pag. f>67, cx Carrofensi
tabulano.].
In uomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jcsu
1189 DIPLOMATA ECCLESIASTICA
Chrisli, Ludovicus divina ordinanle providenlia im- A
perator Auguslus .
Si peiitionibus servoruin Dei pro quibuslibcl ec-
clesiasticis necessitatibus aures nostras pulsantium
libenter annuimus, et ad divinae potentiae fin] locis
Deo dicalis uberius famulandum auxilium porrigi-
mus, id nobis procul dubio et ad mortalem vilam
temporaliter deducendam, et ad futuram felieiter
obtinendam , commodum provenire conlidimus.
Nolum igitur esse volumus cunetis fidelibus nostris,
episcopis videlicet, abbalibus, ducibus, comilibus,
domesticis, grafionibus, vicariis, cenlenariis, lelo-
neariis, actionariis, missis nostris discurrentibus,
nec non et reliquis fidelibus sanciae Dei Ecclesi;e,
prajsenlibiis scilicel et fuluris, quia vir venerabilis
nyo
CLV.
PRO PARTHLNONE SANCT* MARI* FOROJULIENSI.
(Anno 830.)
[Apud Mabill., Ann. Ord. S. Bened. , tom. II, p.
/57 , ex apngrapho illustrissimi Philippi a Turre
episcopi Adnensis.]
In nomine Domini et Redemptoris noslri Jesu
Christi , Ludovicus et Lotharius divina ordinante
providenlia imperatorcs Augusti.
Si liheralitatis nostrae munere aliquid locis Deo di-
catis auxilii conferimus , id nobis procul dubio ad
stabilitatem imperii nostri et ad animac cmolumen-
tum profuturum liquido crcdimus. Proinde noverit
experientia omnium Qdelium sanctae Eeclesiae nostro-
rumque, lani praesentium quam futurorum , quia ve-
Gunbaldus abbas monasterii Carroff, quod cstsitum B T"* '" p,'a>scnl.iam culminis nostri Maxenlius Ec
in pago Piclaviensi, super fluvium Carentoriae, con-
structum in honore Domini Dei et Salvatoris nostri
Jesu Christi missa pelilione per vimm venerabilcm
fialdcnum religiosum monachum , obsecrans nn-
stram clcmentiam ut eidem monasterio et con-
gregationi ibidcm Deo famulanli telonenm de tribus
navibus quae per Ligeris fluvium, sive per cseiera
flumina, nec non el per mare ob utilitates et ne-
cessitates ipsius congregationis discurrere viden-
tur, ob emolumentum anima? noslr;c coneederemus.
Cujus precibus ob amorem Det et reverentiam ipsius
sacratissimi loci libenter acquievimus, et benefl-
cium quod nobis postulavit, monasterio suisque
recloribus fieri jussimus ; per quod cunctis lidelibus
elesia: Aquileiensis patriarcha, precibus quibus va-
luit nostram imploravit clemenliam, uti monaste-
rium puellarum quod dicitur Sanctae Mariae , quod
est situm juxla basilicam Sancti Joancis, constru-
ctam infra muros civilatis Forojuliensis, in loco qui
dicitur Vallis, praedictae matri eeclesiae sancli Marci
evangelistae et sancli Hermachorae martyris atque
ponlilicis , ubi auctore Deo ipse patriarcha praeest,
traderemus, quod ila et nos fecisse ouuiium vestrum
cognoscat induslria. Et ideo ob firraitatis studium
hos nostros imperiales apices praedictae niatri eccle-
siae fieri jussimus, perquos praecipimus atque jube-
mus ut praediclum monastcrium puellarum , cum
rebus et hominibus ad id juste etlegaliter praesenti
sanctas Dei Ecclesiae noslrisque juhemus atque om- G temPore aspicientibus, ahhinc in futurum in jure et
nino praecipimus, ut ubicunque praedictae tres naves
qua: per Ligeris fluvium, ut diximus, et percateca
flumina, nec non el per mare discurrere videntmr,
advenerint, aut aliquem accessum habuerint, nul-
lum teloneum, aul ripalicum a, aut pontatictim b,
aut salutaticum c , aut nullum censum vel redhibi-
tionem ab ipsis aut ab hominibus, qui eas praevi-
dere debent, accipere aut exaclare praesumant ,
scd liceal ipsis hominibus qui eas pra:videre debent,
pacifice discurrcrc , et negotia sua lihere pera-
gere , et ad quascuiique civilales , castelia aut
portus , villas vel loca accessum habuerint , aut
aliquid mercati fuerint aut vendiderint, nullain in-
quietudinem aut detentionem aut contrarietatem ab
aliquo paliantur : sed, sicut diximus, cum omni se- D
curitate et tranquillilale liceat et bomines qui eas
prxvident, in quamlibet partera ire et redire : et
nihil ab eis prorsus, ut dictum est, a quoiibet flde-
lium nostrorum exigalur. Et ut ha:c auctoritas prae-
ceptionis nostrae lirmior habeatur, et a Cdelibus
sanclae Dei Ecclesiae et nostris diligentius conserve-
tur, annuli nostri impressione eam jussimus assi-
gnari.
a Ripaticum, ttroit de rivnge, erat tributum, quod
solvebalur in ripis, vel pro aggeribus riparum
tuendis, vel pro mercibus qu;e in ripis exponeban-
tur, \el etiam pro facultate lerendi ripas ad subve-
hendas navienlas.
1 Pontaticum, pontuge, erat veciigal pontiuni vel
polestate praediclae ecclesi* et reclorum c>s con-
sistat: ita videlicet, ut quidquid rectores et ministri
raemoralae ccclesise ob utilitatem et profeclum
ejus canonice ordinare atque disponcre voluerint,
libero in omnibus perfruanlur arbitrio faciendi quid-
quid elegerint. Et ut hasc auctoritas largitionis no-
strac lirmior habeatur, et per futura tempora melius
conservetur, manibus propriis subter lirmavimus,
et annuli nostri impressione assignari jussi-
mus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Signum Lolharii serenissimi Augusti.
Durandus diaconus ad vicem Fridogisi reco-
gnovit.
Data iii Idtis Novembris, anno Cbristo propitio 17
domni imperatoris Ludovici serenissimi, el Lolharii
Augnsti 9. Aetum Niumaga palalio regio iu Dei no-
mine feliciter. Amen.
CLVI.
PRO HONASTERIO SITIIH NSI.
(Anno 830.)
[Apud Mabill., de Re diplomat., pag. 632.]
In nomine Domini Dei et Salvaloris nostri Jesu
telonium nayium quae sub pnntibus transibant.
c Salntaticum, droil d'heureux abord, erat jus
exigondi salutes, sive xenia vel prae-tationes, quas
fiebant ulira debitum censum aut debitam pnesu-
tionem.
1191
LCDOVICI 1 COGNOMENTO Pll
1192
Chrisii, Ludoviciis divina ordinanle providemia im- A tam Ingenuos quam et scrvos, distriugcndos, nec
perator Auguslus.
Cum locis divino cullui mancipalis ob divinae ser-
vilutis aruorem opem congruam ferinius , cl impe
rialem morem decenter implemus , et id nobis pro-
fulurum ad aHernae rcmunerationis praunia capes-
senda veraciler credimus. Idcirco noium esse volu-
mus omnibus lidelibus sanctse Dei Ecclesiae et no-
slris , prajsenlibus scilicet ct futuris, quia monaclii
ex monastorio Sitliiu , quod est situm in pago Tai
vavvinse , constriictum in honore sancta: Dci gcni-
tricis semperque virginis Marke et beatorum apo-
stolorum 1'eln et Pauli , in quo corpora healormn
confessorum Christi Audomari et Berlini requie-
scunl ; ubi etiam praesenti tempore vir venerabilis
ullas rcdbibitioncs aut illicilas occasiones requiren-
das^ ullo unquain tempore ingrcdi audeat, vel ea qu;e
supra memorala sunt penitus cxaclare pracsuitwl :
scd liceat niemorato abhati suisque succ.cssoribns
rcs prccdloti monasterii, vel sicut in pracepto domni
cl genitoris nostri continetur , cum omnes fredos et
bannos sibi concessos sub immunitatis nostrac defen-
sione quicto ordme possidere quatenus ipsos servos
Dei , qui ibidcm Dco famulantur, pro nobis et prole
nostra. vcl eliam pro slabililalc lotins imperii noslri
a Deo nobis concessi atqne conscrvandi , jugitcr Do-
mini misericordiam exorare. dclectet. Et ut ha;c
auctorilas noslris futurisque temporibus Domino
protcgenlc valeat uiconvulsa inanere, manu propria
Fridugisus auctore Deo abbas prajest : obtulerunt 1$ subtereain Grmavimus, et annuli nostri inipressione
oblutibus nostris auctorilatem immunitatis domni et signari jussinius .
genitoris nostri Caroli, bonae memoricc seronissimi
imperatoris, in qua continebatur insertum quod non
solum ipse , verum etiam ct antccessores ejus ,
priores regcs vidclicct Francorum , prsedictum
nionasterium ob amorem Dei, tranquillilatcinque
fralrum ibidem consistentium , semper sub plenis-
sima defensione et immunitatis tuilione habnissent :
sed pro firmitatis stadio poslulaverunt ut non solum
paternum sen prsedecessorum nostrorum regum mo-
rem scquentes, liujuscemodi nostrae auelorilaiis
praeeeptum erga ipsum monaslerium immunitalis
alque tuitionis gratia lieri juberemus, scd etiam
percenseremus ut omnes cellas et villas seu caeteras
Signum Ludovici serenissiini imperatoris.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovi
ct subscripsi.
CLVII.
PRO UONASTERIO PRUMIENSI.
( Annv 851.)
[Apud Marlen. ampliss. Colt., 1. 1, p. 85, ex charlario
Prumiensi.j
In iiominc Domini Dei ct Salvaloris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus divina ordinantc providentia im-
pcrator Augustus
Si euim ea qua: lideles imperii nosiri pro eorum
opportunilatibus inler sc cominulaverint, nostris
possessiones prccdicti monasierii sanctae Mariae et C confirmamusedictis, impcrialein exercemus consue-
sancti Petri el Pauli , alque beatorum Audomari et
Bertini , quse in quibuslibet pagis el territoriis in-
fra ditionem imperii nostri constant , nullus succe-
dentiuin nostrorum dividere , aut in alios usus con-
vertere proesumeret ; et ut familia ejusdem mcna-
slerii nullis quibuslibet hominibus foderum daret.
Quorum petitior.ibiis libenter acquievimus, et ita
concedimus, atque per hunc praeceplum in omnibns
coiifirmaraus. El ideo successores nostros admone-
mus ut sicut nos pnedicto monasterio sanctae Mari*
et sancli Petricl Pauli atque beatorum Christi eon-
fessorum Audomari et Bertini concessimus, ita illi
ralum et stabile permanere permittant ; ut uullam
divisionem in monasteriis aut cellis, vel viilis, seu
caeteris posscssionibus , in quibuslibet pagis aut ter-
riloriis consistant , faciant aut facere permittant ,
aul in alios usiis ipsas res retorqueant. Sed et hoc
per bos imperiales apices sancimus atque decerni-
inus ut nullus judex publicus , aut quislibet ex ju-
diciaria potestate in ecclesias aut loca, vel agros
seu reliquas possessii.ncs memorati monasterii quas
moderno tempore in quibuslibet pagis et lerritoriis
iiifra ditionem imperii noslri jusie et legaliter pos-
sidel, atque deinceps injure ipsius sancti loci volue-
rit divina pietas augere , ad causas judiciario more
audiendas , vel freda cxigenda , aul mansiones vel
paratas faciendas , aut foderum exigendum, aut fide-
jussores lollendos , aut homines ipsius monasleiii ,
ludinem, et boc in poslmodum jure firmissimo man-
surum esse voluinus. ldcirco noverit oninium ide-
iium nostrorum, pnesentium scilicet et fulurorum,
industria, quia vir venerabilis Marcoardus ex mona-
sterio nostro Prumia abbas, suggessit serenilali
nostrx eo quod cuin quodam honiine nomine Liu-
doldo el conjiige sua; Irmbirgain , de quibusdam re-
bus et mancipiis pro communi ulilitaleetcoiiipendio
inter se coinmutationem fecissent. Dedil igilur pra-
diclusvirvenerabilis Marcoardus abbas perconsensu
et conhibentia fratrum in eodem monaslerio degen-
tiuin prsedicto Liudoldo et conjuge suae Irmhirgua?,
in pago Spirense, in villa seu marca qux dicitur
Mekkimheim, occlesiam unam cum atrio. curte et
casa, simul cura diversis mansionibus per circuilti,
cum mancipiis ibidcm commanenlibus, quoriim htcc
sunt iiomina, Griinbertum , Botgildum , iHgirion ,
Liudbirgam, Diularium, Wolfariom, Willeniannuin,
Kicbertum, Ricbaldum; et de lerra arahili jornales
xcv, de vineis jornales iv et diniidium, de prato uhi
possuot colligi feno, carrailes vi ; ei in alio loco in
villa scii marca quae dicilur Fridolvesheim curtilem,
et de terra arabili jomales lxxiii, de prato ad oara-
das vi : etiam et in marka Wakkenheim de viricis
inler totum jornales v et pratum unum qui conjaoei
mter Altripio et Geginheim ad illuni pontum qnerii
Reginhardus et Ekkibaldus babuerunt in beneficium
cum tenninis el laterationibus earum, quemadmo
4193 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1194
dum in cisdem comrautaiionihus coniinciur. F.i A lempore Pippini avi nosiii quamdam silvam qux
ccontra in compcnsalionc liarum rcrum dedil mc-
moralns LuidolJiis ct conjux sua Irmbirga jam dicto
Marcoardo abbali ad partcm monasterii sui S. Sal-
vatoris Prumiacensi, vel rectorum in eodem mona-
sterio per lempora degentium, rcs corum proprias
sitas in pago Caroasco, iu villa qux dicitur Huosa,
quaiUumcunque in prxdicta villa vel marca ipsius
villx prxscnii tempore habcre visi sunt, ct sui juris
alque posscssiouis in eorum prnprio fuit, cum domi-
bus, ajdificiis, mancipiis dcsuper cotnmanentibus,
qiiortim hxc suiil noiliina Wulger, Wolfgoz, Rac-
cholf, Lanlfiid, Wicbolt, Bcringer, Roduin, Wala-
burc, Adafolt, Gomalint, Steingarl, Litttgart , Ri-
colf, Willolf, Wieldrud, Reginfrid, Irmfrid, Guolrat,
conjungilur ad Silvam nostram.qux dicilur Colum-
)>arias,a prxdicla cellula abslra\issct cl (isco noslro
sociassct. Cujus nos rci veritalem cupicntes scirc,
direximus missum noslrum Haganum vasallum, qui
hanc causnm in nostra cleemosyna invesligasset et
nobis reuunliasset. Qui jussioncra noslram explens,
sicut nobis renunliavit, invenil per legem et jusli-
tiain jam dictam silvain ad supra diclam cell.im le-
gibus pertincrc cl perforiiam cxindeablatam fuiss''.
Et dum nobis prxdietus vasallus iia rcnunliarci ,
placuil scrcnilali nosltx , ob inercedis nostrx au-
gmentum et xlernx retributionis fructum, pi-xdi-
clam silvam cellulx S. Petri superius nominatx prac-
senlialiter rcddere, et super hanc redditionem bos
Berachtt at, Hildral, llordrat, Liuifi id, Liutran, llil- B noslros imperiales apices fieri : per quos praecipimus
digarl, Thiatgoz, Nilran, Gundila, Zeiza , Liutmun ,
Berahlran.Rcginfrid, Liofgunt.Adalilrud, Rimidru I,
Berahgunt, cum pralis, silvis, pascuis, stirpis, aquis,
aquarumve decursibus, omnia et cx omnibus, tntiun
etadintegrumvcl inexquisitum pcrpciualiter prx-
diclo monastcrio ad habendum iraiiderunt. Unde et
duas commutalio es pari lcnorc eonscriptas, mani-
busque bonorum hominiim roboralas se prx mani-
bus habere professus est. Sed pro iutegra firmilale
peliit celsitudini noslrx ul ipsas commutationes de-
nuo per nostrx mansuctudinis prxceptum plenius in
Dei noniinc conlirmare deberemus, cujus petitioni
denegare noluiiuus ; sed sicut unicuiqiie lidelimn
nostrorum justc pelcnlium, ila nos illi concessisse
atque in omnibus confirmasse cognoscitc. Prxcipien
tes ergo jiibemus utquidquid pars juste el rationabi-
liter alteri contulit, ita deinceps per hanc nostram
auctoritatcm jure fumissinio tencal alquc possidcat,
vel quidquid exindc facerc voluerit, libero in onini-
bus perfruatur arbitrio faciendi quidquid clegerit.
Etut hxc auctoritas confirmationisnostrx per curri-
cula annoi um inviolabilcm atqiic iiiconvulsamobtineat
firmilateni, deannulo nostro subter jussimus sigillaii.
Durandus diaconus ad vicem Fridugisi recognovi.
Data vii Idus Januarii, anno, Christo propitio, 17
imperii domni Ludovici piissimi Augusti et Lothaiii
9, indictionc 9. Actum Aquisgrani palalio rcgio, in
Dei noniinc lelicitcr. Auien.
CLMII.
PRO CELLA DE BAMSIACO MO.NASTERIO EI.NONENSI SUB-
JI.ifA IN DIOECESI LADDUHEEiSI.
(Anno 831.)
lApud Mabill. , Act. ord. S. Bened. , part. i, sxc. iv,
pag. C7.]
In nomine Dei et Salvaloris nostri Jesu Christi,
Ludovicus, divina ordinantc providentia, imperator
Augustus.
Omnibus fidelibus sanctx Dei Ecclesiae ct nosiris,
pnesenlibus scilicct ct fuiuris.nolum sil quia fidelis
nosler Lco , qui celliilam qux dicitur Barisiacus,
qux est constructa in honore sancti Peiri principis
apostolorum, largilionis nostrx habcns, queslus csl
eo quod major dc fisco Barisiaco per fortiam [vim]
1'atbol. CIV.
atquejubemus ut nullus quilibet parle fisci noslri
eamdcm silvam de jam dicla ccllula abslrahere aul
minuere, aut ullam calumniam prxnominata; cellulx
facerc vel ingerere prxsumal ; sed sicul a nobis red-
dilum alque per hanc nostram aucloiilatem conlir-
matum est , ila perpemis temporibus maneal incon-
viilsum. Et ut hxc auctoritas reddilionis nostrx fir-
mior habealur, et pcr futura tenipora uiclius con-
servelur, dc noslro annulo subtcr jussimus sigillari.
Durandus diaconus ad vicem Fiidugisi.
Dala xv Kal. Februarii, anno, Christo propitio, 17
imperii domni Ludovici serenissimi imperatoris et
Lolbarii Augusli 8, indictionc 9. Aclum Aquisgrani
e p palatio rcgio in Dci nomine feliciter.
CLIX.
TRO MONASTERIO SANCTI ANDREjE V1E.NNF.NSIS.
(Anno 831.)
[Ex chartulario ecclesix Viennensis , apud Baluz.
Capit., t. II, p. 1438.]
lo nomine Douiini Dei ct Salvatoris nostri Jcsu
Christi, Ludovicus, divina ordinanle providentia,
imperalor Augustus.
Si sacerdotum ac scrvorum Dei petitiones, quas
nobis pro suis nccessitatibus innoluerinl, ad eOe-
ctum perducimus, non solum consuetudinem regiam
exercemus , verum etiam ad beatitudiuem retribu-
tionis profuturum confidimus. Proindc comperiat
omnium fidelium nostrorum induslria, prxscntium
jj sciliccl et fiilurorum , qualiter vir venerabilis Ber-
nardus, Viennensis Ecclesix prxsul, veniens ad no-
stram serenilalem detulit nobis astrumenta charta-
i-ii i ii per qux Anscmundus et conjux sua Ansleu-
bana ct filia eorum Rcmila vocabulo Eugenia mona-
slerium sancli Andrcx subtcrioris sancto Mauricio
condonaverunt et tradiderunt , alquc prxdicli con-
ditores ob lirmitalis studium sancto Lconiano con •
signaverunt, el sub potestate et ordinalione
Episcopi Ecclesix Yicunensis et successonim illius
utili actione omni tempore maneat. lusuper cl prar-
cepla piorum regum oslendit, Tcuderici scilicet ct
Gunlranni, pcr qux ipsi sanclo Mauricio confirma-
vcrunl Grmius ad habendum. Sed prxdictus Ber-
nardus cpiscopus rctulit celsitudini nostrx ipsuin
38
IJ95 LUDOVICI I COGNOMENTO 1*11 lltfG
nionasterium propler cupidiuiem malorum homi- A clorilatem ficri juberemus : quod et nobis seoun
Nos i|imipie iliim ejusdem pclilionem lieri placuil : per quam
num ab eailem Eeclesia subtraclum
justam imo rationabilem petilionem illius judican-
les, restitnimiis ipsiim nionaslerium saucto Mauricio
el Barnardo illius loci episcopo per nostrai auctori-
tatis prxceptum pro merccde ei remedio animsc no-
stra alque lotius imperii noslri emoliimenlo , ut
tam ipse quani stiercssores sui absque cujusce con-
Iradictione ipsum inonasterium ordinent atque dis-
ponant secundum voluntatem Dei et beati Mauricii
ab hodierna die et deinceps, et sit sub immunitate
nostra sicul el alix res sancli Mauricii. Prxcipientes
ergo jubemus ut niillus judex publicus neque judi-
ciaria polestas ad causas audiendas , vel freda exi-
genda, aut mansiones vel paratas faciendas, aut
prxcipimus atque jubemus ul nullus ex successori-
bus ejus vidclicet ejus.lem monaslerii pa-
troni nostri beatissimi sancti Martini qnalibcl occa-
sione de jure memorati monaslcrii Cormarici ullo>
unqiiam tempore camdem villam abstrahcre, vel ali-
quid de his quoe ad cam juste pertinent, nunuere
pracsumat : sel sobomni integritaie, sicut a memo-
rato venerabili Fridtigiso ad idein niouaslerium tra-
dita ac delaia fuit, perpelua stabililate in ejus jure
consistat. Et quidquid abbates el fratres ac agentes
ejusdem monaslerii de eisdcm vcl in eisdem rebus
jure ecclesiaslico faceredecreverinl, libero in omni-
bus perfruantur arbitrio faciendi. El ut bxc auclo-
fidejussores tollendo3 , ant homines ejusdem mona- B ritas confirmationis nostrx tam noslris quam et
sterii tani ingenuos quamque servos, qui super ter-
ram ipsius residere videnlur , distringendos , ncc
ullas reilliiliiiioues requirendasullounqiiam terapore
ingredi audeat ; et ipiidquid inde fisctis exactarc po-
terit, totum pro xterna remuneratione eeelesi* san-
cli Mauricii toncedimus. Et ut hxc auctoritas lar-
gitaiis nostrre inviolabilem obtineat vigorem, manu
propria subler fi.nnavim.us et annuli nostri impres-
sioue signari jussiinus.
Signum Ludovici seremssinii imperaloris.
Dala v Nonas Marlias, anno, Chrislo propitio, 18
domni Ltidovici serenissiiui Augusli , indiciionc 0.
Actum Aquisgrani palatio regio in Dei nomine feli-
citer.
Helisacbar recognovr.
CLX.
PRO MONASTERIO CORMARICENSI.
{Anno 831).
[Es charlubrio S. Mariini Turon., apiul D. Bou-
quet., lom. VI, p. 572.]
In nomine Domini Dci et Salvatoris nostri Jesu
(-hristi, Ladovicus, divina ordinantc providenlia,
imperalor Auguslus.
Notum esse volumus omnibus fidelibus nostris,
prxsenlibus scilicel et fulitris, quia fidelis noster
vcnerabilis Fridugisus abbas luouasierii S. Martini
innotttit mansuetudiui nostrx quod antecessor suus,
noiiiine llerius, quondaiu ejusdem monasterii abbas,
futuris tcmporibus inviolabilem el inconvulsam obli-
neat (irmiiatem, manu propria subtcr eam firnia-
viinus, et annuli nostri impressione signari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi Augusli.'
Dala vi Idus Martias, anno.Chrislo propitio, 18 im-
perii domiui Ludovici piissimi Augusti, indictione 9.
Actum Aquisgrani palaiio regio iu Dei nomiuc felici-
ler. Amen.
CLXl.
PBO ENPHA.N.0 .ItliVll. MONASTERIl VINCENTII DE VBL-
TURNO.
(Anno 851.)
[Apud Chesnium, Script. Rer. Franc. t. III, p. 686.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris Jesu Chrisli,
£ Ludovicus, divina ordinanle providentia, iraperator
Augustus.
Omuibus episcopis, abbatibus et ducibus, emniti-
bus, castaldeis, actionariis, vicariis, ccntenariis cx-
terisque fidelibus nostris, prxscnlibus scilicct et fu-
turis, noium sit quia venerabilis Epiphanius abbas
■uonaslerii S. Vincentii marlyris , quod situm est in
lerritorio Bcnevenlano super fluvium Vuliiiruiun, per
legalos stios direxit ad nos qiiamdam confirmatio-
nein quam Lupus quondam dtix monasterio mcmo-
rati S. Vincenlii marlyris, de quibusdam casis in
Amiterno et Savino fecerat, necnon et quatuor ju-
dicala dc quibusdam servis et ancillis ex viila Trila,
qui se subtrahere a debilo scrviiio quasi per prx-
quoddam monasicrium , cujus vocabulum est Cor- .. cepta ducum Dilebanlur. Qux iu prxsenlia Supponi
:„.... _...,_.. *-._._-.__- rt....: * " :-■ __¥! _,(_.' IIM_!._! ... »._.____-.• ti
inaricus, super Angerera fluviitra a novo opere con-
slruxerit, alque ibi monachos sccundura normam
sancti Benedicti vivere instituerit, ubi prxsenti tera-
pore Jacob abbas esse dignoscitur. Sed quia habila-
cula frairuiu inibi degenlium non secundum id quod
regula sancii Benedicti cxposcebat, constructa habe-
banlur, eadein babilacula idem ipse Fridugisus me-
lius et bonestius reformavit, et ad decorem et ho-
nestalein ejusdem monasterii ecclesiam anovoopere
inibi construi fecit , et de rebus sancti Marliui qux
sunt in Turonico pago, id esi, de villa qux vocalur
Mardoui (Nunc Brunomium), eaindem ecclesiam do-
taveril. Propter boc petiit ac deprecatus cst nos, ul
super ejusmodi faeto hanc noslrx pra.ceplionis au-
comitis, ac Benedicli, Hilpiani, et Ansfridi caslaldo-
rum caeterorumque scabinorum , de prxdictorum
hominum slatu acla fuerant. El peliit ut firmitatis
gratia nostrx coufirmationis aucloritatem supcr ea
fieri juberemus. Cujtis petitionem exaudientes, super
iiominatam confirmalionem ac judicala hoc nostr.c
conlirinalionis prxceptnro. fieri decreviinus , per
quod decernimus atque juberous ul niillus veslruui,
aut successorum vestrorum de memoratis locis , in
quihus secundum memoraiorura. legalorum assertin-
nem casx viginti quatuor, cum lolideiii horainibus
in eis consistenlibus , silx esse noscuntur , quorum
noniina hxc sunt Joannes , Theopo , item Joannes,
Corluliis, Pelrus, Theodobertus, Iliso, Maio, Ace-
1107
DIPLOMAIA rXCLESlASTlCA.
IIDS
pertus, llisimundus Roppolus, Marinus, Georgius, A balur quod idcm domnus «t genitor nostcr Karolus
Halo, Audaclus, Audebertus , Aitdoaldus, Hildulfus
Paulerissi, Robertus filius Marlx , cum Barbano,
Sico, Alaysio, Senepergas, atque Gemula. Ilaec de
slatu piicdictorum hominuin, qui, sicut dictum est
dc memorata Trita villa, se a debilo servitio quasi
pcr praecepta ducum subtrahere nilebantur, ad pri-
slinum servilium revocati sunt , ullain inquietudi-
ncm, aut contrarietatem injusle facere prsesumat.
Sed liceat agenlihus et minisiris cjusdem monasterii
mcmoratas casas cum hominibus in eis consislenli-
r«s. KC servos qui ad mcnioratam Tritam villam per
3 r'-?i '.alom geniloris nostri domui Caroli pnestan-
lissinii impeialoris ad debitum serviliuin revocaii
sunt, (|uielc possidere, et juxta opporlunitatcm ct
pro emolumento animic su;e eidem Strazburgensi
Ecclesia; conccssisset, ut ubicunque per civilates vel
vicos , castclla , aut trajectus, vel portus , excepto
Quentowico, Dorestato, atqueclusas d, homines me-
moratx Ecclesia: navigio aut lerrcno , id cst, cum
carris et saumariis negotiandi gratia ircnt el rcdi-
rent, nullum teloneum quisqiiam reipublica; admini-
stralor ab eis exigeret. Pro firmitatis namque stu-
dio petiit idem Bernaldus venerabilis episcopus, ut
paternaj auctoritati hanc nostram superadderemus
auctnrilntcin : cujus petiiioni libentissime annuimus,
et hoc nostrse auctoritatis prxccptum fieri jussimus,
per quod omnibus comitibus «, vicariis f, centena-
iis 6, vel oninibus rem publicam administrantibus
vlilitatcm ejusdem nionasterii ahsque cujuslibet con- B scu cunctis fidclibus nostris pnecipimus , ut nullus
trarielatis impedimento quidquid dc eisdem , vel in
eisdem rebus ct hominibus jusle facere vel ordinare
decrcvcrunt, libero in oinnibus perfrui arbilrio fa-
cietidi. Et ut b;cc nostra conlirmationis auctoritas
ab omnihus verios ccrtiusquc crcdatur, ac diligcn-
tius conscrvetur, manu propria sublcr eam signavi-
mus, el annuli noslri iiiiprcssionc signari jussimus.
Signum Ludovici screnissimi impcraloris.
Data Kal. Aprilis, anno, Christo propitio, 18 im-
vestrum de rebus quas navigio aut tcrreno, id est,
cum carris et saumariis pcr regna, Deo propitio, no-
stra, homines ejusdem Strazburgensis ccclesix ne-
goliandi gratia duxerint, nullum teloneum h, aut ri-
paticum, aut porlaticum, aul ponlalicum, aut salu-
lalicum, aut cespitalicum, aut rotaticum, aul cena
ticum , aut pastioncra, aut laudaticuin , aut traba-
licuni, aut pulvcralicum , aut ullum occursum , vel
ulluin censum , aut ullam redhibitioncm accipcre,
perii domniLudovici piissimi Augusti, indiclionc vel exaclare audeat, aut hominibus, qui eadcm mer-
Aclum in palalio regio in Dci nomine. Amen.
CLXH.
PRO ECCI.ESIA AnGENTIXENSI
(Anno 851.)
^Apud Grandidier , llisl. de iEgtite dc Slrasbourg,
tom. II , pag. 195, ex aulographo archivi episco-
palis, Tabcrnensis ».|
In nomine Domini Dei et Salvaloris noslri Jcsu
Cbrisli, Ludovicus, divina ordioantcprovidenlia, im-
perator Augustus.
Notum igitur essc volumus onmibus fidelihus no-
stris, pnBsenlibus scilicet ct futuris , qnia vir vene-
rabilis Bernaldus Stratiburgensis b episcopus adiens
serenitatem culminis nostri obtulit obtutibus nostris
quaindain prseceptionis aucloritalem domni et geni-
toris Caroli praslanlissimi Augusti °, in qua conii-
« Excerplum hujuschr.rla? dederuntGuillimannus
dc Episcopis Argenlin. pag. 121, et Coinlius, Annal.
Ecclesiast. lom. VIII, pag. 181. lntcgram, sed men- n i0m. et col. ut supral
jtnCQm ll'l II liTllllD I 1 llllilli. Uielnira As ilen^a *" „ i^» ..
cimonia praevident, ullaro inquietudinem, aut impc-
dimentum facere prxsumat. Sed liceat eis pcr hanc
noslram auGtoritatciu cum navihus et caHeris vehi-
culis absque ullius conlrarietale, vel iinpedimcnto
per universum impcrium noslrum, ubicunque cis
ncccssc fuerit, libcre et secure ire et redire. Et si
aliquas moras in quolibet loco fecerint, aut mercati
fuerint, vel vendiderint, nibil ah eis prorsus, ut di-
ctum est, tclonei exigalur. Et ul haec auctorilas in-
violabilem et inconvulsam oblincat firniitalem, sigillo
noslro subter cam jussimus sigillare. Hirininmaris
nolarius ad vicem Fridugisi recognovi ftt subscripsi.
Data vin Idus Junias , anno, Christo propitio, 18
imperii domni Ludovici piissiini Augusti , indiclionc
nona. Actum Ingclinheim > palalio regio, in Dci no-
mine ffclicitcr. Amcn.
XCVII, col. 937, intcr Opera Caroli Magni].
. d Vide notas supradicli diptomatis [Patrologia;
dosam , rclulerunl La Guille , Histoire d'Alsace,
prcuves, pag. 19, Bouquetus, lom. VI, pag. 572, Gal-
liaChrisliaua, tom. V, instrum. pag. 462, et Sehoep-
fiiniis , Alsat. diplom. tom. I , pag. 74. Referiuius
corrcctam ex ipso aulographo.
k Civitas Argentoratensis dicilur Strazpuruc in co-
dicc anliquissimo savuli oclavi abbatia; Wesso-Fon-
tanae in Bavaria, quem transcripsit doclissimus vir
Christianus Fridericus Pfeffel inler Monumenla
Boica , tom. VU, p. 376. Monumenta Boica novcm
volurainibus in 4° const mlia, et ex variis abbatiarum
tclrarchix Monacensis chartis et documentis conllaia
cdidit elecloralis Boica Monachii scicniiarum Aca-
dcmia, cui nos electorali diplomate de die 13 Februa-
rii 1777 fuimus ascripli. Gralam hic praestiti honoris
mentem publicc teslificamur.
* Allcgatuin Caroli Magni diploma dc mense Dc-
cenibri 775 exslal supra, iiiun. 68 |Patrologke tomo
Coinitiim munus erat jus dicere , atque tributa
el vecligalia colligere, de quibus consule Schcepfiini
Alsat. illust. tom. I, pag. 776.
' Vicarii, sive vice-comites priores comili asside-
bant, et comite absente Judiciis pra;crant. Vicaria-
tus nomen in Occitania adhucdum sub nomine tii-
guerks exstat.
6 Cenlenarii erant judices inferiores, qui per cen
tcnam sive ceniuin familias jus dicebant. Sihoepfli
nus, Alsat. illust. lom. I, pag. 791. Centenarii apud
Germanos vocabantur hundreler , ul comites el vi-
carii gravcn ct schceffen.
i» De horuin teloneorum gcncribus leganiur nota;
diplomatis pvredicti Caroli Magni, pag. cil. cxvn.
> Ludovicum Piuni , peracta Aquisgrani solemni-
tate paschali anni 831, adlngelhciin pervcuisse lesla-
lur Astronoinus in Vita ejusdem impcratoris, § 46
1 100
Cl.Xlll.
PBO MONASTERIO FAB.IR1F.NBI.
(.iniio 851.)
lApud Grandidier, ibiJ. pa«. I'J7, ex aulographo ab-
batia: Fabariensis, sivt; Pfeffers In Helvelia ».]
ln nomine Domini Dci ct Salv.iloris nostri Jesu
Christi , Ludovicus ilivina ordinanlc clemeuiia im
perator Aiignslus.
Notum igitur esse volumus onmibus fidelibus pra'-
sentibus et futtiris, quin ad serenilatcm culminis no-
slii Joanncs Fabariensis monaslerii b, quod esl con-
slriieluni in honorem sancla: Mari:e in pago Rhetiae,
ahbas tum monachis suis innolult mansueludini no-
Strse quod a quodani quondam comile nomine Ro
dericus infestationes el praejudicia ac tanta detri-
LUDOYICI I COG.NOML.YIO 1*11 12 0
A loea perlinenlibus, dc potestale ejusdem dicti mona-
sterii subtractas essc indicaverunt. Quod cum iis-
dem niissis renunliauliluis ita vcrum esse COgnovis-
seinus , placuit nobis casdcm res cidcm Fabaricnsi
inonasterio cum omni integrilale per hanc nostras
eonscriptionis auclorilatem restiincre, per quamju-
bentes deeeininiiis ut eastlem res in jure ipsius pr;e-
dicti monasterii etim omni integritale consislaht, ct
nullus fidelium nostrorum memoralo Joanni abbati,
vel suecessoribus ejus aliqiiod impedimcnlum vel
contrarielalem in prsedictis rebus facere pnr.suinat,
atque cuiquc consentiat , sed liccat cis easdem rcs
quietc lencrc ct possiderc. Prxcipimus etiam onini-
bus sanctae Ecclesiae fidelibus , prasenlibus seilicet
et fuluiis, per hoc noslrae auctoiitalis pra'ceplu:n.
menta ipsi ct familiae eorum pertulissent , ut non ]j ut nultus judex publicus, nec episcopus, nec coincs,
solum rebus quas ad pr.cdictum locum Deum timen-
tcs homines pro remedio aniniarum suaruni inona-
stcrio contulerunt , cxspoliati essent, sed et idcni
ipse prxnominatus abbas pene omnem potesiatein
monasterii sui amissam haberet. Ad hanc causam
diligenti examine invesligamlani , nobisquc renun-
liandam missos noslros r, Bernolduni scilicet vene-
rabilem episcopum Strazburgenscm, ac etiam Gode-
friJum saneli Grcgorii abbalcm , nec non el Reitia-
rium coniitem deslinavimus. Illique secundum
jussionem nostram ad memoratnm monasterium
vcl quiiibct ex judiciaria potestale conslilulus, ali-
qiiani poiestatem exerceat supra abbatem vel supra
monachos prsedicti monaslerii, supcr eorum causas,
nec supra familias eorum intiis vel foris consessas,
nee ad causas audiendas, nec ad mansionaticos vel
paratas faciendum , nec ullas redhibiliones requi-
renuum ; scd ejtisJem monaslerii abbas pofcstative
cuni suis monachis ad illorum necessarios usus res,
qux moderno tempore ad prascripium moiiastcriuni
hahcre vidcnlur, possideat. Et ul haec nostra aucto-
ritas lirinior habcatur, et per fulura tempora a fide-
pervenienles et sublili indagine invcstigantes inve- hbus veriuscredalur aediligentius observetur, manu
neruiit non soluni, sicul superius dictum est, me- prorirja snbter eam firmavimuset annuli nostri im-
moratnm Joannem abbalem ininislerium suura in pressione assignari jussimus.
quibusdam amisisse, scd ct quasdam res juris prae- Q Signum Ludovici imperaloris Augusti.
dicti monasterii in pago Curwallcnse, id cst, car- Hirminmaris notarius ad vicem Fridugisi reco-
tein inNezudre, alque colonias quinque inZurigOS et
Montanioios cum omnibus adjacenliis suis, in eaque
ecclesiam Sanctx Marke cuni curticnla cum on:ni!us
ibi perlinenlibus , uec nonvillam, qua: appellatur
Frastenestum, ecclesiam sancti Sulpitii, atque fami-
liam cnrticelTam ciim omuibus ad eam pertinenlibus,
vcl aspicientibus, curtein Birn-.enlo , aiquc lcllurem
cum omnibus rebus alquc homiuibus ad praediela
gnovit.
Dnta v Idus Junii, anno, Christo propitio, 18 im-
perii domni Ludovici piissimi Aug':sti , indictione
nona. A(tuii) Eugclheiin palatio, iu Dei nomiiie feli-
citer. Anien.
apud Bouquetum, tom. VI, pag. 112. Ibidem circa
Kalendas Maii conventum habuisse , quo veniens
tiliusLotharius honorilice a patre susceptus est, seri-
buni annales Bertiniani, apud Muratorium, in Scri-
ptor. Ber. ltalic. tom. li, part. i, pag. 520. De Cac-
sareo Ingelheiniensi palatio disseruit Schoepflinus in D
actis Academia: Tbeodoro-Palatinae Mannhcimensis,
lom. I, pag. 300 et seq. Amplissimae quotpie grates
hic nobis praeslandaB sunt perilluslribus el doctissi-
mis dictae Academia: Tlieodoro-Palaiinae Mannhci-
mensis viris academicis , quorum communi calculo,
el ctoralique diplomate in publico tliei decima: Maii
1777 conventu inter socios exlraordinarios fuimus
coopiati.
* Hoc diploma Mabillon., lib. xxx Annal. Benedict ,
nnm. CG, tesiJlur se legisse in libro tle Antiquitati-
lius monasterii Fabariensis, auetore Auguslino Stok-
lino Fabariae abbale, qui illud anno 1628 composue-
rat. Sed illud nou retulit Mabillon.
1 Fabarium , seu Fabaria , Germanice Pfeffers,
conditum fuit in honorem sancta: virginis Mariae Dci
genitricis. Fabariensis abbatia sua incrementa debet
Heddoni abbati Divitis-Augiae, dein episcopo Argen-
linensi. Annus fundationis dedticendus est ex Chro-
nico Hermanni Contracli, qui illam ponil ad anuum
731. Monasleriuni Fabariense , tesie Bruschio, de
Episcopat. Germ., tom. 1, pag. 13, situm est prope
Rhenum in Alpibus Rhcti.e, supra Mariaefclduni.
Multuin celebrantur thermae Fabarienses : catalogum
scriptorum, qui de iis scripserunl, recenset D. Ilal-
ler, in krilischen Verieichnisse aller Schriflen, wel-
cke die Schweiz bclrcffen, tom. II, pag. 186-209.
c Hoe est exemplum niissorum doininicoruin, qui
a rege conslituti erant ut in ducum, comituui, caste-
rorumque inagistratuum provincialium niores et acta
iuquirereit. rormulas secundum quas judicium a
missis inslitutum excrcebatur, cxhibent chartae non-
<iull:e monasteiii Sancti Galli a Goldasto editae, in
tom. II Scriptor. Rer. Alem., part. i, pag. 55 et seq.
Vide prueslans opus Fruncisci de Roje de missis
dominicis anno 1672 impressum. Exstat apud Balu-
zium, lom. 1 Capilul., col. 653, et Bouquelum, lora.
VI, pag. 343, Ludovici et Lotharii imperatorum an.
828 epistoia encyclica de raissis per totum regnum
railtendis.
120» DIPLOMATA ECCLESIASTICA
CLXIY.
ri\0 TURONENSl S. MARTIM ECCI.F.SU.
(Anno 831.)
A'e Turomnsis episcopns dominari pnvsitmat apud
S. Martimm, el itt fratres liberam habeant (acul-
laten etiaendl abbalis.
1-202
[Apml Mailen., Ampl. C.otl., tom. 1, p. 8(i, cx char-
tario S. Marlini.j
In noniine Doniini Dei ei Salvatoris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus, divina ordinanleprovidenlia, ini-
perator Aiigiislus.
Si locis Deo dicatis quiddam honoris conferimus,
cl. Deo in eis ramulaiitium paeis et Iranquillilalis
curam gerimiis, et ail minislcrium suiira liberius
cxsequendum opem feriinus, lioc nobis procul dtibio
ail slaturo regni terrcni corroborandum, ct ail xter
A tione, ea lanlum con liiioue prxmissa ut quamliu
Fridegisus ahbas, cujus etiam consultu aclum cst ul
lianc coiifirnnlinncm fieri slattie.remus, memoralum
monasterium habuerit , nullum prajudicitim aut in-
quietudinein de qiiibiislibet causis patiatur. 1'osl
illius vero deccssum memorati fratrcs balieant fa-
cultatem eligendi dc ip.is abbalem, qucm optimum
et nobilitate generis, el probitate morum et in scri-
pluiisemditum juuicaverinl. Et si talis inibi, quoil
non optamus, rcperiri non poleril, tunc imperiali
potestati id reservaudum slatuiraus. Monemus quo-
quc omncs qui nobis in iniperio a Deo nobis com-
misso successuii' sunt, ul sicut illorum slatuta a
successoribus suis conservari velint, ita in omnibus
Iianc no-tram constilutionem perpctuis temporibus
ikc vitx bcalitudincra capesscndam profulurum esse B conservare sludeant ad iliorum et nostram comrau-
creilimus. ldcirco notum (ieri vobimus omnibus fule-
libus saucUe Dei Ecclesix cl nostris, prxsenlibus
scilicet et fuluiis, quia ad petilionem fratrum, in
monaslerio sancti Martini confcssoris Cliristi alque
pontilicis Deo (ideliter dcservienlium, dilccla conjux
noslra Judilh augusta nobis suggessit per privile-
gitim patris nostri domni Caroli pije recordationis
imperaloris serenissimi,seu cxlera regalia, ncc non
eliam apostolica privilegi.i, quomodo idem monaste-
rium a duminalioiie episcopi Turonicx urbis libe-
rum nunc usque erat, qualiterqne procul dubio Ii-
cenliam habueril eligendi cx seipso abbatem dignis-
simum, pctiitque culmen digniUtis nostrx ul proplcr
amorem et honorem Domini nostri Jcsu Chriati, et n
ob reverentiam beali Martini pnntificis patroni nostri
pecnliaris, eailem nostra auctoritate imperiali fir-
inarc dignarcmus. Nos quoque ejusdcm dilectx con-
jngis nostr.r Judith salubri suggestione commoli si-
mul et horlatu , atque intervenlu venerabilium no-
sirorura ad boc perficiendum commonili , hanc no-
strx aucloritatis confirraationem memorato mona-
sterio atque fratribus in eodem Deo descrvienlibus
conscripsimus, ac dare decrevimus, per quam con-
stituimus, atque perenniler firmum fore decernimus,
ut in supra fato monastcrio, sive fralribus, primus
episcopus Turonicx urbis non plus dominari prae-
snmat, aul licenliam dominandi habeat, vcl aliquid
certe novi introducat, aut in vicis vel viilis man.sio-
neni salulem. Et ut b:ec noslrx auctoiitatis prxcc-
ptio et constilulio privilegii Grmior habealur, ct per
fuliira tempora niclius conservettir, manu propria
cain subscripsimus,el de bulla noslra sublcrsigillari
jussimus.
Signiim Ludovici serenissimi imperatoris.
Hirminmaris notarius ad viccm Fridugisi reco-
gnovi.
Data vNon. Novembris.anno, Chrislopinpilio, 18
imperii domni Ludovici piissimi Augusti , indictionc
10. Acliun Thcodoois villa palatio regio, in Dci no-
mine feliciter. Amen.
CLXV.
TRO VICTORE EMSr.OPO CIRIENSI EJtiSQUE LCCLESU.
(Anno 831.)
[Apud C.randidier, Hisl. de CEglite de Strasb., loro.
II, p. !!):), cx autographo tabularii ecclesix Cu-
riensis °.]
In nomine Doraini Dci Salvatoris Jesu Chrisli, Lu-
dovicus, divina ordinante providentia, imperator Au-
gustus.
Si crga loca divinis cullibus mancipata propter
aroorem Dei ejusque in iisdcm locis famulaiilcs be-
nelicia poliora largimur, prxmium apud Dorainum
xlernx rcmunerationis impcndi non difiidimus. Igi-
tur notuin esse volumus cunclis fidelibus noslris,
prxsentibusscilicetel futiiris, quia vir vonerabilis Yi-
ctor sanctxCiiriensiseccIesixcj>isenpusbqu:r constat
naticos aceipiat, seu quicunque nrbis ejusdem suc- p esse construcla in honorc sanclx Mariac sempervirgi-
cessor exstilerit, quam prxdecessores sui tempore
rjusdcin genitoris nostri domni Caroli.siveavi nostti
gloriosi Pippini regis fecerunt. scd sub ipso eodcm-
que modo charilalis sive dileclionis cum jaui ine-
moralis fratribus in Deo vivat, absque qualibet uo-
vitatis molcsiia. Simililer sine dubio statuimus at-
que perpetuo firmissimum esse volumus, ut memo
rali monaslerii fratres liccntiam habcant de seipsis
eligendi abbateni, qui eis pneessc ct prodcssc possil
in omni moruin honestate ct Scriplurariim crudi-
0 Diploma hoc anecdottim coinmnnicavil Domi-
nusde Jostex ipso autoerapho descriptum.
h Inde patct crrov ;Egidii Tschudii, Gallix Co-
malx lib. li, parl. i, cap. 9, pag. 316, et Joaticis Ja-
nis, missapeiitionedeprecatiiscsiiios.ut eamdem se-
<lem suam cum omnilms ad se jusle et legaliler nio-
derno tcmpore perlincntibus vel aspieientibus sub
nostra luilioncet immunitalis ilefiMisioiie cum rebus
et mancipiis conslilueremus ; quod ita et fecisseom-
liium nostrorum eognoscat induslria. Prxcipientes
ergo jubemus ut nullus judex publicus, vel quislibet
ex judiciaria polestale in ecclesias , aut loca , vel
agros , scu reliquas pessessiones memoratx ecclesix,
qtias moderno lcmpore in pago Ctiriensi videiicet,
cobi Leu, Ilelvciischcs Lexicon, tom. V, pag. 263,
qui inortcni ejusdem Victoris ud aunum 825 assi-
guant.
1203 LLDOViCI I COGNOMENTO Pll 120 >
ct Alsaccnsi, ct in ducatu Alamannico, nec in lioc A siico lenerent atque possiderent, lios imperiales api-
quod pcr uoslra; conscriptionis aucloritatem eidem
ccclesioe reddidimus a, ad illud quod nunc justc ct
legaliier memorata ecclesia tenet el possidet, vel ea
qu;u deinceps jure ipsius divina pielas augeri volue-
rit, ad causas judiciario modo audiendas, vel freda,
aut tributa exigeuda, vcl paralas faciemlas, aut lidc-
jussores lollendos, aut liomines ipsius eeclesia; su-
per tcrram ipsiuscoininauentes injiisledislriugendos,
aut ullas redhibitiones, aut illicitas occasiones ullis
lemporibus ingredi audeat, neve bona qune supra
nieiuorata suni, pcuitus exigere pnesumat; sed li-
ceat. mcmoralo prsesuli suisque successoribus res
prxdicUB ecclesia:, cum omnibus ad eam juste pcr-
(iaenlibus vel aspicicntibus, remota loliiisjudiciait.n
ces lieri jussimus, per quos dcccrnimiis atquc sanci-
mus ut ipsum vicum ct res quas ibidcm hactenus
praescriplus Abbo habuilct ad cumdem vicum atquc
ad easdcm ecclcsias, qua; ilii fuerunl djcatie in hono-
rem et vcneraliom m sancli Andrea; apostoli et san-
cli Komani Marlyris, pertinenl, ita rectores suprano-
iiiimiij' sedis teneaut alque possideanl sicut cxtcras
res qux ad supradiclum episcopium pcrliiicnt, cl
faciant exinde quidquid elegerint jure ecclcsiaslico.
1 .1 ut Ii.it auctoritas conGrmationis uostra: per fu-
lura tempora inviolabilem atque inconvulsam obti-
neat finnitatem, annuli noslri imprcssionc signari
itissimus.
Ourandus diacouus ad viccm Fridarii [Fridugisi]
potestal°s inquietudiue, lenere ct possidere, quatenus B recognovit.
cum congregalione sibi commissa pro nobis, conjuge
prolequc noslra atque lolius imperii nostri a Deo no-
bis collati Douiini misericonliam attenlius cxorare
delectet. Et ut haec auctoritas inviolabilem et incon-
vulsain nostris el futuris temporibus obtineat lirmi-
tatein, nianu propria subter eam firmavimus, et an-
nuli noslri impressione signari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi Augusti.
Data v Idiis Junii, anuo, Chrislo propitio, 18 im-
perii domni I.udovici piissimi Augusti, indictionc
liona. Actum (ugclinheini, in Dei nomine felicitcr.
Ainen.
CLXVI.
DE VICO QlJl DICITIR ErAOMS IN DIUECESI VIENNENSI.
(.4;mo 831.) (
[Apud Baluz., Capitul., tom. II, pag. 1-433.]
In nomine Domini Dci et Salvatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinantc, providcntia im-
perator Augiislus.
Si crga loca divinis cullibus mancipala ob amorem
Dei [sanetorum] eorunique rcvercntiam benclicia
opportuna largimur, id nobis procul dubio ad xlcrna;
rctribiilionis prsemia capessenda piofuturum liquido
crediiuus. ld< irco noium cssc volumus cunclis lide-
libus sancUe Dei Ecclesiac ct nostris, pracscnlibus sci-
liccl et futuris, qnia sponianea voluntale adiens se-
renilatem culiuinis nostri vir illuslris Abbo comcs,
qui et vicum qui dieitur Epaonis, qui erat ex ralionc
Sancti Mauricii ex episcopatu Vicnncnsi, ubi nuiic
Data v Nonas Mariias, anno, Christo propitio, 18
imperii domni Ludovici serenissimi Augusli, indi-
ctione 8. Actum Aquisgrani palatio regio in Cbrisli
nomine felicilcr. Amcn.
CLXVIL
PRO DERVENSI MONASTERIO.
(Amw 832.)
[Apud Mabill., Anuat. ord. S. Bened.. lom. II, pag.
737, ex chartario Dervensi. ]
In nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Chrisli.Ludovicus, divina ordinante.providenlia im-
perator Augustus.
Si locum quo olim monastieus ordo vigucral , in
auiificiis relcvari , et eamdcm vitam monaslicam
reformari facimus , et liberalilatis nosirae muncre
de benefuiis a Dco nobis collatis cidcm loco, uude
scrvi Dei inibi consislenles in hanc mortalcm viiam
aliquod subsidium habcrc valeant, aliquil conferi-
mus, id nobisetad hanr. transitoriam vitam feliciler
pcragcndam , et ad aHcrnam perpclualitrr obtincu-
dam profulurum liquido crcdimus. Idcirco nosse vo-
liimus omnium fidclium nostrorum, tain prascnlium
quam et futurorum, industriie, qualiter Haudo venc-
rabilis abbas monasterii cujus vocabulum cst Ders,
quod conslal esse construclum in pago Pertense su-
per fluvium Viera , quod olim vocabatur Puieolus,
ci dicalum iu honore sancti Petri principis apostolo-
i iiin , ac sancti Bercharii, cujus corpus ibidem re-
quiescit; quique idein ipsum monastcrium a novo
auclore Deo Bernardus arcbiepiscopus procsul esse ]) opcre construxerat , et monachos sub regula sancli
dignoseitur, bencliciario muncre ex noslra largilione
habebat, ubi crant ecclesix destruct;cet discooperLe,
quanim snnt vocabula sancti Andreae apostoli ct
sancli Bomani inarlyris, precibns quibus valuit no-
stram obsecravit clcmentiam ... qiianluiiicumque ipsc
ibi ex beneficio ccclcsi;e sancti Mauricii Vien-
nensis redderemus. Qrod ita fidelium no-
slrorum cognoscat industria. Pro firmitatis vero
s-tudio, ut lioc quod supradictus Abbo in supradiclo
vico habebat, et nos ad cjus deprecationem sa>pe
diclo Bi-rnardo archiepiscopo imo ejus sanctas sedi
reddidimus, reclores eoruin pcrpcluo jure ecclcsia-
Itenedicti vitam degentes collocaverat ; nostram
adiens serenilalein , innoliiil mansuetudini nostra;
quod eadem monastica vita penitus in codcm loco
abolita esscl, el in canouicuiu ordinem transicral :
petiiique ac supplici poslulalione deprecalus esl ul
nostra auctoritale eamdem monasticam vitain rcfor-
mari, et habitacula ad hanc vilam congrua refi-
cicndo aptari permittcrcmiis. Cui , sicut digmim
cral, gratias egimus, et ea qu;c dcprecabatur ei fieri
pcnnisiinus. Insuperet ut hoc quod i.lem ipsc depre-
cabatur melius peragerc, et servi Dei qui inibi de-
gere constituti et constitucndi erunl , aliquod sub-
Vidc supra diploma Ludovici inp'raloris pro co'cm Victore Curiensi cpiscopo anui 8"25.
1205
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1205
siiliuin ex noslra laigilione habentes libentius Dco A quamque idem Abbo comes liactcnus in bcncfn io
scrvire potuissenl, complacuil nobis pro mercedis
nostrae augracnto ct aelerna; retributionis fructu
quasdam res noslra proprietatis , sitas in comitalu
Dreonense, id csl villam ac beneflcium illud eujus
vocabulum esl Dodiniaca-curtis, habentera mansos
duodecim , qiiam baclenus vassallus noster , nomine
Ilisimbertus, nosira largilione in beneficium ha-
btiisse dignoscilur, cum omni integritate, id est
cuin mancipiis utriusque scxus, cum domibus, a-di-
ficiis , ecclesiis , terris cultis et incultis , silvolis ,
pralis, pascuis, aquis aquarumve dccursibus, mo-
lendino , vcl quidquid ad tleiioniiuatam villam juste
et Iegaliter pertinere dignoscitur , el noslri juris ac
possessionis in re proprietatis est, totum et ad inte-
babebat; sed quoniam eadem piscalio atque absquc
familiis, qua; ad ejus provisionein depulala; fuerunl,
fratribtis prxdicli coenobii non admodum ulilis esse
poterat, idcirco trigitila duas familias, et quidquid
ad eam piscationem perlinens soepe dictus Abbo in
beneficio habuit, totura ct ex intcgro in proprietaleni
jam tlicti monasterii conccdimus, quatenus ibidem
servientes monachos sine cessatione divinara cle-
menliam pro nobis exorare dclectet. Et ul hxc ces-
siwiis nostrae auctoritas firinius habealur, et per fu-
tura tempora a fidclibus nostris vcrius credatur ac
diligentius observetur, manu noslra subler eain fir-
mantcs annuli nostri impressione jussimus sigillari.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
grum per hoc noslr* auctorilatis conscriptum ad B Hirminmarus notarius ad vicera Tbeogonis rcco-
antediclum monastcrium , quod, sicut diximus, Ders gnovi.
nuncupatur, soleinniter delegare, ea videlicet con-
ditione ut a pralalis et monachis Deo inibi mili-
tantibus perpetua possessione teneatur ac possidea-
tur. Et ut haec nostne concessionis atque largitionis
auctoritas inconvulsam et inviolabilem obtineal lic-
mitatem , manu propria nostra subter eam firmavi-
inus , et annuli noslri impressione assignari jussi-
mus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Data xiv Kal. Mar., anno, Chrislo propilio, 19 im-
perii domni Ludovici piissimi Augusli, indictionclO.
Actum Aquisgrani palatio regio in Dei nomine felici-
ter. Amcn.
CLXVIIL
PHO HONASTERIO «'.OIIHI.R NOV.E.
(Amio 832.)
[Apud Schalen, Ann. Paderbom., p. 90.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli,Ludovicus, divina ordinante providenlia, inrt-
perator Auguslus.
Si ecclesias et loca divino cultui dicala nostris
largitionibus providerc satagimus, atque ibidein as-
sidue Deo famulanlibus solatia cleraenter impendi-
nitis, non solum bonorificam regalis munificentiae
coiisuetudinem exercemus, sed et lemporalium ero-
galione dononim pcrpelua; nos mercedis prscmia
promereri posse confidimus. Quapropter noverit om-
niuin fidclium iiostromm , praesentium scilicct ct
fuluroriim, industria, quod pio amore divino, atque
animae nostrae remedio, atl monasterium quod voca-
tur nova Corbeia, quod construximiis in Saxonia in
honore S. Slephani " protomartyris, cui modo prx-
cst fidclis etpropinquus nosterWarinus, primus sub-
slitiitus abbas, concessiinus piscationemquamdamin
lluvio Wisera, in pago Wimodia uuncupaio, cui con-
finis est villa Luisci vocata, in comitatu Abbonis,
quoe quia in similitudinem palorum quos incola: ho-
cas vocaul.construitur, gentililio nomine ab indigenis
Iloewar nuncupatur, qua: ad jus noslrum pcrtinebat,
■ Lego in alio exemplaii, in honore S. S'cphani et
Viti; Sed D. Viti rcli<iitiar- po«t quadriennium pri-
iuuin illai.-r, unde Vitinomen alicna manu irrepse-
Data xvi Kalend3s Julii, anno, Christo propitio,
18 imperii Ludovici sercnissimi Augusli, indiclionc
10. Actum Franconovort palatio regio, in nominc
Domini feliciter. Amen.
CLXIX.
rl»0 REFOBXIATIONE MO-NASTERIl DlONKSll.
(Anno 852.)
[Apud Mabill. Ann. ord. S. Bened., tom. II, p. 549.]
In nomine Domini Dei el Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicusrdivina ordinanteprovidentia, im-
peralor Angustus.
Divinis pra-ceplis el apostolieis monitis incitamur,
sed et imperatorii regiminis ofiicio comtnonemur, ut
^ pio Ecclesia* statu atquc sancta: religionis augmento
impigro semper vigilemus afleclu, ac perneccssario
seu fructuoso studiosoque laboremus effectu; et si
quid usquam rcprehensioni invenitur obnoxium, re-
gise auctoritatis solticiiiidine corriganius : qualcnus
avia revocantes, superflua ampuiantes, collapsa quo-
que reparenius , alque reparala et ab ecciesiaslicis
viris apostolorumque Domim succcssoribus, Spirilu
sancto regenle , bene stalnta edictis impcrialibus
conlinnenius. Quia dignum profecto est , ut quod
sacerdotalis dignitas divino illuminata Spiritu cor-
pori Chiisti, qued est Ecclesia, ejusdem Dei ac Do-
niini et Saivaloris nostri reilempla sanguine, adin-
venit in salule, vcl rclbriiiata siatuit in religionis
augmento, id imperialis majcslas inviolabiliter per-
mansurum in perpetuuin potestatis suae studeal ro-
borari praecepto, quoniam quitlquid iu bujusceniodi
negoliis laboratum, seu pio cultui a nobis fuerit de-
dicatum, hoc procul dubio nostrue mansueludinis
regno et populo regendo credimus specialius profu-
lurum. Idcirco nolum essc volumus omnibus fideM-
bus, prascnlibus scilicet et fuluris, quia, poslquam
Deo auspice imperium patemum susccpimus, studii
nobis inaxime semper fuit, ut Domini Ecclcsia, ma-
gnificentia ejus humilitati nostrae div iititus rcgenda
luendaquc commissa , fclicibus polleret suecessibns,
ril : neque Ludovir.us imperaloi Corbeiani in hono-
rem S. Viti construxit.
12117
LUDOVIC.I 1 (
caraqite quanttim noslrx atiinot augusue devolioni
incessanlcr ad raeliora pruvebere, el ab illa qtiiil-
quid noxium crat cradicarc, atque in ea increnicnla
virlutum plantare. Quaproplcr sxpissime saccrdotcs
Domini , quorntn id officii esse novcramus, admo-
ncre curaviinus , ac noslram principalem aticloiV.a-
tem adjiilriceni ad corum ministerium juxta volun-
laiem Dei cxsequendum proinpte exhibuimtts , ut
qtiidquid in ordiuibus ecclcsiaslicis , vel in qtiacun-
que pcrsona eiiiendalionc dignum invenirent, pasto-
rali auctoritate, poslposita qualibet lorpor.s negli-
gcnlia vcl pcrsonarum acceplione , incitictanler
corrigereul, ct ad slatum reciiiudinis penlticere de-
rertarcnt. -Verum cum ipsi, nosira sedula exhorta-
lioneadmoniti, suaque 9olcrli vigilaniia de sialu el
prcfcctu sanctx Ecclesix, et sacris ordinibus, et his
qtix emendatione digna videbanttir, conventu apud
Parisios jussione uosira babito strenoa ct devota
pcrspicacilatc traciarent , inler cxtera vistim est
illis, til innnaslcritim prxclarissimi ct cximii Ghrisli
marlyris beati Dionysii sociorumqtie ejus, quod con-
stal tantornni marlyrum nomine Deo dedicatum , cl
a rcgilins Kiancortim progcniloriliusque glorix no-
slrx amplissimis rebus dilalum, qtto in eo monasli-
cus ordo religiose Dco descrvircl , magna emen-
datione ct correctione opus haberct, quoniam ab eo
idem ordo ad nutllorum discriitien, nulla necessilaie
prxpediente, nullius rei inopia obsistentc , penil.s
erat avulsus. Quam causam , tam pcr sc qtiamqtte
ct per vcncrabilcm prudentcmque vircm HilJuinum,
iiicmorati monasterii rcligiostim ablatcm, noslrx
serenitatis aurihus ii.timaverutil, uti noslra piissima
imperiali poleslalc pcr corum aucturitatcm corrige-
retur. Unde dignilas imperii nostri tantorum viro-
ruin saluherrimam fldmonilionem, el ejttsdem vcnc-
rabilis abbalis tlildiiini preces iiumilliinas moie
tranqnillilatis noslrx so'.ilo gralanler benigiicqne
suscipiens, alqtie in omnibus cmendabile judicans,
netanli ordinis collapsio salutis noslrx quoquo tno-
do fieret damn.tlio, »d cosdem pnesnles Ecclcsiarum
idem censuimus referri negotium, ut noslri princi-
p.tttts aueloiitate corumquc judicio, qtiibus lanla
cst collala pot' stas a Domino, idcm or.lo in eodcin
loco absipte relraclalione rcstitueretur. Venientes
ei"go Altlricus tuctropolita Senonicus cum suffraga-
ncis suis, ttec non et Elo metropolita Durocorioruni
cum suffraganeis suis ad mcmoratum monasterium,
babilo convcntu , priinum qttod idem monaslerjum
or.tiui uionastico constructtim, dedicatum , ei lelins
ditattim fuerit, et in eo ipse ordo usquc ad lempus
qtio scL-ptra impcrialia , supcrn.t largiente grali.i,
clcinculia nostra susoepil , el snpra memorali Hil-
duini abbalis prxlalionem ibidem ulcunqtic viguerit,
ntauifcstis indiciis, rcgumque antiquis et modernis
pr.cceptis, et episcoporum privilegiis, ac fidelinm
donaiionibus, palam cunctis cs1 faclum. Dciiide tii-
ligenlem inquisitionem fccerunl supcr his qui in co-
dem loco regulareni proinissioncm fcccrunt. Ex qui
bus qnidan , qni eamdcm professionem fecerant,
OGN0MENT0 Pli Ii08
A dcscrlores ejusdem proposili effeili , rcbus liumania
jam erant exempti : qtiorum perdilio nou sine magno
aniini ferti polesl mcerore. Quidam ctiam nott eatn-
dem p:ofcssioncm se fecisse menlili sunt : scd icsli-
bus palcnter convicli, pro sua contumacia canonicte
ptcnilcnlix sunt subacti. Quidam vcro, imo inaxima
pars , qui hactruus in apostasiam prolapsi fuerant,
coram vcuicntcs , soloquc se prostrantes, confessi
sunt camdem professioncm in eodcm loco regulari-
ler sc promisisse, suique miscrcri , et a Domino vc-
niam pro tanto admisso dari hiimiliter fiagilavere;
qua cnnfessione facta , cucullis sui prnposili coram
cttHu episcoporum ct caelerorum sacerdoium, cun-
ctique sequentis ordinis cleri, nnbiliiimquc viroriiin
non modica circum assistente turba, sc induerunt,
D aique in commune , ne aliquantJo sicuii sibi aliisqce
jam in eodcm loco conligeral, ab sancUe. prnfcssionis
proposilo diabolico propttlsarcntttr instiuctu, regu-
laicm proinissionem ileravcrunt. Pars deniquc qux-
daui eoriim, illi scilicel qui diviux inspiralionis mu-
nere acti, et atnure devincli in sanctx religionis
proposiio et habilu, apprime absque u!b rcfraga-
tione atit inlcrpolationc elegcrunt virililcr petina-
nere, ct in cclla cjusdem majoris niouastcrii , p;is!-
quaiii cxleri monaslicani vitam ei habilum deserue-
runt, usque ad banc nostrx demandaiionis synodum
babilam dcgerc , anle jain mcmoralos vcnerabilcs
palres vcncrunt , locumque pristinum , iu qtio pro-
missionem lcceraui, et regulariter, licel niinus per-
fecle, vixerant, sibi et se petierunl loco reslitui,
qttortim «cmolio ob id acciderat, qnoniam, ut prxdi-
ximus, mox ut divin.t dignaiio nos patcrna scdc su-
sccpta imperialibus sccptris iuniii voluit , pix in-
tcittionis nostrx solliciludo exsequi procuravil , ut
religio, decor et omnis honcstas a domno et gcni-
tnrc nostio divx mcmoiix Carolo cocp'a ct inslitula,
liquido et vcraciler, rcmola omni simiilalione , in
propriis quibttsqne manerct ct vigeret ordinibtts.
Unde ad monaslicx instilulionis norniain corrigcn-
dam, ditos religiosos el vencrabilis vilx viros, Bcnc-
diclum el Arnulfum abbatcs , consliluimus, qui pcr
noslium a Dco guhernaiidcm el conservandum im-
perittui seduli liuic ncgotio sludiosc iusislercnt. li-
dent vero boni et dcvoti , scd simplicissiini patres,
supra menioratorum fralrtim calliditate ct duriti.t
D suaquc simplicitate abducti , non sludio, sed ininus
sitblili et necessaria investigatione el providenlia,
fallenles eos qui in soliditate sttx professx salvatio-
nis pcrdtiiaverunt, a monasterio rcmoverunt, alque
in memorala cclla collocaverunl; et illos qui pro-
prix volunlalis libilus non \irlute scd vcrstttia qux-
sieruut, ac collo dc sttb jugo regulx excusso loro
disligaiioiis vilx soluti, ampliori itincrc coelestcin
patriam pctere stini conati , in domiciliis reverendi
babitus cl vii:c monaslicx reliquciunt. Sed lautlabi-
litts hi patres Ecclesix aucloritatc sua dign.e pcti-
tioui frairum, quos in su.c religionis virtute dixinius
permansisse, quia sic noslri assensus jussio fucrat,
annuentes , rationabililer etcanr-nice satisfccerunt,
«209
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
1210
cl ob suggcslionis nolitiam , ut nostrrc panderetur A Ipsi de cxtero fratres , respcctu divino processu
celsituilini , qualiler vel quo ordinc tam devolissi
mum factum ab eisdem religiosissimis viris sit celc-
bralum , duas super hoc jure, pari tenore, conscrip-
liones fecerunt , easque manibus firmaverunt pro-
priis, ut allera earuni in arcbivo ipsius monasterii
o!) memoriam el stabilitatem inibi hujus ordinis pcr
futura tempora servarctur, alteram nostrae magni-
ludini direxerunt, ut illam palatinis soriniis jnbere-
mus recondere ob monumcnium et isiius rite facli
perpetuam lirmilatem. Scd cum idem ordo, Deo an-
ntienle, quantiini divinitus videri dabalur, in eodem
loco fcliciter incederet, antiquus salutis humanae
iuimicus quosdam ex ipsis fralribus sua organa efli-
eic.ns, adeo insidiarum suaruin furiis exagitavit, ut,
lemporis corda illonun tangenle, propositi sui stre-
nui et praeleritarum negligcntiarum pcenitentiae de
voti exseculores effecti, consensu salubri et prudenii
tres chartulas eonscripscrunt, ut una earum ad ca
put gloriosissiinorumCbristi martyrum fierel, altera
rogiae dominationis nostrae custodia servari deman-
daretur, tertiam vero ipsius monaslcrii nbbas babe-
ret : in quibus se a beato patre Bencdicto , docenle
sancto Spiritu , descriptam regulam sunl servare
v/elle profossi , ul unusquisquc eorum nomen pro-
piium cum gradu et monachi appellalionc eisdem
chartis subtcr iirniavil : quarum iinam henignilatis
noslrx praesentiae exbibuerunt, humililer poslulan-
les, sicut et sacpe meitiorati vencrabiles patrcs a
conspirationc et conjuratione. facta , et propositum B quibus synodales dilunitiones celebratoc stint, aucto-
monasticum abncgarent , et sine licentia sui abbatis
propriique episcopi ac metropolitani , eorum legati
dignitalis noslrae dominalionem adirent, et mole-
stiam supcr bac ratione contra canonicam et propo-
siii sui instilulionem serenilatis nostrae auribus
inferre prxsumerent, offerentes nobis tomiim in ac-
rusaiionem el blasphemiam episeoporum , qui se de
apostasia, in qua versabantur, paterna sollicitudine
nostra 3iictoritate correxerant, et ad propositum
quod abdicaverant , redire suaserant : addenle»
etiam in cadem schedulu alia quas digna non sunt
imperialibus noslris scriptis interseri. Porro nostra
solerlia, audilis eoruni querimoniis, supramemorato
venerabili viro llilduino nostia jussit clementia, ut
ritatemnoslrani sedulo petierunt, qualcmis hoc quod
lam subtili et diligenli investigationc inventum, et
justa ratione diffinitum, seu salubri restitiilione rc-
paralum , alque canonica auctoritale staiuliim esse
dignosciiur, amplitudinis nostrae privilegio scriptis
imperialibus confirmarcmus , ut quod canonica do-
cet auctoritas , et vota regum cunclornmque fide-
lium, qui ipsum locum propler monaslicnm ordinem
ibi servandum rebus suis dilaverunt, dciuoiistrant,
cum nequaquam ab eo sinepericulo et regis ct regni
possitavelli, nostiv imperialispotestasconfirmalionc
provideat , nc ex codem loeo modernis futurisquc
temporibus idem ordo deslituatur, sed potius, Cbri -
sto Doiniuo largiente, ad cumulum mercedis noslra?.
eosdem episcopos contra qnos querebantur, nec non ^ conjugis quoque ct prolis, eorumque salutem quo-
et alios ab accusatione imniunes, jussione noslra
ad ipsinn venire mandaret monasic-rium. Et quia
ad nolitiam nostram ipsi fratres suos misere clanio-
res , unde nil ainbiguum et sine juslx difiinitionis
decreto fas est abscedere, complnrium episcoporum
diligenli cxaminc rem reventiiari et eanonice difli-
niri, ct consopiri pracepimus : non qu.isi de prae-
fata memoratorum patrum sentenlia, quae excellen-
ti;e nostrx bene manebat per omnia cognita, vel in
aliqim dubitantcs, sed nl inajor CbristoDomino Deo
noslro de percalcato hoste, qui jain dictos excila-
verat fratrcs, triumphus lieret, et in eodeni loco
firmiori, quia ilerala, stipulalione idem ordo confir-
uiaretur. El quoniaui super pastores Ecclesiaj digni- ,
tati nostne impcriali quxcunque ingerebatur accu-
salio , non sine certo et ralionabili oblilcraretur
judicio, qui ad condiclum tempus et dieni ad supra-
scripttim venere monasterium , et ipsis accusatori-
bus cum scripto quod clemenlioe noslrx tulerant
boram exhibitis , cuncta quaj in corum accusationc
dixerani vel scripserant, falsa esse veiis assertioni-
bus iJoneisque prolatis testibus probaverunt , sicut
ex ordine inscriplo manifeslalur : quod ex h.ic cansa
a secunda coustilutionis noslrae synodo arclrtvo no-
Blri palatii cum chartulis, quae nomiiia testinr.i con-
tiiient qui titrisquc conventibus interfuerunt, dire-
ctis , ob gestorum memoriani conservalur : undc
a!!'id ctiam ab ipsius monastcrii scriniis rcliuetur.
rum post tantuin lapsum reparalio facta est, nec
non ct eorum per quos, Deo annucnte,nostra aucto-
ritate eadein reparatio celebrata est, simul rt illo-
rum informationcm qui post ad monasliciim ordi-
ncin Doinino inspiraule ad eumdem confluxeriiit
locum , rcmola omni simulatioiic senipcr in eotiem
monastcrio regularis ordo permaneat , floreat et
felicilms successibus Deo opem ferenle polleat. Et
ul haee auctoritas , quam ob Dei aniorcm cl anima;
nostrae conjugis ct prolis , ut praediximus, salutem
alque imperii nostri sUitum constituimus, Drmiorem
obtineat vigorem , el dcinceps iuconvulsa valeat
perdurare, duas iude pari leuore conscriptas firma-
liones fieri jussimus, ut una imperialis auhc recon-
ditorio palatinis salvetur excubiis, altera ab ipsius
monasterii custodibus in pcrpctuum ditigenli cura
dclieat provideri, easquc manus noslne subscriptione
subter lirmavimus, et de annulo nostro sigillare jus-
simus.
S gnuni Ludovici sercnissimi imperatoris.
Hirmiiiiiiaris notarius ad vicem Theotonis reco-
gnovi el subscripsi.
Dala \u Kalendas Septcrabiis, anno, Chrislo pro-
pitio, 10 imperii domni Ludovici serenissimi unpera-
ioiis, iutliclione 10. Actum monasterio sancti Dio-
nvsii in Dci nominc feliciter. Amcn.
1211
CI.XX.
PR0 P.VKTITIO.VE BU.NORUM MONVSTIiRII S. DIONYSIl.
(Anno 832.)
[Apml Habill., de lie dijilom., p:ig. 408.]
ln nominc Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus, divina ordinante ptovidenlia.im-
perator Augiisiiis.
Si ea quoc lidelcs imperii nosiri, pro statu et utili-
late Ecele>iaruni ac servorum Dci, lideliter ac devote
ob Dei ainorent in locis sibi commissis staluerunt,
nostris confirmamus edictis, lioc noliis procul dubio
ad ajternam bealiludinem, ct lotius regni a Deo nohis
commissi tutelam mansiirum esse credimus, et re-
tributorem Dotuinum exinde iu futuro babere confi-
dimus. Igilur noluni sit omnibus fidclihus sanct;
I.UDOMCI I COGNOMENTO PII |^13
A de sig.ile modia nongenla, de vino puro ad eorum
et hospitum supraseriptorum, seu ad omnes necessi-
tates ipsorum modia duo millia quingcnla , bracii
per modia duodecim triginta, ei exceptis bis bracii
Ires de spelta secundum consuetiidinem per modia
iriginta. Inler Pascba , Nalale Domini , ct sancli
Dionysii Missani lcguminum modia trecenta ; de
formatico peiisaj trecentx triginta ; de adipe modia
triginla quinque ; dc sale modia ducenta , cum
ipso inodioquod solvitur in salinis. Ad cordcvesos-
et solas eorunl componendas uncti ducenli ; de bu-
tyro sestaria triginta ; volatilia aiilem inter Pascha
et Natalem Domini de villis (sicut in constiluiionis
charta prajfati vcnerabilis viri scripluni habetur)
coni intcgritate, qua; super annum cx eis omnibus
Dei Ecclesia; ae nostris, prajsenlibus scilicet et fu- ^ eo tenore, quo ibi scriptum et ordinatum est,
luris, quia vir venerahilis Hilduinus, abbas mona-
slerii aposlolorum Principis , excellenlissimoruin-
que Cbristi marlyrum Dionysii , Rustici ct Eieu-
tberii, qui peculiares patroni nostri adesse videntur,
nostne suggessit serenilati , quod pro Dci omnipc-
lentis amore et futuro ejusdem congregationis ca-
vendo periculo, ne aliqua successorum siiurum ne-
gligenlia aut parcitate ordo in ea monasticus fu-
turis temporibus perturbarelur , sicut praeteritis
temporibus manifestum esl contigisse, veluti syno-
dales conscripliones super rcstitulione istius sancli
cum censu qui in volaiibus de molendinis et cainbis
debet exirc, sicut a longo tempore mos fuit , sive
indoniinicatae , sivc in beneficio donatx fuerint ,
dari coiistituimus et conGrmamus. Saponem vero
de ipsis villis (sicul in pra;fata confinnatione rae-
morati viri constitutum habetur) fralrum usibus
persolvi imperiali roboralione dccrevimus. De li-
gnis dentur eis mensura; , qu* midi appellantur,
mille centum ; de melle secundum consuetudi-
nem; de tribillo carra duo ; de roodiis scdecim;
olera quoque , fruges arborum , pix , carpentarii ,
ordinis in eodem monasterio et nostra; imperialis circuli ad vasa vinaria pneparanda , et operi-
potestalis confirmatio, nec non et prxfati venerabilis menta tectorum ; sed et a;diiicalio et restaurati»
abbatis Hilduini conscriptionis cliartaplenilernarrat r oflicinarum , secundum quod iii sa-pedicta con-
cx ordine (quod ideo prxlennisimus , quoniam in scriptione supramemorati bonorabilis viri contine-
cisdem locis liquide ct exacte constat esse descrip-
tum, uti cunclorum pene declaral nolitia) stipendia
eorum qua; annuatim in cibo accipere debeant,
nec non et quasdain villas spccialiter ncccssitatibus
oorum deserviendas conslituisset ac depulasset ;
atque per litlerarum seriem el largitionis sua; scri-
ptum sua aliorumque bonorura hoininum manibus
roboralum eis concessisset ac delegasset , qiiatemis
nulla occasione nec reipuhlicue servitio quisquam ex
successoribus suis impedimenlum illis in futuro in-
ferre potuissel, pro quo a via rectitudinis el ohser-
valione regulari eos aberrare nccesse foret , scd
deputatis sibi rebus et stipendiis contenti , absque
tur, dictante necessitate, ministretur et fiat. Ad ve-
stiraenta etiam vel onines eorum necessitates secun-
dura regularem instituliouem procurandas confirma-
inus illis casdem viilas, quas ipse pcr suara conces-
sionem cis visus esi ccndonasse, id est Mnrnum (ul
antiquitus vocabatur, nunc autem Cella sancli Dio-
nysii), Tosonisvallem cum Flaviaco et omnibus ap-
pendiciis suis, excepto Temeriaco-curte ; Cella sancti
Martini in monte Jocundiaco cum omni integritate;
villam Pratariam cum suis omnibus, Pralariolam
cum Sichaldicurle et onn;ibus ad se pertinenlihus ;
Nucitum superiorem, cum appendiciis suis; Fran-
corum-villam, Maflare, mcdietatcra de Baliolo, Mu-
necessitate et inopia regularem normam lenere, rj cellam, Bedolitum, Villarem, Wasconera-villam cum
et sine prsvaricatione, qiiantum humana sinit fra-
gilitas, observare quivissent. Unde humiliter peliil
cclsitudinem noslram, ut pro rei finiiitate super
eadem constitulione auetoritatis nostrae praceptum
pro divino intuilu , et ipsorum sanctorum reve-
rentia ficri juberemus, per quod inantea slabilis
ct inviolata permancret. Nos vcro petitioni. illius,
quia necessaria el rationabilis erat, aurem accom-
modanles , veluti poslulaverat lieri adjudicavimus.
(Juapropter statuimus atque jubemus , secundum
quod in illius ordinatione continelur, ut denlur eis
amiis singulis de trilico puro, ad eoruin et bospitum
i!» rcfcctorium vcnienliiini ojins , modia dno millia
ceiiiuii' Ad pra:ljcndam faiuulorum illis scrvcntium
integriiale sua et omnibus appendiciis ; et omne
teloneum atque censum, quod de mercato anniver-
sali per festivitatem sancti Dionysii eiire consuevit,
sicut bonae beateque memoria; domnus avus noster
Pippinus per suum prxceptum eis dcdit , quidquid
exinde pars lisci poterat exaclare, nec non et Trim-
lidura ac Villara-pictam cum omni integritale ac
omnibus appendiciis ad cas pertinentibus; Majorem-
viliam cum iiitegrilate : in ipso vico mansos duos,
et mansionile in monle Saulia cuni adjacenliis stiis;
super Sequanam veio Capellam sancli Audocni ad
retia piscatoria emendanda vel ordinanda , cum
manso uno in Bonogilo cum inlegritate sua; in Al •
vcrnis mansos duos, et in Campimago mansos duos
1213 DIPLOMATA ECCLESIASTtCA. 121*
ad piscationem ; Villam Exoiiam cum censu ct inle- A tam stude.tnt cuslodire ; et spc."iali soilicitudinis
grilate sua ; scn cl mansos ct vineas in Belna , quas
Franci homines ipsius congregationis fralribas deio-
gaverunt; nec non in Vanicolas, sieut continetur in
memorato scriplo; consum eliam solitum de venna,
quae est supcr fluvium Loch , ct de pago Ponliu ,
atque censum de Flandriis, sictit eonsuetudo fuit ;
villam siqnidcm qu;e dicitur Brincvallis, nec non et
marcs ct piscaturam in Tellis cum omni intcgrilate
lam in censu quam in appeudiciis eorum ; et mansos
in Bracio , ct Gabaregium in Bagasino cuni oinni
inlcgrilate et appendieiis suis, de quibus quoedam
conjacent in pago Constantino ad capiendum cras-
sum piscem. Has igitur villas cum appendiciis et
reddilibus vel inancipiis, sive cum omnibus quae per
ctira provideant, ne aliqua anliqui bostis satagentc
callidilatc inde sacer ordo amovealur, aul ininus
perfecte quam humana sinil fragilitas in eodem loco
praevalenle negligenlia gradiaiur; sed sicut nos sin-
gularem curam , quia ita praedeeessores et progeni-
tores excelleniiae nostrae habuisse compcrtum esl ,
quam inibi pia sepultorum corjMjrum amplcctitur
eorum memoria , nos etiam inde habcre videmur,
sollicite sludeant divino inluitu, ne lalium rectorum
manihus jam dicttim sacratissimum locum commil-
lanl, quorum versulia aul negligentia ab eo religio
decidat , et inopia vel lorporis negligenlia crescat,
sed potius ita eumdem sacratissimum locum sollicite
pieque tractent, quateuus nobis et illis aeternx bea-
precarias aut per beneficia exinde homines relinent, B litudiuis gloria inde ChrisSo opem ferenle maneat ct
ut post eorum decessum ad usus fratrum et slipendia
mcmorata revertanlur, fratribus ipsius congrcgatio-
nis ad speciales eorum necessilates, imperiali aucto-
ritate et indulgentia per hoc prsecepliim confirma-
tionis nostrae , sicut praedictus venerabiiis abbas in
sua confirmavit conslitiitione, stabili jure eis conce-
dimus et confinnamus : pracipientes ut nullus abba-
liun per successiones quod salubri egit consilio ei
nostro esl roboralum edicto, subtrahere vcl minuerc
audeat, vel ad usus suos relorqueat, vel alicui quid-
d&in inde in bcneticium tribual ; sed ncque servitia
ex eis villis exactet, neque paraveredos aut expensas
ad hospilum susceptioncs rccipiat, aut ullas in aliqua
re exaclioncs aut mansionaiicos inde exigat absque
inevitabili necessitate, prseter consuetudiiiarias ope- C
rationcs quae in saepedicla mcmorati viri conslitu-
lionis pagina descriptae habcntur, quibus nihil addcre
quisquam unquam praesumat. Suprascripla anlem
ad centum quinqunginla monachorum numerum sunt
ordinata : ex quibus nil cuiquam abbalum Iicebit
■uiqiiam sublraherc ; augere vcro qui forte voluerit,
multiplicatis ad usuir» corum opibtis , accumulet et
gerviiii divini cullores : qui vcro facere aliter prae-
sumpserit, el post disccssuin nostrum hanc nostram
confirmalionem quam super praedieti venerabilis viri
liil.luiui constitutionc fecimus, violare voluerit, que-
rela ad suecessores nostros, qui lunc temporis nobis
siipcrslilcs fuerinl, deveniat, ipsique agnila auelori-
late nostra nostrac conslilulionis statula defendanl,
ct sux aucloritatis pracceplo conlinnenl , sicut a se
hcne gesla dcfendi el confirmari a suis suecessoribus
Deo annucnle volucrint, qtialiler ftituris temporibus
fratrcs iu coenobio supradiclo regulam beati Bene-
dicli servantes, absqne perturbationc Deo libcre de-
scrvirc qucant , nobisque pro rata confirmatione
merces in pcrpelua recompenselur aeternitate. Oh-
nixe eliam ac devotissinie omnes successores nostros
per omnipolenteni Dominum et aatcrna; rctribntionis
amorem et piain reverentiam istorum spcciulium
protectorum noslrorum in hoc sancto reputavimus
loro, nec non el lianc conslilutionis confirmationem,
ijtimii ad monaihorum proviilend.is regtilares neces-
sil.ilcs imperiali (iiinavimtis aiiclorilatc, intemcra-
accrescal. El ul haec aiictorilas, quam ob Dei aino-
rem el aniinae nostra; remediuut statuimus, firinio-
lem obtineat vigorein, et deinceps inconvulsa valeat
perdurarc, maiius noslrae subscriptione eam sublcr
lirmavimus, et aiiuulo nostro sigillari jussimus.
Signum Ltulovici serenissimi imperatoris.
Hirminmaris notarius ad viecm Tlicotonis rcco-
gnovil el subscripsit.
Dala vn Kal. Septemb. anno, Christo propilio, 19
imperii domni Ludovici serenissimi imperaloris, in-
diclione 10. Actum inonaslerio sancli Dionysii in Dei
nominc feliciter. Amen.
CLXXI.
PRO MONASTERIO SXNCTl HARTINl T! iWSENRIS.
(Amw 832.)
[Ex CUartario S. Martini, apud Mai t. , Thesuur. anecd.
tom. I, pag. 29. |
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinanle providentia, im-
pcrator Augustus.
Si locis Deo dicatis quiddara honoris conferimus,
ct Deo in eis famulantium pacis cl tranquillilatis cu-
ram gerimus, et ad ministerium suum liberius ex.-
sequendum opem ferimus, hoc nobis procul dubio ad
statum rcgni nostri corroborandum, et ad aelernu:
vitc bealitmlinem capesscndam , prtfuturum csse-
crcdimus. Idcirco notum ficri voluraus omnibus fide-
libus sanclae Dei Ecclesi;e et noslris, prasentihus
scilicet el futuris, quod venerabilis abbas Kridegisus
monasterii S. Marlini palroni nostri, in quo ipse
corporc requiescit, innotuit celsitudini nosli;e quali-
ter idem ipse parlim per ignoranliam , parlim vero
per suggestionem quorumdani hominum, quasdam
villas ejusdem raonasterii sibi servieniibus in bcne-
ficium dedisset, quae ad usum fralrum iu eodem mo-
naslerio degentium olim depulatae fueraul; et ob boe
vestimenta et sumplus necessarios eis pleniter ini-
aistrare non posset. Qnamobrem idem ipsc et omnis
congregatio Sancli Martini peliit nostne conscriplio-
nis auctoiitatem sibi dari, pcr quam repulsa omnis
ociasio uoslia concessione atque permissu easdem
villas in suiiiii doiuiiiitim idem abbas revocarel, et
t.ur. ipsc qnam et suctcssorcs cji!s co modo cis de-
1215
LUDOVICl I COCNOMENTO PIJ
I2IG
biia slipeudia el vestimenta subminislrare possent, A tum uberius exsei|uenJum sustolliinus, dignx remn-
queniadmoilum tempoiibus prxdccessoriun ejus fra-
tribus qui lunc teniporis inibi consistebant minislra-
bantur. Quoriim pelilioni libenlissime annuinms, et
hanc noslrx conscriplionis auctorilatem fieri eisdem-
cpie fratribus dare decrcvimus, per quam deceniimus
alque jubcmus ut memoratus abbas suique sucresso-
res id boc easdcm villas in usnin , dispositioncm et
ordinalioncm habcanl, Ut inde fratribus qui et pr.e-
senli et futuris temporibus inibi Deo mililaverinl, sic
plemter viclualia et vcslimenla ministrari faciant,
qucniadmodum temporibus geniloris nostri Caroli eis
a Wulfado el Ilherio hujus monasterii abbatibus CX-
liibila atquc ministrala fuerunl. De cxlcris vcro vil-
lis qux in beneficiiini datx sunt , jubemus ul terlia
iieralionis prxmio nos a Domino rcmuneraii lidcliter
credimus. Igitur omnium fidcliiiin noslrorum, tam
prxscntium quam ct futurorum , induslrix nntum
essc volumus, qualitcr dilecla conjux noslra Judiih
Augusta suggessit nobis ut quamdam villaui, nominc
Camhoiicm, qux esl in pago Bliseuse vel Dti'iensc,
monastcrio S Martini, quod esl eonstructum in pago
Turonico snper ripam Ligci is, ct vocatur Major Mo-
nasterium , in quo ideni ipse prxclarissimus confcs-
sor Chrisli regulariler cum turma moiiacborum Do-
mino militavit , per nostrx conscriplioiiis auctorita-
tein concedimus» b ad emenda fralrum ibidem Dco
famulaiilium vestimenla. tJndc prxscntix nostr;c
strumentum protulerunt, qualiler jamdudum ad mc-
pars de volatilibus cum ovis eisdem fratribus iiiinis- B moratum monasterium quxdam Deo sacrala, Oda
tretur. Volumus oliam alque eisdcm fratribus conce-
diimis, qui ct prxscnli lempore inibi degere, et fu-
luris lemporibus ad inhabitandum ct Deo serviendum
aggregari voltierint : ul de omnibus qux ad sepul-
crum bcatissiuii palroni nostii S. Martini a Deum ti-
menlibus cotiferuntnr, terliam parlem accipiant ad
nccessitalcs sibi consnlcndas, cxccplis de his vesli-
mentis ct spcciebus qux ad sepulcrum illius, dccoris
ct honestalis catisa, pcrpetuo retinenda crunt. Cera
autem et oleum ad luminaria in cadem ecclesia con-
cinnanda dccernimus ut retineantur. Slatuentes crgo
per hauc nostram aucloritatem prxcipimus, ut nul-
lus prxlatorum aut auctormn hnjus monasterii pa-
troni nostri beatissimi Martini hanc nostram conccs-
nomine, uxor Eodonis ducis pcr vcndilionis littiium
eamdem viliam cum suis appendiciis condonaverat.
Cujus petitioni propter amoremet honorcmae vene-
ralionem memorali patroni nostri beatissimi Martini
libenter acquievimus, el mcmoratani viltam Cambo-
nem, quam in prxscripto pago Blisense vel Dunensc
sitam esse diximus, cum his loccllis qux ad eam pcr-
liuere noscunlur, id est Caliaco. Binirilias, Varen-
nas, Ciilluras, villain Aitardi, vel eiiaiu cum tcrminis
cl oranibus rebus ad se pertiiicniibus, videliccl basi-
licis, domibus cxlerisque xdificiis, vineis, silvis, ler-
ris, pratis, campis, pascuis, aquis aquarumve dccur-
sibus, molendinis, cultis locls et incultis, mobilibus
rebus et immobilibus, ac seipsas moventibus, cnm
sionem alque slaluta convellcre, a-it nulluin in nio- C mancipiis et accolabus divcrsi sexus et xtalis, ad
dum immulare prxsumat, scd perpetuis lemporibus
inviolabiliter ca conservcnt cl sibi conservari fa-
ciant. Et ut hxc nostrx concessionis et constitutio-
nis auctoritas firmum et inviolabilem obtineat v go-
rein, manu propria subter eam firmavimus, ct more
nostro signaculo bullx insigniri jussimus.
Signum Ludovici sercnissimi imperaloris.
Hirininmariis uotarius ad vicem Theotonis reco-
gnovi.
Data xviti Kalendas Deeembiis, anno, Christopro-
pilio, 19 imperii domni Ludovici piissiini Angusti,
indiclione 11. Actum Turonis monasterio S. Martini
in Dci iiominc feliciler.
CLXXII.
a PHO MUOIU MONASTERIO.
(Anno 832.)
[Ex Chartularip ejusdem monasterii , apud D. Bou-
quet., Recueil des liisl., lom. IV, pag. 585.]
In nomiiie Domini Dci et Salvatoris noslri Jesu
lUinsti, Ludovicus, divina ordinante providentia, im-
,)crator Atiguslus.
Si iilius amore, ciijus muncre cxleris mortalibus
prxlali sumus, loca divino cultui consecrata con.-
gruis mumficentix nos-rx benefiuis ad divinum cul-
» Ilujus prxcepti meminit, illudque male Iribu"
amio 833 Labhcus in Miscell. Curios., pag. 457; il-
liul refert Cointius, toni. VII! Annal. ecclcs., pag.
I8J), ad aiiiiini: 851, a cujus mcnse Scplcinbri iuci-
mcmoratuin monasteiitim venerandi confessoris Chri-
sti sancti Martini, quod constructum essc in memo-
rato pago Turonico super ripaia Ligeris diximus;
ubi prxsenti temporc vcneral ilis Theoto abbas Deo
descrvientis congregationis paslor el rcclor essc co-
gnoscilur, per hanc noslrx largilionis auctorilalem
donamus atquc tradimus, ea videlicet ratione ut per-
peluo jure ipsius monaslerii consistat ad emenda, ut
praediximus, vcslimenta fratrum ibidem Dco famu-
lanlium : ct iiullus lidclittm nostrorum, vel cliam,
Deo disponente, successorum nostrorum ullam ha-
beal potesiaiem camdcm villam, vel iila qux ad eain
pcrlinere noscuntur, de jure ejusdem monastcrii
abslraliendi vel diminorandi : sed, sicut supra inser-
" tum est, memorata congregatio successorcsque co-
iiini ad id quo I prxfali sumus, de eadem villa cuin
suis appendiciis, quidquid inde quolibet mndo exigi
potest, hahcant potestalem faciendi , ordinaudi, exi-
gendi tam prxsenlibus quam futuris lemporibus,
disponendi atquc*faciendi. Sed et si quis ex ftdel bus
imperii noslri eis ad tiiijus rci necessilatem ali(|tiid
angere vel lilulare placuerit, volumus ut a nullo cis
auferri liceal ; qualenus eis liberius pio noslra suc-
cessorumque nostrorum salute Domini misericor-
\.\: bat m: li: o ditina ■nitiumqje ;mperli Ludovitj
lik repelil ab anno NI5.
>' Sic lc^iiur iu chartulario; legendum , conce-
dcremus.
1217 DIPLOMATA ECGLESJAS1 ICA. 121»
itiam implorare dclectet.' Et ut hxc nostrx donalio- A Dala iv Kal. Jantiar., anno, Cbristo propilio, 18
nis alque tradilionis auetoritas perpetuum et invio-
laliilcm ohtinea.t vigorem, nianu propria subler cam
liniiaviuius, ct annuli nostri impressione signari
jiissimus.
Signum Ludoviei serenissimi imperaloris.
Mirminmaris notaiius ad vieem Theolonis re-
cognovil.
Dala xni Kal. Deeemb., anno, Christo propilio, 19
iiupcrii domni Ludovici piissimi Aiigusli , indictione
10. Actum Caduppa villa in Dei nomine fcliciler.
Amen.
CLXXIH.
PRO ABBATIA VINCENTII APIID CENOMANOS.
(Amw 852.)
[Apud Baluz., Miscell., tom. 1, pag. 84.]
In nomine Domini Dci et Salvaloris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicus, divina ordiuante providenlia, iin-
perator Augustus.
Omnibus fldelibus sanctx Dei Ecelesix et nostris,
prrrsenlibiis scilicet et futuris, uotum esse volumus
quatiler ad nolitiain nostram de tribus cellis perven-
lum est, qux una earuni intra muros Cenomanis ci-
vitatis sita est et dicata iu bonore sancli All.ini, reli-
qux vero duae in suburbio memoratx civitalis con-
struclx, et altera earum in honore saucii Vincenlii,
altera vero in bonore sancli Audocni dicala babekar,
qnas prxsenti tempore Aldricus episcopus sub jure
prxseriptx urbis possidebat, qnod non juste ad eani-
dem urbem, sed ad publicuin nostrum pertinere de-
imperii Ludovici piissimi Augusti, iiidiclionedecima.
Actuni Cenomanis civitaie in Dei nomine ftliciter.
Amen.
CLXXIV.
rltO EADEM ABBATIA S. VIHCEMTII.
(Anno 832.)
[Apud Baluz., ibid.1
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli, Ludovicus, divinaordinanteprovidentia, im-
pcrator Auguslus.
Si suppliealionibus sacerdotum, quando pro suis
vel ecclesiarum sibi coinmissarum necessiialibus
aliqtiid nobis intimare volucrint, aurem benigniter
atque iibcnter accommodaimis, coruinque jnstns el
B rationabiles petitiones ad optalum effeclum perve-
nire facimus, non solum regiam atque impcrialem
consuetudinem in hoc exercenms, sed etiam eos-
dem sacerdoles ad Domini misericordiam pro nobis
exorandam promptiores alque devotiores faeimus.
Idcirco notum fieri volumus omnium fidelium no-
strorum, tara prxsenlium quam futurorum, indu-
striye qualiler cum nos de Aquitania reverteremurct
in urbem Cenomanis pervenissemus, Aldricus ejus -
dem urbis venerabilis episcopus aecedens ad aures
nostras retulit nobis de quadam villa qux Brogilus
vocatur et Novavilla nominatnr, qtix ante bos com-
plures annos de jure ejusdem ecclesix cum appcn-
diciis et omiiibus ad se perlinentibus subtracta atque
ad publicum nostruiu redaeta , moderno teinpore
, r „„ ,.„. — . — „ r „.._, — ,
berent. Ad quam causam diligenler per meliores et ah Heremberlo vassallo nostro in benefieinui data
veraciores homines circumquaquc menioratx urbis
consislentes inquirendam nobisqtie renuntiandam
destinavimus fidclem nostrum Widonem noinine ;
qui cum ad nos reversus esset, rctulit nobis, sicut
rclatione bonoruin bominum circa fines roenioralx
civitatis consistentiiim cum sacramenli assertione
invenerat, quod praiscriplae cellae non ad publicura
nostrum pertinebant, sedsub jure memoraloe Ceno-
manis ecclesiaejuste et legilimc esse deberent. Cum-
que ex memorati fldelis noslri Widonis relatione
per omnia ita verum esse cognovissemus, propter
futuras occasiones ct resultationes penitus rcpclleu-
das el abjicieudas, complacuit nobis hoc noslrx au-
possideretur, et sic prxcedenti tempore de manibus
reclorum prxdictx urbis eanulem viliam cuin ap-
pendiciis et omnibus ad se pertinentibus elapsam
esse. Sed cum nos ad rei veritatem diligenlius ve-
stigandam fideles nostros Simonem prcsbyterum et
venerabilem abbatem et Hildemannum vassallum
noslrum mitteremus, renuntiaverunl nobis per om-
uia ita verum esse. Cumqtie eorum relalione memo-
ratum bcncficium Heremberli non ad publicum no-
slrum scd ad jus prxdiclx ecclesix Cenomanis jusle
pertinere cognovissemus, complacuit cleraentix no-
strx prxfatum beneficium Heremberti, id cst, fore-
stem illara qux Gauciacinsis dicitur, ciim duabus
cloritatis alque memorix conscriptuiu super hujus- r» forestulis qux Dovera et Tulpiacus vocanlur, cum
cemodi factum conscribere, per quam prxcipiinus
atque jubemus ut repulsa omnino publiea et judicia-
ria potestale prxfatx celle perpetuo in jurc me-
moratx Ccnomanis ecclesix consistant, easquc me-
moralus Aldricus prxsul suique successorcs jure
ecclesiastico babeant, teneant alque possideant, et
inde faciant quidquid pro commodo vel ulilitate
inemorauc Cenomanis eeclesix faciendum esse de-
creverint. Et ut hxc nostrx aucloritatis conscriptio
firmior babeatur et a fldelibus nostris melius creda-
tur et diligentius couservelur, de annulo nostro
subtus eam jussimus sigillari!
Birminmarus notarius ad vicem Tbetonis reco-
gnovi et subscripsi
xdificiis in eadem constructis, qux Brolius noraina-
lur, necnon el Novamvillam ciiin oranibus ad se
perlinenlibus, id est, Salvariam, Colonicam, Cau-
queriolas curlem llerilavan. Felrarias, villarein
Saviniacum,<Buxarias, in Monlieellis capellam unam
cum omnibus ad se pertinentibus, et in Caliniaco
dimidium mansum, et in Vincariis mansum unuiii,
et in Cipido atque Belino eos quos juracntarios di-
cunt, cum rcdditione census quem singulis annis
solvere noscuntur, id est, mel et ceram, cl in Caba-
nido eos quos porcarios vocnnt, ct eos qui in illa
ruba qux cst conlra orientem raanere noscuntur,
necnon et illos qui super fluvium qui diciiur Sartba
consistere noscuntur, siraililer ct medietalem telo-
«?I0 LUDOMCl I COGNOMLNTO PII 122A
nei qnod de illo porlo :innis singulis pcrsolvitur, et A rcbus decimx et nonx parlibus prxscriptx ecclcsi*
qnemadmoduin sxpedictus Heremberlus memora-
tinu beneGcium cum omni integritate, sicul illa die
siib jure nostra dominationis crat quan 'o a largi-
lione nosira ipsmn henelicium aeeepisse constat, pro
«molumenlo animx nostrx memorato venerabili
AiuYico episcopo ad partem prxscriptx snx ccclesijc
reddere, ul in perpctuum in utilitaics et usus ejus-
dem ccclesix Deoqne in ea dcservieuiium perli-
ne:;'. Idcirco suggerenle aiquc rogantc prxdido
vcnerabili episcopo hanc noslrx confirmationis at-
quc reddilionis prxceptionem ei vel ad parlem jam
dictx urbis fieri jussimus, pcr quam deccrnimus at-
que jubemus ut nullus fiileiiuiu iiostrorum de pra>
dicta villa vel de his omnibiis qux ad prxfata loca
Sancti Gervasii et fralrum inibi coiisistentiimi ple-
niler ct absque ulla dilatione persolvcrentur, et xdi-
ficia ejusdcm ecclesix sivc domus episcopalis ac
fr&trum inibi degentium refeclx ct rcstauratx fle-
rciit ■>. Insupcr liumiiiter flagiiantcs postularunt ut
viilarum nomina ex qai! us nonx ct decimrc ad su-
pradiclatn ecclcsiam persolvi (lc'.icnt in nostr.c au-
cloritalis prxccpto nominatim ascribi prreciperc-
iniit, ne al.qtio malo ingcnio aut qualibet callidilate
aul polentia alicujus divilis vel polcnlis hx villx
vel h:c rcs a jure cjusdem ccclesirc alienatre fu-
luris lierent tcmporibiis aut nonx vel dccimx sive
censtis vcl rcslaiirationcs jam dielx ccclcsi.e ablalx
fieri possent. Qiiorum deprecaiiones propter amorcm
pcrlinere noscuiilur mcmorato venerabili Aldtieo B lici libenter audivimus, et sicut dcprecali sunt, mo-
episcopo sivc succcssoribus ejus ullo unquain tem-
pore inqiiietudinem facere aui quaialibet calumniain
ingererc prxsumat; sed liceat ei et successoribus
ejus quieto ordine memorata loca cum omnibus ad
se periiiicntibiis jure ccclcsiastico tcnere et possi-
dere, et quidquid pro opporlunilate cl commoditatc
prxfatx ecclesix exinde facere decreverint, liberam
in omnibus habeant potcstatem facicmli. Ut autcm
lixc noslra aucloritas perpeluam obtineat firmita-
lem, de annulo nostro jussiuius sigillari.
Hirminmarus notariusad vicem Theotonis rccog-
novi et subscripsi.
Uata vi Idus Januar., anuo, Christo propilio, 17
nasteria vel ccllulas seu vicos vcl viilas quas noslra
largitione ex jure prxfixx ecclesirc nostri fidcles
habere dignoscunlur nominatim in hoc prxceplo in-
serere jussimus, nl futuris teiiiporibus in jure et
dominatione jam diclx ccclesix cum oinni integri-
tate pcrinaneant : id est, monasteriiim Sancti Pelri
quod Bertranus episcopus xdiGcavit, cum mouaste-
riolo Sancli Mariini in Ponleleuve, et monasterio-
lum Sancti Victurii , in quo ipse don.nus Victurins
corporc requiescit, et mon isteriolura Sanctx Marix
quod est conslructitm intra murum civilatis et flii-
vinm Sarihx , cum monasteriolo Sancti Ricomcri
ulira fluvium Sarlhx ad eum pertinenle, et mona-
imperii domini Ludovici piissitni Augusii, indi- sterium Sanctx Scholasticx, et monasteriolum San-
riione 10. Actum Ilcs villa in Dei nomine feliciter. G ei\ Germani ullra fluvium Sarthx, el nionasterio-
lum vel synoilochium Sanctx Marix, in quo domnus
Paduinus requiescit in corpore, et cellulara Sancii
Victurii infra civitatem, et monasterium Sancti Cari-
Amen.
CLXXV.
PRO E.VDEM XBIIATIX S. VlNCENTIl.
(Anno 833.)
[Apud Baiuzium, ibid.]
In noniine Domini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinante providentia, ira-
peralor Augiislus.
Si his qui Deo dcbimm exhibent faraulatum quid-
<lam honoris conferimus, et ad suum ministeriitm
liberius exsequenduin opem feriuius, hoc nobis pro-
cul duhio ad slalum terreni regni corroboianduin et
ad xlernx vilx be.atitudinem capesscndam profiitu-
rum csse confidimus. Notum igitur esse volumus
lcfi , in quo ipse domnus requiescit in corpore, et
monasterioltim Sancli Juliani, in quo ipsc requiescit
in corpore, el monasterium Sancti Georgii, monaste-
i ium lllidi , et nionasterium Tussiaco, et monaste-
rium Sancti Joanuis et Sancti Trechii in Buxiolo :
et monasteriolum Sancli Martini in Diablentico, ct
inonastcriiim Sanctx Marix in Aurionno, et mona-
slerium Buxido, et eellulam Semiliaco, ct monaslc-
rium Caladon. Hxc omnia, sicul diligenter inquisi-
tum habemus, cum omnibus ad se pcrtincniibus et
omnibiis lidelibus noslris, prxsentihus scilicet et fu- in scriptis aullienlicis Sancli Gervasii invenimus, ad
turis, quia nos de Aquilania revertentes, cum in
iitbcin Ccnomanis pcrvenisseraits , quam Aldricus
venerabilis episcopus regere videtur, clerici ct Dei
servi inibi consistentes iu noslram advenerunt prx-
sentiani, et conquesli sunt quod nonas et dccimas,
unde nccessarios sumplus habere deliebanl, fideles
nostri qui res Sancti Gervasii munere beneficiario
possidebant, aul negligenter persolverent , aut pe-
nitus reddere diflenent; petieruntque et suppliciter
dcprecati sunt nos ut nostra imperialis potestas ef-
ficerei qnaliter seeundura antiquam consuettidinem
el jnssionem domini et genitoris nostri Caroli prrc-
stantissimi Augusli ae nostram plenilcr de cisdem
» ViJc lib. i Capitul., c. 137, ct lib. u, c. 21, 22.
prxdiciain ccclesiam sancti Gervasii juste cl legalitcr
pertinent. Ex quibus }ubentes prxcipimus ut festi-
vitatibus illorum sanctoruin in quoruiu mcriioriis
ipsa cuenobia dicala esse noscttntur, per singulos
annos ad pixlixam matrem et civitaiis ccclesiam
census ab ipsis qui eadem coenobia noslro beneficio
tenenl libenter ad opus episcopi vel fralrum ibi de-
gentium et ad ipsam ecclesiam resiaurandam et nunc
et futuris lemporibus persolvantnr, el refectio ca-
nonicis Sancti Gervasii oplima ab codem abbate qui
ipsum coenobium tunc temporis habere videiur, in
prxdicla feslivitale lilienti animo fial, sicut noslram
gratiam el ipsa benefieta balierc voliieiiiit; ul nobis
»22!
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
seu dccessoribus vel geniloribus nostris propler A Corma, ct Noviomor. cl Bosliliaco vicis publicis.
ablalionem vel minoralioneni barum rerum jam
dictx ecclesiae aliquod detrimentum aut periculum
ragni non accrescat, scd pcrennis temporibus sub
jure ejusdem ecdesiac pcrmaneant. Divitis a cnim
canonicis omnibus et eeolesiis baptismalibus in prsc-
diclae urbis parochia consistenlibus , cujuscunque
juris sint, census cunctos lam in olco quam in cera
sive denariis pleniter parlibus prxfatae ecclesiae,
sicut in plenariis el breviariis ejnsdem matris ec-
clesise continentur, per singulos annos absque ulla
contradictione aut mora persolvi praecipiinus. De
vicis vero publicis ac propriis vel villulis jam dictac
ccclesiae, quas fideles nostri nostra largitione ha-
bent, omnino praecipimus ut nonac et decimae par-
Hacc autem omnia qine nomiuatim supra inserta
sunt, ul jam dictum esl, evidentius et diligentius
invcstigaium habemus, el in auiheniicis ejusdcm
ecclesiae scriptis ipsis clerieis nnnobslanlibus repe-
rinius, sive alias villas quae propter prolixitalem vel
propter ignorantiam noininum villarnm in hoc prae-
cepto iion sunt insertse, ad jam dictam ecclcsiam
juste cl legaliler pertinere; super quibus bas nostra;
auctoritatis litleras lieri decrevimus, per quas sla-
luentes omnibus qui in praesenti tempore aut futuris
tcmporibus ex memoratae matris ccclesiae beneficia
assecuti sunt aut assequi potuerunl, prsecipimus ut
de omnibus conlaboralionibus terrse, tam feni quam
annonse omnium generum, tam de sua dominalions
tibus praescriptae matris ecclesiae ab eisdem fidelibus B <luam cl ^ vassallorum suorum, de vivcrieiis quo-
que el perdonato, de pastionibus et pascuariis, de
herbalicis et pullis, de piscationibus et pastionati-
cis, id est, de glandelicis, dc melle, et collaboratio-
nibus qnse in liortis sunt , dc nulriminibus anima -
liuin et caseis qui flunt, dc vaccaritiis dominicalis;
ac de omnibus redditionibus quae ab hominibus mc-
moratx malris ecclesiae recipiuntur, excepto hosti-
lcnse, id est, de bubus et conjecto ad carros con-
struendos. De his autem omnibus prsecipimus et cen-
sum legitiuium et nonas ct decimas annis singulis
partibus praescriptse malris ecclesiae absque ulla
marrilione vel dilatione reddere, insuper reslaura-
liones lam in prsefixa ecclesia quam in domibus juxta
eam adjacenlibus in tcgumentis et restaiiralionibus
nostris libenter et plenitcr persolvanlur, et sediftcia
ejusdem ecclesiae sive domornm ad eam infra civi-
tatein peiXinentium resedificare vel restaurare fa-
ciant, id est, de villa Tavida, de villa Lugduno, de
villa Baladon, de villa quae Brogilus sive Novavilla
nunciipaliir, de villa Pradcllis, de Murniaco, de villa
Guilis, de tertia parte de cella Sancti Almiri, de
tertia parte de cella Sancti Uifacii, ct de terlia parte
de cella Sancti Rigmii i , de villa Boulido, de An-
gono, de Solemnis villa, et vico et cella Yirmero;
el de villa Apiliaco, et de Ablrino, et Clausido, de
Noviliaco, et Fanisnonia, et campo Sigirico, Lu-
ciaco, et montc, et de Commis cella Sancii Leode-
garii, Augor, et Boulir, de Vinogabron cuin suis ap
D » n~.,*v— ~ D , -r - „ --
pendiciis, et Ailino vico publico, et Bruslor et So- ^ pro possibilitate rerum quas in beneficium exinde
gonna vicis publicis, et Silviaco, et de villa Viliaco
ct Triciono, el Silgiaco, el Sabololio, et Vinonio
vico publico, et de villa longua, et de villa Campa-
niaco, et de Tonedralio, de Geneda vicis publicis,
et de villa Didas, et de Tredento, et Vitlena, Tauri-
miaco, Caisano, et villare de Yerno et Adillanitse ct
Yigra, et Fontauas, ct Sanmuro, et Brafialo, Fol-
caria, Domnoiorio, et parlem de Fraxinido, Man-
daria, Dirigeto, villare de Yerno, Clermicio et Ca-
■niliaco, de Traximarias, et Coxiaco vico publico,
et villa Anloniaco, de villa Bonalfa, et de oinnibus
villis quae ad cellani Sancti Martini infra murum ci-
possidel facere non negligatis, si graliam nostram
ct eadem beneficia unusquisque vostrnm habcre
volnerit. Praescripta vero beneficia volo ut lideles
nostri supradiclo censu cum consensu et benevolen-
tia ejusdem ecclesias episcopi teneant usque dum illa
cum eis quae ex nostra datione habere videntur mu-
larc possiinus et saepediclae ecclesiae quae juste et
legitime, ut inquisitum habemus, debentur, auxiliant^
Domino, rcstitui atque reJdere mcreanmr. Et hoc
omnibus vobis notum sil , quod si aliquis veslrum
exstiteril qui hanc jussionein noslram aul conlem-
nendo aut negligendo adimplere distulcrit, quia vo-.
vitalis pertinent, et de Caugiaco vico publico, et de luinus atquc prajcipimus ut praescript:B urbis epi-
villa Limbriaco, el Verincella, et Yerniaco, et villa scopus in jure cjusdein ecclesiae sua? in suam vel
de Ferciaco, et de Ponciaco, de Cariliaco, Priliaco, '
dc Yigra, et de beneficio Hadingi, et de villare et
de valle Bovonis, et de Breviaco. et de Carbonariis,
et de Builiai o, et de Sidrego, et de Paciaco porlu
super Garronam, et de Gaureco, ct de cella quae
Longolin vocatur, et de Gajureco, et de Floreco, et
de vico Diablentico, et de cella Arciacas, et de villa
Camariaco, ct Eviriaco, et Calla, et Comnioriaco,
et de villa Andoliaco, et de villa Giiniaco, et Marti-
niaco, et Liverolas, cl Sisciaeo, et de cclla Domo
regis et de pago Ardunense, in quo sunt manenles
villas Sancti Gervasii, et de cnrle Busane, et de No-
viomo, et Scomoiaco, et Camiliaco, cl Comaco, ct
a Vox corrtipla.
canonicorum suorum potestatem vel dominalionem
easdem res revocare facial usque dum illi qui jam
dicte ecclesia: res vel beneficia nostra largitione
Uabebant in nostram venianl praesenliam pro eadem
negligenlia atque conteinpiu rationes reddere. Et
praevideat unusquisque ne illam ibi audiat senten-
tiam, Qui negligii censum, pcrdat agrnm, et per hanc
auclorilatem , sive pro eorum negligentia vei con-
temptu ipsa perdanl beneficia11. Et ut haec jussio 110-
stra verius credatur et diligcntius conservetur, atque
per oninia a vobis perficiatur et firmius fuluris teni-
poribus tencatur, de annulo nostro subter has litteras
nostras jussimus sigillari.
b Vide Capitularia Caroli, tit. 7, c. C9.
1223 Ll°DOYIfI I COCNOMENTO Pli 1224
Hirraiomarus notarius ad vicem Tbeotonis rcco- A Vnlvinus nomine, cum episcopo Biixianx Ecctesia
gnovi ct subscripsi.
Data II Kal. Januar., anno, Clirislo propitio, 10 im-
perii domni Ludovici piissimi Aiigusti, indiclione 10.
Actuin Ccnomauis civitaie in ivi nominc feliciter.
Amen.
CLXXYI.
DIN.OMA I.OTHARll PRO MONASTERIO VERONERSI.
(Annn 833.)
[Ughelli, Itiiiia sacra, tom. V, pag. 717.]
In nomine Domiui nostri Jesu Christi, Lotbarius
Augiisius invictissirai domini impcratoris Ludovici fi-
lius.
Quidquid enim in noslra vel procerum nosirorum
prxsenlia recto tramile secundum legem definitum
Chuniberlo nomine commutaverat, ct c conira sibi
placitam acceperat commulationem : qux dum utilia
post aliquot ilies idem Rataldus vener. episcopus
prxfalx S. Zenonis Ecclesix esse cognovisset, da-
tis in recompcnsalione pacti prxdictx Brixianx cc-
clesix congruentilms rebus, ac mancipiis a Petro
quondam cjusdcm ecclesiac episcopo cpmmutatis ,
pacti prxnominatx S. Zenonis ecclcsix conquisivil
ad babendum : sed quia regiae potestatis missus intcr
has defuerat commulationes pro bujusmodi occasio-
nihiis adimendis, nc ideo ah eadem ecclesia auferan-
tur, quoniam legaliter absque regio misso non potc-
rant commutari , hanc nostram auctoritatem supcr
praefalas comniutationes addere libuit , per quas ju-
fucrit, oporlet noslris confirmare oraculis, iit jure j{ bcmus sanuin mansurum : sancimus ut nullus fidc-
firmissimo maneat inconvulsum. Igitur nntum sit
omnium fiilclium nostroruin, praesenlium scilicet ct
futurorum, sagacitali, quia cum missi nostri in Pi-
scaria ad universorum causas audiendas, et rectc
judicia lerminanda rcsedissent, ibique veniens Lco
abbns, et advocatus Sancti Zenonis Garimbaldus no
mine, nnde i.lcm Leo per ordinalionem RataUi ve-
nerabilis episcopi esse videbatur, interpellavisse Ra-
gilcusum, cl Ragiiierluni advocalos Goradi comitis,
dicenles, quod pars pnefali Goradi silvam qux dici-
iiir Hostilia, ct pascua pertincnlem, etjurc S. Zeno-
nis suo jure occupasse illicite et contra legem;
quam rem dmn prxfati missi nosiri pcr se niinime
definire poluissent, in nostram banc pleniter delihe-
iium sanolx Dci Ecclesix uoslrorumque, ab hinc in
antea indc aliquam pacti sxpe dicti monasterii S.
Zenonis infcrre prasumat contrariclalcin, sed liccat
ei , ut justo traniite acquisivit, quiete rectoribus
ecclesix ordinare atque disponere quidquid utilitus
prxdictx diclaverit ecclesiae. Si vero, quod fuiit-
rum noii crcdimus, aliquis dux, conics, aul cusjtilibct
adminislrationis, aut privata persona conlra omnia
supradicta moliri aliquid pracsumpserit, scu infrin-
gore, vei corrumpere ex parte, aut ex toto teniave-
rit, sciat sc composilurum niillc mancusos auri
obryzi, medietatcm camerae nostr.e, et medielatem
jam ificto uionasterio S. Zcnonis, si aliqua contra-
rietatis violenlia illala fuerit. Et ut hoc ccrtissime
randa jussimus vcnire prxsentiam. Qua de re dum p credatur, ct diligentius observelur, manu propria
diligeuti adhibila invesligatione rei veritatem inqui- rohoravimus, et annuli noslri impressione insiguiri
rercmns, dclulit praedictus ahbas optatis [ohtutibus]
noslris prxcepta anliquorum regum, ncc non cl bo-
n:c mcinorix avi nostii domini Caroli prxstanlissimi
iinperatoris, vernm cliam et avunculi nostri Pipp°ni
quondam gloriosi regis, dominique et gcnitoris no-
stri Ludovici serenissimi Augusli, qiise duin relegi
fecissemus, coinperimus jusle ct rationabilitcrpacla
monasterii S. Zenonis in omnibus pascuorum , et ca-
puli, scu decimx, et omnem exaclionem pertinere
ahsquc qualibet in p.irte aliquod rcdhihilionis dehi-
tuni, salvo suo jure in inlegrum terrilorio, ubi Ho-
stilia nuncupattir, cujus fincs suul, a Pado usque in
campmn Turmioni , et a fossa Lubia usque ad fos-
sam Regiam, et pollicincm juvta castrum Revcri. D
IJcoque ad prxfatum sanctum ac vencrabilem bos
noslrx aucloritatis apiccs fieri jussimus, per qnos
absque qualibel inqnietudine abhinc in futurum no-
slra auctoritate lencat, justcque fruendo possideat.
(nsuper retulil nobis Ratallus episcopus, cui pr;cfa-
Itiin monasterium nostra auctoritatc ad rcgendum
commissum erat, eo quod Goradus comes aliquas ci
inferat contra causalioncs de quibusdaiu rebus, ct
mancipiis, qnx olim prxdcccssor prxfati Coradi,
» Haec donatio facla est a Ludovicn Augusto in
gratiam oralorii beaix Marix, quod Hilduinus anic
y.edes beatorum mariyrum xdificaverat, uiiiiii iim in
crypta subterranea, ubi cliain nunc oraloriuin islud
jussimus.
Dructemirius subdiaconus atque not. ad viccm
Hcrmenfredi scripsi.
Data xvni Kal. Fchr., anno, Chnslo propitio, im-
pei ii dom. Ludovici serenissimi imperat. 20, et Lo-
tbarii 11. indict.il [12]. Aclum Mantux in palatio
regis in Dci noniinc fcliciler. Amen.
CLXXVII.
I>BO M0NASTERI0 SANDIO.WSIANO.
(Anno 833.)
LODOVICI IMP. PRXCEPTOK.
Mintriacus in pago Parisiensi Hilduino abbali Dio-
ntjsiuno concedilur °.
[Apud Mahill., de Be diplom., pag. 541. j
In nomiiic Doinini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Christi Ludovicus, diviua ordinantc providentia, iin-
perator Augustus.
Solliciludine impcriali ct Christianx religionis ar-
dore ac cultus divini studio permonemur pro vene-
raiiilium locorum cogilare augmcnto el mansuro sla-
bilimenlo , quoniam spiritualium prxmiorum est
munificeniia, cum Dei in Ecclesia piis et locis revc-
rcndissimis a nobis Cbristo auspice potestate coit-
visilur. De Mintriaco, Milry, mentio est in libello Dc
translatione sancti Viti, num. 16 in sxculi iv Benc-
diclini parle i , pag 555.
1225 DIPLOMATA ECCI.ESIASTICA. PHf-
missa largitate promplissima festinatur concurrerc : A quqndam cam per noslrum benefioium habuit, sive
pr&serlim cum niliil credamus minui ab reipublicje
jure, quolies donis impcrialibus aliquid sanclis Do-
mini (quorum virlute post Dimiinicam pielalcm
malcr lerra videtnr contineri et orbis universus
misericorditer regi, bumana quoque fragililas sublc-
vari, ct nostrum I>co faventc impcrium gubcrnari)
manu locupleli, ut imperia|om eondcpetniaiestalem,
fuerimiis largiti , cjus pr.ocipuc providenlia illiquc
polius alacri animo ct devotionc debila opuferenlcs,
qui Sanclus sanclorum communem papiivilalem no-
stram redemit, etcos sanctificatos gratia coronavit,
alque nostrum ipso auclqrc regnum , si jussis insi-
stamus operibus , ad pcrpelquni promisit scpundum
potentiam suam traiis.ferre impcrjum. Tanto cnim
iii cadem ipsa villa.scq alicubi ad jani diclani portio-
neni qiiicque pciiincnlia fuerint . tam mancipia
quam cuncta quac cidcm attincrc lcgilime dignosci
valuerint , cum omni integrilale pcr lioc auguslat
aucloritalis noslrae pracceplum Jesu Cbristo trium-
pbatori noslro alque gcnitrici ipsius Domini Dci
aicrni , sanclo deniqup Pejro plavigcri ac sanotis
pretiosissiniisqne Cliristi maiiyribus Dionysip, llu-
Slico et Eleutherio, nec non omnibus sancljs Dei,
quoruni in eodem sacratissimq Jcmpio palrociiiia tc-
nenlur cum lionore recondila, propraesenli et perpe-
tua nostra salule, conjugis atquc prolis, sive imperji
slatu trailidi prae.sentaliter in possossionemaeternam,
excepto ca qiiT ad pracfalam domum rcvercndissi-
plus regis ampliuulini res propcnsiori incremento ]} wam de rebus i|1sius malris EcctesSse una cum pri
proficiunt , quanto ex eis studio piclatis locis vcne-
rabilibus fuerit commodaiiim : quia ideo credita I)o-
mino miseranle suscepimus, utoplima dispensationc
cjus omnipotenliae non riiibilcntur restiiui , et nos
pro collatis possimqs fjdiipiam adipisci in saipqlis
supervenientibus praemia aHerpa le.ne.ndi. A palerna
equidcm praevaricatione iiotum cst liumanum gcnus
corporcT moiiis ultione mullari. Quaproplcr qui
ccrlus cst quandoque venlurus tcrmintis et incerlus
forniidatui- cvenlus , in bujus xrumnosae caecitalis
ignoraiitia rcdimendiim est lcmpus mullis largitio-
nibus , placandus est Dominus noslris oblationibus,
ct sancli ejiis conciliandi sunt nobis devotis dona-
tionibus : quippe quoniam, etsi snepius bencficia
vilegio jam dicti vcnerabilis viri Hilduini nostris ora-
culis confirmare sluduimus : qualiter ex isla pro-
prietatis nostrac dationc et rebus, ut pnediximus ,
confirmatis sccundum ordinaliqncm quam idem vir
Domini consensu nostro in sua cpnfirmalionc dis-
posucrat, plenilcr vjdeatnr adinipleri , ad luminaria
scilicel exmde ibi providcnda , et ornatum in ca con-
gruum et dignuni procurandiim, vel quidquid in re-
paralione el eraen Jalionc sui necessarium fucritper-
agenduro ; et ut in festivitatibus , Purificatione vi-
delicel sanctse Mariae.acdic martyrii beatissimq-
rum Petri et Pauli , el pro bonorc omniuni Apostn-
lorum el soleinnilate gloriosissimi Cbrisli marlyris
Sebasliani, alque in annivcrsario noslro, ct dilecue
s.Tcularibus impcnsa ncgoliis digna minimis vicissi- C conJuSis "«stnc ludilli , quando boc Deus volucrit ,
ludine defraudantur, nullus pro certo cst qui du-
bilet, quod ca qu.T snperno intuitii peragiintur,
aelcrns vitae remuncraiione rcppndanlur ; etiam et
apud sacculum impuraloria religio clatis laudibus
nullalenus deficit, pum Dei Ecclesia augmcptaiio-
nibus pro Cbristi amore novorum operum ac do-
nis uberrimis prnficit. Idcirco notum esse volumus
omnibus sapptae Ecclesiie Dci fidelibus ac noslris,
praesentibus scilipet el futuris, quia vir vencrabi-
lis Hilduinus abbas rcligiosus monastcrii sancti
apostolorum Principis, excellepiissiinorumquc Chri-
sti martyrum Dionysii , Rustici el Eleuiherii spe-
cialium prolcclorum nostrorum , ceelesiam anle
pedcs eorumdem bcatissimorum mariyrum, ad lau-
ex jam diclis rebus inonachi ipsjus sancti cccnobii
in ainorc Dci omnipotentis el honore sanctorum ap
nos.tra memorja refectionem habeanl, semotis sola-
tjis eharilatis , quae de rebus Ecclesiae in solcmni-
talihus cieputatis ad hoc nostra aucloritate confir-
ntatis habebunt. Et in iisdem diebusjuxta possibi-
litatem ex his paupcruni refectio fial : quatenus
sicuti pro prx'decessoribus noslris rcgibus fratr.es
illius congregationis privatorum Lcneficiornm com-
modilatc spcciales orationes more laudabili el quo-
lidiano celcbrare sunt soliti , sic pro hac nostra
speciali bcnedictione , dum in corpore vivimus, sa-
hnem, ct post obiium aoternam nobis benediclioncm
precibiijj satagaiit impetrare. Dccernirans eiiam pcr
dem Dei ac Dqmini ti Redemptoris noslri Jcsu Chri- D potestatem Regis regum, qui nobis quantam volnit
sti , in bonorc sancue ct inviolatae semper Virginis
cceli toliusquc niundi reginse, gloriosissimac geni-
tricis ejusdem Domini omnipotentis Mariac, ac sancli
Pr.xcursoris Cbristi, alque sanctorum Apostolorum,
Martyrum quoque et Confessorum , Virginum , om-
niumqiic Domini elecfnrum djvino respeetu elsnpcr-
norum civium veneratione pro nostra , conjugis ,
eiiam prolis, ac salute sua perpetua aediflcavit ; in
qua auxiliante Domino suoquc laudabili studio iabo-
rante pcrmulia ct preliosissima sanclorum pignora
oollocavit , ad quam ecclesiam gratia Salvatoris
nostri inspirante plenissima delibcratione partera
villan quac Mintriacus dicitur , sicul Fredcbaldus
Patbol. CIV.
polestatem misericorditer contulit , in oujus mann
corda sunt regum , pcr interminationcm el obtesta-
tionem ejus futuri judieii . nnlli licerc succcssoruin
noslrorum aut monaslerii ipsius rectorum, vel alii
cnilibel magnac vel parvae personae , haec qua? a
nobis pia intentione tradita decreta et promulgatn
sunl , in quoquam convellerc , aut res ipsas in bcnc -
ficium darc , vel ubi et ubi distrahere , sive pen ■
sioncs aut exenia vcl exactiones , redditus qunqnc
seu funcliones carum in suos suorumque usus , nec
non quocunque ingcnio, callidilate vcl artc aliqua
atque occasione in quamlibet aliam partem , nisi ,
ut prxfali sumu», in ulilitate ipsins sanctsc Eeelesioi
39
1227
LUDOViCI 1 COCXOMENTO PII
12-28
et elcemosynainoslrx augmcnlo dispendere, cl sicni A auctorilatem , propler revercnliam memorato
sncpe si ripli fidclis noslri obseqnio ralionabili pro-
vidcri annnimiis : scd suh spccialis cuslodis , qui
fidclis, rcligiosns, etregularis cidem divino domi-
cilio semper abbatis 1 1 fi almm elcct;onc dcpulabilnr,
dispeusatione cl orJiiialione hajc donatio noslra so-
lerti soliiciludinc procurata pro destinatisel debilis
aetcrna! rclributionis obtentu fldeiiter conferatur.
Success in s nibilominus nostros obnixe dcposcimus,
i,i sicuti ca qn.o ipsi pro sna salute stalucrint, a suis
dcccssoribus voluerinl observari, ita banc conslilu-
lionem nostram, quam pro prosperitatc nostra, con-
jugis, el piolis, et slalu imperii confirmamus, iirma
slabililaie inconvulsam manere , ct line tenus per-
petuis lemporibus inviolalam conservare procurcnt.
sanctorum, ctaetcrnsc retribulionis frucliim, nostra
ronfirmaremus auctoritate. Cujus pclilioni libentcr
annuenlcs, postulata concessimus , c( ca pcr hanc
noslram auctorilalem coufirmamus. Quapropter pne-
cipicnles jubemus ut nullusjudex publicus, vcl alia
quadibel judiciariae potcstatis pradila pcrsona , iu
iri lesias, anl loea, vel agros, s^u reliquas posses-
siones mcmorriti mooasterii, quas moderno lempore
in quibuslibct pagis ct tcrritoriis infra ditionem im-
perii nostri jtistc ct legaiiler possidel, vel qu.T dcin-
<cps ia jurc ipsins sandi loci volucrit divina pictas
augcri , aii causas judiciario more audiendas, vel
freda exigenda, aut mansiones xel paratas facicndas,
aut fidcjussores tollendos, aut homincs ipsius nio-
1 1 vero pleniorcm oblineat firmitatis vigorem, eam '' naslerii, t.uti ingenuos quam el scrvos, super tcrram
manu noslra subter flrmavimus, et de annulo nostro
sigillarc jussiiims.
Signum Lndovici serenissimi impcratoris.
Hirroinmaris notarius a ! viccm Tbeolonis reco-
gnuvi el subscripsi.
li. ii.) decimo tcrtio Kalendas Pcbruarii . anno,
Cbristo propitio, dccimo t.ono imperii domni Ludo-
\:.i piissimi Atigusli, in lictione !1 Aclum Vern pa-
latio regio in Dei nominc feliciler. Anien.
CLXxvin,
pno sekonensi s. collmh.e monastekio.
(Anno 855.)
[F.x aulograpbo, apud D. Couqucl., lom. VI.]
ipsius i- manenics ihjustc distringendos, aui, sicut
in praedicta auc.toritalc domni impcraioris continetur,
consuetudinarios distringendos, aui leloneum tollen-
ilin.i. :mt ullas redhibitiones aut illicilas occasiones
requirendas, ullo unquam lempore ingredi audeal ,
vel ca quac supra memorata suiil penitus cxigere
prsesumat. Sed liccal memorato alibaii suisqne suc-
cessoribus rcs pncdicli monasterii suii immnnilatis
nostrse defensionc quielo online possidcre. Ei quid-
quid eximie fiscus sperare polerit, totum nos pro
;cterna remuneralione priEfa'lo monasterio concedi-
mus, ui in alimonia pauperum el stipemlia mona-
chorum ibidem Deo famulantium perenniter proflciat
io augmcntis. De villis vero superius nominatis, >el
ln nomine Domiui Dei et Salvatoris nostri Jesu C de omnibus rebus pracsenli tempore juste possessis,
Chrisli,Ludovicus, divina ordinante providcntia, im-
peralor Augustiis.
Si pclilionibus servorum Dei justis et rationabi-
lilms diviui cultus amorc favemus, dignse retributio-
nis pr.imiio nos a Domino rcmunerari Gdeliler crc-
dimus. Ucirco novcrit omnium Gdelium nostrorum,
lam prajscnlium quara el futurorum solerlia , quia
vir vencrabilis Sulpieiiis abbas monaslerii S. Co-
iiiini):e martyris Chrisli , in quo ipsius et S. Lupi
etmfessoris Chrisli corpora humata venerantur, de-
Lnlil obtutibus nostiis quamdara aiictoritalem im-
inunitatis domni el gcniloris noslri Caroii lion.r.
mcmoria: piissimi Augusti , in qua erat inserlum
qualilcr idem ipse <■'. antecessorcs cjus, reges vide-
licel Francorum, pnediclum monasterium , ob amo- D
i-eni Dei tranquillilatemquc fratrum ibidcm consi-
slcntium , suii plcuissima tuitione ct imraunitaiis
defcnsione iiabuissent. Conlinebalur etiam in eadem
aucloiitale quod Lotharius el Dagobertus quondam
reges cidem monasterio quasdam villas concessis-
senl, quarum vocabuia sunt, Cersiacus ct Grandis-
Campus : easdemque villas vel quidquid co lempore
juste et ralionabiliter prxdictum posstdcbal mona-
slcrium, idcm ilomnus iiupcrator per camdem con-
(irmavit auctorilaiein, ut suo ei sutcessorum lempo-
ribus jure perpetuo a prcelatis et agentibus ipsius
monasterii possidercntur. 01» finniiutem lamen rci
postulavii nos praediclus Sulpicius abbas ut palernam
sic in diiiniie ipsius monasterii perpetno pcrmaneant,
sicut in aucloritate domni ct genitoris uosiri vcl
prcedecessorum regum conlinctur : qualenus ipsos
monachos, qui iliiilcm Deo famulanlur, pro noliis et
conjuge proleque nostra, atquc st.iliiiitale totius inir
perii nostri a Deo nobis concessi , ejusquc clernen-
lissima miscratione pcr inimcnsum conservandi,
jugiier Domini miscricordiam exorarc dclectct. Ilanc
iiaque aiictoritalem , ut pleniorem in Dei nomine
obtiueal vigorem, el a fidelibus sanctx Dei Ecclesiae
e.l nostris verius credatur, et diligentius conservetur,
liiaim propria subler flrniavimns , ct amiuli nostii
impressione signari jussimus.
Signum Lndoviei screnissimi iinperaloris.
Maginarius nularius ad viccm Tlisotoiiis reco-
gnovil.
Di a iv IJ;!s Jtii.u mno, ( b: io ,.-> propitm. 20 impe-
rii domni Ludovici serenissimi iinpciaioris, indictione
1 i . Actiiin Wormalia civilalc in Dei nomine feliciler.
Amen.
CLXXIX.
PBO MONASTCIHO CilRBEI/E NOV*.
(Anno S"..)
[Apud Scbaten, Annales Pttderbornenses, p. 91. j
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jcsu
C.hiisti, Ludovicus, divina ordinante providenlia, im-
perator Augustus.
Oinuibus saneUe Dci Ecclesix , noslrisqiie lidcli-
1-2-29
DIPLOMATA ECCLESIASTJCA.
\ »r,o
lnis, prsesenlibus s ilicet et fuiiiris , notuni esse A quantumcunqne in cod m salc liabere visi suinus,
volumus quomodo Corbeiense monasterium in Saxo
nia, propitianle Doiniuo, cum consensu fidelium
nostrormn , in honore S. Stephani protomartyris
Clnisti devotissima intentione fundavimus , et ibi
competentia subsidia , quxque pra mauibus inveni-
iuus, debila largitate prxdiclo sanctificalionis Ioco
noslra in eleemosyna contulimus : insuper eliam ,
quia iocum mercationis ipsa regio indigebal, incne-
tam noslra; auctoritalis publieam ultra ilii scmper
inessc Christo militantibus proficuam staluimus ,
quatenus cum omni integritatc, absque ullius con-
tradictipne vel impcdimenti occasione, locus ipse
sanctilaiis omnem inde reditum nostra auctoritatis
publicum possideat . et ulilitatibus monaslerii pe
perpetuo consistat, siout diximus, ad necessitates
servorum Dei in meinoralo monasterio degentium
fulciendas. Et ut hoec nostrae largitionis aucloritas
firmior habeatur, de anuulo nosiro subter cam jus-
simus sigillare.
Haginarius notarius ad viccm Theogonis reco-
gnovi.
Data vi Idus Junii [Al. ms. teius, vi Kal. Jnnii],
anno, Christo propilio, 20 imperii domni Ludpvicj
sercnissimi imperaloris, indicl. II, in Dei nomine.
Amcn.
CLXXXI.
r.OFNOIlirSI GI.ANMAFOLIENSE TOSSATKNSI SUBJICITUR.
Anno 853.)
peiuis lemporibus mulliplicalum noslrum hoc largi- R [lialuz., CapituL, tom. II, pag. 1456, ex chartulariq
tionis doniim proficiat. Et ut fiduciali perpeluitate
lucc omnia aucloiitaiis noslra dona sibi polialur et
leneat, annuli noslri impressione subter roborando
firmare decrevimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Hirminmarus notarius ad vicem Tbeogonis rcco-
gnovi el subscripsi.
Data Kaleml. Jumi,anno, Chrislo propilio, 20 iin-
perii domni Lndovici piissimi Augusii , indict. II.
Actum Wormalia civilale in Dei nomine feliciler.
Amen.
CLXXX.
PRO EODKM MONASTF.RIO.
(Anno 831.)
[Apud Schaten, ibid., p. 02.]
In noinine Doniini Dei cl Salvatoris noslri Jesu
Clirisli, Ludovicus, divina ordinante providenlia, im-
pcrator Auguslus.
Si liberalilatis iioslne munere dc hencficiis a Deo
nobis collalis locis Deo dicatis aliquid confcrimus,
id nobis ct ad noslram mortalem vilam feliciter
transigendam, et ad sclernam perpctualiter oblincn-
dam, profuturum liquido credimus. Idcirco notum
lieri voliimus omniuui Odelium nostrorum, tam et
prxsentium quam et futuroruin, soleriiie, quia cum
nos monaslerium in Saxonia propiljanle Dominocum
consensu fideljum nostrorum in liouorc S. Stephani
protomartyris Christi devolissima intentione fun-
monasterii Fossatensis.J
In nomine Dei ct Salvatoris nostri Jesu Christi,
Ludovicus, divina ordinanle providentia, imperator
Augustus.
Si pclilionibus servorum Dei justis et rationa-
bilibus divini cultus amore favemus, superna nos
graiia inuniii non difildimus. Novcrit ergo omnium
lidelium tam praesentium scilicct quam futurorum,
solerlia quod venerabilis comes Rorigo nomine re-
tulil sereniiati nostrse qualiter quoddam ccenobiuni
in pago Andegavo in loco qui dieilur Glannafolium,
situm super fluvium Ligerim, quo venerabile corpus
sancii Mauri, patris Benedicli discipuli, jacet liuma-
lum, ubi olim ipse Deo dilectus lum sibi subjeelis
^ itiultis fralribus suhsancla Regula deguit, ucslructum
inveniens, ailmonilione divina commotus, ob redem-
plionem su:e animoe, eumdem locum cum sua con-
jnpje Bilehildc assnropto labore restaurare et ad
prislinum statum pro posse rcsliluere curaret. Post-
niodiim vcro venerabilem abbatem Engilbertnni coe-
nobii Fossalensis evocavit, cidcmque et sibi subjcelis
fralribus commisit ut religio regularis de divinis,
sicut dudum, perpeiuo conservaretur. His ergo ita
noliis palcfactis, exhortalus est magnitudinis nQstrx
cxccllenliam nt ipsum locum suli noslra suscipere
dignaremur defcnsionc et immunitatis luitione, et
quemadmoilum csetcri abbales monachorum per iin-
perium nobis divinitus conccssum consistunt, ita ct
dalum habuissemus, nomenque !Sov:c Corbeise aptas- y\ illum ciim abbate et monachis et rpbus vel bominibtis
senius, alque ibi compelcnlia subsidia quxque prae
nianiliiis invencrainus deliila largiiate pradicto san-
ctifieationis loco in noslra cleemosyna contulissemus,
Warinus qucm in eodeni inonasterio abbatem proc-
fecimus, suggerendo petiit celsitudini noslr.e, ulin
inemorato ducatu Sa\oni;c locum provideremus ubi
sal fieri ad cibos monachoruin in eodem monasterio
pcr tcmpora degenlium saliendos alque condiendos
poluisset ; quod et per lioc nostroc auctorilatis pr.e-
cepltim in ducaiu Budinisvelt , quantumcunque
juris nostri in illo salc, quoi! cst super fliivium [Al.
ms.vetus: noslri in illo et fonte qui cst super flu-
viuin] Wisera, crat in pago Logi. Per quod sla-
tuentcs decernimus ut sub jurc islius monaslcrii,
eidem mouasterio jiisle siibjcctis consislcre face-
remus, ctper nostros imperialcs apices abhati jam-
diclo Fossatcnsis coenobii cunctisque ejus suceesso-
ribus providentiaiii et dominalionem alque subje-
ctionem, nca regularis ordinis Iramitc amplius de-
ciilat, habere concedcreiiius. Cujiis petilionem, quia
ralionabilem imo Deo amabilem esse cognovimus,
libcnler suscepimus, et simt pctiit, ila el conces-
sinms. Yolumus ergo ui proedictus abbas sive re-
clores supradicti monasterii aique fratres Deo devoli
ipsius loc.i ipsum locum, de quo ratio agifur, videli-
cet Glanna, perpeluo babeant. teneant alque poosi-
deant et gubernciit, magnamque providentiam sem-
per de eoilem loco habeant, inslaniiam sure r.ollicilu-
LLDOMCI 1 COGNOML.NTO Pll
liji
diuis i 'iii loco quam pongregaiioiii vigilanli curam A membrans nno lenore, ui una sub ilieca sancii
omnibns adhibcanl. T.des qnoque ibulom prxpo-
nani provisores alque reciorcs, magistros ct prx-
positos, qtiontm nulu aique disposilione cuncla sc-
cundum Dei volunlatcni atqne secunduiu rcgulam
sancti Bencdicli inlciius cl cxlerius pcrflciantur, ct
ad inoduni cl similitudinem Fossalensis monastcrii
Chrislo Den dcvole famulcntur, cl in omnibus eam
scctenlur formaui ulctinctis peculiaribus postposilis
juxi.i traditionera apostolicam cuncla possideaul
communia, ut sibi salutem mercantur pcrpctiiam
acquirere, atquc scmper dominalioni, gubernatioui
oi potcslali unius abbalis subjicianlur ac obcdientcs
cxislara. El quoniam in jam diclo loco Fossaiensi
ncnio mortalium, absquc cis qni ibi in Clirislo mili-
tant, nuilam consuetudinem aut redbi) itionem ie- II
quirero nisi injusle valet, in simili ratione cumdcm
locum commandamus persislcrc. Cuneta aulem qux
iiunc. haberc noscuntur, vei deincepsjustc acquirerc
potcrint, sub noslra dofeiisione cl immunitatis lui-
lione persistant. Ei jubemus atque modis omnibiis
dccernimus ut nullus nobis successor, non rcx, non
npiscopus, non aro.hidiaconus, non comes, non jndex
publicus, vel quilibet ox judiciaria potestalc, quid-
quid cx bis qnac ipsius loci sunt vc! fuerint in sua
dominationc redigere praesumal, nec in ccclcsias
aut loca vel agros scu reliquas posscssioncs p-x-
dicii monaslerii, quas modcrno lemporc juste ct
ralionabiliter possidere vidctur in quibuslibcl pagis
et lefritoriis, quidquid ibidem pvopler divinum amo
Mauri habealur, ct altera a prxdiclo abljato Engil-
borio in Fossaionsi coenobio conservctur. Si quis
auiiMii insanus et Deo contrarius fuerit, qui hoc no-
sir.c. aucioiitaiis prxceplura violare pr.csumpseril,
a lirainibus sanc.tx Dei Ecclcsix cxpulsiis, el ab
omnibus episcopis lolius Galli;c excommunicatus, a
coeiu Christi fidclium sit segregalus, etcumCaipha
ct Pilalo, Juda quoque Iradilore Domini , peenas
xteinas sustincal, atque cum principe dxmenioruni
sedem gehennalein , cum a corpore cjus anima
cxieiil, sibi paralam inveniat. Li orgo hxc aucto-
ritas obiineat Qrmitatem per sxcula induslria [Forle,
inconvulsam] hujusmodi manu firmantcs propria,
c.im annulo noslro jussimus sigillari.
Signum LuJovici impcraloris.
Gloritis nolarius ad viccm Hugonis rccognovit.
Data viu Kal. Septcmbr., anno, Chrislo propitio,
imperii domini Ludovici serenissimi impcratoris 20,
iudiclionc II. Actum Aquisgrani pakttio regio in Doi
nomine feliciler. Amcn.
CLXXXII.
i ii i n \r.ii rn.ECEcTcu riio ecclesu ahetima.
(Anno 833.)]
[Ughelli, Italia $acra, tom. I, pag. 113.]
In nomine Domini nostri Josu Christi Dei xlcrui,
Lotharius, divina ordinante providcntia, impcrator
Augusins.
Quidquid divini amorib duclu locis eonferimus Deo
devotis, id vcris et xlernis munificcntiis respondendo
rem collalum fuit, quxque cliam dcinceps in jurc G minimc dubitavimus. Igilur noium sit omnibus fide-
i.isius saucli loci voluerit divina pietas augeri, ad
causas audiendas, vel freda exigenda, aut mansiones
vcl paralas faciendas, aut Gdejussores lollendos,
ncc homines ipsius loci tam ingenuos quam et servos,
qtii super terram ipsius residere videntur, injuste
distringendos, ncc ullas redhibiliones aut illicilas
ocoasiones rcquirendas, ullo iinquara tempore in-
gredi audeal, vel ea qux s<ipra memorata sunt pe-
nilus exigere pfxsumal. Qiii.lijuid autcni de rebus
pra:fati monaslerii fiscus spcrare potoral, lotum nos
pio acterna remunerationc ipsi loco concedimus, ut
perennis lemporibus iu alimoniam paupemm ct sti-
pendium menacborum ibidem Deo famulanlium pro-
lieiat in augmentum, ci semper habeat defensionis
nostrx r-egalis lihei talcm absque militari servitio,
a quo eumdcm locuin absoivimus pcr omnia. Et
quandoquidcm divina vocationc supradictus abbas
Engilbertus vel suceessores ejus ab bac lucc migra-
verint, ille qui substitiilus fucrit ci eamdem pote-
slatera et dominalionem possideat quam el prxdc-
cessor suus, dum vixii, babuit. Prxcipicntcs ergo
auctorilamus atque confirmamus ut nulius judex,
non impcr.Uor, non rcx, nou episcopus, non eomcs,
aut judiciaria polestas boc nosirx excelleniix prx-
ceplum auiloat violare ; scd, hac visa auctoritate,
sicut sna voluerit acta essc firma el stabilia, ita ei
Iuk noslrum sinani factum manere inviolatum ; ila
vidclicct ut sub hac raliono dux conscribantur
bus sanctx Dei Ecclesix et nostris, prxsenlibus sci-
licel et futuris, qnia nos ad precationem Pctri vcn.
Arelincnsis Ecclesix episcopi, conccssimus ad ecclc-
siam S. Donali, ubi ipse in corpore requicscit. ct
sedes episcopi esse dignoscitur, pro emolumenio
animx nostne, quamdam ecclesiam in honorem S.
Pclri constitutam, cum omuihus pertineniiis cl ad-
lixrentiis suis, sitam in ioco qui dicitur Caslellus in
territorio Arelincnse : cam videlicet, quam pridem
avunculo noslro Pippino gloiioso regi, Barbalianns
quondam presbyter, e.x sua proprietate conlulerat
ad habcndam, el prxsenti lempore Aliprandus pres-
byter sub annaicm redditioncm, et nostra munificen-
lia habere dignoscitur, scd pro firmitatis graiia, ad
" oumilcm sanclum ct vener. locum, hanc noslra auc-
toritale fieri jussimus, ut nuilus quilibel vol quxli-
bct public.i pcrsona, prxfatx cccl. vel rectoribus
ejus, ulio unquam lempore, de prxfata eccicsia, eum
omni perlinentia, vel adbxrcntiis suis, ae periincn-
liis, quamlibci prxsuinat inferre molcstiam , aut
controvcrsiam, sed quicte et secure liceat eamdem
ccclesiam, cum omnibus suis pertinentiis ci adbx-
renliis, recloribus ejusdem possidere, atque sccun-
dum illius loci ulililalem, prout tibuerit, regere al-
quc disponere. Et ut hrcc auctorilas largilionis no-
strx pleniorem in Dei noniine obtineat vigorem ,
manu propiia subler scripsimus, ei armuli noslri
imprcssione assigna-i jussimus.
I253 DIPLOMATA ECCLESIASTICA
Sinutim Lolharii iinpcraloris invidissiiui A.igusti. A gilius abbas un:i ciim Furvo, et Urso advocali* si
ir.l
Prntomus subdiacoinis alque iiolarius scripsi.
Data ii NonasOctobris, anno, Ctirisii propilio, 83^,
Imperii D. Lotharii iinpcraloris 13, indicl. 4, apud...
Iil Dci iioiiiinc felieiter.
CLXXXIH.
pr,0 EHSCOPO ARF.TINO.
(Amio 835.)
Acta controversitr inter Velrum cpiscopitm Aretinum
et Vigilium abbatem monnsterii S. Anthemii iho
monasteho S. Petri de Axo, coram AgiprundoHo-
rentino aliisque episcopis et missis Lotharii I impc-
ratoris, cum sententia pro episcopo Arelino.
[Apud Muratori, Amiquit. Italic. tom. V. p. 323.]
In Dei nomine per exeellentissinio donno cl piis-
simi ct a Dco coronato Illolario Aiiguslo inagno iin-
Vcrilas cst , quia babcmus ct tencmus prcdicio
monasterio sancli Petri de Axso cum petliiieuiia
sua, sed non contra h-go, ncc malo bordlne, pro eo
quod ccce preceptum sancie recordationis domni
Caroli rcgi pre manibus habemus, ijiialitcr pro sua
mercis pcr locas designatas concessit Cngin iilo, qui
vocatur Ciciliano, ad parle sancli Anlcmi, ct infr.i
ipsas loc:;s designatas ipso mouasterio esl conslru-
cluin. > Et dum nobis suprascripti missi ipso pre-
ccpto relegi fecissemus in eum, qualiler domnui
Carolas rex concesseral suprascripto Cugio ad parte
sancli Antemi, per locas denominative designatas, ct
infra locas designalas quodquod eoncesserat dcno-
minatim concesscrat. Scil miniinc ibidcm co::tinebal
peratore, dirccti fuissemus nos Agiprandus » sanclx B de supradiclo monasicrio saircti Petri ad Axso, quod
Florenlinc Ecclcsie episcopus, sco Petrus sanctc Vo-
loterrcnsis Ecclesic episcopus, pro causa beati Do-
nali Areline F.cclesic, ct Pctroni episcopi cjusdcin
ceclesic, inquireiidiim inlcr ipsum Pelronem cpisco-
pum, nec iion et Vigilius abbas cx monaslerio sancti
Antcmi lerritorio Clusino. Et diim coiijuuxissemiis
Sen-a civitate, ct rcsederemus nos in judicio Donmi
Seu» et Ecclcsia , una cum veuerabilis Anaslasius
episcopus ejusdcm civilati, sco Adeiricus conics
Walcbari cl scavinus prcdkte civitatis, atqne
Dalo, Crisliano, Alexandro, Odelfrido scavinis Arc-
lice civitatis, siinnlqiic Ringn, Rodolfo scavinis Vul-
tcrrunensis : hubi ci nobisciim adcranl Wilerus, ct
Anserum de Seua , Anseprand , Camarino , vassi
cum conccssisset , icut ct reliquas, quod in co.leni
lege.balur precepto. Et dum preceptum ipsum rele-
clum fuissct, tuiic ipse Wilcriud et Agimundo advo-
caii dixerunt. « Ccrie prcccplo isto nec nobis, nec-
quc ad partc sancti Donati nulla impedit, quia quod
conccssit, nominative conccssit. Et si ttinc ipso mo-
naslerio domnus Carolus rex cencedcrc voluisset,
nominalive cum concessissct, sicuti et rcliquas res
et causas conecssit. > Diclum est boc. Tunc nos su-
prascripti missi cl judices interrogavinnis ipso Vigi-
lio abbas, el suprascripio Advocato ejus, cl dixe-
riinl : « corum ecte postquam preceplo isto ad
ista ralio nulla inpcdit tione, pro qua ratio aut
ad parle sancli Antcmi teneat, aut istius abbali. >
domni imperatoris. Ansiprand el Tbeudici gcrinanis, (' Tunc ipsc abbas inlerrogatus dixit : « Ccrte domniis
Perisindo, et Liindifredi germanis, Angelo, Francico-
nus, Al cives Aritini, Guiprandus, vcl reliquos
plures bomines habiles lain Franciscos quam et Lan-
gobardicos de singulis preilicte civilalibus. Ibiquo
anie nos omnes veuiens Petroncin episcopum Arc-
tine Ecclesietiuarwn Wilcriud.elAgiinumlolilioboiie
incinoric Tachinramli de Sena, seo Agimundo filio
bonc memoric Ariprandi de Arith» , advocali sui,
«atis.itionem habentes ronira predictum Vigilius ab-
bas ex monastcrio sancli Anlemi , sitoValleSt
lcrrctorio Clusino; seo Furvo Sciiensc, et Urso
de Clusio, advocati predicii monasterii et abbati :
ecperunt liis ipsi Willeriudet Agimundo dicerc conlra
predicti advocati sancti Antemi : « Parle inonasterii r» sepe tficte Ecclesiae ostenditindiculum piissimi
Carolus rex euin conccssil in benelicio pcr suum
preceptum Tanimundi quondam abbati, siinulquc et
bonc memorie Apollenaris abbati. Deinde cum post-
modtun mihi conccssit in beneficio dbmnus Illudo-
xvichus, et Hlotaiius imperatorcs nec non pro parte
sancti Antemi. > El dum taliter dixisset, inlerrogavi-
mus eum, sc precepta ipsorum iinperalorum luissei
aul in successores eorum aut iu parte sancti Anlemi;
et « certe minime in successores eorum fuerimt
nisi solus in ambobus corum persouis, et mihi solus
pcr benelicio est concessum, et nullum alio preceplu
exinde non babeo de ipso Cugio. >
Hoc dicto et refutato, iunc ipse Petrus cpiscopus
dom-
sancti Antemi abbali, contra lege et inalo hor-
dinc invaserunt, et dctinuerunt mouasterio sancti
Petri de Axso cum pertincnlia sua . tuidc queiinius,
ut inler nos exinde judicium detis, et jtisiitiam fieii
faciatis ad parte sancli Donali, quia legibus sancli
Donali periinuit. » Ad contra rcsponderunt ipsc Vi-
a Ughellius ad hxc tempnra episcopum Floren-
linum profert Aliprandum, sive Ramhaldum. Cer-
manum nomcn illius ex ista charia ediscimus, vide-
licet Agiprandum. Praeterea Anastasius Scncnsis
episcopiis, eidem Ughellio ignolus, ailjungcndus crit
in posterum calalogo prxsuium illius urbis, el for-
tassis indc expungendiis erit Tliomas, ad annum
830 episcopus ci civitali dattis. Ilaqiie, ut vhlimus,
conlrovcrsia iUa, quanquam inter duasccclcsiasticas
ni Illotharii imperatoris. Ou' dum nobis relectum
foissct. contincbat in ca, qualitcripsc domnus Au-
gusto nobis Agipramli ct Petroni cpiscopi injunxerat
adque innniuerat, qtiod Pctrus episcopus de Aritio
eidem innoluerat, qualiter Vigilius abbas, quando
cellulam, qua: cst conslructa in onore sancli Pclii
nersonas agilata, judiccs habuit missos sive legatos
Lotbarii I Augusli. Ncque enim reponas, ambos eos
jiulices episcopali dignitate ornatos: judicimn enim
illud iioii propria, sed delegata ipsius Lotharii im-
pcratoris auclorilatc ii instiluerunt, et sentcntiam
lulcriml. I«l quippc aperte constat ex soepo lrpelita
formula illa : juxta jussioiwm et inciicnlum domni
impcruloris.
1235 LUDOVICJ I COl
super fluvi Axso, pertineret ad suum episcopalum, \
ei ol> nullamaliani occasionem cumleneret, nisiquod
Apollenaris abba pcr beneficiiim regule habuisset.
Ita cc falenles ipse jam diclns cpiscopus, precepta
ei iiioniniina se dixissct babere, pro quibus nobis
per eundem indiculum precepit, ut eos pariter si-
iimlqiie ciim eoiiim advocatis vcnire fecissemus, et
suhlililcr investigasscmus, si VigilinS abbas inde
aliquam poteral boslenjere firmilatein, per qna ad
monasterium sibi commissiini periincrel : sin atitem
boc non invenissenms, et sc beneficii auctorilatere-
clamasset, tunc suum decrelum el voluntas jussio-
ni, ut jamdicla moiiimina ilc ipso Pelrone cpiscopo
nobis prcseniare fecissemus. Et si iiivenisseinus
i|iioil ad prelictum episcopatum pertinuisset , lunc
absque allqua dilatalione eum revestire feeissemus "
eum oinnia ad jam dieta eellulam aspieientem sicuti
et fecimus nobis ipsc inonimiiia hostendere. Tunc
ipse Petrus cpiscopus una cum prcdietis advocatis
suis oslendil precepta ct monimina. Primo judicato
ostcnso et rclecto continebalur qualiter temporc
Liudprandi regis Luparcianns episcopus ante misso
Ipsius Liudpramli regi adviqucrat da Deo lalo epis-
copus monaslcrio sancli Petri ad Axso ad partc
sancti Donati cum reliquas paiTochiasecclesias bap-
tismalis, sicut in ipsojudicato legetur. Post bochos-
tendit preceptiiin predicli Liudprandi regi , quod
cum relectum fuisset, contincbalur quod ipso judi-
i alo de ipso monaslerio et parrochias confirmave-
ral per suum preceplum ad parte Aritine Ecelesia;.
Alium quidem ostendit jmlioalo, qui sigiiilicante de- J
cbtrabnt qualiter Jain dictum Liudprandi rex direx-
scrai quattuor episcopos missos suos, pro predicta
Causa et monaslcrio atque parrochias deieiniinan-
dum ; in eorum prescnlia ci per eoriiiu judicio ipse
Luparcianus episcopus conviqueral da parle Senensis
Eeelesio ad parte sue Aretine Eeelesic prediclo nio-
naslerio sancli Petri ad Axso cum reliquas parro-
cbias, sicut in ipso legebaiur judicalo : ita et per
preceptuni simili mo lo ipse Liudprando rex ipsuin
judicatuni cl monasterium cuiu ipse parrochias
confirmaverat ad partc Aritine Eeclesie. IJcirco
el oslendit brevilegium bone memorie Stefani pape
urbis Rome, qualiler ad petitione Stavili quondam
episcopi Aritine Ecelesie per suuni preceptum brevi- i\
legium confirmaverai ad parteni Aritine Ecclesie
tam pradictas judicatas de tempore Liulprandi regis,
qitam et pradictas preeeptora ejusdem Liudprandi
regi, sive de jam memorato monasterio sancti Petri
ad Axso, quam et de predictas parrocbias, sicut in
ipsas continebatur judieatas et preceptoras. Quam-
obrerii et ostendit brevilegium quod Leoni pape,
qualiler el ipse per suum brevilegium et preceptum
per petitionem quod Areperti sanete Aretine Eccle-
sie, et per consenso domni et piissiini Caroli impc-
raloris in suum sinodum pacificum, inler quod An-
drea sanclc Scnensis Ecclcsie episcopus, cl ipsiun
Arcpertuin Aretine Ecclesie episcopuin, clpcr sumn
confirmavetat prcceplum ad parte Aretine Ecclesie
NOME.NTO PII 123«
tain prediclas parrochias, quam et siipradictn mona-
sleiio saucli Petri ad Axso, sicul in ipsas contineba-
tiir judicatas et precepiora a lempore Langobardo-
rum cmissas ad jam memorato Liudprando ie\.
Denique et ipse piissiinus sancteel gloriose mcmoric
domniis Carolus rex per siium preceplum comlrmavit
ipso precepto quod l.eoni pape, el omnia,1 sicut su-
perius adnotatum esl, ad parte Areline eeelesie,
slcut... . dictas judieatas, preccptora, el brevilegia
coniinetiir niemoralas parrochias et monaslerio,
sicut a priscis temporibus couvicte.... Ecclcsie. Ideo-
que el ostendit nobis preceplum douini Hludovici
imperatoris Augusti, qualiler et ipse per suu.n pre-
ccplum conlirmaverat tain ipsum preceplum gloriose
niemorie Caroli genitore suo, quam et ipsuni Leoni
quondam pape, sicut et reliquas judicalas ct pre-
ceptoras sepe memoratas ad parie Arcline Ec-
clesie, sive de parrochias quam et predicto monastc-
rio eiiin reliquas monasterias, sicut ad priscis tein-
poribus convictas, adque possessas fuerunl.
Jinlicatas et preceptoras oslensas el reiectas, sicut
ab ordine superius declaravimus, timc nos supra-
seripti missi et episcopi inlerrogavimus ipso Vigi-
lius abbas, et Eurvo, et Ursri ailvocati ejusdem, ul
si alierenl aut prcccpliim vel judicdlum aut tesleni,
vel qualibed factionem, quoil ipse monastcrio sancii
Petri pertincret ad parte sancii Antcuii, iia osten-
dere. Qui et ipsi partem una cum ipso Abbatc refu-
laverimt et dixscrunl : « Certe nec judieato nec pre-
cepto, nec milla faclioncm, necque per nulla ratio-
nem non babemus, per quos ipso monisterio saneti
Petri vel rebus ad eum pcrlinenlibus eontendaniiis,
aut ad parte saneli Antemi defenderc possumus, nisi
ut prius dixsimus, qnod per benefieio domni lllmlo-
vici et lllotlarii iinperalorum eum habuimus. * Ei
cum taliter refutasserunt, diximiis nos suprascripti
missi ipsius abbati : t Certe per isla ralio eiim te-
nere amplius non valebis, quia doninus iinpcrator
nobis per jam dicto indicuTum preeepii, ut si tu fir-
niitalem talem uon oslcndissil, quod ad parie mona-
slcrii tibi commissum pertenUisset, el nos per ipsas
moniminas istitis Petroni episcopi invenissemus ,
qtiod ad episcopatum Arctine Ecclesie perlinuisset,
absque ulla dilalione revesliri fecissemus. Post boe
dictum, ideoqueetpro saiisfactione diligenler invesii-
gassemuslegeprodieliscausisipsiusabbali quoddice-
bam, quod posl pfeceplora ipse parte sancti Donatiet
Areline Ecclesie veslitura de ipso monaslerio non fuis-
set. » Tunc nos suprascripti missi feeimus venire vera-
ces, quas ipsePelrusepiscopusnobisdenominavit. Ila
et ipsi laici omnes ad Dei Evangelia prefeci-
mus interrogassemus de ipsa vcstilura, et illi
seirent, nobis certuin dieerent veritatem. Ita et ipsi
sacerdoles eoiijuravimus eos in suum saccrdotiilin
et Gdelitatem , quas ad parte domni iiuperatoris ju-
ratum habebant, ut quid vera eximle seirent, veri-
tatem ut et ipsi declararent de predieta vestitnra.
Qui et in primis omniiim veniens Gumpraudus arri-
dineonus Aretine Ecclesic , interrogalus a nnbis
inn DIPLOMATA c
li\si> : < ILene seio el recordo, el ibidem fui, quando
Anghelhcrliis misso domni Caroli regi reveslivit Ari-
perimn episcopitm <le monasterio sancti Pelri sito
Avso posl confirmalioue domni Leoni pape. Ita
tcmporc prcceplniri kemissnm ejusdem domni Caroli
rcg:, ct ipse Aripcrlus e.piscopus Iiordinavi in ipso
monasterio ahbates nomine Aiigustino, Arnicauso,
Johannis, Landoari. » Arciprcsbiteri siiniliter dixse-
runt Vanipcrl, Lucius senes liomo, Romaldus, Lain-
perlus oumes unanimiter una singiilalim simililer
teslilicali simt , cl dixserunt , sicut et Gumprandus
arcidiaconus superius dixsit. Teslimonias inquisilas
el judicalas, adqne prcceploras relectas, ci omnia
al> ordine , qualilor supcrius declaravimus, et per
veram legcm inquisita, ci cognoscenlcin dum per
veram lcgem invcnisseinns ila, et juxta jussionc ct
indiculum piissimi donrni impcraloris , quod ipsc
moiiaslerio sancti Pclri ad Avso, ctim rebus ad enm
pertinenlibus perlincret a parlc Arctine Ecelcsie,
juxta ipsiim imiiculum e! jussio doinui iniperaloris,
feeimus nos ipst missi ad rcvcslire ipsi atlvo-
cati Pclroncin , Willcradum, ct Agimundo de ipso
monaslcrio sancli Petri cum perlinentia sua adparte
Arctine Ecclcsie. Proindc lianc notitiam lievi fcci-
mus
domnorum noslrorum llludovici ct Hlot-
larii imperalorum vigcsimo ct quartodecimo, ntcnsc
Octobris, indictione duodecima.
>J< Ego Agiprandus episcopus ex jussione domni
imperaloris Iianc inquisilio fcc.i et intcrfui.
>J< Ego Petrus episcopus cx jussione domni im-
pcraluris lianc inquisitio feci et subscripsi.
>J< Ego Anaslasius episcopus ilti liti.
>Jt Ego Adelrat comes ibi fui.
* llic dicitur pnrs Coradi comitis silvam illain oc-
cupassc illiciic, ci contra legem. Erant comilibus
allodia, sed eraut et sna jura, ac slati retlilus ex
ofilcio comitatus cnjusciinque urbis, diversi a iiibu-
lis ac reditibus regio lisco debitis. Inccrluin cst iiiiin
is inter allodia soa nunierarel, an potius ad jus sui
muncris spectare silvain illam Goradus comes con-
lcndcret. Prodit aulcm cbarla isla, insignc monas-
tcrium sancti Zeiiouis in Commendam, ut minc
aiunl, fuisse concessiiin Ralaldo episcopo Veroncnsi,
pro more illorum lemporum, a Lothario I Aiigusi.n;
etcutti satis apertc binc dcduci possit, ipsum Ralal-
dtim tune in vivis fuisse, proinde emeudaiida vidclur
t bronologia episcoporum Vcronensium apud Ughel-
lium tomo V llalia: Sacra:. llle ettiiti statuere vidcltir
Rataldi mortem, quem Rotaldum is appellat, circiter
aiinum 820, cui siiccessisse ait Audoncm episcopuin.
Tiim refert poslremas labulas ejusdem Audouis
amio 850; scriptas, imperante Ludovico Pio; atqiie
ail atmiim 840 alteitmi Rotaldllin iu calalogtmi Ve-
lOiiensium antislituin iufcrt. Veruin cx diplomate
miiic. prodiiclo consiare potest Iladaldum episcopum
adlme llortiisse aimo 853. Ncipie ullus Ralaldus se-
cundus excogitandiis erat, cum unns ante Audonem
Veronenseni Ecclesiam rcxerit, uti Panvinius egre-
gie auimadverteral. Fallitur autem 1'gliellius, testa-
inentuni Audonis referens ari tcinpora Ludovici Pii,
cum scriptuni fuerit imperanle Dnmino nostro Ludo-
vico maijno imperatore, anno II sith die 15 Angusti,
indiclione 8, alquc atleo iilud spcetel ad teinnura
Ludovici II impcratoris, scilicct ai annum 8<J0, ut
CCLESIASTICA. '258
A ►£ Ego Ansprandus vassus domni imperatoris ilii-
dem liti.
>I< Fgo Camarino vassudomni inipcratoiis ibi fui.
>J< Ego Ringo ibi liii.
>J< Ego Pcrircndo ibi fui.
>J< EgoGundifridi ibi fui.
>J< Ego Aliprantlus ibi fui.
►J< Ego Lirso scavino ct vasso domni impeiatoris
ibi fui.
>J< Ego scavino
>J< Ego Tato scavino ibi fui.
>j< Ego vassus domni impcralori intcr-
fui.
>J< Ego Rodulobo ibi fui.
CLXXXIV.
15 PIK) MON.VSTI.KIO VERONESSI S. ZEN0N1S.
(Anno 823.)
Contra occupatores jurium ejusdem.
[Muralori, ibid. , tom 1, pag. 4.VJ.|
In nominc Domini noslri Jesu Clnisti Dei ailcrui,
Lolharius Augusius iuviclissimi domni imperaloris
Ludovici filitts.
Quidquid cnim in nostra vel proccruin noslroruin
prxsenlia rcclo tramite secunduni legem difiinitum
lueiit, oporlet nostiis conflrmare oraculis, ul juic
firmissimo maneal incoiivulsuiii. Igitur iiotinu sit
omnium fidelium nostrorum, pioeseniiuui scilicel ac
futurorum sagacitali, qtiia cum missi noslri in Pis-
caria ad universorum cansas audiendas ac rccla
judieia lerminanda resedisscnt, ibique veniens Leo
C abbas, ot advocattts Sancti /.enonis Garibal !us no-
mine, unde iricm Leo per prdinatione Ralaldi vene-
rabilis episcopi esse videbatur, interpellaverunt Ha-
gileitsum ct Ragimperlum advocatos Goratli comilis,
dicentes, t[uod « pars procfati Coradi silvam quas
propterca videas, posl Ralaldum prxfuissc Vcroncn-
si Ecclesiae Aginum, qui Anaslasio Bibiiothccario
teste anno 8i4, Roin;e inti ifnit, cum in regcm Ita-
liie iiiimctiis csl iricm Ludovicus II, Lolharii I lilins,
poslea iinperalor. Post Agintim vero statucndns esl
Atido cpiscopus. El cnm in diploinate per eunidcm
Ughellium evulgalo, ubi Ando ijiiondam Veronensis
episcopus nominalur, revera lcgatur Ludovicus -111111111
imperutor Augustus, diploma illud supposiliouis ar-
guere unicuiquc las est : scd fortassis aliler se
I> charta babeat, ei germanum sit illnd moniimcutiim,
quod emiserit Ludovicus II Augustus post Aitdonis
mortcni. Ad lein iiostrain regrediainur. Sydva Osti-
lia amplissiinus ager litii, nequc inlegru ad monaslc-
rium Veronense Saucti Zentfnis perlinebat, ciini Xo-
nanlulanum Mulinense monasteiiiim i! i quoquc
suam poiiionem possiderct. Tcstcs habeo alias la-
bulas, i|uas e Ferrariensibus pergamenis hausit sin-
gularis ainiciis meus, alilii laudattis, Joseph Anle-
norScalaliiiiiins Rector eccleshc Fcrrariensis SancUe
Marie dc Bucca. Ex iis inleltigimus, ob islam i|iio(|iie
portionem ab Hucpoldo comiic Veronensi niolestiaiu
illatani fuisse monacbis Nonanlulanis anuo 820. Vc-
riiui Rataldus idcm Veronensis episcopus, auclorilalc
a Ludovico Pio Augusto accepta, oti ejusdeiu missus,
comilem ad placitum adduxit, cuuiquc silere jussil.
Egregium cst monumenluin, cum prxscnli adncxuui
forlasse seriein aliquot coniilum Veronensiuiu nobi^
exhilieal, ac piatteiea Amlrt am Vicentiiiuiii Episco-
puni, ai) Ughcllio in Italia Sacra prutlcrmissuui, vila;
nominis reslituat. (Vide diploma 114, supnt.)
|-i59 LUDOYiCi I COGNOMK.NTO PII 1*40
dicilur lloslilia, el pascua, pertinentla exjdre San- A Dructemirus subdiaconus atqne notarius ad vicem
<ti Zcnonis suo jure occupasset illicilc el conlra le- Hcrmenfrcdl scridsi.
gein. Qiiatn rein duni prefati niissi noslri pcr se
niiiiinic diflinire potuisscnt, in nostram hbc pleuiler
i!elil erauda jussimus venirc prxscntlain. Qua de re
duui diligenti adhibita irivestigalione rri vcrilalem
perquircremus prxdiclus abbas Oblulihus
nostris pnecepta antiquorum rcguin, nec non et
honx memorix avi nostri doinni Caroli prxslantis-
simi iniperaloris, vcruin etiam et avunculi nostri
Pippini quondam gloriosi rcgis, domiiique ct genllo-
rls nostri Ludovici screnissimi Augusli. Qux dum
relegi fecissemus, comperimus justc ct raiionahiliier
parli monaslerii sancli Zenonis in omnibus pascua-
tuiu et capuli seu dccimx, cl oninem exaclioncm
Data xvin Halendas Fcbruarii, anno, Chrislo pro-
pilio; impcril doinui Ludovici scrcnissimi imperalo-
ris 20 et Lotharii II, idditttidnc II. Actum Maniua
palatid regio in Dei nomitic fclicilcr. Anien.
CI.XXXV.
PllO hONtSTLHlOSANtTISIONIALIUII TICI.NENSIUM DOD0SI.
{Anno 833.)
[Apud Muratori, ibid., t. V; p. 531.]
in ndiiiinc domiiii nostri Jesu Christi Dci xlerni,
Lotbarius Augustus iuviclissimi domni iinperatoris
Ludovici lilius.
Cuni pclilionibus servorumctancillarum Dcijustis
el rationalibus divini cultus amorc favcmus, super-
Jicrtinere absque qualibetin parte aliquid redbibitio- B ui muneris doiium nobis a Domiiio iinperliri credi-
nis deliitum salvo suo jurc iu inlegrum terrilorio,
ubi Hostilia nuncupatur, cujus lines sunl a Pado
usque in Caput Turuiofni, ct a Fossa Lubia usque
ad Kossam" Regiani el Pollicinem juxla Chsti um Ite-
veri. Idedqdc ad prxfalum sanctum ac venerahilesn
hos nostrx auctoritalis apices fieri jussiimls, per
quos absqne qualibet inquieludine ab hinc iu futu-
lum nostra auctoritate teneat; justeque fruendo pos-
sideat; lusupcr retulil uobis Ralaldus erjiscopus, cui
rjrxfalum roonasleriuui nostra auclorilate al regea-
dum comtnissum erat, eo quoi Goradus comes ali-
quas ei inferat contra causationes de quibusdam
tebus et mancipiis, qux olim pr;edecessor prxfati
Goradi Yulvinus nouiiue cuui cpiscopo Brixianx
liius. ldcirco notuui sit omniuiu sanctx Dci Ecclcsiu
prxsentium et fulurorum solertix, qualiter Asia
venerabilis abbatissa cx monastcrii Dotlosi, quod
est silum iutra muros civitatis Papix, nostraiu pctiit
ciementiam obnixe, ut ctimdcm nionastcriuin una
cum omnia sibi perlincntia sub nostra cinunilalis
tuilione ac defcnsione ob ainorcm Dci et reverdn-
tiam saucti loci illius prxcipererads; Cujus pciitioncnt
libenler acquievimus, et ita ut petiit conccssimus,
atque per Iioc nostrum imperiate prxbepiuni conflr-
mavimus. Quapiopler prxcipimus, ut nullus, elc.
Sed liceat memoralx abbatissx, successoribusve
suis res prxdicli monasterii sub immunilalis dcfen-
sionis nostrxquieic et ordiue possidere, et quidquid
Efcclesi;n Chtlnibcrlo noinine connnutaverat, etecon- C exindc fiscns noster sperare polerat, lotuni nos pro
tra sibi piaVitum aecepeiftl commuiationem. Qux
dUm tuilia post aliquot dics idcm BalaldUs Venera-
bilis episcOpus prxfalx sancli Zenonis Ecclesiae esse
cOgnovisset, dalis in recompensationc parti predictx
Brcxanx Ecclcsix congi uentibus rebus et mancipiis
a Pctro qudndam cjusdcm Ecclesix episcopo cOia-
mulatiOnis Ordinc parti prxnoniinatx sancti Zeno-
nis Ecclesix conquisivit ad babendum. Sed quia re-
gix potestatis tnissus inter has defuerat coinmuta-
Iiones, pro rmjuSirtodi becasionibus adimcndis, ne
idco ab eadera Ecclcsia auferanlur, quoniainlegaliler
•bsque rcgio misso non polerant conimutari, hanc
noslram auctorilatcm surJcr p"rxfatas cOraniutaiiOncs
addere libuit, per quas jubemus, et mansuruni san-
eimus, ut nullus fideliura sanclx Dci Ecclesix, no-
strorumquC ab hinc iu anlea indc aliquam parli
sa:pe dicli Sancli Zcnoiiis inferre prxsuraat coutra-
rietatem sed liccat ei, ut justo traiuilc acquisivit,
quiete rectoribus ipsius Ecclesix ordinare alque
disponere quidquitl utilitas prxditlx dielaveril Ec-
clcsix. Si vero, quod fuluruin noh crediraus, ali-
quis dux, comes, aul cujuslibcl adminislralionis, aut
ptivata persona contra orania 6uprascripta moliri
aliquid prxsumpserit, seu infrangere vel corrura-
pere ex parte, aut ex toto tcnlaverit, sciat se
cotnpositurum millo raancosos auri obryii, medic-
Utem 'caraerae nOStr«\ ct mcdictatera jara dicto
monatterio, etc.
xterna rcraiiucrationc pr;cfato monastcrio coucedi-
mus, ut in alimonia ancillarum Dci ibidem sub re-
gula sancli Bencdieti Dcn famulaniium, elc. Merara-
nuin quoque vencrabilem abbatcm iu eodcm loco
consliluimus inspcclorera, qualcnus diebus vilx
sux studio in oranibus rcgula ibi cxsequalur sancti
Benedicti, etc.
Signum Lotharli gloriosissimi Augusti.
Luillicasus ad vicem Ermenfredi rccognovi.
Data xv Kalendas Maias, anno, Christo propitio,
21 iraperii domni Ludovici serenissimi imperatoris,
regnique Lotharii gloriosissiini Augnsti in Italia 11,
indictione II.
Aclura Papia civitale, palalio publico.
CLXXXVI.
rRO SIAXfcNTIO PATMAIICHA AQUILEIENSI.
(Aimo 853.)
[Apud Muratori, ibid., t. V, p. 977.]
ln notninc Domini nostri Jcsu Chrisli Dci xlerni,
LuihanUs Auguslus iuvictissimi domini imperaloris
Ludovici filius. Si erga loca divinis cultibus manci-
pata proptcr amorera Dei, ejusque in eisdem locis
fainulanlibus bcneflcia opporluna largimur, prx-
niiuiu nobis apud Douiinuni xlernx rerauuerationis
rcpendi non diflidimus. Igilur notuin sit orauibus
fideiibus sanclx Dei Ecclcsix et nostris, prxsentibus
scilicet et futuris, quia adiens sereuitatem nostram
vir venerabilis Maxentius Aquileiensis Ecclcsix Pa-
1341
tnarclia '
saDdi Petri principis aposlOlorum, scu et sancli
Marci coiistrucla, detulitnobisquasdam prseceptiones
aticiorilaluiu domni el geniloris nostri Ludovici
prceslantissimi imperatoris, in quibus continebalur
eo quod bbnre menioriae Garolus piissimus Augustns,
idcmque dohmus et genitor nosler, prxfalatn Eccle-
siam cum cellulis, ct rebus sil.i subjcctis, sub in-
munilalis suue defensione consistere fecissent, et
quod liccnliam dedissent ejusdem rivilatis clero ct
populo sccundum canonicam inslitulioiiem de ponti-
lice sibi eligendo el in prcefata sede siibsliluendo.
Continebatur eliam in cisdem ab cis sancilum, ut
nec homincs ejusdem Ecclesia; de annona et pcculio
suo deciinam in partem fisci darenl, nec de peculio
DiPLU.MATA liCCLFSJASTlCA.
1-2.2
lu.-e ebt sanclu; Dei geuitricis Mariae, et A lam ingenuos quani setvos super lerram ejusdeffl
cominanentcs distringendos, nec ulias redhibiiiones,
aut illicitas occasiones requircndas, ullo unquam
teraporc ingrcdi audeat. vel ea qtta; supra ineniorata
sunt, penitus exigere prcesumat. Sed liccat prrefato
pontilici. suisque successoribus res precdictx Ecclc-
si* sub immunitalis noslne luitione quieto online
possidere, et noslro fidcliler parere imperio, atque
pro incolumilale nostra, conjugis, ac piolis, vel to-
tius inipcrii a Deo nobis collati, atque per iinraen-
sum conservandi slabilitate una cum elero et populo
sibi suhjecto, Dei misericordiaui jugiter exorure, ct
quidquid de rcbus pnrfala; Ecciesix* fiscus cxigere
poteral, in inlegrum prxdicke concessimus Ecclo-
si.e ; ut nostris fulurisque teiuporibus in eodeni lo-
ipsius Ecclesi;e, quod ad parles Istiienses in pascuis ^ t0 ibideni Deo famulantibus, ad Dei servitium per-
mittcbauUir, ullum solvereut berbaticiiin; et quod a
prcefataj Ecclesia; boniinibus maiisionallcuS vel fo-
dorus nullatenus acciperetur vel eugerelur-, nlsi
quando eorum, aut lilii sui, adventus ad eamdem
lierel civilatem, vel quando prsesidium illic propflcr
inimicorum insidias arcemlas poueretur. Pro firmita-
lis nainque studio poslulavit nobis idem venerabilis
patriarcha, ut iiiorem pr;edecessorum sequentes,
nostrani etiam aucloritatem eirca lpsum sanclum
ioctim fieri decerneremus. Cujus petitioni ob amorem
Dfei et anim;e nostne salutcm libenler aniiuimus, et
hoc uostr.e auctoritatis prcereptum circa ipsum
sanctuni locum fieri ceiisuimus. P.-r quod couslilui-
mus atque perenniter firmum fore volumus, ut uie-
moratac civitatis elerus ei popiilus licentiam habeant
secundum instilutionem canonicam eligendi sibi pon-
tificcm. Pnecipimus etiam atq^re jubemus, ut nemo
firielium nostrorum, vel quistvbete.\aeio'i\ aut aliq is
es judiciaria polestate, nec de peculio praefatas Ec-
clesia» herbaticurn, nec de annona ct peculiO homi-
num ipsius Ecclesiae decimaiu, nec ab eis mansiona-
ticus aut fodorus peniins accipere, vcl exigere
prdcsumant, nisi forle quaudo noster, aul a\iciijiis
lilii nostri, illic fuerit advenlus, ve! quando illic
prccsidium positum fuerit ad inimfcorum infestatio-
nem propeliendain. Sed et nullus quilibet ex fuleli-
Lus nostris, vel judex publicus in monasteria prae-
faUe Ecelesi* subjeeta, et xcnodoeliia et ecclesias
agendiim; augmentum ct supplementum liat. Ilanc
vero auciorilalem, ut pleniorem in Dei nomine obti-
ncal vigoiem, ci o. liflelibus sauciae Dei Ecclesia: et
nostris verius certiusque credatur, nianu propria
subter lirmaviinus, ct amiuli nostri impressione
signari jussimus.
Signuin Lothaiii gloriosissirai Aiigusti.
Liuth.irdus ad vicem Ermenfrcdi recognovi.
Dala n Kalendas Decembris, aimo, Cluislo propi-
tio, imperii domui Ludnvici screnissimi imperaloris
20, regnique Lotharii gloriosissimi Augiisti in Italia
13, indictionc !l.
Actum Papia civilale, palatio pubiico» in Dei 110-
luinc feliciter. Anien.
CLXXXMl.
Mt.fiCKPTUM LUDOVICI CEKMAMCI PRO tOSBLHTO AflOATl
S. C.ALLI.
(Auiio 355, 19 Octobr.)
[Apud Ncugart., Codcx Alemannicus, pag. 2P2.]
<n nomine sanclx et individux Trinitalis, Ludo-
vicus, divina favente gratia, rex.
Si crga loca divinis cultibus mancipata proptcr
amorem Dei eorumque iti eis.Iem locis sibi famu-
lantibus bcneficia opportuna largiraur , pea-tiiium
nobis apud Dominum in aeterna beatitndme rccipere
conlidiimis. Quaproplcr compcrial nlililas atque
iuduslria omnium fidelium nostrorum, pnescntium
scilicet et fulurorum, quia vir vencrabilis Gozbertus
parochiales, ae titulos earum, vel rxterorum pos- D abbas ex iiioiiaslerio Sancti Galli, quod est situm
sessioncs, quas moderno justc et rationabiliter iu
quibuslibel pagis et lerritoriis infra ditionem lm-
perii noslri meniorala lenet vcl possidel Ecclesia,
t.im ex muncre regum vel ducum quamque e.< colla-
tione cxlcrortini fidelium, nec non et ex oblationi-
lius, einptionibus, et commiitMlionibus, vet in cas
res quas deinceps a catholicis vii is collal* fuerint
Ecclesiie, ad causas audieudas, vel freda aut tributa
exigenda, aut mausioues vcl paiatas faciendas, aul
fidejussores lollcndos, ncc fcomines ipsius Ecelesiae
» Habemus hic Maxeiitium palriarcham Aquileien-
setn anno 835 privilegio donatum quare ustii alicui
erit monumentum hoc ad restitucnilam aut firmaii-
daru chronologiam prxsuluin Aipiileiensium. Sole-
pago Turgange, super fluvium quod dicitur Petrosa,
dettilit excelleiili.c nostrie qu;edam pr.ecepia avi no-
slri Caroli imperalorisT nec i.on domini et genitoris
nostri Ludovici Augusti; iu quibus continebatur iu-
sertuni, qualiler Sidouius Constantije urbis episco-
ptts, nec nou et Joannes praedicli mooasterii abbas,
propler futuram dissensionem vel quietem monaiho-
rum inler se statuissent ut annis singulis partilus
ejusdem sedis abbates ipsius monasterii Sancti Calli
unci.tiii auri, el cabaUum unum, valenlem libram
bant, inquaii', et loca sacra fodium el paralam
prxstare imperatoribus eoruroquc ruisbis quoties-
cunque tlluc proficisiebantur.
iiii.iin. persolvercnt, ct niliil
f.itic civitatis de rchus jam dicli monasterii exigc-
rcul, i'i liccrct cosdem monaclios sectire vivcre
absquc alicujus iufeslalioiic, vcl rerum suarum dimi-
noralioiie. Kt poslca avus noster, alquc dominus et
genilor noster, eamdcm constittttioncm, ut in fniii-
rum rala manercl, oraculis suis confirmarunt, ct
(|iioil idem genilor nosler prsedictum monasterium S.
Galli, cura monacliis ibidem Deo militantibus, et
cuin rebns et hominibus, ad se jiistc ci le^alitet
aspicicntibus, vel pcrlinenlibus, snb sna coiistitnis-
scl defensione, et immunilatis luitione. Et quando
divina vocatione abbas ipsius monasterii ab liac lncc
migrasset, licentiam babercnt, secundum regulam
Sancti Benedicti, eligcrc abbalem, et nulla dona ex
LUDOVICI I COCNOMENTO I'll
i* episcopi pra> A dos, ant homines ipsi
lam ingcniios
quam ei servos, supcr lerram ipsius commanentes
irrationabilitcr dislringendos, ncc ullas redbibitiones
aut illicitas occasiones requircnJas, noslris ct fulu-
ris lemporibus insredi ainlc.it, vcl ca qux supra mc-
inorala sunt, penilus exigcre prresumat. Sed liceat
memorato abbali suisquc succcssoribus res praedicti
monasterii cnm oinnibus sibi subjectis, et rebus vel
hominibus ad s • jtiste iiispxiemibus vel pcrlinenti-
bus, sitb luilionis atque imiriunitalis nostrae defen-
sionc, reniota lotius jiidiriari.e poleslat s inquielu-
(iioc, quicto ordiue possidcre, el noslro fideiiler pa-
rcre imperio '«, ct qnandoquidem divina vocationc
supradiclus abbas vel successorcs ejus obicrint ,
qnandiu ipsi monacbi inler sc lales iuvenire potuc
inde regibus darent, nisi forle abbales qui per tcm- ^ rint qtii ipsam congregalioiicm secnndum regulam
pora fuerint, gratis o' tnlcrint. Seil nec quilibetpon-
tifex ultra qnain in clcctione eoriini,etconstitutione
genitoris noslri cotnprchenstim cst, oppressor vei
exaelor existerc debcret, scd si ccrta necessitas, aut
pix devolionis voluntas cumdem venerabileni locum
episcopo adire nccessum fuerit, cinn discreto nttmcrO
hominum, ne idem monasterium gravetur, boneste
veniat, et quidquid agendnm est, eadem placita Deo
honeslatc peragat, inoxque domum rcdeat. Scd m
supra nominata conslilutio et confirmationes prasdi-
ctortim Augustorum pcrpeluis lemporibus inconvulsa
■nanerent, prasdictns abbas precibus quibus valuit
nostram obsecravit clementiam, ut super easilem
confirmationes nostram eliam jungeremus auctorita-
tem. Ctijus pctitioni propter divinum amorem liben- C
ler aurem accommodavimus et hanc auctoritatcm
conlirm.-.tionis nostra: circa ipsimi monaslcrium ejus-
qne rcctores fieri jussimus, per qnam decernimus
a:que ju! emits, ul (posl) inspeclas auctorilates avi et,
guniloris nostri, sicut per eas plenius declaralur, ita
omni terapore, absque alicujus infestatione aui con-
Irarietate, Domino annuente, perpciuo inconvulsum
pennaue.it. Et [ul] niiMns judex publicus, aut quili-
bet superioris aut inferioris ordinis reipubiicx pro-
curalor, in ccclcsias aul loea, viilas vcl agros, scu
reliqnas possessioncs memorati monasterii, quas uio-
derno lempore infra regnumdiviiiitusnobiscollatum,
jnste et ralionabiliter possidet, vcl quse dcinceps di-
vina pietas ibidera augcri voltierit, ml causas judicia-
rio more audiendas vcl freda ■> cxigenda, aut man-
siones vcl paratas facicndas aut liilejussores tolien-
a Fredum, a voce Gcrm. frtden, mulctam siguifi-
cat, qua persolula retis pacem a principe conscque-
baltir. Frcdura ct lisco rciiio et judicibus quandoque
soluluiu. Ducang. boc vcriio.
idein formtiia habelur quoquc in alio di
sancii Benedicti rcgcre valcant, per hanc nostrara
auctorilatem ct conseusum et secnndum quod in air
clorilate geniloris nostri continelur, licentiam ha
licaut eligendi abbatem, quatcnus monachi ibidem
Deo faimtlanlcs pro nobis ct slabililatc rcgni noslri
Domini misericordiam jugiter exorare valcant. Hasc
vcro auctorilas tit per diulurna tempora inviolabi-
lem obtincat Grmitatem, manu propria sublcrlirma-
vimuSj el anuuli noslri impressione signari jussinms.
Signum Ludovici gloriosissimi regis.
Adalleodus diaconus ad viccm Grimaldi r re-
cognovi.
Data xiv Kal. Novemb., anno, Cbristo propiiio,
primo regni domini Ludovici regis in orientali Fran-
cia, indiclione 12. * Acium Franconofurt *' palalio
regio iu Dci nominc fciiciler. Amcn.
clxxxvih.
I'll0 HONASTERIO C.lltlBI I.E NOV*.
[Anno 854.)
[Aptid Schaten, Amwlet Paderborn., 94.]
In nomine I>ci et Salvatoris nosiri Jesu Christi,
I.tnloviciis, divina rcpropitiantcclcmenlia, imperator
Auguslus.
Si liberalitatis noslr:c mimerc i!c bencficiis a Dco
nobis collatis, locis Deo dicatis aliquid conferimus,
iu noliis et ad mortal •!!! vilam feliciler transigcn-
dam, et ad astcrnam pcrpetualiter oblinendam pro-
fiilurum spcramus. I lcirco noluui ficri volumus om-
iiiuin fidclium noslrorum, tara pricsciitium quam
futurorum, sagaciiati, qtiia pctettle Warino vencra-
bili abbale, qui monasieriiiiu quod dicilur Nova
Conslantiniana.
e Patct binc Ludovicum Germ. prius Francofur-
tur.i venisse, quara tradit Theganus de Gestis Lutlo-
vici Pii, n. 45, ap. Bouquet. , Rer. Gall. Script.,
tom. VI, pag. 85, ulii : < De Compcndio, inquit,
plomate Ludovici Germanici ap. D. Grandidier, Ilist. postea duxerunl piissimum principem (Ludovic.
Eccl. Argenl., tom. II, prob., n. 115. imp. ) ad Aquisgrai
Grunaldus archicapcllanus Ludovici Gcrin. et
postea abbas S Galli.
11 Amiuin 855 Ludovicus Gcrm. post patris exau-
cloraiioncm priraum sui rcgiminis in Orienlaii
Francia miiucrali.ii. Ciirrcbat liinc indiclio II aKal.
J.uiuarii, ponlificia dicta : ab vm Kal. Oct. autem,
feu vicesima quarta Soptembris, qua et Ludovirus
1 ius ct cjuslilii usi stuit, indiclio 12 Cxsarea, s:ve
iii palalium. Iloc audiens requi-
vocus filius ejus, recessil a Bawaria, magno doiore
compulsus ol> injuriam Palris. 0_ui veiiicns ail pa-
I.itium Franconofur! , s,.itini inde diivxit legaios
snos, c'c. > Maiu aticlor Vil.c Ludovici l*ii, loc. cit.
pag. 114, lcstalur l.oiharium imp. cmii palrc h.i-
lcitiiis Octobris Conipciidiimi venisse, indeque dis-
cessissc Aquisgraniiiii , expleto liric nejjo.io missj
sancli Maitmi, id es! und ti.i. Novembns.
HiT, DIPLOM.VTA ECCLESIASTICA. I2i6
C.orbeia nostra concessione in rcgiminc habcru ili- A dicilur Nova Corbeia, ubi pnescnli lempore Warinus
gnoscilur , complacuit celsiludini nostr.u quamdam
cellam juris nostri vocataui Meppiam , qu;e csi con-
sirttcia in pago Adegrindo, memorato monastcrio
jier hanc nosiram auctoritalcm tradere, ut perpetuo
•.nb cjus dilione cuni omnibus ad se perlinentibus
ennsislat : Hanc, ut dixiinus, cellulam sub integri-
t-ate cum omnibus relius ad se pertincnlibus et as-
picientibus, id cst, basilicis, domibus caeterisque
gediflciis, terris, pralis, silvis, cultis lncis cl incullis,
inobilibus rebus et iinmobilibus, mancipiis diversi
sexus et a-latis, memorato nionasterio subJitam esse
Iacimus , alque per Iianc noslram auetorilatem iti
coiulonanlus et tradiuius, ut in jure cjusdem ae mo-
ii.ii biinim ibidcm per tempora Deo servientium in
venerabilis abbas paslor et reclor essc dignoscitur,
.sub integiltatc per hane nostram auctorilatem de-
legare, ut nosiris ct successornm nostroium lempo-
ribns in ditione ejusdcm monastcrii perpelualiter
consistant, ad stipendia monachorum inibi constito-
toruni, ct neccssitates ejnsilcm monastcrii prdcuran-
das atque sublevandas. Ilas, ut diximus, villas cum
oninibus rebus, appendiciis et lerminis suis, el eum
omnibus ad sc perlinentibus, idest, domibus cseteris-
que icdificiis, lerris, pratis, silvis, caiupis, pascuis,
aquis, aquarumve decursibus, ctiltis loc.is cl incul-
tis, mobilibus rcbus ac se ipsas inoventibtis, manci-
piis diversi sexus ac aetatis, pradicto moiiasterio
conccdimus atque confirmamus, ut ab bac ilie in fu-
diversis necessitatibus ad divimim culluin propcu- U tuniin, sicnli ilictum est, in jure etpolestate ipsins
sius exsequendtim absque cujuslibel diminulioiie ae
retractatione permaneat , ct ntillus Qdelium nostro-
rum ab eorum doininatione ct potestate cam quo-
quo niodo auferre, aul in aliam quamlibct partein
quacunquc occasione transferre pncsumat, sed liceat
memoralo abbali, ejusque succcssoribus, ac mona-
cliis in memor.ito monasterio pcr tempora degenli-
busjam dicta cella cum oinnibus ad eain pertinenti-
bus ad Dei ac Domini nostri Jesu Chrisli fainulatiim
diligcnlius perageiidmn Uli absque cujusquam con-
trarielate, et quaecunque ad suos in Doraini nostri
Jcsu Uirisli militia usus et ncccssiiates pertinent
adornare , disponere jusleque elTicere, qiiatenus pro
nobis, conjuge proleque nostra, et pace ac slabili-
tate lolius iuiperii a Deo uobis commissi alacrius eos J
iiidesincutcr Domini misericordiam exorare delectet.
Et ut hajc nostra aucloritas inviolabilem et inconvul-
sam obliueat firmilatem, maiiu propria ascripsimus,
ct aunuli nosiri imprcssione assignari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Ilirminiiianis nolarius ad vicem Htigonis reco-
gnovi cl subscripsi.
Dala vii Idus Decembr., anno, Chrislo propilio, 21
impcrii doiniii Ludovici piissimi Augusli, indictione
12. Actum Blauciaco in nomine Domini feliciter.
Ainen.
CLXXXIX.
IMIO EOIIF.M MONASTERIO.
(Anno 83i.)
lApud Scbaten, ibid., p. 97.]
In noinine Doniini Dei el Salvatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus divina repropitiante clementia
imperalor Augustus.
Si liberalitatis nostrae munerc de beneficiis a
Deo nobis collalis, locis Deo dicatis quiddam con-
feriuius , iil nobis cl ad mortalem vitam fclieiter
transigeiidam , ei ad a-ternam perpetualiier obti-
neitdaiii piofuiuriini liquido credimus. I lcirco no-
t ii iii ficri voliuntis omniuin ftdciiura noslrorum,
tam pncsenliuin quain el futurorum, solerlias, quia
coinplacuit sercnitati noslr.e, quasdam villas juris
noslri, silas in Angariis, in Logni, quariiin vo-
cabula smil Sulbichi cl Ifcniliou, monaslerio quoi
perpetuo permaneant, ahsquc ctijuslibel comitis, vel
publici judicis, aut cujuslibel personte coulradictionc
vel refragalione. Et ut Ikec noslrae donalionis alque
coricessionis auclorilas inviolabilcm ei inconvulsain
obtiucat lirmilatcrn, manu propria subler eani lir-
inavimus, ct annuli noslri imprcssione assignari jus-
sinitis.
Signum Ludovici serenissinii imperatoris.
liirminmarns notarius ad viccui Tbcogonis reco-
gnovi et subscripsi.
Data ldus Maii, anuo, Christo propilio, 21 impcrii
doinni Ludovici piissimi Augusti , indiclione 12.
Aclum Aquisgraui palatio regio in Dei noniinc fcli-
ciier. Anien.
CXC.
PltO ECCLESU GERUNDESSI.
(Annn 83i.)
[Florez; Espuiin sayrada, tom. XLIII, pag. 575, es
archiv. episcopii Gerundcnsis.]
In nontine Doinini Dci et Salvaloris noslri Jesu
Christi.Ludovictis, divina propiliaulc clcmentia, im-
pcralor Augustus.
Si erga loca diviuis cultibiis niancipata propler
amorem Dei ejusque in eisdem locis inibi Dco fa-
mulriniibus benelicia opportuna largitnur, prxmiiim
apud Dnmiiium a-tcrna; rcmuneralionis nobls rcpcndi
non diflidimus. lgiiur notuui essc volumus oinnium
fidelium nostrorum, taui prxsentium quam et fuiu-
y rorum, induslrise, quia venerabilis Wimer sancta'
Gerundensis Ecclesix episcopus nostram adieus
celsitudinem petiit ut memoratam sedem cttm villis
et hoiiiinibus a domno cl genitorc noslro Carolo
aliisquc devolis bominibus cidem sedi collalis, quas
nunc possidere dignoscilur, id est, iu pago Cinpu-
ritano villam nuncupalam Olianns cum suis terini-
uis, et villam vocantem Cacavianus, ac villarem an-
tiqiium Celsianum, cum villula nova, qnam vocant
Vellosos, cum castello suoque termino, et in pago
Gcriiinlcnse medielalem de villa Mollero, ct Millia-
saiii vill.un, caUerasquc res quas a iongo lcmpore
inibi possidere dignoscitur, sitnul cuni tcrlia paiie
de pascuaiio, Ct leloneo de ipso pago, ; liasque
villas, qitarum vocabula suut Caslcllum tracluin,
I2i7 LLDOYICI 1 COGNOMENTO Pll 1218
et 1'arieies Ruftliu, cuin tcrtia parte de pasquatio A Data quarlo Nouas Decembris, anno, Christo pro*
ct tcloneo (Je ipso pago, Cl villa qux cst in pago
Bisuldlihense, et VoCatur Boscara, cum suis villari-
bu5 Ct suo tcruiino, nec noii el Arcas, ct villarem
vocaiiteni Spedulias, et alium villare (fuod est irtfra
mcmoratarum villaruin tcrniinos. Villas etiam alias
qUx vocanlur CrispianUs ct Miliarias, c.uin terlia
partc de pasctiario el telunco dc ipso pago propter
infeslalionem malevolorum liomitiuiu suli nostra
luilionc ci immunitaiis dcfcnsione constiluissemus.
Cujus pctitioni annucntes propler amorcm Dei mc-
raoratam sedem cum supradiclis villis pra:senti
tempore in jurc ejus consistentibus sub nostra tui-
lioiie coilsliluiimis, el hanc nostram auctorilatem
circa eamdem sedem lieri decrevimus, prr quam
decernimus u( nullusjudex publicus, vel quilibetex 1}
jucjiciaria potestate major minorquc pnedicta per-
sona in ecclesias aul loca, vel agros seu reliquas
possessioncs menioratx sedis, quas moderno teut-
pore infra ditionem iinpciii noslri fegaliter possidct,
vel qiuc deinc.eps in jurc. ipslus loci ilivina pietas
adgeri voluerit, ad causas judiciario morc audien-
das, vel discutiendas, aul freda exigenda, aut man-
siones vel paratas faciendas, atit fidcjttssores tollen-
dos, aut homines ipsius Ecclesi;e conlra rationis
ordiucm dislringendos, nec ullas redbibitioncs vel
illicitas occasioncs ullo unquam lemporc ingrcdi
audeat, vel ea quse supra memorata sunt penilus
exigcrc, aut undecunque tnodo legaliter vesliluram
iiabet abslrahere pracsumal ; sed lice.it memoralo
episcopo suisque suecessoribus res pradiclse Eccle- C tum effectuni pervenire faciutus, non solum ad Dci
pitio, vicesimo ptimo imperii domni Ludovici sere-
ntssimi imperatoris.
CXCI.
r-no MONVSTEBIO CAMriDOMENSt.
(Auno 854.)
[Neugart., Codex Alemannicut, pag. 217.]
* Diplonta Ludovici Pii quo « monasterium cujus vo-
cabulum est Capidona ■>, ubi prxscnle lempore
vir venerabilis Tatto abbas pastor et rcclor esse
dignoscitiir, qued rebus paupcrrimum esl c, et
non modica pars iiioiiachoruni in co ad Deo d«-
scrvieiulum collocata habctur, sub suo muudi-
burdio et defcnsione i constituit', et ab ommbus
publicit funetionibut aliisauc oneribus immune de-
clarat.
Signum domiiii Ludovici piissimi iinperatoris.
Hirmlnhardus d uotarius ad vicem Hugouis rcco-
gnovi el subscripsl.
Dala v Non. Julii , anno, Christo propitio, 21 im-
perii domini Ludovici piissirui Augusli, indiclione
12 e. Aetum Aquisgrani ' palalio regio in Dei no-
mine fcliciter. Amen.
CXCIL
I'll0 MONASTtniO PBUUIF.NSI.
(Anno 854.)
|\pud Marten., Ampl.Collect., pig. 90, ei chartario
Prumiensi.J
In nominc Dei et Salvatoris nostri Jcsu Christi.
Ludovicus, divina e repropilianlc clemenlia, im-
perator Augustus.
Si servoruin Dei ralionabiles pcliliones ad opla-
six cum oinnibus qtia: possidel quielo ordine possi-
("erc, et nostro fideliter parere imperio, et pro
iiobis, ac conjuge, liliisquc ac lolo populo Chri-
gliano nobis coiiimissoDoinlni misericordiam jugiler
exorarc. El ut hccc auctoritas cOnfirnialionis nostrx
per curricula annontin inviolabilem atque iiicon-
vulsam obiiueal firmitalem, manu propria subter
firmaviiiius, el aiiuiili noslri impressione signari
jussimus.
Signmn serenissimi imperatoris Ludovici.
miscricordiam pro nobis exoraudum eosdem servos
Dci prouiptiores ct devotiores facimus, sed ejusdciu
Domini pro hoc fac:o clemciitissiniam pictatcm pro-
merendam csse confidimus. Igititr noverit omnimn
fidelium nostrorum, lam pncsentium quam et futuro-
lum. induslria, quia Marcoardus vcnerabilis ab!>as
monasterii quod in honorc Salvatoris Domini nostri
Jcsu Cbristi a beaUe niemoria: avo uostro Pippino
gloriosissimo rege iu .Vrduenna uovo opcre supcr
fluvium Prumia fundatum liabetur, eum quibusdam
Maginarius ad vicem Hugouis recoguovil et sub- monachis cx ejusdein monasterii congregatioiie no-
scripsit. slram adiit cclsiludincni , aique ciemenlia: noslnc
" Edilum ex prototypo a R. P. Maxim. Rasslero
S. J., in Appciul. ad Vmd. contra vindicias, etc,
pag. 2(3. Exstat quoque in Refulalione gravaininum
civilaiis Campidonensis, inscripta :' Des Uoch\unt.
Slifls Kempten grundliche Widerletjung , elc, an.
1757, Probat., pag. 15. Fragincntum refert D. Bou-
Hiet., Script. Rer. Gall. tom. VI, pag. 595. Eius
evorditim : « ln nomine Domini Dei cl Salvatoris
JesuChristi, Ludovicus, divina rcpropitianle clcmen-
lia, imper. AugUSlUS. >
t> Kemptcn-, ducalis abbalia ad Hilaram (1. iu Al-
govia.
c Res Campidonensium inde ab anno 817 fuisse
accisas, palel Cx constitulo Ludovici Pii eodem
anno Aquisginni edito, ubi nionaslcriuin CampiUi in
Alcmannia adhuc iti eorunl numcro recenselur, qu;e
tantuin dona dare debent sinc inilitia. Conslitu-
tum edidenttit Sirmondus, Conc. Gall. tom. U, pag.
685, Ducltesn.. Script. Rer. Eranc, lom. II, pag.
525; Baluzius, Capit- reg. Franc, tom. I, pag.
589; Maliillonius, Annal. Bened , lib. xxviu, pag.
450; Bouquet., Script. Rer. GalL, lom. VI, pag.
4u7.
d Leg. Ilitminmaris, aut Hirminmarus.
'' ludiclio cl anmis imp. conciuunt.
' Ludovicum Piiini a nlio xquivoco manibus Lo-
tharii ereptum, ac solio restitulum, hoe lempore
Aquisgrani egisse, batid obscure colligitur ex nar-
ratione Thegani de Geslis Ludovici Pii, cap. 48
seqq. Ail eniin iitrumqiie ibidem sauclum Pascha Do-
miiti celebrasse, ac imperatorem codem anno, qui
est annus regni ejus 21, omnibus iiidulgenliain prau-
stilisse qui eum coacli rcliquerunt.
s Oliservat Mabillonius de Be diplom., 1. l, cap.
5, n. 15, Ludovicum Piuin m suis diploiuatibus post
su.iln iu thronuni restilulioncm datis, non uli voce
ordinante vel propiiianle, ul antc; sed repiopiliante ;
itt pote qui Deutii sibi iteriiin propitiuui cxpertus
ftierat.
liid
DIPLOMATA F.CCLESIASTICA.
mo
indicavit qnaliler Balericus vassullus nostcr, dum A s.iggessit mansuctiidini noslr;c dc episcopo memo-
in mcmoratu monaslerio monasticc dcgcre dclihe-
rassct, quamdani villam sui jmis, quam nuperrime
a noslra largitione in propriiun perceperat, qu;c
vocatur Madalbodi-Sperarius solemni more per tc-
slainciilum donalionis manu sua ct virorum illu-
striiun manibus roboralum eidetn monasterio dele-
gasset. Nam ut nobis iia faclum cxstiiisse palcscc-
ret, obtnleriint prxscnlix nostra? largitionis aucto-
rilaleiu, pcr (|iiam cadcin villa memoralo Balcrieo
in proprium a nobis concessa fuerat, ct leslamcn-
tum donationis atquc traditionis, pcr quod banc
camdein villam dum monasiicaiii espetercl vitara,
prxscriplo monaslerio et monaclris inibi consisten-
libns delegavit, simulque peticruirt ac deprccati
raUe urliis jam olim sibi a nobis ad plcbein Domini
nostri Jesu Christi rcgendam commisso, quod valde
cuin inlrinsccus et exlrinsecus tam in divinis olisc-
quiisqnam iu humnnis ofliciis ct ministeriis, lam in
canonicorum inslitutionihus sanclxquc vitx regutis
quam in xdificiis aliisque rebus ncc ssariis, pariim
rcclorura incuria, parlim voro prxpositorum igna-
via, destiiutum et nullo pcne reclx orJinationis tra-
mite prxmunilura invencrit, scd ct sanclo, ni opor-
lebat, justo magnoque labore, summis viribus, prout
Dominus possc dare dignalus cst, et ingenti sludio
ad recliludinis decorisqne normam perduccre cnra-
verit, et canonicorum vilam ibidcra Doinino famu-
lanlium in canonicis institutionibus humanxq-ic fra •
sunt nos, ul propier tcrgivcrsationes malevolorum B 6ililali stipendiis neceas.niis, aiquc diversaruni s;>e-
supcr casdem conscriptiones nostr.c aucinritatis
prxceptum firrailalis gratia fieri jubercmus. Quoruni
petilioni annuentcs hanc neslrx auctoritatis prx-
ceptioncm niemoraio Marcuardo venerabili abbati,
vel ad paiiem jam dieti monaslerii siii fieri jussi-
nnis, pcr quam decernimus atque jubemus ut nullus
fidelium nostroriiiii dc prxdicta villa meraorato Mar-
cuardo aut successoribus ejus ullo unquain tempore
inquieludiucm faceic, aut quamlibet calumniam
ingerere prxsumat : sed sic cam perpetua posscs-
sione pars jam dicti monasleiii possideal, qiiemad-
modum a nobis memorato Baderico in proprium
concessa vel tradita fuit , vcl queraadmodum ab
eodem Baderico pcr testanicnlum sux traditionis
cierum babitaculisct claustris appnme exornaverit,
ut in posterum eorum vita in nullo deeidcrct, non-
nullis raemoratx sedis villis el rebus salfulserit, tri-
buciulo scilicet illis in cjrcuiui murorura e'usdcm
civilalis colonias duas, et in uoJeiq pago Lingoni
cam villam vocatam Marcilliacum cum ecclesia et ap-
pendiciis suis ; et eodein pago, villara nuncupalam
Ilurbaniacum qnantumcunquc de jure sancti Main-
raetis iii cadem villa esse dignoseilur, necnon et il-
lud quod exterius cssc cognoscilur ad eaaidcm vil-
iam pertinens, cxceptis his rehus qux snb jurc ac
potestate sanclorum Amatoris cl Ferrcoli cssc nos-
cuntur; simililcr in eodem pa^o in loco ipii dieitur
Radalenis pons, coloni.is dyodecim cum omnibus ad
eidcm monaslerio delcgata fuit, liceatque memnrato C easdera eolonias perlinenlibus simulque cuin ca-
Marcuardo vencrahili abbali et successoribus ejtis
atque raonachis in codeni monasterio per terapora
dcgenlibus, de eadera vel in eadem villa facere
quidquid censura monastiea facicndum csse de-
cievcrii. Ei ut hxc noslrx confirmationis aucloritas
perpeluam ohlineat firmitatem, de anniilo noslio
suhter eain jiissimus sigillarc.
Signum Ludovici screnissimi Augnsti.
Dala xiu Kal. Aiigusti, anno, Christo propitio, 21
imperii dorani Ludovici piissimi Augusti, indiclurae
12. Actiini Theodonisvilla palatio rcgio in Dei no-
inine fclicifcr. Amcn.
CXCIII.
PKO U.BER1C0 LIKCONENSI EPISCOPO.
( Anno 854. )
[Kx Gallia Christiana, tom. IV, pag. 130, prob.l
ln nofflilie Domini Dei cl Salvatoris nostn Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante elemenlia,
impcrator Augustus.
Si sacerdotum ac servorum Dei justis et rationa-
bilibuspelitionibiis adeffcetum perducimus, non sc-
ium regiam et impcratoriara exercemus eonsueln-
dincm, scd ctiam eosdcm pro excessibus nostris ad
Doinini misericordiam exorandani dcvotiores et
promptiorcs facimus. Igitur omnibus fidclibus san-
clx Dei Ecclcsia^ ct noslris, prxsentihus seilicet et
futuris, nolum sji quia Albcricns venerabilis Lingo-
nicx urbis episcopus noslram adiens celsimdincm
pella; et in codein pago villam qux dicitur curlis
Gregorii, sub omni integritate sua ; et in Ciddcu-
naco coloniam imam; et in eodem pago in nonnullis
locis, iljud quod nobiles personx aJniensain cleiico-
riini solenmi donaiione contulcrant; nec non et il-
lam coloniara quae cst in Primiaco villa cumvineis;
ct in pago Boloniense, in villa vocata Heiuotie, tam
mlcrius quam* exterius culonias scx ; ei iu pago Atoa-
riorum ct Divioncnse, ulique in locis qu;c dicunlur
Sueconicus, Brigendonis atque Salcis, quantumcun-
<jue in eisdem locis Fluviolus colonus sancti Hamx
visus fuerit possidere; el in pago Belnense, in villa
Givriaco, ccclesiam cum coloniis IreJecim; cl in eo-
dem pagn in villa qux vocatur Godolcui-Cuitis, co-
D lonias septem cum omnibus ad eas pertinenlihus; ct
in centena Hoscarinex, in villa Fisemis, crclcsiani
et colonias novem ciiin oimiibus ad easdcm colonias
perlinenlibus, ct vineam qua? vocatur Planlas ; et
in eadein centcna, in loco Spernaro coloniam ur.ain :
obuixe nostram iinperaloriaj niajestatis deprecans
cxcelleutiam ut suam nullatenus improbandam dis-
posilionem atijue ordinationem nostr.e auctoritalis
muniiuinc fulcircinus, atque ut deinceps finna pc-
rennibus valerel temporibus, roborare dignaremur.
Cujus supplicatioiiibus, quia digims jwlicavimus, an-
nucre placuit, et quidquid, ut prxdiclum cst, postu-
iavit, ad affectum perduccrc non incongrutim duxi-
mus. Proinde hos nostra' aucioritatis apices, crga
\m
LLDOVICI l COGNOMENTO PH
I ,,,-t nam scdcm canonicosque inibi Domino per tliit- A subsidium necessarium habere poluissent, m nostra
iiirna lempora inililantes, divino inspirali amorc
licri jussimus , pcr quos ilcccrnimus atque sanci-
iiius, ut loca prrescripta cum omnibus adsejuslc ac
lcgaliter pcrtinentibus, sirnt ;, sxpe dicto Alberico
venerabili jam dictae scdis p|»isco|>o , cis collata
iiiit, ita per lianc noslram auctorilatcm iu eorum
jure ct potestate snis vidclicct usibus divcrsisque
necessitatibus ad divinum propensius cultum cxsc-
qucndum, famulanlia, absque cujusliliet diminu-
lione aul relraclalione permancanl, et nulius sncccs-
sorum suorum rcclorum videlicct mcmoralx Eccle-
siae ab eorum doniinationc ca qnomodo auferre aut
in aiiam quamlibct partem quacQnquc oceasioue
iraosferrc prresumai, sad liceat eisjam dic.lis rebus
elcemosyna eidem contulissemus monaslerio. Cujus
precalu permoii, simul et oratn atqnc inlerventu
fiJelis noslri Nominoe comnioniti, complacuit scrc-
nil.li nnsli.e plchcm illani, in qua idem ipsum mo-
naslerium constat cssc conslructum, quae Bain, s.e-
ul superius dictuin est, nominatur, cmn omni inte-
gritatc sn;i ; nec non el in eodem pago loccllum, qui
nominatur Lant-Degon.pcrhanc nostram auctorita-
lcm mcmoralo monasicrio atqup monacbis inibi Deo
per diulurna lempora inililanlibus tradere : per
quam decemimus ut in coruin jnre ae potcstale suis
videlicet usilnis diycrsisquc neccssiiatibus ad divi-
nuni 'propensius rulluni exscquendiim | pr:edicl;e
res] absque cujuslibcl diiuiiioralione aul retracta-
ad domiiiicuin Dci uostri famulatum peragcndum B lione perpetuo consislani. ; et niillus eas ab corum
absque cujusquain conlrarietalc uli, et quseennque doroinalioncquoquomodoauferrc,.iuliiialiamquam-
ad suos in Domini nostri Jcsu Chrisli militia usus libetparlem quacunquc occasionc transferrc iir;csu-
et ncccssitatcs pertinent, ordinare, disponere, jnsie- mal. Sed liccatcis cas lem villas ad Domiui Dei no-
q„e .11 rc, quatenns sublata o.nnis indigenlia? slri famulalum diligenlius peragcndum absque cu-
pe.niria, pro nobis, conjugc, proleque nostraet pace jusquam conlrarielate uli, et qusccunqiie ad suos
ac stabilitale totius imperii a Deo nobis commissi
alacrins eos indesinentcr Doniini misericordiam cxo-
rare dclcclel. Et ut kcc noslra; largilionis alque
concessionis auctorilas Grmiler habcatur, el per fu-
lura tempora inelins conserveiur, de annulo noslro
subter eani jussimus sigillare.
Hirininmanis notarius ad vicem Hugonis rcco-
gnovi ct subscripsi.
Data undccimo quartoKalcndas Septembris aiino,
Christo propitio, 21 imperii domni Ludovici piis- C n>us;, ct annilIi no*lri impressione assignan jiiSS1-
sinii Augusti, indiclione 12. Aciuni Lingonis civitate
in Domini noslri Jesu Christi militia usus ct neces-
sitates pcrlinent, ordinare, disponcre, jiisteque clli-
cere : qualenus sublata omnis indigciiti.c pcnuria ,
pro nobis, conjuge proleque nostra, et pacc ac sta-
bilitate totius imperii a Dco nobis commissi alacrins
cos indesincnler Domini misericordiam cxorare de-
leclct, Et ut hsec nostrse largilionis alque consen-
sionis auctoritas incommutabilein et inconvulsam ob-
lincat firmitalem, manu propria sublcream flrmavi-
in Dei nomine fcliciler. Amen.
CXCIV.
PllO KOTONENSl S. SVLVATOIUS HONASTERIO.
{Anno 834.)
[Apud D. Bonquel., Recual des Hisl., lom. M, pag.
J>i)7, ex prob. Hist. Britann. , pag. 29.]
In nomine [Domini] Dei et Salvaloris Jesu Cbri-
sti, Ludovicus, divir.a repropitianle clenienlia, im-
perator Auguslus.
Si illins amore cnjus muncre caHcris morlalibus.
pr.ehiii s.iuius, loca divino cullui consecrala con-
gruis magnificcntiae nostr;c bcneficiis ad divinum
cultuin uberius cxsequendnm suslollimus, divina;
rctributionis praemio nos a Domino rcmuncrari Pidc-
liter credimus. Igitur omnium lidelium nostrorum ,
ta.n praescnlium quam et fuluroruin, induslria: no- imperalor Augnstus.
lum esse volumus quod Conwoion venerabilig abbas Cuin locis Deo dicatis, in quibuscunquc indigue-
monasterii cujiis vocabulum e$t Hoton, qnod ipse rint, consulere satagimus, ejus graliam cujus amore
\n pago Drowerocb, in loco qui dieitur Bain ", no- idnoscimur eflicere, abundanlius nospromereri con-
stra permissione a fundamenfo construxerat, et vi- fidimus. ldcirco nomni esse volumus cunetis fidclibus
ros religiosos secuudum monasticam vilam degere sanctac Dci Ecclesiae ei nostris, procsenlilms scilicel
iiistituerat, nostrajnadiit celsitudinem, subnixispre- et futuris, quia Hildigisus abbas ex monasterio Du-
cibus postulans ut pro ainore Domini noslri Jcsu scrensi ad noslram accedcns mansiicludinem , sug-
Clirisli, in cujus bonore idem monasterium constat gessil noslrx elcinentiie quod Warnarius quonda.u
esse dicatuui, aliquidde rebus nostra: propriclatis , comes eidem monastcrio dedisset quanidam viilam,
unde fratres in eodcm monaslerio Deo descrvientcs nomine Masteces, quse est in pago Tricaslincnsi,
Sigiium Ludovici serenissimi impcraloris.
Ilirniiiiinaris notarius ad vicc.n Hugonis reco-
gnovi.
Data v Kal. Deccmbris, anno, Christo propilio, 21
iinperii domini Ludovici serenissiini imperatoris ,
indiclione 15 '". Aclnm Atliniacopalatioregio in Dei
iioiniiie [feliciler]. Ainen.
CXCV.
rno piserf.nsi MON.vsTEnio.
(Anno 8u;i.)
[Apud Rhifflctium in probat. a.l Hisi. ubb. Trenor-
ciensis. pag. 262, ctapud D. Bouq., tom. VI,
pag. 598.]
ln nominc Domlni Dei et Saivatoris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, diviua repropitianle clemenlia.
Nunc ecclesia paro'er.ilis prnpe Botonas.
>> Indiclio inchoanda ;. mense Scplembri
123
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1254
[icrtinenlibus , vcl A lia illic consislentcs, pro nobis , conjuge ac pro!.;
justc et legaliter nostra, ct stabilii iie tolius impcrii a Deo nobis corn-
niissi, libcntius ac ilcvotius ejus inisericorJiam ex-
orare delectct. Et ul ha:c nostrx reddilionis atquc
confirmationis auctoritas noslris futnrisquc lempo-
ribus, Dominoprotegenlc, valeal inconvulsa manere,
dc aniiulo noslro sublcr eam jussimus sigiliare.
Hirminmarius notarius ad vicem Hugouis reco-
gnovi.
Data viii Kal. Sept., anno, Cbrislo propitio22, im-
perii domni Ludovici piissimi Aiignsli , indictione 15.
Aclum Cirsiaco a palatio regio in Dei nomine l'e-
liciler. Amcn.
CXCYI.
PRO MONASTKRIO PRUMIKNS!.
(Anno 835.)
I{ [Apud Honthcim, Hisl. Trevir. t. 1, p. 178.]
In nominc Domini ci Salvatoris nostri Jesu Chii-
sti, Ludovicus, divina repropiliante clementia, impe-
rator Augustus.
Si liberalilalis nostnc munerc loeis Deo dieatis
qnoildain confcrimus beneficium , et necessitates cc-
clcsiaslicas ad pelitionem servorum Dei noslro re-
levalionisjuvaminesublevamus, id nobisad aHernam
bealitudincm felicitcr obtiuendam profuturumliquido
confidiiucs. Novcrit igitur sagacitas seu ulilitas om-
iiiiiin ficlelium sanctie Dei Ecclesi.e noslrorumque ,
taiu prsesentium quam et futurorum, quia concessi-
iniis ail proprium monastcrio qiio.l ilicilur Pruinia,
et monacbis inilji Dco famulanlibus,quil>us el h Mar-
cuardus venerabilis ablias pracssc dignoseitur, no-
siras proprielatis res, quxsunl mpago Wormaceusc,
in loco (|ui dicitur c Albulfi villa, mansum vidclicet
indominicatum , sed et in Gomnrilhcsbcim, ncc non
et in Slutin, inler b;ec pi;escripta loca iiiansi xm
cum mancipiis utriusqiie sexus dc pcr coramanenti-
lms, nec iion el basilicam in eadem Albulli villa con-
slructa, cum dccirais cx suprascriptis villis ad eam
jtire perlinentibus, ad proprium monasterio Prumia;
concedimus, cum domibus, acdiQciis, vineis, terris,
.silvis, pralis, aquis aquarumve decuisibus, ex-itibiis
et regressibus quaniumcunque vidclicet in memorala
villa in rcbus proprielalis noslii juris esse dignosci-
lur, tolu.ii el a<l inlcgrum pia:dicto monasierio mo-
nacJiisque in eo Domino mililancibus, ad corum di-
,. versas sublcvandas nccessilates, divino lacli amore
cum mancipiis ct oinnibus
quantiimciinque in eodcm
jnre ipropriclario \is:is fnit habcre. Sed quoniam
memoralus comcs, Warnarius nominc, easdem res
ex partc cnm uxorc ingenua, nominc Hcldisnota,
illaquc dcfuncla, postquam ancillam noslram, no-
mine Bellildim, sibi sociaverat, cx parte cum ea ac-
qnisiveral; mctuens nc conncxio cjusdem ancilla: de
cisdera rebus silii aliquid contrarictalis inferre pos-
set, nostram bumilitcr cxpclivit miscricordiam, ut
nostram aucloritalem supcr hac re percipcre mere-
retur, pcr quam absque cujiislibet conlradictione
saepedictas res ci mancipia rectores cjnsdeni mona-
sterii perpclualiter possiderc valcani. Cujus pelilioni,
ijiiia dignam judicavimus, ob diviuuin amorem an-
nucrc libuit, et hanc noslra; auctorjiatis conlirma-
lionem ficri ; per quam decernimus atque jubcmus
iii prsescriplam villani cum mancipiis et omnibus
relnis, appendiciis et tcrminis suis, et cum omnibus
ad se jusie et legaliter pcrtincnlibus , vel quantum-
cunque in praenominato pago juste et legaliter jure
proprietario visus fuii possidere, sieui eas praMictus
quondam comes Warnarius eidcm monasterio no-
slro contulit, in cjus rectorunique illius polestateet
dominatione, absquc cujuslibet inquietiidine autcon-
trarielale, perpctim consistant; neque a quojibel fi-
sei nostri vel alteiius cujuscunquc poteslalis jiuliee
sive administratore quidqiiam dimimiliojiis aut in-
festaiionis sc de eisdem rebus et mancipiis , vel om-
nibus ad se perlineiiiilnis dcinccps perpeti pertime-
seant : quateniis monaehos ibidem Deo famulanlos,
pro uobis, conjugu ac prole nostra, et stabilitate lo-
lius impcrii a Deo nobis commissi attentius Domiui
miscricordiam exorure deleclet. Et ut in posterum
iiosti;c mujcstatis redditio staliilis haberetur, hanc
ttoslram auctorilatcra circa prafatum monasterjum
s. Bencdicti et rectores atque monachos illie per
lcmpora labenlia dcgentcs fieri deerevimus, per quam
pruicipimus atquc jubcmus ul mcmorats: villulsc cum
onmi inlcgritate iu rectorum ejusdcm monastcrii
polcslaieetguljcrnalionc consislaut, neque a quolibel
fiilclium sanctae Ecclesise nostrorumque ab ejusdcm
monasterii dominalionc ctpolcslatedivelluntur alquc
snblrahantur : sed usibusillic mouachorum Deo mi-
litantium absque cujuslibet contrarictatc descrvianl :
quatenus fratres m Domini nostri Jesu Christi mili- " et honore conccdimus : ita videlicet ut quidquid in
« Lcgil MabiHonius, Cnsiaco, Mein lamen snpra
dixeiat : < Laudalum ravenio diploma Ludovii i Au-
j;usti pro monasterio Floriaccnsi, datum iinpei ii anno
22, Circiaco patalio : quod ipsum esse Carisiacum
uon diibilo. » Itelhiendum, Ctniuco .seu Crisiunt,
(|iini! ir.it palutium regium iu Arduenna, ubi Ltido-
vieus, teste annalista Bertjniano, autumnalem vena-
tionem exercuit.
^Marcuardus. IJnjns dcccssorem Tancradum adbuc
M.irevvardi propinquum appellat. Crcterumex cjusdem
Lupi epist. .'>."> intclligilur Marcwardum coclui Keira-
riensi ascriptum fuissc. In ea Lupus petit Marcwardi
inteicessionem apud impcralorcm; t quoniam ile
loco, inquil, nostro sitis , a quo vos corpore duu-
taxntecclesiastic«ulilitasal)duxerit. »
■• Albulji vitla. Jloe palatium juxta vicum Albe-
sticim ad lluviolum Prumiam propc Kirclieim siuim
liiisse, docet Cbron. Goltwiccn., pag. 881. Ihi quippe
videramus anno 820. Al anno 829 obiisse traditur in e regione dicli viei supersunt Gavcrsheim el Siw-
Ghronico Rheginonis; eique successisse Marcwar- ten, qua; hic nominantur Gomuritliesheim et Stetin.
dns. vir prudens et sacra religioni dcditvs. Quo ex In-Cacsarii abbatis Prumiensisrcgislro, apud LcibniU
monasterio Jiic assumplus s;t, non proditur. Oliservat jn Collect. Etymolog., parl. n, pag. 5")U scriliilnr
tanicn Mahillonius Aniial. Bcncdict. lib. \\\ , n. 5i, scqq. Alvesheim; cujnsjus patronatits t. ■(.''(.' a l'ru-
aflinem fuissc Lupi abbatis Kcrrariensis, in Gallia miensi itt fcndo comes de Lctningen.
nati, qni episl. !>1 liliuui Guagonis nepotem suum, ac
1253
his vcl do his jure ccelesiastico r
cjusdeiu ccanobii facere volucrint, liberam i» omni-
bns babeant potesiatem. E)tutbxc nostr;n iargilionis
atque cancessionis auctorilas invioiabilcm atque in-
convulsam oblineat firmilatem, mann propria subicr
eam firmavimus ct anntili noslri imprcssione assi-
gnari jussimus.
Signum Ltiijovici screii. imp,
Hirminmaris...
Data vin Kal. Jnnii, anno, Christo propitio, 22 im-
pcrii ilomini Ludovici piissimi Augusii, indictjone i3.
CXCMI.
PRO ECCLF.SIA CENOMVNENSI.
(4»»r> 855.)
[Apud Baluz., MiscctL, (om. I, p. 80
I IDOYICI I COCNOMENTO PII 1955
torcs ct ministri A ut nullus aqt noslris aut successrirum nostrorum
lcmporibus eamdem ccllam indc abstrabcre , usur-
pare aut iuvadcre pra;suniai. sed in saepedictx Ec-
clesi.T. c\ antedicti Aldrici ejusdem ceclcsia: pontiQ-
cis succcssorunique suorum poiitificuiii ditione jmv
pcrpettto consistat ad ca qua; supr.i diximus exse
quenda ct perficienda. Et ut hsc.c, nosinc conccssio-
ins tradilionisve auctoritas sui vigoris perpctuam
obtineat (irmitatem, nianti propria subter eam fir-
mavimus et annuli noslri impressionc assignari jus-
simus.
$ignum Ludovici screnissimi imperatoris.
Hirminmarus nolarius ad vipem llugonis recognovi
et subscripsi.
Data xvi Kalendas Aprilis, anno, Cbristi propilio,
ut nomi.ie Domini Dei et Salvaloris nosiri Jesu 1- 25 imncrii dom"' nos""' Ludovici P»ssimi Augusti.
Christi, Ludovicus, divina rcpropiiiantc clemenlia,
tmperalor Augustus,
Si illius amore cujus munere cateris mortalibug
jpr.elaii sumus, ioca divino cultui consecrata congruis
raunificentia? nostra liencficiis ad divinum cultum
nberius cxsequendum sustollimus, digna1 relributio-
nis pr.Tinio uos a Domiuo remunerari fidelitcr cre-
dimus. Quapropter omuiuin fideliiim noslrorum 1)6,
nevolentix lam prxsenlium qnam et fulurorum, epi-
scoporum videlicet , abbatum , ducum, comilum,
domesiicormn, cl coruui superioris et infcrioris or-
dinis lam ccclesiasiic.c quam rcipub. administrato-
rum notum essc volumus quia complacuit celsitudmi
nosirx quamdam cellam sitam in pago Cenomanico
indictione 14. Aclum Aquisgrani palalio rcgio in Dei
nomine feliciter, Amcn,
CXCVHI.
l'RO EXDEU ECCLESIA.
(An/io 835.)
[Apud l!aiu7.., ibid., pag. 87.)
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cluisii, Ludovicus, divina repropitianle clemenlia,
imperalor Aiigustiis.
Si sacerdolum servorumque Dci juslis et raliona-
biiibus petiiionibiis aurcm accommodamus easqne
ad oplalum eflectum pcrducimus, non solum regiam
et imperatoriam cxercemus coiisiftiidincro.sedcliam
eosdem pro excessibus nostris Domini misericordiam
in suburbio ipsius civilatis, id est, inlra fluvinm ^" -xorando devoliores promptioresque facimus, atque
perboc immcnsam Dci miserieordiam facilius nobis
conciliandam osse conlidimus. Idcirco notum esso
volumus Gunclis fidelibus sancla: Dei Ecciesia- ci
nostris, pncsenlibus et futuris, quia.Aldricus vene-
rahilis Cenomanic;e orbis cpiscopus suggessit no-
str;c excellenliac monaslerium saneta: Hariae ct sancti
Petri situm exlra muros memoratae urbis, a deces-
sore suo Innoccnle qiiondain cpiscopo in rcbus et ex
rebus sui cpiscopii fundalum atque conslructum,
deinceps quibusdam inlervenientibus causis a jurc
jam dicfce su;c sedis suhtracluin, ct ab illius domi-
isaiione haclcnus fuisse dilatum. Utque quod asserc-
Sarthx et murum prxfatx urbis, qu;c est construcla
et dedicata in honorc sancla? Dei genilricis Marix cl
sancti Pctri apostoji atque aliorum sanctorum quo-
rum reliquiae et memorix inibi vcneranlur, sul> in-
legrilale cum omnibus rcbus appendiciis et terminis
snis, et cum omnibus ad se pertincntibus, id est,
basilieis. domibus calerisqtie a:dificiis, vincis, tcrris,
praiis, silvis, campis, pascuis, aqnis aquarumque
decursibus, molendinis, Iocis cultis ct incullis, mo-
bililius rcbus el iuimoliililius ac seipsas moventibiis,
mancipiis diversi sexus cl sctalis, matris ct civitalis
ecclesiae Cenomanicx scuioris, qus est fuudata et
dedicala in honore sancti Salvaloris ct prrefixa: san-
bat veraciter nobis patesccret , detuiil obtutibus
cia; Harix scnipcr virginis et sanctorum martyrum y. majcslaiis nostrse qusedam charlarum monumenta
Cervasii et Protasii alquc sancti Siephani , ubi regumque dccessorum vidclicet nostrorum auctori-
prnesenti tempore vir venerabilis nobisque fidelis
Aldricus cpiscopus pastor et rector csse dignoscitur,
nostra largilione traderc aique concedcre, et de no-
slrgjure in jus ac potestatem illius solemni dona-
lionc transfcrre, ea vjdcliccl ralione ul famulis scr-
visque Dei inibi consistenlibus et slipendia nec.essa-
ria iibciiiis ministrentur , et nccessilates cjusdem
eeclesi.T tam cxte.iius quani cl jnterius facilius pro-
curentur. Per hanc quoqnc auctoritatem nostram,
pc quam mcmoratam cellam eum omnibus ad se
pcrtiiicntibus, sic.ui supcrius dictum cst, prajscripuc
matris et civitatis ecclesia? ac prxfali Aidrici cjusdcm
scdis episcopi delcgamus, praeipientes interdicimus
tatcs quasdam; quibus inspectis alque evidenler
ostendilur prxdiclum monasterium juris sxpediet.e
scdis Cenomanicx sibi commissse csse et in ipsius
dominatione debere persisterc, bumiliter uostram
implorans mansueludinem ut quod tam evidentibus
indiciis deelaratur, nostra quoque assenlione, imo
aucloritate denuo roboretur. Qua; ita liquidius co-
gnoscentes eique ob amnrcm Dci et cjusdem sancix
sedis revercntiam favorem nostri culminis adbibeie
dignum judicantes, liauc auctoritaiis noslra; pra?-
ceptioneia ci sujsque per tempora succcssoribus fieri
ac dari jussimus, per quam decernimus atque sau-
cimus ul memoralum monaslcrium sanclx Mariic ac
mi
DIPLOMATA ECCLESLASTICA.
ms
sancli Petri, qnod aliquandiu ab eornm jure el di- \ rcddidimusecclesix, necnonel deiisquas anto ipsatu
tionc subtractum fuerat, abhiuc in poslerum ha-
bcanl atquc possideant, el quidquid more ecclesia-
stico de co disponere voluerint, liberam habeant
potestateni, nequc ullo deinceps tcmpore a jure prx-
scriptx sedis scu ejus rectoram qualibet occasione
aut violeniia segregetnr, sed semper in illius recio-
rumque ejus poieslate et dispositione ac voluntatc ad
divinum cultuni propcnsius exsequendum cum onmi-
bus ad se pertinentibus integerrime sinccrrimequc
perpeluo consislat. El ut ba:c noslrx redditionis
aucioritas perpeluam obtineat firmiialem , manu
prnpria sublcr cam linnaviinus, et de annulo nostro
jussimus sigillari. Ludovicus.
Uirminmarus riolarius ad vicem Hngonis rccognovi
e-, subscripsi.
Dala xi Kalend. ApriL, anno, Chrislo propiiio, 23
imperii Ludovici piissimi Augusti, indiclione I i.
Actum Aquisgrani palatio regio in Dei nomine fe!i-
citer. Amen.
CXCIX
PHO EADEM ECCLESU.
(Anno 854.)
[Apud Baluz., ibid., pag. 87.]
In nomine Domiui Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiantc clementia,
imperator Augustus.
Si pelilionibus sacerdoluin pro qtiibuslibet eccle-
siasticis neccssitaiibus aures nostras libeuter accom-
reddiiionem jure el legaliter memorata tenebai cc-
clesia, nostrx auclorilatis atque emunitatis prx-
ceplum circa ipsum sancluin locum firmilalis gratia
ficri dcerevissemus, pcr quod firinius el sccurius
memoralas res modernis futuiisqne temporibus ipsa
leneat et po-,sideat aique dcfendat ecclesia. Oslendit
etiam nobis prxceptum bonx reeordalionis beali
genitoris nostri domni Caroli, ii> qno et eadem con-
lincbantur singillatim nominata qux ct innoslro, nisi
lanlum ea qux nos pos:ea ex jurc prxfatx ecclesix
propler aniorem Dei et reverentiam sanctorum prx-
diclo venerabili Alurico episcopo et suprasciipl»
raatri per noslrx auctorilatis prxccpla reddidimus
ecclesix. Cujus petiiioni ob aniorem Dci et reveren-
B iiam ipsius sancti libenler annuiimis, et hoc prx-
cepium autloiilalis noslrx circa ipsum sancium
locuni facere censuimus : per quod juhemus utipsas
cellulas e! res et mancipia cum omnibus ad se per-
tinentibus vcl aspicientibus, qux moderno icmpore
jusle et iegalitcr ipsa lenet ecclesia, sive cas qtias
genilor noster et nos eidem re idi limus ecclesix, nec
non et eas qux antea in jure ipsius episcopii con-
sistebant, firmiler atquc inviolabiliter per hanc no-
stram auctoritatem ipsa tencat atque defendat eccle-
sia; id est, cellulam sancti Vincentii cum oninibus ad
se pei tiuer.libus, et cellulain sancti Albiui, seu ccl-
lulam saucli Audoeni, et cellulam sancti Bigo-
meri, et ccllulam sancti Almeri, ct cellulam sancti
modanius, et eas cum Dci auxilio ad effectum per- Llfacii, et cellulam sancti Baumadi. Hxc omnia
ducimus, id nobis ad xlernx remunerationis prxmia cum omnibus ad se periinenlibus, eum vicis cano-
capesscnda profuturuni liquido crcdimus. Igilur no-
tuni esse volumus sagaciiati fidelium nosirorum,
prxsentium videlicet cl futurorum, ncc non successo-
rum noslrorum, quia adiens serenitateni nostram
Aldricus Cenomanicx urbis episcopus innotuii nobis
qualitcr olim pcccatis prxpedientibus sancta mater
ccclcsia, qux in eadem urbe, in honorc sanctx Dei
genitricis Marix et sanctorum Gervasii et Protasii
martyrum , Christi Dco est dicata, ul : multx res
duduni erant, adeo humiliala et rebus suis sit exi-
nauita.utet thesaurus ipsius ecclesix a cbrisiianissi-
mis principibus de ea ablatus, et quxdain sirum nia
chartarum, per qux res et mancipia eidcm ecclesix
fuerant delegatx, di>ersorum casuum eventibus ma-
gna ex parte ibi deperierunt, ncc non paupertalis
causa prxpediente divini cultus officium miserabili-
ler fueril destituium, el in eadem miserabili colla-
psione, imo destitulione tandiu ipsa perstiterit ccclc-
sia, donec inspirante Domino domnus el genitor
noster sanctx memorix Carolus nobilissimus ortho-
doxus imperalor aliqua monasteriola et villas quas-
dam juris ejusdem episcopii cum rebus aliis per
inlercessionem nnbiliiun multorum et optimatum
suorum cidem reddiderit ecclesix, quibus ipse sanctus
ailminiculatus locus libere atque inexcusabiliter di-
vinx nunc famulalur potentix, postulavit atque nos
prxdictus pontifex ut de eisdem cellulis et rebus,
sive quas memoraUis genitnr noster el nos postea
1'AT'IOI.. CIV.
nicis, id est, Salicam, Monliniacum, Cocciacum,
Placiacum, et Oxellum, Anciacura quoque.el Arli-
nis, um cum aliis vicis quorum nomina in plenai iis
prxfatx matris ecclesix habentur inserta, cum villis
scnioribus et aliis villulis ad eas pertinentibus, sicut
in plenariis jam dictx matris ecclesix contincniiir,
idest, Bupiacum, Cananiim, Culiuras, Baliavalian-
cion, Colonicam, Vetusiacum, et Cclsiaeum vicum
canonicum ; el villam ejusdem episcopii, Aloniacum
quoque, el Asinarias, atque Vo lebeis, Callemariium
scilicct, sive alias villulas quarum nomina in prom-
ptu non habentur, sed in plenariis jam dicix sanc-
tx roatris ecclesix tenentur inserta, et census
j, omnium vicorum in eadem parochia consistentium,
sicut in plenariis et breviariis ejusdem ecclcsix
habetur inscriptnm, insuper ct nionaslcrium sancti
Carilefi situm in condita Labriccnse cum omnibos
ad sc perlinentibus, el monastcriolum quod et si-
tum intra murum prxfixx civitatis et fluvium Sar-
thx, et est constructum atque dicalum in honore
sancli Salvatoris et sanctx Dei genitricis Mari.n
ct sanctoruro apostolorum atque aliorum sanctorum.
Hxc autem duo monasteriola propter amorem Dei
et dilectionem jam dicti Aldrici episcopi prxfaUe
cum omnibus ad se perlinentibus reddidimus matri
ecclesix perpctualiter possidcndum atque tencndum.
Rcddidimus ctiam prxscriptx ecclesix ct Conedra-
lium vicum c.inonicuni ciim omni inlegrita:e , et
40
1-2-.9
LUDOUCl 1 COGNOMKNTO IMl
iitjij
villam qux Brogilus vel Novavilla nuncupatur, cum \ piat. Et si :ib ipso episeopo neque a suis minislris
forestibus el villulis sive oiunibus aJ se pertiiienli-
bus. Rcddidimus ei el Lugdunum, ct Calisam et
Tridcntcm, ac Bonallara, atque Baladon, etbeneli-
cia quinque vassallorum nostrorum, id cst, Vestadi-
gliei, Miindi, Wolfardi, Bodonis, ct socii ejus, cum
omnibus ad se pertinentibusvcl aspicientibus, sicutin
prxceplis nostrisqua^ de jam dictis monasteriolis et
villulis ascripta sunt vcl perlinentibus jani diclo M-
drieo pontilici facere et scribere jussiinus conlinetur
insertum. Hxc vero onmia propter amorem Dei ct reve-
rcntiam sanctorum venerabiii AJdricoprxfixo episco-
poct antedictxmatri ecclesix, quamprxdiclusAldri-
cus immajoravit ci quasi a fundamento rexdificavit,
nobiiitcrquc ornavil, et in honore Domini Salvatori:
suam juslitiam accipere nequiverit, postmodura li-
centiam babeat ut in mallo publico suas qnerelas
Jusleet rationabiliter atque legaliter quxrat. Seil si
antequam feceril illud,jam dictx seiJis ecclesiae epi-
scopum et suos ministros et advocatos in mallo ct
cujusdam condilionis publico placito accusare aut
pulsare prxsumpserit, quia nostram jussionem at-
que noslrnm prxceptum ct indiciara contempsil
sive prjcvaricavit, bannum nnstrum ex boc nobis
componat, ei prxdiclx ecclesix episcopo vcl suis
ministris solidos centum argenli coraponat, et suam
juslitiara poslmodura absque legc aut aliqna com-
positione recipiat. Prxdiclas enini causas mcmoratx
ccclesix pontificibusque atque servis Dei inibi Do-
ct sanctx ejusdcin Dci genitricis Harix atque san- p mino famulantibus pro Dei amorc et rcverentia san-
ctorum martyrum Gervasii et Protasii sive sancti
Stcphani solcmnitcr consecravit el reconciliavit ,
causa jtistilix in nostra elecmosyna reddidimus et
conlirmavimus et in jnre cjusdcm ecclesix ac domi-
nalione rectorum ejus tenenJum el ecclesiastice
gubernandum esse censuimus. Memorata igitur nio-
nnsteriola el memoraias cellulas el villulas cum om-
nibus rebns et mancipiis aJ se pertinentibus, quas
moJo jusie et lcgaliter memorata tenet ecclesia, per
banc nostram auctorilatem eidcm stib noslrx emu-
nilatis luitionc iterum conflrmamus eeclesix. Prx-
cipientes ergo jubemus ut nullus judex publicus,
neque quislibet ex judiciaria polestate, nec aliquis
cx fidelibus nostris in diclis villis, locis, vel agris
ctorum conccssimus, concessuraque tuturis tempon-
bus esse volumus. Itcrutn ilcrumquc jubentes prx-
cipimus ut nuilus ex Gdelibus noslris, aut judex
publicus, vel etiam quxlibet immissa vel subrogala
persona, aliquam inquietudincm aut injustam con-
trarictalem de prxdiclis monasteriolis sive eellulis ei
rebus ct mancipiis ac censibus, ncc non et dc liis
qu:c sive a nobis sive a successoribus nostris vel a
reliquis Deum limenlibus eidem ecclesix divina pie-
tas deinceps augeri voluerit, nostris fulurisque tem-
poribus mcmoralx ecclcsix facerc prxsumat; scd
sub hoc nostrx confirmationis ct luilionis pnccepio
in jure ejusdem episcopii omni fcmpore in nostra
eleemosyna quieic acpatificc et juste possideri, et
seu reliquis possessionibus meraoratx Ecclesix, qttas q legaliler tueri valeaot, ita videlicet ut quidquid rc-
moderno lempore in quibuslibet pagis et territoriis
infra dilionem regni nostri justc habere et possi-
derc cognoscitur, quxque etiam deinceps in jure
ipsius sancti loci divina voluerit pietas augeri, nemo
ad causas audicndas vel inferendas, requirendas,
.nut tributa vci freda exigenda, aut mansiones vel
paratas facicndas, aut teloneum esigeudum, nec DJe-
jussores tollendos, aut homincs ipsius ecclesix lani
ingenuos quam et servos qui supcr terram cjusdem
residere videntur injuste distringcndos, nec ullas
probibiliones aut illicilas occasiones requircndas
ullo unquam temporc ingredi audeal, ve! cxaclare
prxdicta ex prxfalis rcbus quodam in loco pracsu-
inat. El quidquid ex rcbus jam diclx Ecclesix fi-
ctorcs vel ministri ipsius ccclesiae pro oppo tunilaie
et utililale de prxfalis rebus faccre voluerint, libero
in omnibus perfruantur arbilrio faciendi, qualenus
pontifices ipsius sedi= cum grcge sibi commisso pro
incoluraitatc nostra, conjugis ac prolis , et stabilitate
impcrii a Deo nobis collali sua graiissima miseralionu
per imiiieiisum oonservandi jugiter Domini implo-
rcnt misericordiam- Et ut hxc aucloritas per
curricula aunorum inviolabilcm aiqne inconvulsam
oblineat firniitatcm, manu propria subler eam firma-
vimus, et annuli nostri irapressionesigillari jussinius.
Signum Ludovici piissiini imperatoris.
Haginarius uolarius ad vicem Iltigonis recognovi
et subscripsi.
scus sperare poterat, totuin nos memorntx Ecclesix D D:lia Kal. Marl., anno, Chrislo propitio,23 imperii
domini Ludovici piissimi Aqgttsti,indict. 5-ActumPi-
ctavis civitate publica in Dei nouiiuefeliciter. Atnen.
CC.
TRO MOMASTERIO ANTISSIODOKENSI.
(Anno 835.)
[Apud HabiU. Act. ord. S. Bened. , sxc. iv, parle
11, pag. 57ti.]
In nomine Domini Dei et Salvatons nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante clemeulia,
imperator Auguslus.
Si petitionibus servorum Dci justis el rationabili-
bus, quas inajeslatis nostrx auribus insinuavcrint,
divini cultus amore favemus, illius misericordiam
concedimus. Insuper et illud in hoc prxcepto inse-
-ere deprecante jani diclo episcopo jussimus, sicut
et in bonx memorix Domini et gcnitoris nostri Ca-
roli imperatoris prxcepto insertum reperiinus, ut
nnlliis judex aut comes , aul quislibet homo vel qux-
libet persona prxdictx ecclesix minislros vel advc-
catos inmallo publico acrusare prxsumat, anlcquam
cunvenial miuistros reruin et judices villarum atque
hoiniuum a quibus lxsus est, ut ab eis familiarem
ct jttstam accipiat justiliam ; et si a prxdictis mini-
stris suain justitiam accipere non valuerit, ttinc con-
veniat episcopum jamdietx Ecclesix, tit ab ipso suam
justitiam familiarcm et bonam atquc jusiam acei-
12GI DIPLOMATA ECCLES1ASTICA. 12G2
nobis propcnsius conciliandam omnino conGdimus. A Si fidelium noslrorum justis et rationabilibus pe-
Quapropter notum esse voluinus cunctis lidclibus
sanctxDei Ecclesix cl noslris, praesentibus scilicet
et fuluris, quia Cbrislianus vcneraliilis abbas mo-
nasterii sancti Germani eonfessoris Chrisfi, qnod
estsitumin suburbio Anlissiodorensium, adiens se-
renitatcm culmiois noslri suggessil mansuctudini
nostrje, anteccssorem suiun abbalem, Densde.lit vo-
cabulo, noslram jamdudum petivisse clemenliam, ut
nostrxauctoriiatisprajceptolieentiam sibi monacbis-
que iu eodem monaslerio sub suo regimine degcnti-
bus daremus, abbalilius more bumanx (ragilitatis
decedentibus ex semetipsis secundum sancli Bene-
dicti regulara eligcndi abhalcm. Nosque ejus ralio-
naliilibus prcciliHS annuentes, non solum eamdcm li-
tilinnibus, quas pro ecclesiarum silii commissarum
necessilatibus nostris auribus inlimare voluerunt,
aureni accoramodamus, easque ad npiatum elfcctum
perducimus, noiisoluiu rcgiara et imperaloriamexer-
ccmus consuetudinem, scd eliam eosdcm lidelcs no-
stros ad lidelitatem circa paries nostras propensius
conservandam, sacerdotesque ac servos Dei in eis-
dem ecclesiis pro nostris excessibus Domini miseri-
cordiamexorantes promptiores atque dcvotiores rcd-
dimus. Proinde nolum esse volumus oinnium sanctc
Dei Ecclesise nostrorumqiie fidelium lamprsesenlium
quam et Aiturorum, imlustri:c, quod Garinus comes,
sub cujiis cura alque rcgiiniiie monasterium S. Mar-
celli, quod cooslat esse coiistructiim in vico qui dici-
ceiiliam ob divinum amorem tribuisse, sed nostro B turHuhiliacus.commissum habcmus, noslrain adien-i
imperiali pr;cceptoeam denuo contirmasse. Sedqno-
niam quibusdam emergentibus advers;e partis turbi-
nibus idem noslre confirmutionis scriplum nobis
fidelitcr obe.licndo excidisse seque amisisse profes-
sus est, buniiliiniis precibug noslras supplicavit clc-
menlia?, ut memoratam auctoritatem nostri favoris
beiiignitatisque abiindantia rcscriptam recipere inc-
reretur. Cujus siipplicationes dignas ac rationabiles
judicantes, aurem illi accommodare libuit : et idcirco
bos nostra; auctorilatis apices circa memoralmn
Cbrislianum abbalcm ac mouachos iu sa>pedicto mb-
naslerio S. Gerniani confessoris Doinini per tempora
la' entia sub regulari liabiiu degenlibus fieri dariquc
decrcviraus : per quos prxnpimus atque jubemus
cclsiuulinem. indicavit maiisueludiiii noslr;e qualiter
canonieis in eodcm raonaslerio Dco dcscrvientibus
quasdam res ejusdem monaslerii ipse etanlecessores
sui adeoriim diversas neccssitates fulciendas alque
sublevandas triliuissenl, videlicel villam qua; dicilm
Floriacus, silam n> pago Maguimontense, cum oinui
iulegritale sua, vel cum omnibns ad se pertinenti-
bus; el in pogo Caliiloncuse, io loco qui dicitur Bo-
seronti, mansos sn cum orauibusad se pertineuti-
bus : obuixc uostrara impcratoriam raajestalis dc-
precans excelleiiliam, ulcorum facta nostra roliora-
remus confirmatione, quatcnus deinceps inviolabilia
percnnibus temporibus perseverent. Cujus supplica-
lioni, quain digiiain judicavirnus, aunucrc placuit ;
ut quandocunque quispiam abbalnm cjusdem mona- et a.uou' > ut praedictum est, postulavit , ad effe-
sterii divina vocafione rebus humanis excesseril,
licentiain babeant ex semetipsis , si talis inter eos
invcniri poterit, qui eis secuudum regiilarem ordi-
nem preesse valeat et prodcsse, abbalem eligere :
qualenus rcgularis ordinis norinam ejus sanctissiraa
administralione inlegeriimcconservantes, imo adim-
plcre stiulentes, pro nobis, conjnge proleque nostra,
ac slabililate el pacc totius imperii a Deo nobis com-
raissiattenlius eosquictiusque Domini misericordiam
indefcssis precibus exorare dclectet. Et ut haic no-
stra: prxccptionis auctorilas noslris et sueccssorum
nostrornm temporibus inviolabilem et inconvulsam
oblineat firmitatem, manu propria nostra subteream
firmaviinus, etannulli nostri impressione assignari n
jussimus .
Data quarlo Kalendas Augusti, anno, Cbristo pro-
pitio, vigesimo secundo imperii domni Ludovici p:is-
simi Augiisli, indictione deciina lertia. Actum Luco
villa in Dei nouiine feliciler. Amen.
CCL
PfiO CABILONENSI S. HABCELLI ECCLESIA.
(Anno 855.)
[Ex cbarlulario hujus ecclesise, npud D. Douquet.,
toni. VI, pag.t!OI.|
In nominc Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Chrisli, Ludovicus, divina repropitiante clementia,
imperalor Augustus.
cium pcnluccre non incungruum duximus. Pro-
inde hos nostra; auctoritatis apices crga prajfa-
tos canouicos in racmorato monaslerio Domino
per diulurna lempora mililanlcs, divino inspirati
amore fieii jussimiis, per quos decernimus atquc
sancimus ut praescriptas res, « videlicet prsenomi-
natae villae', ac anle diclos mansos, cum omnibus ad
se juste etlcgaliter pertinentibus, sicut ab ante dicto
Warinoconiite aiquc pnedcccssorihus suisjam dictis
canonicis eollata; sunl; ila per banc nostram aucto-
ritatera in coruin jure ac polestate, suis videlicct
usibus diversisque necessitalihus ad divinum pro-
pensius cultum exsequendum faiuulanics, absquc
rujiislibct diminorationc aut retractionepennaneanl:
et niillus succcssorum suorum , rectorum videlicet
pra'dicti monastcrii , ab enriiiu dominalione cas
quoquomoiio auferre , aul in quamlihet parlem qua-
cunque occasione transferrc prasumat. Sed liceat
cis jam dictis rebus ad Domini et Dei noslri famu-
latum diligentius pcragendum absque cujusquara con-
trarielatc uti; ct qu:ecunque ad suos in Domini
nostri Jesu Christi miiitia usus et necessitates per-
linent, ordinare, disponerc jusleque eflicere : qua-
tenus sublala oir.nis indigentis pcnuria, pro nobis
ac conjuge nostra , el pace ac stabilitale totius im-
perii a Deo nobis commissi attentius eos indesi-
nenter Domini raisericordiam cxorarc delertet. Et
" Legendum, prwsaipta? res . . . . ac anledicli mansi.
{<:,:, lldovici f cognomknto pu ua
■it bxc noslrae conflrmalionis auctoritas perpcluum \ monasterio pradicto sanctoe Marix et sancti Petri
dbiincut vigorem, dc annulo oostro subtcr eamjussi-
nms sigillaro.
Signiun Ludovici serenissinii Augusli.
Hirmiumarus notarius ad vicem Hugonis rao-
gr.ovi.
Dala vi Kalendas Augusti, anno, Christo propilio,
22 impeiii domni Ludovici piissimi Angusti in Dei
nomino feliciler. Amcn.
CCII.
rllO MONASTr.lIIO SITKIF.NSI.
(Anno 855.)
[Apud Malnll., de Re diplomatica, pag. 033.]
In Domine Domini Dci et Salvatoris Jesu Christi,
Lu.lovicus, divina r^propitiante clemenlia, imperator
Aiignstus.
Si preces Gdelium nostrorum dcvote nobis famu-
lamium ad optatum effecium solita: benignitalis li-
beralilate pcrvcnirc concedimus, abundanlius cic-
dimus oporleie suggestiones dilectissimi frairis
nostri Hugonis venerabilis abbatis, quas omnino
ratione plenas esse non dubilamus, dignissimo hono-
rifieentioe proprire effectu perficere, easque proeci-
pue quae manifeslo siue dcvolionis fervore ad divi-
mini cultu.n propensiusexseiiuendum pertinerc no-
scuntur. Qnapropter noveritonmium lidclium sancla:
Dei Ecclesix noslrorutnque, tain prasenliuin quam
ct fulurorum industria, quia mcmoratus dilcctus
frater noster Hugo sacri palalii noslri archinolarius
el vcncrabilis abbas monasterii Sitbiu sili in pago
cl Pauli atque bcatorum Clnisti confessorum Ando-
mari et Berlini concessimus : ita illi ratum etstabile
pcrmanerc pcrmiltant, ul nullani divisionem in mo-
naslcriis aul cellis, vel villis, seu eaHcris possessio-
nibus in quibuslibet pagis et tcrriloriis consislant,
f;iciant aut facere permittant, aut in alios nsus ip-
sas rcs retorqueant. Scd ct boc per bos impcrialcs
apices sanrimus atque decernimus llt nullus jndex
publicus aut quislibet e.v judiciaria potcslale in cc-
dosi.is aut loca vel ajjios, seu rcliquas posscssiones
memorali monastcrii, quas moderno tempore in qui-
buslibel pagis el territoriis infra dilionem impcru
nostri justeet legaliler possidel, vel quae deinceps
in jurc ipsius sancti loci voluerit divina pioias angc-
B ri, ad causas judieiario more audiendas vel freda
exigenda, aut mansiones vel paraias faciendas aut
fodcium esigendum, aut fidejussores tollendos, ant
bomines ipsius monastcrii tam ingenuos quam cl
servos dislringendos, ncc ullas redhibitiones aut il-
licitas oceasiones requircndas ullo unqiiam lempore
ingredi audcat, vel ea qua; snpra memorata sunl
penitus exaclare prasumat : sed lieeal mcmorato
abbati suisqne successoribus velpraedicli monaslerii,
sicut in pra:cepto domni ct geniloris nostri conline-
lur, cum omncs fredos et bannos sibi concessos snb
immunitatis nostra: defensionc qnielo ordine possi-
dere : qualenus ipsos servos Dei, qui ibidem Dco
famulanlur, pio nobis ac prole noslra, vel ctiam
pro staliilitatc tolius imperii nostri a Deo nobis con-
Tervanninsi, conslrucli in honorem bcat.-c semper C cessi atque conservandi jugiter Domini misericor-
virginis genitricis Domini nostii Jcsu Chrisli Maria:
ac beatoruni apostolorum Petri el Paitli, inquoctiam
corpora Chrisli confessorum Audomari alque Ber-
liisi liimulala noscunlur, nostra: innotuit celsiludini
qualiter jam dudum ieiiipoiepr;edec.-ssoris stii Fri-
dugisi abbalis eidem monastcrio nostram fecissemus
auctoritatem, per quam illud cum omnibus ad sc
pertiiienlibus niorempatcrnumavitumquesequentcs,
viib nostra constitueremus dcfensione et mundebur-
do, atque iiiiniiuiilatis tuitionc, necnon omnes ccl-
I.ts et villas, seu caeteras possessioncs qnoe in qui-
buslibet pagis ct territoriis infra diiionem impcrii
nostri cunsistunl, ut nullus successorum nostroruni
divideret, aul in alios tisus convcrteret, utqtic fami-
lia cjusdem monastcrii nnllis quibuslibet liominibtis
foderum darct, imperiali ancioiiiate decrcvimus ,
pelens ut eamdein nostram auciorilatcm suo quoque
nomine rcnovari jubcremus. Mos itaquc ob amorcm
divinum ct revcrentiam atque honorem eorumdem
sauclorum, necnon ct monitioncm ejusdem fratris
nostri, memoratam auctoritalem noslraincircaeum-
ilcm locum rectoresque pcr tempora labentia sibi
succedentes renovari censuimus, et ea qua: illic
«iccreta fucnmt.pra-scnli ctiam auetoriiaterohoiare.
Piuindc hos nostros impcrialcs apices ficri jussimus,
[«.i quos successores noslros admonemtis ut sicut
» Repropilianle gratia , aptid Mabillonium , qni
illud pceceplum ediuit lib. vi dc Re diplom., p. 522.
diam exorare delectet. El ul ha:c auclorilas nostris
futurlsquc lentporibus Domino protegentc valcal in-
convulsa permancrc, manu propria subtor firtna-
vimus ct aniudi noslri imprcssione signari jtissiinus.
Signuin Ludovici serenissinil imperatons.
Hirminmaris notarius ad viccm Hugonis abbati»
recognovi el suhscripsi.
Data Id. Augiisli, anno 21 imperii donini Ludovici
piissimi Aiigusli, indictione 10. Actum Aquisgrani
palatic regio in Dei nomine feliciter. Amcn.
CCIIL
PUO COJ.NOBIO FLOIUACENSl.
(Anno 835.)
[Apud D. Botiquel., pag. 601.]
In nomine Domini Dei ct Salvaioris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina propitiante clcmenlia •,
imperator Augustus.
Ctim pctitionibus servomni Pei, quas auribus
clemenlia: nostrae, compellente oos qnalibct neces-
sitale, insinuare studucrunt , favorcm imperialis
exceilentiae cjus amore, cttjtis militia: jugiler dcser-
vire noscuntur, accommodare cHramus ; illiusprocul
dtibio misericordiam conciliari credimus , cujus
honore ct amorc id efficaciler b procuramus. Igitur
iiotum cssc voluitius omnibus (ideiibus sanctac Dei
Ecclesia: nostrisque, pr:esciiiibus scilicel et futuris,
k Apud cuuulem, id ffti.ere .
126$
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
qualilcr Boso vencrabilis abbas ex monasterio saneli A rum, lam pr.-esenlium quani et fuliirorum, iudustiia,
Benedicti, quod est conslructum in pago Aurelia-
ncnse, una cum congregatione sibi cominissa, noslrx
innotuit cclsiludiiii eo nuod avus noster bonm me-
inoris Pippinus rcx de salute animx sux ac fratris
sui Carolonianni cogitaus. et de abolendis amboruro
peccalis, beatxque el perpetux vilx prasnriis con-
sequendis, quaniiiam villain juris sui, qux dicitur
Suiicanipus •-, cum appendiciis et villis ae tcrminis
ad se pertinentibus, memorato lnonasterio S. Bene-
dicti per auctorilatis su;e prxccptum dclegasset :
eoque lunc divina vocalione rebus bumanis exemplo,
quidam vasallus ejus, nomine Gislearius, qui me-
moratam villam jure bencficiaiio posscderat, post-
quam legitima traditio atque vesiitura de cadem
quoJ Marcuardus venerabilis abbas monasterii
cujus vocabulum est Prumia innotuit celsitudini
nostne co quoJ ciirn quibus 'ani linmiuibus , qui
Heberarius el Hebrardus nomin iitur, quasdam rcs
et mancipia pro ambarum partium commodilalibus
coininulasset. Dcdit igitur noslra pennissione prx-
fatus venerabilis Marcuardus abbas ex rebus pric-
nominati monaslerii in pago Andegavinse et Rotbi-
ncnse, in locis qui dicuntur Hulmontillus, Carmarias,
Boscus et Tilius prxfalis Heberario et Hebrardo
ad proprium perpctualiter halieudum,qualumcunque
inilii de jure ejusdem monasterii habeatur. Ei
e contra in compensalione earumdem rerum deJc-
runl s;epe dicti Heiierarios et fralei suus Hebrardus
lla, cum omnibus ad sc peniiicntibus vel aspicien- B tie rculls propriis memoralo Marcuardo venerabili
t.bus ad partein ante dicti nionasterii S. Beuedicli
f.icta fuerat, quas.lam viilu'as ad memoralam villam
aspicientes vcl periincnies, quarum vocabula sunt
Mairulfi-villa, Sigini-villa, Haderbaldi-villa, Enveri-
\illa, Calonis-villa el Frondonis-villa •>, jure betie-
liciario ad habendum usurpasset, atque injuslc oc-
cupassel : el sic proccdcnle tenipore de jure sxpedicli
monasterii elapsas esse. Sed cum ad banc causam in-
vesiigandain nobisquc renuntiandam missos uostros,
Jouam vidclicet venerabilem Aurelianenscm episco-
pnm, ct Hugoncm illustrem comitem destinassemus,
ct tam ex eorum relatione qnani et ex mcmorati
avi nostri praecepii lectionc luee ciarius nobispate-
fieret, memoratas villasde jure sxpe dicti monaslerii
abbali ad partem sxpe dicii monasiern sm in pago
Nanvinse , in vil|a qux dicilur Roccesheim, quan-
tumcunqiic in eadem viila vel ipsius villae inarka
jure proprielario possidcbant , iil est curtitcin domi-
nicatum cum xdiliciis desuper positis, ha'. cntcin de
terra aratoria dominicata jornales lxxxu el p:o-
prisos J vi , in quibus sunt joruales c et xx , cum
mancipiis desuper commanenlibus , quoruin r.umc-
rus et nomina in commulationibus ab eis factis
pleniter continentur. Dederunt etiam in villa vocante
HusGIeidesbeim cuvtilem unnm , ad quem aspiciunt
dc terra aratoria jornales svin, de prato in quo
coliiguntur feni carradse tres, ei de porprisa silva
jornales octo, et aliam cominunem siivam non pro-
ujuste abstiact.is fuisse : placuit nobis pro rcmcdio ^ prisam. Similiter eliain ct in pago Wormacinse in
aninue nostrx eas cum omnibus rebus ad se perti-
iienlibus eidem reddere monasterio. Et ut h:ec au-
ctoritas donationis nostrae iirmior babeatur, et pcr
futura tempora melius conservetur, de annulonostro
subter eain jussiinus sigillare.
Ego Hirminmaris nolarius ad viceni Uugonis reco-
gnovi et subscripsi.
Dala ii >ionas Januarias ' , anno, Christo propilio, 22
iinperii domni Ludovici piissimi Augusti, indictione
13. Actum Theodonis villa palalio regio in Dci 110-
inine feliciter. Amen.
CCIY.
PRO UOfUSTElilO ITiUMlEMSl.
villa vocanle Haskmundesheim curlilem unum et
jornales xxvm de vineis in quibus coliigunlur vini
carradx tres, et in Dionenheim ct Rodullisheim de
vineis ad vini carradas duas coliigendas. Et in B.i
lenheim curlile i etde vinea ad unam carradam vini
coiligendam. H;ec autem superius denominata cum
mancipiis, pralis, silvis, pascuis, aquis aqnarumve
decursibus , sicut in commutalionibus ab cis factis
eontinetur tottim el ad inlegrdra , qnxsitum et ad
inquirendutn, sicul prxmissum est , prxscnptis ho-
ininibus Hcberario et Hebrardo antedicto Marcuardo
venerabili abbati ad parlem prxdicti monasterii
tradidernnt, ul in ejus jure perpetuo consistat.
(Anno 835.)
tto qvoil (ecerunt Eberharius ei Marcuar- jj L'"de el duas fommutaiioncs quarum menUoncin
fecimus pari tenore couscriptas, manibusque suorum
dus abbas
[Apud Marlen. ampl. Colicct., lom. I, col. 94-]
in nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Chrisli, Ludovieus, divina repropitiante clemenlia,
imperator Augustus.
Si qux lideles imperii nostri pro eorum opportu-
uitaiibus intur sc conunulavcrunt, nostris conlirma-
imis ediciis, tmperialein exereeraus consneludincm,
et hoc in postmoduin jure Qrmissimo mansurum esse
volumus. Idcirco noverit omnium fidclium noslro-
a Apud Mabill., Suncantus, vulgo Souehamp-
•' Apud eiundcm, Murrulfi-villa, Sigivi-vilta, Ha-
drebledi-villa, Numeri-vUta, Calhenis-villa et Fron-
ilonis-vitla, vulgo Mairouvitle, Sainville, Aiboutitle,
tlvrinviile, Chalonville et Frouville.
ct aliorum bononun hominum manibus roboratas ,
obtutibus noslris ad rclegendum allatx simt. sed j>ro
integr.i firmitate petierunt cclsitudinem nostram , ul
easdem commutationes deuuo per nostrx raansuc-
tudinis prxccptum plenius confirmare debcreiuus.
Quorum petilionibus assensum denegare noluimus .
sed sicnt unicuique fidelium nostrorum juste et
ralionabililer petentium , ita nos illis concessisse
alque in omnibiis confirmasse coguoscile. Prxci-
■' ilic inifiuin regni a mcnsc Seplembri amii 815
accersendiim.
1 Prnprisus seu porprisum et purprisum esl vox
Teiitonica , quain Goldastus inlerpretalur invasum
seu viotcnter oceupalHm.
1261 LLDOYICI l COGNOMEMO PII 1'jGC
pieulesergo jubemus ul quidquid parsjustc el ra- A bililms episcopis conlirinalo coinliluluiii esse con-
lionabiliter alteri conttilcrit parti, deinceps per hanc
iioslram auctoritatem jure firmissimo leneat atquu
possideat , et quidquiil exinde facere decreverit ,
iiberoinoronibus polialur arbilrio faciendi. Etutha.-c
confirmalionis nostrae auctoritas inviolabilis perse-
verct, de annulo nostrosubter eam jussimussigillarc.
Iliriuininarus notarius ad vicem llugonis reco-
guovi.
Pata iv Idus Scptembris, anno, ChristO propitio,
-2 impcrii domni Ludovici piissimi Augusti, in-
dictione 15. Aetum rconaslerio Prumiae, in Dei no-
mine feliciter. Aim.ii.
CCV.
PRO .11 ni;n ll SEHOISENSI Alu .1111 PISI Dl 0 Dt ABIUTIA
S. REMIGII.
(Anno 835.)
[Ex schedis mss. bibliothecsc S. Germani a Pralis,
apud D. Bonqnet., lom. VI, pag. 605.]
Ii> nomine Dci et Sarvatoris nostri Jesn Christi,
I.udovicus, divina repropitiaute clcmenlia, impcrator
Aiigustus.
Si enim quod ad servornm Dei quietem pertincl
devolissima sollicitudine el impcriali providentia
procuramus, ad cniolunieiilum animae noslr.T, vel ad
nternam beatiludinem capessemlam, hoc procul du-
hio pertinere non dubitanius. Idcirco noium fieri
volumus omnibus sanctrc Dei Ecclcsue fidclibus no-
strisqne, praesentibus scilicetet fuiuris, quia Aldricus
venerabilis Senoiuea* urbis arcbiepiscopus nostrse
stabat. Verimi licel ccclesiastica alque pontificalisi
constilutio sua inioquc divina auclorilate lirma esse
prxvideat, tamen non indeccns alque incongruum
judicavit, si noslra etiara imperiali auctoritatc sua
constitutio firma essc perpetuo sancirelur. Proindc
hos nostrx aucloritalis imperialcs apiccs erga s.cps-
dictum monasteritim ficri decrevimus , per quos
decernentes pracipimus alque snncimus ut, sicut a
niemoraio venerabili Aldrico arcliiepiseopo, consen-
tientibus reverendis dignissinio bonorc coepiscopis
suis, constituium ac piivilegio eorumdem aliorum-
que eomplurium sacerdotum Christi alque abbatum
manibus roliorato conlirmalum csl : ila deinceps per
hanc nostram auctoritatem lixum atqne inconvul-
" suin inviolabiliter permaneat. Nec qnispiam r.pisco-
porum in memorata urbe per lempora labcntia Chri-
sto propilio succedenliiim quidquam de his minuere,
imrniitarc, aul quidpiam servitii amplius quam in
sa-pedicto privilegio inserlum est, augcre praesumat ;
sed liceat monachis per tempora inibi Domino mili-
tantibus sub condilionibus in jam dicto privilegio
taxatis quiele regulariterque vivere, et pro nobis,
conjuge, proleque nostra, ac stabililale imperii a
Dco nobis commissi atque conservandi jugiter Do-
inini misericordiam propensius exorare. Et ut.haec
nostrsc confiraiationis anctoritas lam nostris quam
el succcssorum nostrorum temporibus inviolabilera
atque inconvulsam obtineal firmitalcm, de annulo
suggessit mansuetudiiii de quodam moi.astcrio me- r nostro su,llor eam »uss,mus assignan.
roorati episcopii sui, qnod juvta muros ejusdem Signum Ludovici sercnissimi Augusli.
«ivitatis in honorcm beati Remigii confcssoris Chri-
sti posilum fucrat, eo quod propter impcdiincnta
qtiaedam quic ex propinqiiiLUe atque assiduilate prae-
l.itae urbis monachi illic Domino famulanles perpeti
videbanlur, ipse in alleruin locum, cujus vocabulum
esl Yatlicnlas \M., ValliliasJ, oclavo scilicet ab urbe
cadem milliario, euin feceril transmutari. Quem eiiam
loi uni Ilruii. iiin quondam Meginarii comitis uxorem
supradicto sancti Reroigii monasterio, ob suam vi-
riqnc sui requiem atque remcdium, donatkinis ti-
lulo delegavisse leslatns est. Scd ne quamlibet con-
Irarielalem aul inquietudinem a prajsnlibus per tem-
pora labentia in eadem sede sibi succcdenlibus mo-
nachi, quos a meinorato loco transmigrare fecerat, t» Augustus.
Hirminmaris notariu3 ad viccrn Ilugonis reco-
gnovi.
Data xvi Kalendas Decembris, anno, Christo pro-
pitio, 22 impcrii domiui Ludovici piissirai Augusli,
indiclione 13. Aclum Aquisgrani palalio regio in Dci
nomine feliciter. Araen.
CCVI.
LOTIIARII PR.£CEPTltM pro monasterio s. amorosii
MEMOLANENMS-
{Anno 835.)
[Ugbelli, Italin sacra, tom. IV, p. 80.]
ln nomine Doniini nostri Jesu Chrisli, Dei a-lerni,
Lotharius, divina Ordinante providontia, impcrator
quolibet tempore pei peti cogerenlur, privilegium eis
eciiesiastica atictoritale, in urbe Wangionuin una
cum venerabilibus cocpiscopis fidelibus noslris diver-
sarum ecclesiarum constitulus, se fecissc professus
est, sicut cliani eo perspecto alque rclcclo manife-
stissime claruit. In quo firmissime consensu omniuin
sanxerat, ut nullus pontiOcum sibi suceeilenlium
quidpiain de rebus quas in priore loco dcgenles
pussederant, imminuere, aut majora illi serviiia,
qiiam sub eo pertiilerant, infcrre prsesumeret ; sed
liceret illis rcs ad memoratum nionastcrium reli-
giosissima devotione fidcliura delegatas quielo ordine
possidere, nihilque cis oneris amplius imponere,
q'iam in raemoratu privilegio cum eisdera venera-
Quanlo praecellentius huma.nitas viget praelata,
tanto sludiosius divinis exsequi dcbel obsequiis, ct
qu.-elibet poslulata fulelium ad hoc pertinentia de-
vota obaudircvoluntate atque perficere decertatione ;
qualenus ex conimissis largiloris benetractans pla-
cilis, ejus opitulante clemenlia, et prasscnlia felici-
ter iransire valeat, et aslerna incnarrabili pictate
cullata felix feliciter adipiscere mercalur. Dcniqiie
diiui dibcta conjux nostra llirmingardts, divinarum
solliciia, studiosissime nosiram sedulo monere pro-
curaret clementiam, ut locis Deo dicatis nostram
suilimareinus miiiiilicenliam, occasiune actuata ex
dilectione frairis sui, pucrili elegantia dtlati, Hugo-
ni? norainr, instantius hoc suadere dccertavit ; ul
1269 DIPLOMATA ECCLESIASllCA. 1270
Bugmeutum pielatis nostrae, et einoluitientum mer- A Lotharius, divina ordinanle providcntia, impcralor
cedis in loco quo ipse corpore buniatus exstitit, cce- Auguslus.
meierio scilicel S. Ambrosii, ad dccorem lumiuis,
ob procurationem ecclesue ornamenta quaedam con-
ferremns beneficia pro mercedis nostrac augmento et
prsefati pueri cumulo beatitudinis. Quapropter cun-
ctorum comperiat fidelium sancLe Dci Ecclesia: no-
sirorumque, prxsenlium scilicct etfuturorum,sagaci-
las, quianosejusdemdilecta: conjugis nostrse benepla-
citis precibus dignare volentes, assensum praebuimus :
ideoque eideni sanclo loco pro remcdio ejusdem
pueri nosiram beneficentiam conferamus quaradam
curtem, nomine Lemonta, cum cura indomnicata, ct
capcliam ad se aspicienlcra, dicatam scilicet in bo-
nore sancli Gcnesii, nec non oliveta, vcl mansa, sed
Si pctilioniljiis scrvoruiii Dei , in quas nostris
auribus patcfeccrint, libenler annuimus, et eas ad
eficclum perducimus, hoc nobis procul dubio ad mer-
cedis nosira: augmcimim ctoelernam beatitudinem
capcssendam oeriinere confidimns. Igiiiirnotmn sit
omnibus fideliiius sanctae Doi Ecclesiae nostrorum-
que, praesentibus scilicet et futnris, quia omnes pres-
byteri et parochia Crcmoncnsis lam de plcbibus
qiiainqiie et de oraculis, anie ooslram venienles prx-
scntiam, noslrae innolueruntcelsitudini qnod para-
freda et carra ad nostram camcram deportandam
injustc dedisscnt. Quam causam diligenter Ructaldo
sacri palatii capcllano noslro, nec non et Maurino co-
ciiin mancipiis ibidem commanentibus, vcl aspicieu- " milipalatii nostri, seu et Adalgiso comiti inquirere
libus, triginta qualuor vel omnibus perlinentus seu
adjacentiis suis, ita ut ab bodierna die futura pro
tcmpore rectores ejusdem loci cam ad decorem !u-
minis, et ornamenta ecclcsiastica procuranda, pro
remedio animac pracdieli pneri sub pertincnlia ejus-
dem loci lcneanl atque possideant, et ut caetcras rcs
ejusdem ecclesi.e secuudum utiliiatem ipsius loci dis-
ponant. Pro Gnnilalis namque gralia circa eumdem
sanctum, et venerabilem locum solemni munerebas
nostras litteras fierijussimus : per quas decernimus,
rateqite mansurum constituimus, ut nullus fidelium
sanetae Dei Ecclesiac iiostrorumque, pnesentium sci-
■icet et futurorum, praefatse sanctae ccclesiae ex bac
siiprascriplacurle, suisquepertineniiis, vel adjacen-
liis, quamlibet infcrre pnesiunat molesliam aut eon- «
trarietatem; sed rectores ejusdem loci perennis
tcmporibus eum quicto ordine frueiiles, et sccundum
utilitatem ejusdem ecclesise gubernautes attcntius
praedicli pueri exorent veniara, et aslerna; beatitu-
dinis glorite perccplionem, nostramque divinitus de-
precentur felicissimara incolumitalcm. Et ut haec
uostra auctoritas pleniorem in Dei nomine obti-
ncat vigorem, et a fidelibus sancla: Dei Ecclesise
nostrisque diligentius conservetur veriusquc cre-
datur, manu propria subter eani firmavimus, ct
aunuli nostri impressione subter assignari jussimus.
Signiim Loihaiii gloi iosissimi Augusti.
Druclemirus ad vicem Egilmari recognovi el sub-
scripsi .
Datum iiono Kal. Februarii, aimo, Chiisto pro-
pitio, imperii domini Lotharii imperatoris 12, in-
dictione 15. Actum Papiae civitate iu Dei nomine fe-
liciter. Amen.
CCVII.
1110 CI.EBICIS DIOF.CFSISr.lir.VO.MINSIS.
(Anno 835.)
Lothariui I impernlor clericos diwcesis Cicntoncnsi.i
conquerentcs quod parafrcda ct currus prwstare
coacli fuissent ad servitium camerm intperialis, fa-
clainquisitionc jitsiitiw, ab hujusmodi onere absolvit.
[Muralori, Aniiquitatis Italicee tom. II, pag. 61.]
In nomine Domini nostri Jesu Clirisii Deiatterni,
■■> Vocalnr Kamno in eodem praccepto, quod Balu-
zius viliatumjam edidcrat; sel corrigcnduui vidctur,
praeeepimus, si per justiliam ipsa parafreda vel ipsa
carraadnostrum servilium peragendum daredelmis-
scnt,an non. Sed diligentissime hoc perquirentes no-
bisrenunliaverunl quod contrajustitiamsupramcnio-
rata parafreda vcleadem carra ipsi sacerdotes dedis-
sent. Quaproptcr onmibus fidelibus nostris prxcipi-
miis u l niiilus dcinceps cis de ipsis parafredis vel
carris nullam contrarietalem infcrre prnesumat, nee
a.J noslrum peragendum servitium, nec ciiam alicui
personae : sed liccat eis qui;lem possidere, el pro
nosira, el uxoris et Gliorum nostiorum incolumitatc
Domini clementiam dclectabilius exorare. Et ul hacc
nostra auctoritas omni in lempore firmior habeatur,
et pcr futura tempora inviolabiliter conservetur, de
annulo nostro subler sigillari jussimus.
(Non «rf.'s( subscriptio imperaloris.)
Dructeniiriis subdiaconus atque nolarius ad vicem
Abumari recognovi.
Data Nonas Martii, anno, Chrislo propitio, ira-
perii domiui Lolbarii pii imperatoris I" , indi-
ciione 13. Aetuin Sexpilas palatio regio, in Dci no-
mine felicitcr. Amen .
CCVIII.
PftO ECCLESIA HELENENSI.
(Anno 836.)
[ Apud Baluzium m Appcnd., ad Uarcam llisp.,
col. 773. j
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina propitiante [repropitiante]
clementia, imperator Augustus.
Si erga loca divinis cultibus mancipata proptcr
amorem Dci eisquc in eisdem locis famulantibus he-
neficia opportuna largimur,praemium apud Dominum
actemne remunerationis nobis rependi non diffidimus.
Igilur iioiiiiu esse volmnos cunclis fidelibus nostris,
prsescntibus scilicet et futuris, quod venerabilis
Fulmo » eccleuae Uelenensis episcopus deprecalus cst
Salomon, qui anno 832 jam erat episcopus. Beriiiga-
rius cnim conics, corara Salomotie cpiscopo, Biibilaiio
IS7» LLDOYICI 1 COGNOMENTO PIl iili
iuijcsUtis uostrx miseiicor.liam ut prxdiclam sedcm A Ludovicus, divina repropiliaiileclcinenlia, iiuperalor
rum omnibus ad sc juste ct legaliter moderno tem- Atigustus.
pore pcrlinenlibus, sub nostra tuilione et immuni-
talis defensione cum omnibus rebus, id esl cella S.
Felieis, cum omnihus lerminiis et appcndiciis suis,
ol villa qnx dicitur Torrente, et alio vocabulo Ala-
manis, etspeduli.i, et pro congrucntia ecclesix sux
lerritoriuni a Pelrafita usque super sua r.iaustra , el
rellulam etiam S. Juliani, vel lerras qnas sui liomi-
ues cx eremo traxerunl , necnnn niediam partem
pulveraiici ex rafiea, et e\ mcrcato similiter, seu de
pnscuario, consiilneremiis : quo ita ct nos fecisse
oiniiiiiin vcstrum cognoscat industria. Prxcipienles
ergo jubemus ut nullus judex pubticus vel quislibet
cx judiciaria potestale in ecclesias, villas, loca , vel
Omnibusfidelibiis sanctx Dei Ecclesix ac nostris,
prxsenl.bus el futuris, nolum sit quia \ir vcnerabilis
Aldricus Cenomaiiicx urbis episcopus, divino ho-
nore fervens parilcr et amore, monasleriolum in sua
parocbia novo opere suoqueproprin sudorc ct labore
in houore Dei ct Salvaloris noslri ac sanclx ejus-
dem genitricis Markc bcatorumque nLirtyrum Ger-
vasii el Prolasii atque Slephani cunclorumque gene-
raliter sanclorum in loco i]iii prius vulgo Broialus vo-
cabatur, construere studuit, et ad optalum dignum-
que decorem alque pcrfcctioncm sumino studio per-
ducere procuravit, congruoquc temporc dedicavit
solenmiler, et de rebus jam dieLe scdis sibi divini-
;ros, scu reliquas possessiones meinoratx ecclesix, B tus commissa! sullicieiaer ad necessitales varias mo-
quas moderno tempore possidet , vel qux deinccps
Injnrc ipsius loci voluerit divina piclas augeri, ad
causas judieiario more audiendas vel discutiendas,
vel freda exigenda, aut mansiones vel paratas faeicn-
das, aul fidejussores tolleudos , aut homiues ipsius
«clcsix contra rationis ordiuem dislringendos , nec
ullas redhibilior.es nec illicilas occasiones requireu-
das, ingredi audeat. Prxcipimus etiam atque jubemus
iit rcs quas motlerno lempore jusle et legaliter pos-
sidel, vel qux ibidcm divina pietas augcri voluerit,
in eornni jure ct dominatione absque ciijuslibel in-
qtiietudinc aul illicita contrarielate persistant, neque
ullam indebitam calumuiam aut repeiitionem de eis
a quoquam ullo unquam teiupore patiantur ; sed li-
nachorum in co Domino inilitantiumabundc futcien-
das atque supplendas diiare non disiulit. Unde et
scriptura quo.ldain sua cxterorumque venerabilium
episcoporum rtliquorumque ordinum Deo servien-
tiuni nec non laicorum religiosorumque pariter ac
nobilium manibus roboralum uostrx majestatis ol-
tutibus ofterens, humiliter nostrx supplicavit clc-
mentix ut quod ipse divino tactus amore pia reli-
giosaque devotione superno fulius auxilio fecerat ,
noslra impcriali auctoritateroborareatqiie inperpe-
tuum absque cujuslibet convulsiotie aut tergiversa-
tione firmissiinumpermancre deberct dccernere slu-
dcreraus, et ut monachi inibi degcntcsunacuni con-
scnsu suo succcssorumque ejus licentiain inter se
ceal eis memoratas res, cum omnibus ad se juste el C eligendi habereutabbates qui eossecundura regulam
legalilcr pertinentibus, absque alicujus injusta con-
tradictioue quielo ordine possidere, et de cis jure
«■cclesiaslico disponere quiilquid voluerinl; quatenus
nostro juvamiuc divinuin cultum copiosius exsequen-
tes, pro nostra, conjugis, prolisque noslrx incolumi-
tate, el stabilitate imperii nostri eos Doiuini mise-
licordiam altemius exorare delectet. El ut hxc
auctorilas nostra prxsentihus futurisque lemporibus
inconvulsa pcrmancat, raanu propria eam subter fir-
mavimus, et annulo nostro sigillari jussimus.
Siguum Ludovici serenissimt imperatoris.
Hirminmarus nolarius ad viccm Htigonis rccognovi.
Datam Nonas Martias, anno, Christopropilio,23 °
sancti Benedicti regerent. Cujus piissimis Deo ama-
bilibus el nobis admoduni ainplectendis supplicalioni-
bus aurcm favoris libenlissime accommodautcs, hanc
nostrx auctorilatis conscriptioncm ci fieri ac dari
prxcepiinus, pcr quam decernimus alquc sancimus
ii t memoratum opus rcligiosissimis ab co patralis
studiis omni tcmpnre Grmum cl stabile pcrmaneat,
qtiemadmodura in inemoiato devolionis sux scriplo,
quod nobis pblulerat ad relegeiiduin, ipse complexus
est, neque de re us quas ad idem monasterioluni
contuiit, a quoquam ullo unquani teihporc quippiam
niiuualur, aul conditiones iuibi studio ejus inditas
qualibcl occasionc convellere aul ullat iiiis quisque
negligere prxsumat, sed qucinadmoJum ab eo pie
iinpcni donmi Ludovici piissimi Augusii, indiclione D re|igi0Seque sancila sunl, ita per hauc noslram au
H b. Actuni Aquisgrani patalio regio in Dei noinine
feliciter. Ainen.
CCIX.
LlllOVII.l rll DITLOMA pno ECCLESIA r.EN0MA.\F.\sI
( lnno836.)
[Apud Baluz., Hiscell., toni. I, p.ig. 97.}
!n nomine Dei ct Salvaloris nostn Jesu Chrisii ,
Arulensi abbaii res ejus monasterii in inlegrum resti-
tuit, facta eidem charta revesliloria iv Nonas Fe-
bruarias, anno 19, imperante domno noslro Lmlovico
imperatore. Vide Marcam Hispanicam, pag. 709.
■ Pessiine in exemplari vitiato, anno 20. Domnus
Vaissetins, tomo I Historix Occitania', pag. 755,
tol. !, coriigenduin censcl «»;rtc 8, ut quadrcl indi-
ctoritatem inconvuisa perenniler mancaut. Quando-
qiiidem aulem divina vocatione abbas qui prxsenli
tempore prxfeclus est, aul qui futuris temporibus
subrogandi sunt, ab hae luce inigraverint, una cum
consensu ejusdcni Aldrici episcopi successoruraque
ejus, prxsulum videlicet memoratx sedis, licenliani
li.ibeant ex seipsis cligendi abbatcs, si lales inlei
cos repcriri potucrint qui eis merilo vilx el scienlix
clio, ei pr.ccoptuni refeit ad auuiim 821 ; scd non
ani.nadvertit vir doctissimus Uugonem , ad cujus vi-
cem recognitu.n esl pi rceptuni, nomusi anno 834
Theotoni m cancellarii munus successisse.
b Sic resiituiunis exemplari viliato. Male in edilo,
uuiiciionc 15,
*2~3 DIPLOMATA ECCLESIASTICA. i:7i
secundum regulain sa;;cti Benedicli prxesse ei pro- A Chrisli , Ludovicas, divina rcpiopiiiauie ciomer.iia,
desse possini. Et ut h;cc noslrx conflrmationis au- imperalor Augustus.
ctnritas perpcluam nosiris successorunique noslro-
tum temporibusoblincalfirmitatem, de aniiulouosiro
subler eain jussiiuus sigiilari.
Hiiicmiiimarus notarius ad viccm Hugonis reco-
gnovi ct subscripsi.
Data xvu Kal. Julii, anno, Clirislo propitio, 23 im-
pcrii donini nostri Ludovici piissiuii Augusii, indi-
clione 15. Actum Cundulfi villa in Dei iiomine feli-
citer. Amcn.
CCX.
l>RO F.AIIFJI ECCLESIA.
(Anno 850.)
[Apud Baluz., ibid., pag. 100.]
lu nomiue Domiui Dei et Saivaloris noslii Jesu n
Chrisli , Ludovicus, divina repropitiante clemcnlia,
imperator Augustus.
Notum igilur esse voluinus omnibns fidelibus no-
slris, prxsenlibus et fuluris, quia Aldricus Ceno-
inanicx urbis vencrabilis episcopus chlulil ad rele-
gendum inajeslalis noslra? obtutibus quoddam devo-
lionis atquc dispositionis sux scriplum quo slatuerat
alque religiosa distributione disposuerat qualiter res
qua? lempore sux decessionis in episcopio sibi com-
misso invenirentiir, in sua eleemosyna secundum
voluntatem modumque a se ecclesiastice descripium
lideliler largirentur, petens humiliter ut quod a se
pia devotione votoque religiosissimo constabat dispo-
situm, nostra imperiali auctoritate ficrel inconvul-
sum. Cujns venerabilibus supplicationibus annuentes C onJinis !?u W™ c* i<»'«ciaria potestatc in cur-
Si sacerdotum servorumque Dci justis ct raliona-
bilibus petitionibus aurem accommodarous , corum-
que jnslas el ralionabiles postulationes ad optaluio
effectum perducimus, non soluni rcgiam et impera-
loriam excrccmns consueludinem, sed cliam eosilem
pro execssilms noslris Doniini miscricordiam exo-
randos devotiores promptioresque facimus, aiq:ie.
per boc immensam Dei misnricordiam facilius nobis
conciliandain csse couiidimiis. Idcirco notuin essc
vo'.umus cunclis fidelibus sanclx Dei Ecclesix no
slrisque,prttseiilib(isscilic._telfiiluris, quiaAldricus
venerabilis cpiseopus obtulit nobis quasdam aucto
riiates regum Fraucorum videlicet deccssonim no-
slrorum erga mouasierium suum quod extra moros
ejusdem urbis i:i houore sanctx Dei gcnilricis Maria.
ct sancti Petri apostolorum principis alioruoique
sanciorum situm atque consecralum est lactas, per
quas cum immunem a quibuscnnque publicis functio-
nsbus statuenlcs sub sua imniunitate el defensione
constituerunl, suppliciter postulans ut pia facta an-
tecessoruni uosirorum consueta benignitate et man-
suetudine noslrx ceJsitudinis roboranda imperiali
aucloritale sanciremus. Cujus precibus aurem fa-
voiis libentissiine accommodan.es, has auctoritatis
nostrx litleras circa mcmoralura monaslerium ficri
jussimus ; per quas prxcipientes volumus aiq;:c
jubemiis ul iiiilius quislibct majoris aut inferioris
haiic nostra: auctorilatis conscriplionem ei fieri jus-
simus ; per ijuam decernimus alque sancimus ut
quemadmodum ab eo per memoratum scriptum
disposilum atqne dislributuin conslat , iia moiiis
omnibus observetur atque firmissiine teneatur, ne-
que ciijnslibel cupida improbilas improbaque cupi-
dilas id ullo astu convellere audeat, aut quippiam in
suos usus retorqueat, sed sicut ab co, utdiximus,
religiosissime slaluliim liquido cemitur, ita ab his
quos aii eamdem distributionem impetrandam ele-
geril, incunctanter atque inirepido perficiatur; qua-
tenus et ipse tantx- dispositionis fructum in iclerna
bealiludinc ab omnium retribuforc percipiat, cl nos
ejnsdeui beatitudinis consortium copiosius consequ
tes et villas seu loca aut agros ejusdem monastcrii
ad causas judieiario rnore audiendas et infercnda
exigenda , aut teloncos requirendos, nec freda aut
fidejussores lollendos , seu mansiones aut paralas
faciendas , aut bomines ipsius monasterii tam inge-
nuos quam servos distringendos , ncc ullas rcdliil.i-
liones requircndas scu exigendas, ullo unquani lem-
pore ingredi prxsumat aut exigere audeat ; scd
quidquid exinde fiscus sperare poterat , totum in
luminaria ejusdem ecclesi;',1 alque necessitalcs con-
gregationis in co Domino militantis sublevaudas ac
fulcieudas perpetuo cedat alque profieiat, quatenus
memoralain congregationem pro nobis, conjuge,
ac proie nostra , et stabililate totius iniperii uostri
mereamur. Ut igitur hxc nostra auctorilas inviola- D l)l)m,Bi miscricordiam atlcnlius exorare deleclet.
bilem obtinere valeat vigorem , de annulo nostio
subler eam jussimus tigillari.
IHrminmarus nolarius ad vicem llugonis recogoovi
ct stibscripsi.
Dala vn Idus Septemons, anno, Cliristo propiiio, 23
imperii domni Ludovici piissimi Augusti, indiclionc
prima.
Actum Carisiaco palatio regio in Dei norainc feli-
titer. Amen.
CCXI.
PRO LADt.M ECCI.ESI.V.
(Anno 856 )
[Apud Balii/.., ibid.]
In nomine Domini Dei el Salvatoris nostri Jesu
Si quis aulem jiuliei.irx poteslalis tam temerarius
exstiterit ut hanc nostram cornmque prxcepliones
violare conetur, novcrit se, sicul in prxdccessorum
noslrorum immunitatibus continelur, oc sol. esse
multandum, ex quibiis duab partes rectores memo-
rati mcnaslerii, lertiam vero fiscus noster recipiat.
Lt ut Uxc nostr.i auctorilas inviolabilem ct incon-
vulsam obtineal firmitateni , manu propria subter
eam firmavimus, et annuli nostri impressionc ;'.s_,i-
gnari jussiiniis.
Signtim Ludovici piissimi impcratoris.
uirmmmarus nolarius ad vicem Hugonis recogi.o-
vit et subscripsit.
Dala x lial. April., anno, Christo prcpilio, 23 irtt-
1-275
LUDOVICI I COCNOMLNTO 111
peni domni noslri Ludovici piissimi Augusii, indi- A suimd pracepluia , propria scilicel sua mann ro-
Ctione 4.
Acium Aquisgrani palatio rcgio in Dci nomine fe-
liciter. Amcn.
CCXIl.
PHO F.ADKM ECCLESIA.
(Anno 856.)
I Apud Iialuz., ibid.
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi , Ludovicus, divina repropitianle tleinenlia,
imperator Augustus.
Si petilioniluis sacerdolism servorumquc Dci ,
justis et rationalibus postulalionibus pro quibusli-
bet ecclesiarum sibi commissarum negotiis et neces-
boralum, ei annulisuiimprcssionesignalum, fnturis
temporibus jure ecclesiaslico possidendum, ui vere
quod asserebat, veraciier nobis per omnia patesceret,
o' inlit oblutibus majestatis nostrx qu.vdam inslru-
mcnta sanctorum propriis subscriptionibus firmata ,
monumenta videlicet charlarum, ct praedicli domni
cl genitoris nosiri Caroli piissimi Augusii inquisilio-
ncm atque supranominatum praeceplum, perquod.ut
jam dictum est, praescriptum Anisolae monastcrium
memoralse inatris ecclosia: solemniter ct legalitcr
reddidit.lnsuperdetulitnobisnonnullaaliorum regum
praecepta non pauca decessorumqnc noslroruro re-
gtim videlicet Francorum, propriis inanibus corro-
borala , ct sigillis eorum subier sigillala; quibus
sitatibus eorum aures nostras libenter annuimus, et inspectis aiqtie rcleciis evidenter oslendilur pnedi-
cas cum Dci auxilio ad eiTectum perducimus, non
solum rcgiam cl imperaloriam cxereemus consuc-
tudinem , sed id nobis ad a'lern;e remunerationis
praemia percipienda profuturum liquido credimus.
Idcirco notum esse volumus cunclis iidelibus sano Uc
Dei ccciesite et nostris , pracsentibus scilicel et fu-
luris , qiioniam adiens serenilalein noslram Al-
dricus venerabilis Cenoinauicae urbis episoopus in-
notuii nobis quod monasterium Anisolse siunii infra
lerminos parochire suae, in quo eliam sanclus Ca-
rilepljus corpore requiescit, a jam diclo domno Ca-
rilepho concedente alque ordinante domnolnnocente
prcescripta; urbisquondamcpiscopo derebus lain sui
cpiscopii quam et dc rebus aliorum bonorum homi-
iuiiii lam regum quam ct aliorum nobilium virorum
niemorato domno Carilepho traditis , quas el ipse
postca por inslrumenta chartarum el per liccntiam
sive permissum atqae consensum Childeberti rcgis
Francorum atl matrem et eivitatis ecclesiaro , qnae
esl construcla in lionorc sanctae Mariaa Dei genilri-
cis el sanctorum martyrum Gcrvasii el Prolasii ,
instante el confirmanle jusso prxdicli Childeberti
regis Francorum , et tradidit atquc canonice et le-
galiler conlirmavil, in quibus rebus pracdictuin
monasterium fuudatum a jain dictis sanclis viris
aique construclum cst, el a prsedictae setlis pontifi-
cibus canonice iegibusque longo tempore possessuni
atque dominatum , scd quibusdam intervenientibus
clummonasteriumjuris sccpcdicta; sedis Ceuomanicse
sibi oommissa;esse,el in ipsius domiiiatione jurc fir-
missimo debere persistere, qua de re humiliter im-
plorans nostraru clcmcntiam ut quod lam evidentibus
indioiis declaratnr, nostra quoquc assensione, imo
auctoritate declararetur. Quoe ila liquitlius cogno-
sccntes, eisquc ob amorem Dei cl ejusdem sanctae
sedis reverentiam favorcm noslri culmiuis qdhihcrc
dignum judicantes, hanc auctoritalis noslrae pracce-
plionem suis per leinoora successoribus fieri ac dari
jussimus, per quam deccruimus alque sancimus ut
roemoratum monastcrium Anisolae quod aliquandiu
ab corum jure ct diiionc subtractum fuerat, abhinc
in posicrum babeant el possideanl ; ut quidquid more
1 ecclesiastico dc co disponerc voluerint, libcram ha-
beant poiestatem, neque ullo deinccps tempore a ju-
re praiscriptx- sedis ojusque reclorum qualibct oc-
casione aut violentia segrcgctur, sed semper in illius
rectorumque cjus potestale et dispositione ct volun-
tate ad divinum cultum propensius cxsequendum ciun
omnibus ad se perlinenlibus integerrime sincerissi-
meque perpetuo consistat. Et tit haec nostrae reddi-
tionis aucloritas inviolabilem et inconvulsam perpe-
tuamque obtineat firmitalem, manu propria subler
finiiaviiiiiis , et aunuli nostri impressione assignari
jiissimus.
Signum Ludoviri piissimi imperatoris.
Uirminmarusnotariusad vicem Hugonis recognovi
causis postmodum a jure prsefata? malris ecclesise jj ct suDsciipsi.
subtractum ct aliquo lempore injustc fuisse alio-
natiim. St;d hsee omnia , ul nobis a Drogone fralre
et archicapcllano nostro et a rcliquis fidelibus
missis nostris , quibus hoc invesligare el diligenter
inquirere prsecepimus, veraciter renuntiatum est et
scriptis manifestatum a bonae raemoriae domuo et
gonitore nosiro Carolo gloriosissimo rogo Francorum
ad liquidum olim fuisse tam per se quam per fule-
lissimos missos sttos perscmlata et diligenterinvesti-
gata , et post rei veritatem veraciter investigatain
pienitcrque per omnia cognitam ad jus et doniina-
tionein procscriptDC Cenomanicac roalris ccolosi;c
Franconi ejusdem ecclcsiae episcopo Anisokc mo-
nasterium canonice et iegalitcr reddilttm , ot pcr
Datavu Idus Septcmb., anno,Chrislo propilio, 2r»
imporii domni Ludovici piissimi Augusti , indictione
prima.
Acluni Carisiaco palatio regio in Doi nominc feli-
citer. Amen.
CCXIII.
MO ALIlRICO CENOMANENSl EPISCOPO.
(Anno 836.)
1'rivitegium monettr ei ejusque succcssoribus concc,-
ditur.
[Apud lialuz., iiW.]
In uniniiic Domini Doi et Salvatoris nostri J;'su
Christi, Ludovicus, diviua repropitiante clemenlia,
iinpi i.ilor Atiguslus.
1277 DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
Si Sacerdolum servoruraque Dci juslisetraliomibi- A
libusp'-tiiionilius adoptalumaiirem aecommodamus,
non soluin regiam et imperatoriam exercemus 00:1-
suetudinem, sed eiiam eosdem proexcessibus nostiis
Domini misericordiani exorandos de voliores promp-
tioresqne facimus, atque per hoc imniensam Dei nii-
sericordiam facilius nobisconciliandam esse confidi-
inus. Idcirco notum esse volnmus cunctis fidelibus
sanctae Dei Ecclesia: iioslrisque.praesentibus seilicel
el fnturis, quia vir venerabilis Cenomanicu; urbis
episcopus, Aldricus nomine, nobis innoluit eo quod
anteccssores sui, Mcrolus sciliccl el Gauzciolenus ,
atque praedecessores eorum , in pwdicla urhc 1110-
nelam publicam per praeccpla bouae memoria; domni
et genitoris nostri Caroli et Pippini avi nosiri sive
1278
CCXIV.
PUO HOMASTERIO S. CAKILtPIII.
(Anno 80G.)
[Apud lialuz., ibid.]
In noiniiie Domini Dci et Salvaloiis nostri Jesu
Cbrisli, L.udovicus, divina repropitiante clemenlia,
imperator Augustus.
Si sacerdotum servorumqne Dci justis et rationabi-
libus petitionibus aurem accommodamus, corumque
justas el rationabiles poslulationes ad oplatuni ef-
fectum perducimus, nou solum regiam el imperato-
riam exerccmus consucludiiieni, scd eiiam eosdem
pro excessibus nostris Domini misericordiam exo-
rando devotiores promptioresque facimus , atque
per hoc imniensam Dei misericordiam facilius nobis
Tlieoderici regis atque aiilcriorum reguni plena « conciliandam esse eonndimus. ldcirco notum esse.
coium auctoritate conccssam pradictam monelam
balmissent, quae propler ablationem rcruin pr.edictae
sedis ec.clesia;, sive proptcr vastationem earum , ali-
quo tempore, licet parvo, nostroquesivein finegeni-
toris nuslri praedicta moneta dimissa etpropter pra>
dictarum rerum inopiam atque desolationem ccs^ata
rsset; quam ncque nos , nequc doninus Carolus
genitor noster, neque ullus missus nnster nostra nut
sua aucloriiale probibuit , sed solummodo propter
praefatam indigentiam dimissa esscl. Oblulil eliam
antedictus episcopus oblulibus nostris praecepta re-
gum praedecessorum nostrorum videlicet Francorum,
in quibus conlincbaliir quod praedicta moiieta anle-
cessoribus praedicii Aldrici episcopi a praescriptis
regibus concessa anliquis et niodernis leinporibus
fuissel. Quae et nos relegentes tanta invenimws, et
signa atque sigilla regum pradecessorum quoque
nostrorum in eis inspicientes, vera essc qua: dicebat
cognovimus. Idcirco praecipienles jubemus ut nullus
inissusnoster vel coniesipsiusprovincia; aut quislibet
ex judiciaria potestate ei successoribusque suis e.x
prsefala inoneta ullo unquani lempore aliquam calum-
niani aut molestiam aul injuslam pulsaiioncm sive
causationem atqne machiualionera facere pisesumal,
sed nostris futurisque temporibus praoscripia ninneta
in praefala urbe saepedicto episcopo atque ejus suc-
tessoribus permaneat ; ita lauicn ul boc pracvideat
lam praefixus Aldiiens quam el sui successores, ut
volumtis cunctis fidelihus sanciae Dei Eeclesiae no-
slrisqne, prxsentibus si ilicet et futuris, quiaAldricus
venerabilis tubis Cenomanicae episcopus obtulitnobis
quasdam auciorilales rcgum Francorum decessorum
videlicet nostrorum erg.i monasterium siium quod
infra tcrminos prcedicla; uihis parocliiae in loco qui
vocatur Anisola, in quo saiiclus Carilcpbus corpore
requiescit, in honore prwdicti sancli Carilephi alio-
ruinque sanctoruin situm atque consecratum est
faclas , per quas eum immuncm a quibuscunque
puhlicis fuiiclioiiibus statuentes sub sua immunilate
et defensione consiituerunt , suppliciter postulans ut
pia facla aiiteeessoruin iiostrorum consuela benigni-
tate et mansuetudine nostrx celsiludinis roboranda
imperiali aucioiitate sanciremus. Cujtis prccibus
aurem favoris libenlissime accommodantes , bas
auctnritatis nostrae litteras circa mcmoralum mo-
iiaslerium fieri jussimus ; per quas praecipientes vo-
luniiis alqtie jubemus , ut iitillus quislibct majotis
aut inferioris ordinis seu quisquam ex judiciaria
potestate in curtes vel villas seu loca aut agros
ejusdem monasterii ad causas judiciario more au-
dicndas, vel inferenda exigenda, aut leloneos rcqui-
rendos , nec freda aut fidcjussores lollendos , seu
mansiones aut paratas faciendas, aut homines ipsius
monaslerii tam ingenuos quam scrvos dislringendos,
nec ullas rcdhibiliones requirendas sive exigendas
ulio unquara teinpore ingredi praesumal , aut ex-
aliqua falsitas in ipsa moneta nonappareat. Elulhaec n quirere audeat ; sed quidquid exinde fiscus spenre
conc.essio nostra de praedicla moneta luturis eon-
servelur lemporibus , quam nos pro Dei amore et
pro reverentia ipsius Ioci fieri jussimus, el verius
credalur et diligentius conservetur , mauu nosiia
subter firmavimus . ct dc annulo noslro sigillari
jtissimus.
Signum Ludovici piissimi imperaloris.
liirminmartis nolarius ad vicein lliigonis reco-
gnovi et suhscripsi.
Data xi Kal. Aprilis, anno, Christn propitio, 23
imperii domni Ludovici piissinii Augusli , indic-
lione 14.
Aetum Aqnisgrani palatio regio in Dci nomine fe-
iiciier. Amen.
polerat , totum in luminaria ejusdem ceclesiae alque
nea;ssitates congregationis in eo Damino militantis
sublevandas ac fnlciendas perpetuo cedal atque
proficiat, qualenus nieinoralam congregationem pro
nobis, conjuge, ac prole nostra, el slai ilitate totius
imperii nostri Domini misericordiam atlenlius exo-
rare deleclel. Si quis autem judiciarise potestatislam
lemerarius cxsiiierit, ut hanc nostram eorumque
praeceptiones violare conctur, noverit se, sicui in
praedecessornm nostrorum immunilatibus conlinehir,
dc sol. essc mullanduiii, ev qnibns duas parles reelo-
res memorali nionaslerii , teriiain vcro fiscus nosler
accipiat. Et ut b.cc nosiia auctorilas inviolabilem
cl inconvulsam obtineat firmitalcm, manu propria
Ii73 LliDOYlU I COGNOMENTO 1*11 1280
tubter eam firmaviraus et annuli uostri irapmsione A reddidimus , ui in perpeluo in ulilitates et usus
«ssignari jussimus.
Signum Ludovici piissimi imperatoris.
Uirminmarus nolarius ad vicem llugoms recognovi
ei subscripsi.
Data vii Ulus Septembris, anno, Christo propitio,
Sj imperii doinui Ludovici piissimi Augusti , indi-
ciione prima.
Actum Carisiaco pakuio regio in Dei nomine feli-
riler. Amen.
CCXV.
VILLA LLCDUM1M DATUII KCCLESIjE CENOUANICjE-
(Anno 836.
tApuil Baluz., ibid.)
ln noniinc Domini Dei et Salvaloris nostri csu
ejusdem ecclcsiaj Deoque in ea deservientium per-
maneat. Idcirco suggerenlibus alque huinililer po-
siulantibus prxdictis fidelibus nostris , memoralo
videlicet Aldrieo vencrabili epiicopo ct Banzlegbo
jam dicto fideli nostro boc confirmalionis nostra
utque redditionis prxceplum sxpediclo Aidrico epi-
scopo vel ad parlcm jam dictx urliis fieri jussimus ,
per quud decernimus alque jubcmus ut nullus sub
ditione imperii nostri degens uilo unquam tempore
de pradicta villa vel de omnibus ad cam pertinen-
libus iu quiljuscunque pagis vel Ioeis sa'pedielo
Aldrico episeopo suisque succcssoribus uilo unquaiu
tempore inquietudinem facere prxsumat aut quam-
iibet calumniam iugercre , sed liccat ei ct successo-
Cbristi, Ludovicus, divina repropitiante clementia, B ribus suis quieto oruinc memoratam villam cuin
imperalor Augustus.
Si Cdeliiini nostrorum justas et ralionabilcs peli-
tiones ac postulationes , quas pro utililate et exal-
lalione sanclx Dei Ecclesix exposcont, ad optatum
cffectum perducimus , non solum regiain atque ini-
perialem consucludioera in boc exercemus , scd
etiam eos nobis promptiorcs , ut crediraus, aique
devotiores faciraus. Idcirco oronibus sancta? Dei
Ecclcsix lidelibus et nostris, prxsenlibus scilicct
H fulnris , notum esse volumus quia Banzlegbus
comes ct Saxonix palrix marchio nosler nobis in-
noluit quod quamdam villam sitam iu pago Ceno-
manico, nomine Lugiluniini, dejurc canonicx matris
ecclesix per nosirum bencficium possiderct, dcqua
pcr singulos annos nonas ct lcgitimos census atque G prima.
omnibus locis et territoriis sive maucipiis el cuin
omuibus ad se perlinentibus jure ecclesiaslico te-
nercet possidere; et quidquid pro opporlunitale et
commodilate prxfalx sedis ecclesix exinde facere
decreverint , liberam in omnibus babeanl futuris
temporibus potcstatcm faciendi. Et ut hxc nostrx
redditionisauctoritas perpetuam oblineat firmitalein,
manu propria sublcr cam firniavimiis ct de annulo
noslro sigillari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Birminmarus nolarius ad viccm Hugonis recogno-
vi et subscripsi.
Dala xi Kalend. Apriiis, anno, Cliristo propitio, 25
imperii dontni Ludovici piissimi Augusti , indictiouc
decimas partibus prafalx matris ecclesix et ejusdem
rectoribus persolverel. Qua de rc memoratus Banz-
lcgbus perlraclans casum humanae fragilitatis , et
paveseens ulliinuni vocationis diem , timensque nc
prafata villa aliquo cupiditatis su;c stimuio vel quo-
libct ingeuio a jurc prxscriptx inatris ecclesix alir-
nala lieret , ideoque fervens amore divino , adiit
clementiam noslram suppliciter deprecans ul memo-
ratani villam nomine Lugdunum cum omnibus ad
scperlincnlibus parlibns pradictx Cenomanicx scdis
ecclesix et Aldrico ejus.Iem urbis venerabili ponli-
flci, prasentaliiei noslra imperiali auctoritale red-
dercmus , et hanc redditionem per noslrum prxce-
ptnm futuiis temporibus flrmius ei lem ecclesix
suisque rectoribus possidendam coufirmassemus. ^
Cujus pelitionem ob amorem Dci et rcverentiam
ejusdem sancti loci servorumquc Dei inibi Domino
(amulantium libenter audivimus , et deprecationem
ac pium desideriuhi ejns ad oplatura cftectum ailiin-
plere dignum duximus. Quapropter pcr boc noslra
aucloriialis scriptum staiuenles decerniuius atque
jubemus ut quemadmodum sxpedictus Banzlegbus
flJelis nostcr memoratam villam cum omni integvi-
late, sicut illa die sub jure nostr;e potestatis erat
quando a largitione nosira ipsum bencficium acce-
pisse constat pro eiooluniento animx nostrx et sta-
l.iliiate imperii nostri memorato venerabili Aldrico
episcnno ad pnrtem snx ecclesix pixscntialitcr
Actum Aquisgrani paialio regio in Dei nomiiic fe-
licitcr. Amen.
CCXVI.
mo sr.NONK.NSi s. columb/l monastf.rio.
(Anno 838.)
[Ex seheJis mss. bibliothecx S. Germani a Pralis
apud D. Bouquet., tom. VI, pag. 010.]
In noinine Domini Dei ct Saivatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus, divina propitiante[reprupitiaiitcJ
cleinentia, ipiperalor Auguslus.
Notum essc volumus cuiidis fidelibus sanciae Dei
Ecclesix et nostiis, praesentibus scilicel el futuiis,
quia olim dum mouaslicum urdincm usqurquaque
dcpravatuin csse constaret, et ad eum oorrigeiiduni
alque emendandum , imo ad prislinum debilumque
modum et rectitudincm . auxiliante Dom.:no, redu-
ceiulmn, quemdam abbatcm ejusdem ordinis ferven-
lissimum, Benedictum cognomine, per monastena
imperii a Deo nobis commissi dcstinaremus ; eontigii
eum ad monasterium qnod dicitur S. Columbx ,
liand proeul ab urbe Scnonensi devenire : in quo
eum cxtera regulariter ordinare satageret, quia lunc
temporis abbatem canonicum, Jacob vocabulo, inibi
praesse contigerat, quasdam villas qux priscis lciu-
poribus ;ul ustis fralrum ibidcm Deo famulantiuiu
fuerant deslinatx, segregavit, ut absque regali aui
publico servitio, vel quolibel aubalis dono aul exa-
ciione usibus coium perpcluo dcscrvircnl, id est
Ii8l
D':Pl.OMAT.V ECCLESIASTICA.
42S-2
villim qux dicttur Morus, cnm omnibus ad se per- \ inonasterii robus ut irrefragabililcr reficiantur, de-
tinenlibus , ct villam qn;e dicitiir Sarmasia , cum
omnibus ad se pertinentibus ; simjliter el Tauriaci
villam cnm omnibus ad sc perlincnlibus ; similiier
\illam Patrh ii cum omnibus ad se pertinentibus ;
siuiilitcr et villam qnx Longa-Aqua nuncupatur, cum
oannibus ad se pertinentibus ; similiter et illa omnia
qnx in bis viliis pars prxdicti monasterii habere
dignoscilur : quarum nomina h:cc sunl . Gromcn
villa, Aurosi villa , Hesseriaci villa, Canapi viila,
Coriaci villa, Gravunciaci villa, Floxi villa, Curtennis
viila, Spiriaci vil!a , Abonis villa, Bandrici villa,
Paciaci villa , Luponis villa , Syncleriaci villa , P«e-
guiaci villa , necnon dcsup^r iluviiim, quod dicilur
Fullonis, hospitiola duo, atque eliam illud quod
Auffridus et Donatus ncpotes Jcremix qnondarn Sc- r,
noniox urbis episcopi ad prxfalnm monasterium le-
galiter coiitiilerunl. : siniiliter vineas el lerras aralo-
rias ac prata quac in circuitu memorati monasierii
S. Columbx esse noscunlur; atque hospitiola qux in
loco qui diciiur Canalis, esse noscunlur. Scd quo-
niam deinceps memoraUim monaslerium per sub-
reptionem quorumdam Ecclesix Senonicx siihdiium
fuerat, licel boc denuo liquidius cognosccntcs, iu
suo eum [ipsum]jure et dominatione ac propriorum
abbatum regimine consiituissemus ; vcnicns venera-
hilis vir Supplicius ejusdem abhas cconobii ad nostrx
majestatis prxsenliam humiliter nostram supplicavil
clemenliain, ul nostram mercretur percipcre prx-
ccptionem , per quam noslris futurisque lemporibus
cernimus alquejubemus. Et ut hxc nostrxconfirma-
tionis auctoritas nostris successcrumquc uostioruni
temporibus inviolabililer conservetur, manu propra
nost.-a cam siihtcrfirmavimus, ct annuli noslri im-
pressione assignari jussimus.
Signum Ludovici scrcnissimi imperatoris.
Dula iv Nonas Aprilis, anno, Clnisto propilio, 23
imperii donuii Ludovici piissimi Augusti, indicliono
13 ". Actum Aquisgrani palalio rcgio in Dci nom.nn
feliciter. Amen.
CCXVII.
ITIO KOTONENSl S. SALVATORIS MONASTERIO.
(Anno 836.)
[Ex prohationibus llistoriir Brilnnnia, pag. 30, apud
D. Bonquct., ibid.}
In nomine Dornini Dci ct Salvaloris nostri Jesu
Chrisli , Lndovicus, divina rcprnpitiante ciementia,
imperalor Augustus.
Si illius amorc, elc. b. Cujus prccalu permoti ,
simul ei hortatu alque inlervenlii fidclis nostri No-
minoe commoniti, complacuit serenitati nostrx p!e-
bcui qiue Rannac nominatur, cum onini integritaie
sna, nec non et locellum qui nnniinatur Plaz, imo
ct plcbiculam qux iioiuinatur ArJon, pcr hanc no-
stram aucloritalem mcmorato nionasterio aiquc nio-
nachis ibidem Deo per diuturna tenipora inililautibus
tradere, etc. c
Data m Kal. Scplemhris, anno, Cliristo propilio,
23 imperii domini Ludovici, indictione 15 *. Aclum
Karisiaco pa!a'.io rogio in Dei nomine feliciter.
ldem nostrum ronstitiituin lirmum atnuc inviolanile f , c
. . . f ii- ^ Amen.
pprmaneret. Gujus pctiliomhus favcmlum dignuiii ac
ralionahile judicantes, hos nostros imperiales apiccs
crga sxpcdiclum monaslerium ficri jussinius, pcr
quns prxcipimus atque sancimus ut nulli ccclesi;e
siihdiium , sed in suo snorumque rcctornm dominio
et gubcrnationc degens, nihil obsequii aut solulionis
vel qiiidqiiani servitii de memoratis villis ullo un-
quani lempore sotvat , aut solvere compellalur : sed
semper absque u!la sui dimiiiuiione in usus fratriMi
inibi Dco militantium variisqne illorum necessitati-
luis deservianl ; ncc quispiam carum quidquam
cjusdcm aut altcrius professionis abhas in beneficium
cuipiam darc prxsumal : scd, sicut diximus, eorum
usibus pauperuinquc rcoopiionibus pcrcnniter obse-
CCXVHI.
PRO VFRE.Nr.ARIO CURIENSI EPiSCOPO *.
(Anno 830.)
[Apud Grandidier, H.sl. de VEglise de Slrasbourg ,
tom. II, pag. 203.]
In nomine Domini Dci Salvaloris nostri Jesu Chri-
sli, Ludovicus, divina repropiliante ciementia, impc-
rator Augustus
Notum sit igitur eunctis fi.lelibus sanctx Ecclesix
nostrisque, prxsenlibus scilicct cl futuris, quia di-
lcctus fraler noster Drogo f archicpiscopus et sacri
palatii noslri archicapellanus, ncc non HatalJus f
ilidem episcopus, noslram adcuutes mansueludinem
innotucrunt, co quod dum divino judicio quorumdam
quanlur. Ea vero quaj ad sarcienda cjusdcm mona- D malevolcntia et factione honoribus coelilus nobis
sterii lccta ncccssaria fueriut, de communibus ipsius collatis dilati fuissemiis h, ct Vercndarius ' venera-
° Corrig. indict. 11.
k lll supra in prxcepto pro eodein monasterio ,
col. 1251.
« Ut supra ibid.
<• Corrigcndiim, indiclionc li.
' EdidildiplomaSchoBpflinus, Alsat. diplom. tom. I,
pag. 77, cx codice ms. Christiaui Urslisii , qui est
B.isilex, sed maxime incorrcclum et muiilum. Illud
hic datuus. quale e\ aulograplio descripf.im D. de
Jost nobis communicavit.
' Drogo filius Caroli Magni , cpiscopus Uetensis
jn. 818 faclus, sempcr (idclis remansil fratri Ludo-
vico Pio, ul probanl Annalcs Bertiniani, apud Bou-
qiielum, tom. VI, pag. 195. Tilulus archiepiscopi ei
bonoris causa fuit delatus. ln Actis concilii Thco-
donis villx, quo Eb! o Rhcmeusis an. 835 fuit depo-
situs, primus inter omncs subscripsit Drogo archi-
episeopus. Nnminalur Drogo fratcr el aichicopcllanus.
no.slcr in diplomatc Ludovici Pii, quo an. 838 mona-
stcriiiin Anisolx reddil imperator AJalrico Cenoina-
ncnsi cpiscopo , apud Baltuiuin, lib. ni Miscellan.,
pag. 90.
B Rataldus, sivc Rothadus episcopus Suessionensis
inleifuit quoque deposilioni Ebhonis Bhcmcnsis,
illumque jiissu impcraloris duxil in abbatiani Ful-
deusein, ui narrat Flodoardus, in ITistoria Ecclesix
Rhemensis, lib. n, cap. 20. Et Ralaldum ad annos
831, 837, 838 memorat Eccar.lus, Francix orientalis
tom. II. pag. 250, 209 cl 509.
•'' Alliiilil imperalor l.ndoricus Pius ad suam de so-
lio anno 1^53 nefande faclam dcturhationcm.
1 De Vcrcndario sequcnlia tradit Fortunatus Spre-
1283 LLDOVICI 1 COGNOMEKTO PII *£S*
Itilis Ctiria.' opiscopus eausa fidelitaiis nobis consor- A cus divina fa vente gratia Komanorum impcrator Au-
vatas honoribus propriis privatus exsilioquc trusus gnstus.
consisterei, praeceptuin quoddam domini et genitoris
nostri Caroli serenissimi imperatoris, per quod eidem
ecclesiae quasdam res proprielatis suae solemni do-
naiione contulerat, perditum ct ajure ejusdcm cc-
clesiae penitus abstraclum fuisse. Scd quoniam nostri
causa momoratum episcopum cxsilio deportatum
constat, et eodem inlcrstilio memoratam auclorila-
lem domini el genitoris nostri amissain tandein
div .i;a nnser joHia nehis pnstino honcn res?.itults;
memoralo quoque cpiscopo proprioe eeclesi;e reddito,
quia sine imperi ili auctoritate memoratas res quae
sunt in pago Elisacensc, in loco qui dicilur Selezi-
slaia », capella videlicet ciini omnibus ad sc perli-
Si ioca ilivino ciiltui mancipata reformaverimtis,
ct qiuc corrigenda sunt pia intenlione correxerimus,
hoc procul diihio ad staiibilitatem regni nostriet im-
pcrii, ei ;ul remuneralionem oetemara recipiendam,
talia facerc non dubitanius. Quapropter novcrit om-
niiiiu nostrum ctomnium Qdetiura Christtanorom in-
dustria, qood fratrcs de ecclesia Glanderiensi, quae
in honore sanclae Dci genilricis Mariae el sanctorum
confessorum Martini, Digni, Bodagisli, atque Lndo-
nis consecrala, eonquerendo adieruni nostram prae-
scntiam, diccntcs ecclesiam suam spolialam fuisse a
regibus qui anle progenitorem nostruin Carolum
Magnum exsliterunt, ilc curiis ct viilis, et bcneliciis
nentibus, ci in Curia civitate tclonium ab itincran- jj a Domino Bodagislo palre beali Arnulphi Metensis
libus suh Ormitate juris suae ecclesiae nullatenus
poterat detinerc, petiverunt noslram similiter celsi-
tudinem ut super cisdeni rebus nostrum merereiur
accipere conscriptum , per quod , absque cujuslibct
illicita coulrarietaic aut inquieludine , cas partes
saepe dicii episcopii in posterum possidere ae jure
legitimo disponerc potuissct. Quorum ralionabilibus
precibus annuentes , hos noslrse auctorilatis apices
meinoralo cpiscopo suisquc per lempora labentia
successoribus ficri ac dari decrevinnis, pcr quas
pr.Tcipiinus atquc juheinus ut deinceps sa'pedictae
res cum omni integritale , ct tcloneus de oranibus
ilinerantibus aci eeclesiam dominae sanctac Mariae ,
rectorumque, Clirislo propitio, illius perennilcr ma-
episcopi ccclesiae Glanderiensi collaiis, et quse ipsi
constrtictores loci beatus Dignuset Lndo, a tyrannis
crudelilcr ablata fuissc. Aurem ergo nosirae ciemen-
tioe eisaccomraodantes, cl propter illud maxime quia
ad imperium pertinebat ipsuni crenohium, consilium
principum imperii supcr hoc qiiaesirimus, qui judi-
cio curise cis reddcndnm essc quod injnste eis abla-
lum fuit; quod judicium libenti et grato animo au-
divimus. Per interventum igitur conthoralis nosirae
Gruingardis reginse, et filiorum noslrorum Loiharii
Cacsaris, et Pippini, atque Ludovici, et Angiiramni
arcbicapellani palalii, ct cpiscopi Metensis urbis, e!
principum Curiae, rcddimus eis curtem quamdam
Grundsial, cum ecclesia et dote ejus, ac alias duas
neant, et quidquid de eis jure ecciesiaslico agere C ecclesias de Mertenshein, et de Vetiemberg, el dote
voluerint, liberam in omnibus habcant poteslatem,
ucqiie ullanv calumniam, aut diminutioncm , sive
delcntioncm pro ejusdem domini et gcnitoris nostri
auctcritalis amissionc ullo unquam tempore a quo-
quam se perpeli pertimescant , qualenus eos pro
riostra noslrorumque omnium salute, atque iiuperii
a Deo nobis collati stabililate Domini clcmentiam
libcrius exorare delectct. Et ut nostra auctoritas in-
dissolubilcm obtineat lirmitatem, de annulo nostro
sublcr eam jussimus sigillari.
Data vi Idus Januarii, annn, Christo propilio, 22
imperii donini Ludcvici piissimi Augusti, indictione
14. Aclum Francdvurl b, in Dei nominc feliciter.
Amen.
CCXIX.
PRO SIO.NASTER10 LONOOVILLANO.
(Inuo 83C.)
[D. Calnict., Hisi. Lothar.]
In nornine sanctseet individuae Trinitalis, Ludovi-
cherus, in Rhctia, lih. m, pag.98 : « Victori episcopo
Curiensi suffectus Verendarius Ludovico charissi-
mus Episcopatu ct praefectura a filiis Ludovici
privalur Liher auleui faclus imperalor Verenda-
rium restituit, ipsiquc omnia privilegia in Khaetia,
idem de parochia et bonis Selesladii in Alsatia et
aliis confirmat, i etc. Eauidem Selestadii traditionem
ineuiorant ad annmn 835 Bucelinus, in Ilhelia sacra
et profana , pag. 175 , el ad annum 836 Tschudius,
Gatlia: comala: lib. i, paii. iv, cap. 6, pag. 233, et
earuni, ct sicut genitor nosier , Carolus scilicct, ct
nos lenuimus, sic reddinms eam ex inlegio Deo 1 1
sanctae ejus gcnitrici Mariae, et beatis confessoribus
Chrisli Martino, Digno, Bodagislo alque Undoni,
cum omnibus appendiciis stiis, cum horainibus suis ei
mulieribus, cum redilibus, cum censu, cum agris et
molcndinis, quacsiiis ct inquireiidis.niohilibuset im-
mobilibus, exitibus,fonlibus,elillisomnibus consue-
tudinibus quibtis ca usi fuimus, ipsis fralribus per
auctoritatem iinperialem etjudiciura principum red-
dimus. Si quis autem de successoribus nostris, rcgi-
bus vel imperaloribus, vel potcntes aliqui, vel tyran-
nus, vel malefactor, ipsam ctirtem quam reddimus,
pcr potentiam vcl violeutiain , vcl oceasionem au-
" ferre, vel invadere, vel coinambire [Forte, concam-
bire], vel in precariara dare, vel abalienare tenta-
verit, vel iropedierit, sanctam Mariam scntiat sihi
adversalrieem, el in omnibus beali confessores Chri-
sti Mariinus , Dignus, Undo atque Bodagislus sinl
ejus pervcrsilatis inimici etjudices. Ilancergo char-
inter monumenla Helvetico-Tugiensia D. L. B. dc
Zurlauben manuscripla, tom. VI, pag. 57, et Len,
Helveliscbcs Lexicon, lom. V, pag. 204, qui mortem
cjus ad 5 Octobris 811 constiluit.
■ Hodie Schelesladt Alsati;e oppidum.
k Schuepflinus male legit : Aquisqrani palatto regio,
loco Francofurt. Addit quoque : Ilirminmarius nota-
rius ad viccm tlugonis recognovi, quae verba non le-
guntur in autographo.
1235 DIPLOMATA ECCLESLISTICA.
tam videntibus principibus lotius imperii, fratribus A
ecclesue Ganderiensis, w Sacrario sancti Pclri con-
servandam et nosiro sigillo jussimus eam msigniri.
Signum Ludovici imperaloris piissiini.
Hubaldusad vicem Angelramni archicapellani suli-
scripsi.
Aclum Vormatiae Idus Maii, anno Dominicae in-
carnationis 856, indict. 7, Ludovico piissimo, anno
consecratiouis ejus 8 , in regno Francorum impe-
rante.
C.CXX.
pr.O MONASTEMO IIOHENBURGENSI ".
(Anno 837.)
[ Ex transumpto Vidimalo anui 1585, in tabulario
episcopali Tabernensi b, apud Crandidier, Hisi.de
CEglise de Strasbourg, lom. II, pag. 205. ]
Ludovicus Dei gratia Romanorum imperalor sem- r>
pcr Augusius a:l perpetuae rei uiemoriam.
Pium esse censemus et coiisoiuun rationi arbitra-
niur, ut ea quae a genitore nostro Carolo piissimo
impcralore personis ecelesiasticis et religiosi status
provide sunt eoncessa, ne alicujus calumniae patian-
tur incommoda, confirmalionis noslrac robore munia-
mus. Accedens iuajestalis nostrac praesentiani dile-
clissiraa conjux noslra Judith semper Augusta el
devoia petivil quasdam litteras et privilegia reiiovari
lelicis rccordationis venerahilis ducis patris sanclae
Odiliae virginis. Ejtis quoquo pelitionem libentis-
sime adimplenles, hocnoslrae auctoritatisct immuni-
tatis praeceptuin (ieri jussimus, et dccerniimis atque
sancimus, ut monastcrium cujus vocabulum est llo-
hcnburg, cum omniims ad se perlineniibus vel aspi-
cientibus, in nostra defensione consislant, sicut sub
tuitiune et defensioiie pali is nostri permansisse con-
stat. Ipse quoque princeps honorosus , ortu genero-
sus, mente virtuosus, devolione gloriosus dtix Adel-
ricus, alio nomine Ethicus , suse aninise consulens
saluti ad vacandum Dco lociim raagis ab hominibus
sequesiratum, pr&falum mouiem llohcnbuig elegit
habitaculuin, non vallcm, ibiqne ad serviendum Deo
l-28o
cl.uistruin feiiiinaruin sivc dominaruin, ibique pe-
renniter permanentium , instiluit et construxit in
omni honore et dccenlia, sicut decuit.mente elpie-
late tradcns eis omnem dignilatem, dominium,prin-
cipatum cura omni jure ad hujusmodi pertinentem ,
cl dotando resignavil altari beata; virginis Maria^
ibidem omnia bona imraobilia et alia quae liabuit,
specialitcr Ehenhcim Supciius c, Rodesbeim d, cura
quindccim villis, quas voluit sub potestate pracdicla-
ruiii domiuarum tempore pcrpetuo perrcanere. Com-
mendavit ecclesiam praedictae \ illa; &ua: sanctae Odi-
li;e, pr.tdietum claustrum sive collegium Hobcnburg
cum omni jure ct attineniia, bonis et cum aliis supe-
rius expressis pro utilitate dictarum doniinanuu ,
sicut fecit et lideliler donavit. Tradidit ctiam praeJi-
cla; filia; suae et ejtis posteris jure perpeluo possi-
demiam jtirisdiciionem in curia dominicali supcriori
Ehenheim, et causas judiciarto more audiendas ct
discutiendas, cum ccclesia in eadem cttria sila, ejus-
dem ecclesiae jns palronatus e, ae jura ad diciam
ecclesiara pertinentia cuui oinni jure el liberlate re-
signavit. Ilis el pluribus aliis a pracdiclo duce per-
aclis, et post ejus inorleni iniilto lempore ct annis
elapsis pluribtis. sancla OJilia virgo propterloci apti-
tudinem inferius clauslrum r in valle construxit ,
quodcumdignitate.jure et pielateabbatissaeetcaeteris
dominabus in Hohcnburg iti nullo penitus derogaret.
Et sciendum esi quod sancta Odilia et posterae ejtis
abbalissa? quam plures eam sequentes in Hohenhiirg
plurihus annis el multo tcmpore quaelibet sola post
dicti claustri consuinmattonem ambo claustra fiJcli-
tcr guhernabal et prociirahnt. Et h;cc probantel af-
lirmant quod eaJcin jura ct polestalcs, dignitates,
principalus et Jomini.i a palre sanctse Olilia; sa-pe
dicto ciaustro in Hohcnburg tradita permaneant ct
debcanl inviolahiliter permaiiere. Et h,TC sunt bona
et nomina villarum qu;e praedictus dux donavit et
contulit ecclesiac inHohenhurg : Brunstatt *, Hfurt1',
Hemmersdorf >, Limmiswiler i, Hirsingen k, Karol-
a Stylus et formule, Ludovico Pio inconsuct.e ,
diploma hoc multum suspectum, si uon falsum om-
niuo, arguunt.
*> Vidimatum hoe diploma reperitnr in cbarta ju-
diciali mcmbranacea anni 1487 tabularii Tabernen-
sis, qn.e pro tilulo babct iuscripiioneni : Acla und
llundtumj zwischen dem Ciosler Hohenburg, und dcu
von Moersberg. Vidimalmn ibi dicilur die 4 0ctobris
l3S."ia nolario pulJico. llluJ jam retulerunt Diony-
sius Albrecbt , Histori von Hohenburg , inter prob.
p.tg. 10, et Schccpflinus, Alsat. diplom., tom. I.pag.
100, qui illttd mciito inter diplomata inlerpoiata
roinmemorat : ambo veroincorrectum edidcre. Ejus-
dcm diei et anni cxslat cliarta imniiiuilalis aiillien-
tica LudoviciPii, quam damusiafra, nuin. sequenli.
c HoJie Oberelienlieim, impetialium Alsatia; civi-
tatum soxta, ad montis Hohenburg radices sita, sie
tlicit ab Ebno intcrfltiente. lioc oppidum munilicen-
lia Adalrici ducis ad abbatiam llobcnburgensem
pervcnit, tolumque oliin ad abbatiam eamdem per-
tinuit, tlonec sxculo duodecimo ab imperatoribus
illi fuerit ablatnm.
d Hodic Itosheim, inier imperiales civitatesordine
septima, uuius leuere spatio tlistaus ab Oberehenhe-
uiio, cum quo eamdeni soitcm sacculo xn est exper-
la. Ctiriam dominicalem dictam Gulerthausen ctim
quibusdam immunilatis juribus ex antiquo dominio
Roshemii retinuit abbatia Hohenburgensis, a qua a.l
cpiscopum Aigcntinenscm pervenit.
e Hoc jus patronatus hodie exercct episcopus Ar-
gciitinensisbonorum llobenbiirgensiumpossessor. Ec-
S) clesia Je qua hic lit mentio, esl in medio nrbis 01 e-
rehnhcim sita prope curiam senatoriam. Olim eral
ecclesia malrix : vocatur hodic Ctippet-Kirch, deJi-
caia beatse Marioc.
f Nidermnnster diclum.
K Iiiunstiitt, Sundgoviae vicus prope Mulhusitun ,
inter possessiones inferioris monasleni uommalus in
teslamento sanctas OJili;e.
'■ Vicus supra Mulhusium, sinistrac Elli rip:c im-
positos.
' Hotlie lleimersdorf, vicus propc Pbicrretum. A
curia in Ai lisbeim inferiori monaslerio assignata pe-
peiidisse Heimersdorl' teslaliir teslamcntum Odilia-
num.
i Luemscheweiler iu Sundgovia.
k Hirschingen in Sundgnvia intcr Pliirretum et
Alikiicbiuni situs, appendictum curiae Ailisbeimeu-
IJS7
tlesp ich
LliDOVICi I COGNOMENTO II) 1285
Reiningeni, Kiramenheim c , Gundolfs- A nini constat essc dcdicatum, tuitionis immunitatis-
lieim '' , Regcshcira e, Rulcchescheim ', Baltcrs-
heim K, Helwilcr >> . Omncs homincs a<l ecclesiam Ho-
henburg perlincntes, sive longe, sive propc inancn-
tes debcnt dare ecelesuc , quod vulgariter dicilur
Val ■, etcensum dc corporc sno; exceptis ministe-
rialibus, ijui tenentur defendere honorrm et liberta
tem ecclesioe. Nos vero ad utilitatem ei profectum
pnedicti claustri Hohenburg pcragendum, quatenus
ancillas Dci inibi I)co famulanles pro nobis eadem-
qne conjuge nostra ac prolc, loliusquc imperii divi-
nilns nobis collati stabilitate et pace, Dei immensam
clemenliam jugiier exorare deleclct; ot h.vc no-
stras auctorilalis inviolabilem el inconfusam obti-
ncat Grmitatem, manu nostrapropria subscripsimus,
que gratia fieri jusscrat, pctivitque ul eam more
consueto rcnovari, prscscriptoque monastcrio tribui
juberemus. Ejus quoquc pctitioncm libentissime ad-
implcntes, lioc nostrse auctoritatis ct immunitatis
praeccplum lieri jussimus, per quod dccernimus at-
que sancimus ut memoraium monasterium cum
omnibus ad se pertinenlibus vel aspicieniibus in
nostra defensione alque immunitatis luitione con-
sistat, nullusque judex publicus, nec quislibet ex
judiciaria potestate, aut etiam alia major minorve
pcrsona in ecclesias, aut lcca, vc! agros, seu reii-
qnas possessioncs, quas modcrno lemporc in qi:i-
buslibcl pagis vel lerritoriis iu traditionem imperii
nostri juste ct legaliter possidet, vel ea qux dein-
confirmavimus et sigilli nostri appensione assignari B ccps jure ipsius voluerit divina pictas augeri , ad
jussimus.
Datum in palalio noslro, anno Domini octuage-
simoi , tricesimo septimo, indictioncdccima,seplima
IJus Mariii, regnorum nostrorum anno duodecimo.
CCXXI.
CRO AHBATIA IIOIIENBERCENSI.
(Anno 837.)
lEx veleri ssccuii noni apograpbo raembranaceo in
tabulario episcopali Taberncnsi k, apml Grandi-
dier, ibid.]
tn nomine Domini Pei rt Salvatoris nostri Jesu
Christl, Ludovicus, divina rcpropitianle ' clemcntia,
iinperalor Auguslus.
Cum locis Deo dicatis in qiiibuscunqne indiguorint
causas judiciario more audiendas vel discuiieudas,
vcl paralas faciendas, aut fidcjiissores lollendos,
aul homines ipsius lam ingennos quam et servos, et
super lerram ipsius eommanenles injuste distrin-
gendos, vel freda exigenda, nec ullas redhibitiones,
aut illicitas occasioues ° requirendas, nostris nec
futuris lcmporibus ingredi audeal, nec ca qux supra
meniorata sunt pcnitus exigere prxsumat. Sed rc-
mota tolius judiciariae potestatis aique pravorum
liominum inquieludine , idem nionasterium cum
omnibus rcbus cl raancipiis ad se periincntibus,
sieut dicium cst, sub nostra imperiali protectiono
et iiumunitaiis defensione semper quietum consistat.
Quidquid autera de eisdein rebus jus fisci exigerc
consulere salagimus, ejtis gratiam eiijus araorc id C poteral, lolum nos in nostra clcemosyna cidem con-
p.oscimur eflicere abundantius promereri conlidimus.
I lcirco notum lieri volumus omnium fidclinm sanctac
Dei Ecclesi.T. nostrorumque, iam prxsenlium quara
c.t fiilttrorum, iuduslrire, quia dilectissiiua conjux
nostra Judith m semper Augusta offerri fecit obluti-
bus majcslatis noslrae quamdam aucioiiiaiis prae-
ceptioncm quam domnus cl genitor noster Carolus
piissimus imperator " ciga monasterium cujus voca-
buliini esl Ilohciiburg, quc) in honore genitrieis
I». N. Jesti Chrisli cl bcati Peiri principis apostolo-
■ Karstbach propo Allkirchium.
b Reiningen, in Mulhusio leucae spatio distans.
c Kunheim in ballivatn Kochcrsbergensi, pertinens
a I episcopum Argenlinenscm.
J Gundelsheim prope Rufacum.
« Rexheim prope Ensishemium.
' Rurelsheim, non procul ab Ensishemio
* Battersheim, etiam in vicinia Ensishemii.
h Vicus ignotus , nisi forsiljn Geriweiter prope
Barr ab amanuensi male scriptiis, qui memoratiir
in testamenlo sanrUe Odilix.
' Vat, sive Fall-Zins, vox medii xvi, erant cen-
sus quolibet anno in certa die praestandi sub poena
caducitalis fundi. Haltuw,, in Glossario Gennan.,
pnrj. -122.
i Legendnm octingcntesimo. At ctim anno Cbristi
837 non quadrantnec irnliclio dccima, quse occurril
annis 817 el 852, nec annus duo .lccimus Ludoviei
Pii, qui fuit825. Anno 857 concurrelial indictio 15.
k Aiitogiaphum non evstat : apographuin vero sae-
eulo nono vel salleni deciiuo cxaratuni fuissc eon-
siat ex litierarum dttclu ct niembran.e velustate :
auiogrjpbura vero dici non potest. cum nullse rema-
cessimus monaslerio, sicut donmura ct genitorem
nostrum fecisse consiat ad uiililatem et profcctum
ipsins peragendum, quatcnus ancillas Dei lnibi Deo
famulantes pro nobis, cademquc conjuge nostra ac
proie p, loliusque imperii divinilus nobis collati sta-
bilitatc et pace Dei immensam clemenliam jugiter
exorare delectet. Et ut h;cc nostra auctoritas invio-
I.tbiiem et mconvulsam obiineat firmitatem, manu
propria subter cam Grmavimus, et annuli nostri iin-
pressionc assignari jussimus.
neant exslanlis olim sigiUi nola\ Une picce qui se
dil sccltie, aiunt auclorcs Galiici Nov.ne Diploma-
tirx, tom. VI, png. 355, el i/ni ne monlre nnl vesligr
de seeau, nest ordinairement quune copic. Diploma
retuierunt, seJ viiiose, Gallia Chrisliana, toin. V,
1 pag. ib.3, ct Schrrpflinus, Alsal. diplora. lom. I,
pag. 78.
1 Ludovieus Pius ab anno 85i, quo post exaueto-
rationeni stiam in solitim fuit restilulus, consuetam
forrnulam relinuit, sed Ioco vocis ordinante, seu
propitianle usus esl repropuianle, quia in restilu-
tionc itcrum propitium cxpertus est Dcum, qucra
primoc evectionis atictorem agnoscebat.
m Ludovicus, mortua Irmengarde regina, uxorcm
anno 819 duxil Judith, liliam Welphi comitis, de qua
multa habcnt illius tcmporis annales.
" Periit diploma allegatum Caroli Magni.
0 I.l est praeslalioncs, qu:e propler occasiones
bellorum vel aliarum nccessitalum imponebanlur.
Ducange, in Glossario, lom. IV, pag. 1511.
r 1 I est, p.o Carolo dicto Calvo, quein Ludovictis
Pius anno 822 habuit ex uxorc sua Jtiditb, qucnique
auno 858 Neustiue rcgem pater coronavit.
1-289
Dl 1'LOM A TA r.c.( ;lesia stic a .
I-290
Daia vn lilus Maitii, anno, Ciiristo propiiio, 91 A lant, et ncino in lioc refragando lemeiila'.era adhi-
imperii domni Lndovici piissinii Augusti, iudiclione
15. Actum Aipiisgraiii palaiio regio, in Dei nomine
feliciler. Amen a.
CCXXII.
PRO MONASTER10 PiONANTULANO .
(Anno 837.)
Lolharii I Augusli diploma, per quod pracipit ut is
tamummodo monasterio Nunantutuno preesil quem
tx sua cungrcgatiunc monachi elegerinl.
iApud Muratori , Antiquitates llatica? , tom. VI,
pag. 508.]
In noininc Domini noslri Jesu Chrisli Dci xlerni,
Lotbarius, divina ordinante providenlia, imperalor
Ailguslus.
Oportet gloriu imperiali prxlalos tanto studiosius
lieat, quatenus noslro studio omni piocurala quie-
tudine pro nobis ac stabilitate eulminis nostri, seu
salvatione conjugis ac prolis, atque in sinum sanclx
matris nostra? calholicx Ecclesix quiescentium pro-
tectione seu defensione attentius exorare Domini
miscricordiam eadera delectetur congregatio. Et ut
hoc nostrx concessionis munus a nostris successo-
vibus verius credatur , et a fidelibus diligenlius
conservelur, raami propria subter lirmavimus, ei
annuli nostri irapressionc snhter assignaii jnssimus.
Signum Lotharii gloriosissimi \ugiisti.
Druclemirus subdiaconus atque notarius, ad vi-
cem Egilmari recognovi et subscripsi.
Dataui iNonas Februarias.anno, Chiislo propitio.
divinarum assequi obsequiorum cumulo, quanto per -B imperii domni Lotharii imperatoris 18, indi-
fectius opulenlia altitonanlis sal aposlolicis docu- ctione lo.
inenlis sibi cxcellenliorem deinonstratam viara , ul
illios raisericordia prxsentium cumulentur felicita-
les, ct inenarrabili pietale feliciler xlernorum coro-
nenliir sine line manenlium gaudiorum, cujus araorc
utililatem decertare et salvationcm procurare sub-
ditorum. Igilur cunctorum tideliuui sanclaeque Dei
Ecclesix nostrorumque, prxsentium et fulurorura ,
cognoscal solcrlia, quia dura nos amore sacratissi-
m* genitricis Dei et Doraini nostri Jesn Christi
Marix perpetux virginis, et sauctissimi confessoris
Christi Silveslri , ac desiderio sanctx congregatio-
nis in eorura comobio divina railitatione dedicaUe
causa orationis raonaslcrium adissemus Nonanlulx,
Actura Nonantula, in Dei nomine feliciler. Anicn.
CCXXHI.
NOTITIA DE MONASTERIO S. CARILEPKI.
ln generati synodo in Carisiaco patatio regio (acla
ab Aldr.co episcopo per judicinm episcoporum ac-
cepta, sicut in ea continetur inserlum.
(Anno 858.)
[Baluz., Miscelt., tom. I, pag. 109.J
Cuni in iioraine Domini Dei et Salvaloris nostri
Jesu Christi domnus Ludovicus imperator anno in-
carnationis Dominicx 858 ad univcrsorum causas
audiendas vel recta judicia terminanda in Carisiaco
palalio publice resedisset, et conventum geueralem
tantamque dcvolionera divino munere ibidem m di- C totius populi una cum Pipino et Carolo filiis suis,
gloriosis videlicet regibus, et synodum episcoporum
et reliquorum sacerdotum ibidem generaliter ad ec-
clcsiaslica sivc mundana ncgotia tractanda nec noti
et ad utilitatem sauclx Dei Ecclesix fulciendam
coadunatum haberet, ibique venicntcs monachi tle
monasterio Anisolx, in quo sanctus Caiilephus cor-
pore requiescit, ante prxdielum domnum Ludovi-
cnm imperatorem amplius quam viginti una cuui
Sigemundo, qui dudum eoruin abbas fuerat , qui st:
injuste reclamaverunt dc eorura monasterio ejectos
esse, quorum causara domnus imperator in gene-
rali convenlu ibidem habito diligenter discutere et
enucleatim inquirere prxcepit. Cum autem in con
speclu episcoporum ei ahbatum et reliquorum sa-
viuis cognovlsseraus, ut eorum oraliones profuturas
ad regni stabilitatera et noslrara pcrpetuam fclirita-
tem indubilanter judicaremus : placuit divino spi-
rante suffragio ad exhortandum, et quietudinera
bonilatis ibidera nostra auctoiilate tale conferre
munus, ut anni curriculum per succcssioncs lempo-
rum concordia ibidcm Deo servienlium raonacho-
rum t\ eadera congregalione talis eligalur abbas ,
qui sccuudum regulam sancti Benedicti tanta con-
grcgalione prudenter regere valeal, et salvationem
animaruiii , seu ulililatem et Ecclesix, principis
constitutionc procuret, ct nullo in temporc alicui
coramittatur, nisieorum eleclioneetconsensu,nostra
et successorura noslroruiu ordinaiione e.v eadem
seiuper congregatione babeaul pastorera, aniraarum- " cendolum se pro prxdicta causa advcnientcs recla-
marent, interrogatum est Aldrico corum el Ceno-
manicx parochix episcopo et ejusdem raonasterii
abbati si eos ejecisset ex eorum raonasterio, aul a
quo cjecli laliter vaganles discurrerent, relicto lcco
in quo sxculo renuntiaverunt, in quo eiiara eccle-
siasticis vel sxcuhribus negoiiis diebus vitx eorum
permancre deberent. Qui respondcns ait : Nec e^o
ejeci eos, nec scivi eos ejectos esse. Tunc allala esl
coram rege et optimatibus ejus tradilio sancii Can-
lephi, quam fecit sancto Innocenli episcopo per li-
graphis deprehenditur : unde non mirum qnod etiam
m apographis desini. Daria exempla prostant quin-
quagihta tria inter 2i5 q.ix retulit Bouquetus. Lu-
dovici Pij iliplomata.
queecrum providum prudentemque rectorem. Unde
pro firmilatis gratia hoc nostrx aucloritatis prxce-
plum circa eumdem sanclum locum iieri decrevi-
mus, pcr quod nostros successores deposcimus, ut
sicuii ipsi sua pia facta a suis conservari volunt, ita
pro Dei amore et sanclorum reverentia hanc no-
slram concessionem perpetue conservent ; nostris-
que fidelibus expresse prxcipimus firmiterquc man-
surum constituimus, ut sicuti supra a nobis ibidem
concessum est, rate illibateque mansurum permit-
• Quxdam exstare diplomata , in quibus tum Lu-
dovici, tura nolarii et canccllarii subscriptiones omit-
tuntur, amiolat Bouquettis, in Scriptoribus Rer.
Callicar. tom. VI, pag. 450, quod cl i:i ipsis auto-
PiTROI . CIV.
41
12-91
LlibOVlCI 1 COGNOMENTO Pll
ii -2
(('1111.1111 ct consensum Childeberli rcgis, et aliae A scoporum "qui in unaquaque civilate sunt secundum
iiiultae aiictoritaics quas enumerare longuiu esl, tle
quibus ssepedictus pontifex coram omuibus in eo-
ilein concilio consistcnlibus liabuit suos lest.-s, tam
saccrtloles qiiam et veridicos laicos nobiles ct bonos
et legitimos sufflcienter , qui eadcm instrumcnta
charlarum approbaverunt : et ea infra legitimos an-
nos canonice ct legilms vestita vidcruni, et plenitcr
.iU[iie legibus testificabantur plus pcr justitiam et
legem canonicam et mundanam praediclum Anisoke
monaslerium cum omnibus ad se pertinentibus ad
jus Cenomanicae matris ccclcsicc pertinere quam
aliubi, aut fiscus dominicus aut proprium dnmini
imperaloris aut alicujus hominis esse delierc. Scd
nullus invcntus cst qui contra haee aliquid iliceie
sanctorumPalrum traditiones potestale permaneant,
neque per contuinaciani ab episcopo suo dissiliaul.
Qui vcro audent evertere hujusmodi formam quo-
cunque modo, nec proprio subjiciuiitur episcopo, si
quidem clerici sunt, canonnm correplionibus sul>j:»-
cebunt ; si vero laici vel monachi fuerint, commu-
nione priventur. > Perlccla aulem liac scntentia,
iterum inlerrogati sunt si adhuc essent ita in'»bc-
diciiies ut prius. Uti vero in cadem perliuacia pcr-
manentes, tunc judicio omnium episcoporum et uui-
versalis sancli concilii secundum hanc sentenliam
ab oranibus episcopis et reliquis sacerdotibus ex-
clusi smii ab oiimi saccrdolali catalogo et comnm-
nione, ct extorres, si irrevocabiles persislerent, a
aufprobare voluissct. Tunc praefalus domnus Drogo >> catholica Ecclesia facti sunt. Tunc ergo ab omnibus
archiepiscopus ct scnior capellanus et caetcri qui
pra?terito temporc Aquisgrani palatio fuerunt quando
haec ratio ventilata estct ad liquiduro perscrutata ca-
noiiicequectlegibusdefinila, rcspondcntcs dixcruni:
Non est necesse bacc modo ileruin per oinnia renio-
vere neque singula rctractare, quia scimus te cano-
nice et lcgibus mcmoratum monasteriuni babere
conquisitum ct evindicatum : sed dc istis monachis,
qui modo se reclamant cjeclos esse dc corum mo-
nasterio, quod doinnus imperator nobis iiiquirere
praccepit, modo agendum est. Sed postquam per-
scrulalum est pr;escriptos monachos nullius cje-
clione, ncc aliqua indigenlia, nec culpa aut facto
praedicli Aldrici episcopi exisse ab corum monaste-
cpiscopis ct reliquis Dei servis si ve a generali convenlu
judicatum est ut recipcrel prsefatus Aldricus epi-
scopus suos monachos, et faceret ex eis quidquid
ei libitum fuerit, et aliqui ei pcr manus a sancto
concilio redditi sunt. Et. judicatum est ei ab uni-
versa sancla synodo quod legibus evindicatam ha-
bebat suara causain et praefatum monasierium
cum omnibus ad sc pertinentibus canonice et iegi-
bus conquisituro, el ecclesiae sibi commissae fuiuris
temporibus suisque successoribus lucratum, ctquid-
quid inde ecclcsiastico ordine facere et disponere
Domino annuente decrevcrit, liberam in omnibus
babeat potcstatem faciendi. Idcirco neccsse fuit ut
praefatus episcopus et minislri sroie sedis ecclesise
rio, scd eoruin libitu et contumacia boc eos perpe- C hoc evindicatum vel hanc notiliam consilio et judi-
irasse, ct ut jam liiclum monasterium praediclo epi
sc po auferrenl et a jure sux sedis ecclesiic quo
quo mo !o pottiisseiil sublraberent vcl alienarent si-
bique evindicarent, tunceis proeceplum est ul rever-
terentur ad eorum monasterium quo renuntiave-
runl, ibiquc jejuniis et orationibus iusislereut et
Doioino rcgulariter militarent. llli vero contra slo-
machando respouderunt.atque illuc rcvcrti nolle dixe-
runt. Tunc videnlcs eos oiiines cpiscopi ct reliqni
sacerdotes lante stullitiae csscct taliterdomno impe-
ralori cl oroni sancl33 synodo, atquc eoruin proprio
episcopo inobedientcs existerc eorumque jussionibus
et piis ac justis consiliis resistere, prxcepcrunt af-
ferre regulam sancti Benedicti et in conspectu om
cio omnium ad praedictain synodum convcnientiuin
episcoporum ct reliquorum sacerdoluin acciperent ;
ut si post hunc diem, quod fieri minime credirous .
de bac causa aliqua causatio vcl repetitio vei qu.c-
dam calumnia insliganlibusmalevolis hominibus oria
fuerit, eoram omnibus hoec notitia vel evindicalio
declarata appareat, ut quod rcpelii. evindicare non
valeal, sed prajsens conscriplio omni lcmporc vcl
notilia lirma ci slabilis pcrmaneat. His praesentibus
actup.i fuit. Drogo arcbiepiscopus et senior capella-
nus subscripsil. Aulcarius archiepiscopus subscri-
psit. Agobardus archiepiscopus subscripsit. Ber-
nardus archicpiscopus subscripsit. Berncgarius
[Bartholomaeus] Narbonensis archiepiscopus sub-
sententias cjus Iegcre, quibus in omnibus D scriisil. Agiulfus Biluricrc urbis archiepiscopus
subscripsit. Notbo Arelatensis arcbiepiscopus sub-
scripsit. Abladus Genevensis episcopus subscnpsit.
llarinbcrtus Bajocensis episcopus subscripsit. Fre-
culfus Lexoviensis episcopus subscripsit. Theodori-
cus Cameraccnsis episcopus subscripsit. Erardus
Tungrcnsis cpiscopus subscripsit. Bagenarius Am-
possunl," ferro abscindi necesse est. Et bianensis episcopus subscripsit. Eccardus Novioroa-
repugnabant, ct ad ullimum de humilitalis gra-
dibus scntentiam legcre jusserunt , de quibus
cis nullmn tcnere visum est, sed magis propriis
voluntatibus inservire et eorum libido inservire ct
insislcre. Quain regulam tunc considerantes dixc-
iunt, quoniam ca quae levi et blando medicamme
pneceperu;it affcrre canoncs, e quibus in prxscn-
lia omnium in plenaria synoilo ivlecia est senieniia
concilii Cbalcedoncnsis de clcricis qui prssunt plo-
cbiis vcl monasteriis, capitulum 8 continens bxc :
< Clcrici qui praficiuntur ptocliiis, vel qui ordinan-
tur iii monasteriiset basilicis marlvrnm, siib.cpi-
ensis cpiscopus subscripsit. Ebroinus Pictavicnsis
episcopus subscripsit. Gundacber Limoticincnsis
cpiscopus subscripsit. ionas Aurclianensis urbisepi-
scopus subscripsit. Moduinus Osludunensis episco-
pus subscripsit. Hcribaldus Altisiodorensis episc.n-
p:is snbscrinsit. Adalbertns Tricacensis qiiscnpus
t-2<>3 DIPLOMATA
subscripsil. Dodo Andegavensis episcopus subscri-
psil. Herchenradus Parisiacx nrbis cpiscopus sub-
scripsil. Humberlus humilis cpiscopus suhscripsit.
Fulcariiis bumilis episcopus snbscripsit. Godofredus
Senlilensis episcopus subscripsit. Favvo Cavilonen-
sis episcopus subscripsit. Hildi Virduneusis cpisco-
p'.is subscripsit. Lupus Cadolonensis episcopus sub-
scripsit. Slcphanus humilis episcopus subscripsit.
Walafridusdiaconus rogatusreeoguovi etsubscrfpsi.
Data vin Idus Seplembris anno, Christo propilio,
impcrii doinni Ludovici piissimi Augusli 23, indi-
clionc I. Actum Aquisgrani pal.ilio regio in Dei no-
inine fclicilcr. Amen.
CCXXIV.
PRO ECCLESIA CENOMAMC* URBIS ET ALDKICO EJUS EPI-
scoro.
(Anno 838.)
[Apud Baluz. ibid.]
In nomine Domini Dei ct Salvatoris nostri Jcsu
Christi, Ludovicus, divina rcpropitiante clementia, im-
pcrator Augiislus.
Si fidelium nostrorum justas et rationabiles peti-
tiones ac posliilationes, quas proutililateet exactione
sancUe Dei Ecclesix cxposcunt, ad opiatum effcctum
perducimus, non solum regiam atque imperialem
consuetudiiiem in lioc exercernus, sed eliam eos no-
bis promptiores, ut credimus, atquedevotiorcs faci-
mus. Idcirco oinnibus lidelibus sanclx Dei Ecclesix
et nnstris, prxsentibus scilicet et futuris, notuni esse
voluinus quia Bavo vassalius noster nolis innoluil
quo.l quamdam villain sitam in pago Cenomanico
noiuine Tridentem dejure Cenomaniex matris eccle-
six per nostrnm beneficiuin possideret, de qua pcr
singuios annos nouas et decimas et legilimos census
partibus prxfatx matris etclesix el ejusdera recto-
ribus pcrsolveret. Qua de re memoralus Bavo per-
iracians casum fragilitatis humanx, ct pavcscens ul-
timum vucationis diem, timensque ne prxfala villa
aliquo cupiditatis sux stimulo vel quolibel ingenio
a jure prxfatx matris ecclesix alienata fieret, idco-
quc diVino fervens amore, adiit cleiuentiam no-
sliam, suppliciter deprecans ut meinoratam villam
uomine Tridentem cum onmibus ad se periineiiiibus
parlibus prxdiclx Cenomanicx matris ecclesix et
Aldrico ejiisdem urbis vcneiabili pontiflci prxsenla-
litcr nostra imperiali aucloritate redderemus, et
hanc redditionem per nostrum prxceptum futuris
temporibus lirmius eidem ccelesix suisque rectori-
bus possidendam conlirmassemus. Cujus pelitionem
ob amorcm Dei et revereiitiam ejusilem sancti loci
servorumque Dei inibi famulantiiim libenter auiiivi-
mus, el deprecaliouem ac iiium desiderium ejus ad
optatum effeclum adimplere dignum duximus. Qua-
propter per hoc noslrx aucloritatis scriplura sia-
tceiiles decernimus atque jubemus ut quemadmorlum
scpedictus Bavo fidelis noster memoratani villam
cnm omni integritate, sicut illa sub noslrx jure
potestalis, quando a largitione nostra ipsum bene-
ficium accepisse co:istat, pro emolumento animie
noslrx etslabiliiatf iivpcrii no>tri mcmorato vcne-
ECCLLSIASTICA. 129 j
A rabili Aldrico episcopo adpatrem prxscriplx eccb;-
six sux pnesentaliter rcddidimus, ulin perpetuufo
in ulilitates et ejusdem eeclesix episcopi Dcoque iu
ea dcservientiuin pcrmaneat. ldcirco suggerentibus
atquc hurailiter postulantibus prxdietis lidelibus no-
slris, mcmorato videliccl Aldrico episcopo ct Bavo-
ne vassallo nostro, hoc noslrx confirmaiionis atque
redditionis prxceptum sxpedicto Aldrico episcopo
vel ad partem jam dicUe urbis fieri jussimus, per
qnoddecernimus atque jubeniusiil nullussiib ditione
imperii noslri degcns ullo unquam temporc de prx-
dicla villa vel de omnibus ad eam pertinentibus in
quibuseuiique pagisvel locis sxpedicto Aldrico epi-
scopo suisque successoribus ullo unquain temporc
inquietudinem facere aut quamlibet calumniam in-
B gerere prxsumat; sed liccatei et successoribus cjms
quielo ordlne memoratam villam cum omnibus lo-
cis el tcrriloriis sive mancipiis et curr. omnibus ad
sepertinentibus jure ecclesiastico tcnere ct posside-
re, et quidquid pro opporlunitate et commoditate
prxfatx sedis ecelesix exinde facerc decreverint,
liberain in omnibus habeant fuluris lemporihus pote-
statcm faciendi. Et uthxc nostrx redditionis auclo-
ritas perpetuam obtineat firniitateni, manu propria
subter eam lirmavimus, et dc annulo noslro sigillari
jussimus.
Signum Ludotici serenissimi imperaloris.
Hirminmarus notarius ad vicem Hugonis rccogno-
vi el subscripsi.
Data ix Kalend. Maias anno, Chrislo propitio, 25
^ iinperii dorani Ludovici piissimi Augiisli, iudi-
clionc prima.
Aclum Aquisgrani palatio regio in Dei nominc feli-
citer. Amen.
CCXXV.
I>RO EADEM ECCLESIA.
(Anno 858.)
[Apud Baiuz., ibid., pag. 117.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante clemenlia,
imperator Augustus.
Si precibus saccrdotum, quando pro suis vel ec-
clcsiaruiu sibi cominissarum necessitalibus aliquid
intimare volucrint, aurem libenler accomniodainns,
j> eorumque juslas ac rationabiles petitiones ac postu-
lationes ad optatum effcctum perveniie facimus,
non solum regiain atque imperialem consuetudinein
in hoc exercenius, sed etiam eosdem sacerdotes ad
Domini raisei icordiam pro nobis exorandam prom-
ptiores atque devoliores facimus. Idcirco notum fleri
volumus omnium Cdelium no»trorum tam prxsen-
tium quam ct futurorum industrix quia Aldricus
venerabilis Cenomanicx urbis episcopus acccdcns
ad aurcs nostrx pietalis retulit nobis de quibusdam
heneficiis qux anle complures annos de jure sux sc-
dis cum appendiriis eoriiin fuisscnt sublracta et ad
publicum nostrum redacta, qux modo Gberimiii<!n^,
Beribadns, Vulfardus, Bodo, et sccii ejus vas^alli
nostri in her.efieium data possider.t, cl sic rr*ce-
Itt>5
tjemi tenipoie do manibus reclorum prxdictx urbis
liieiiioraiorutn vassallorum lienelicia cum appendi-
ciis et omnibus ad se pcrlinenlibtis clapsa csse. Sed
cum nos ad rei vcritalem diligentlus invesligandam
fidelcs nussos nostros Helisacharum venerabileni
ahbatem et Widoncm comitem mitleremus, renun-
liavernnt nobis per omnia ila verum esse Cinnque
eorumdcaa relalione prxdirtorum vassallorum benc-
licia non ad publicuin nostrum, sed ad jus prxfa-
tx Cenomanicx ecclesix justc pertinere cognovisse-
mus, complacuit rlonientix noslrx suprascriptorum
vassailorom beneficia cuin omni inlegrilate, quem-
admodum ipsos ea per singula loca a largilione no-
slra accepisse constat, pro cmolumento aniinx no-
slne memorato vencrabili Aldrico episcopo ad par-
teni prxdictx ecclesix sux redderc, ul perpetuo in
utilitates ct usus ejnsdem ecclesix Deoque in ea de-
servientium permancal. Idcirco siiggerente atqne
rogantc prxdicto venerabili episcopo banc nostrx
-confirmationis atque reddiiionis prxceptionem ci
vcl ad parlem prxdiclx urbis fieri jussimus; pcr
quam decernimus alque jubenms ut nnllus fidelium
noslrorum de jamdictis bcneficiis vei dc his omni-
bus qux ad prxdictorum vassallorura nostrorum,
qiiibusrunque in locis consislant, beneficia perlinere
noscuntnr, memoralo Aldrico vcnerabili episcopo
sive suceessoiibus ejus ullo iinquam tempore in-
quietudinem facere aut quamlibet calumniam inge-
rcre prsesumat, sed liceat ci et successorihus ejus
fpiielo ordine memorata loca cum omnibus ad se
pcrtinentibusjure ecelcsiastico tenere et possidere,
et quidquid pro opportunilate et commoditale prac-
fatx ccclcsix cxinde facere decreverint, liberam in
omnibus habeant potesialeni faciendi. Et ul haec au-
ctoritas nostra perpctuam obtiucal firmitatem, manu
prnpria subier firmavimus , ct dc annulo nostro
(ussimus sigillari.
Signum Ludovici piissimi imperatoris.
Ilirminmariis notarius ad vicem Hugotiis reco-
gnovi et subscripsi.
Dala vin Kal. .lulias anno, Christo propitio, 22 a
imperii domni Ludovici piissimi imperatoris, indi-
clionc 15.
Actum Stramiaco supra fluvitim Rhodanum in Dei
noniine feliciter. Amcn.
CCXXVI.
PRO L\DE!rt ECCLESIA.
(Annu 858.)
[Apud Baluz., ibid., pag. H8.J
ln nomine Domini Dei el Salvaloris noslri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitianle clemenlia,
imperaior Augustus.
Si (idclium nostrorum justas et raiionabiles peti-
tioncs ac postulationes quas pro utilitate el exalta-
lione sancUc Dei Ecclesi.e exposcunt, ad oplatum
effeclum perdudnius, non solum regiam atque im-
perialem consuetudiiicm in hoc exercetnus, sed
etiain eos nobis promptioies, ut credimus, atque
•Lcgcnduni \idctur24.
LIIDOVICI 1 COGNOMENTO Pll 1206
A devoiiorcs facimus. Idcirco omnibus fidelibus sau-
ctac Dei Ecclesix ct nostris, praescntibus ci futuris,
notum esse volumus quia Agbertus comes et ostia-
rius atque consiliarius noster nobis innotuit quod
quamdam villam sitam in pago Cenomanico nomine
Calisamen de jure Cenoinaoiex matris ecclcsix per
nostrum hcneficium possideret, de qua pcr singnlos
annos nonas et dccimas atquc legitimos census par-
tilms pracfatx matris ecelesiae et ejusdem ecctesis
recioribus persolveret. Qua de re mcmoratus Ag-
berlus perlractans easum fragiltaiis humanx ,
el pavescens ultimum vocalionis dieni, timcnsqiie
ne pracfaia villa aliquo cupidilatis sux slimulo vel
quolibet ingenio a jure praescriptac matris ecclesix
alienala fierel; ideoquc divino fervcns amore, adiit
B clemeiitiain nostram suppliciter deprecans ut me-
moratam villam nomiiic Calisaraen cum omnibus
ad se perlinentibiis parlibus prxdictx Cenoniauic;e
sedis ecclesix et Aldrico ejusdem urbis venerabili
episcopo prxsenlaliler noslra imperiali auctorilaie
redderemus, et hane reddiiioncm pcr nostrum prae-
ceptum futuris temporibus finnius eidem ecclesix
ejusque rectoribus possideiidarn confirmarcmus. Cu-
jus petitionein ob amorem Dei el revereutiam ejus-
dem sancti loci gervorumque Dci inibi Domino fa-
mulanliuni libentcr audivimus, el deprecationem ac
pium desiderium ejus ad opiatum effeclum perduccrc
dignum duximus. Quapropler per boc nostrae aucto-
rilalis pneceptum staluenles decernimus atque ju-
beraus ut quemadmodum saepedictus Agbcrtus fide-
lis noster mcmoratam villam cum onini integritate,
sicut illa die sub jure nostrx poteslalis erat quando
a largitionc nostra ipsum beneficium accepisse con-
stat, pro emolumento animx nostrx et stabilitate
impcrii nostri niemorato venerabili Aldrico episcopo
ad pariem prxscriptx suae sedis eeclesix praesenta-
liter reddidimus, ut in perpetuo in uiilitates et ttsus
cjusdeni ecclesix Deoque in ca deseivicntium per-
maneat. Idcirco suggerenlibus alque huuiiliier po-
Btulatitibus prxdictis fidelibus nostris, memoralo vi-
delicet Aldrico venerabili episcopo et Agberto jam-
diclo fideli noslro, hoe nostrx conlirnialionis atque
redditionis pracceptum sacpedicto Aldrico episcopo
vel ad parlem jam dietae urbis fieri jussiinus, per
_ quod dcccrnimus atquc jubemus ut nullus sub di-
lione imperii nostri degens ullounquam tempore tle
prxdiela villa vel de omnibus ad eam pertinenlibus
in quibuscunquc pagis vel locis sxpedicto Aldrico
episcopo suisquc successoribus ullo unquam tcm-
pore inquietudinem facere aut quamlihet calumniam
ingerere praesumat : sed liceat ei et successoribus
ejus quieto ordiue memoralam villam cum omnibus
locis et tcrritoriis sive mancipiis et cum omnibus aJ
se periinentibus jure ecclesiastico lenere et possi-
dere, et quidquid pro opportuuitate et commoditalc
prxfatx sedis ecclesix exinde facere decrcveriut,
liberam in omnibus habeant futuris leinporibus po-
teslatem faciendi. Et ut hxc noslrx redditionis au-
1 297
DIN.OMAT.V ECCLKSIASTICA
ctorilas perpetuam oblincat Gruitatem, manu pro- A dientein invcuire minime posscl, ut haberet Iicei»
pria subler eain tirniaviiiius, el dc annulo nostro si-
gillari jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Maginarius natarius ad viceiu llugonis recognovi
cl subscripsi.
DataxviKal. Decembris, anuoClirisln, propitio, 20
imperii domni Ludovici piissimi Augusti, indictionc
secunda.
Actum Tictavis civitate publice in Dei nomine
fciicitcr. Amen.
CCXXVH.
rno alokico ehscopo.
(Anno 838.)
[Apud Baluz., ibid., pag. 1 19. J
tiam undecunque et quenicunque de nostris fldelibus
vellet iam infra palalium quam exlra palatium sibi
ecclesiseque sibi eommissic eligere adjutorem ct de-
lensorem, ct quoliescunque nccesse fuerit mutare,
ct mcliorcm vc! utiliorem stalnerc. Cujus precibus
aurem favorislibentissime aceonimodanles.praescri-
plis suis pclitionibus assensum pracbuimus, et pn-
stulationes cjus ad effectum usquc perduximus. Con-
cedimus quippc memoralo pontiflci per bas auctori-
lalis nostrae lilteras, quas ei fieri jussimus, conces-
sumque in fuluro esse volumus ut prefatus episcopus
quiete, dum voluerit, in sua resideat pnrochia, ct
pro nobis et pro commisso nobis a Deo populo Do-
niiiium exoret, suos vero homines cum suo oeco-
Innomine Domini Dci et Salvatoris nostii Jesu B nomo vel quemcunque, el ul dictum est, elegerit,
Chrisli, Ludovicus, diviua repropitianlc clementia,
iinpcrator Augustus.
Si sacerdolum Dci justis el ralionabilibus petilio
nibus aurcm libentcr accommodamus , casque ad
oplatum efloclum perduciinus, non solum rcgiam et
imperaloriam excrcemus consuetudinem, scd etiam
cosdem pro noslris cxccssibus Domini misericor-
diam exorandos devoliorcs promptioresque facimus,
atque per lioc iinmcnsam Dci misericordiam faci-
lius no!)is eontiliandam csse coiilidimus. Idcirco
iiolum essc volumus omnibus fidelibus sanctac Dei
Ecclesia: ct noslris.prxseniilnis scilicet atque fulu-
ris, quia Aldricus venerabilis Ccnomanicae urbis
episcopus iunoluit cclsitudini nostra: quod multa cx
ubicunque noslra fuerit jussio vel necessitas ingrue-
rit dirigat. Pracipientes crgo per hoc noslrae au-
ctoriialis praeceplum volumus atque jnbemus quod
si jam dictus episcopus nobis supersles fuerit, ut uul-
lus filiorum aul successorum vel fidelium noslrorum
prescripto pontilici eeclesiocque sibi commissae ul-
lam perlurbationem aut calumniam ingercre prae-
sumal, aut facere volenlibus consenliat, scd miui-
deburdum vcl defensioiiem pro Dei aniore et pro
nostra revcrcntia ci plenilcr faciant, m quiele tt
pacillce, ut pra-sciiptum est et ei 3 nobis conccs-
sum, in sua ecclcsia absque ullius impediinento ei
residere et suum minislerium agere liceat : quate-
nus memoratum ponlificem pro nobis et pro liberis
his qua; in sua parochia agere debebat, et ad suuin *-* nostris sive pro slabiliiale et pace imperii a nobis
ininistcrium pertiuebat, proplerea quod jam assidue
in nostro servitio vel etiam nubiscum ueteutus tan-
diu cornmorabatur, neglccta crant tain in praedica-
tione seu confirmaiioue atque doctrina quam ct in
restauratione ecclesiarum, vel pravorum liomiuum
correctione, sive in aliis atque in aliis ecclesias sibi
commissae utililalibus, et cleri vel populi necessila-
lilms. liinoiuil etiam quod matcr ccclesia iufra pne-
dictam civilatem a multis temporilms constructa
propter maceriarum imbecillitatem quotidic ad ca-
snni se pracparabat, quam idco a uovo fundarc et in
melioreiii statum et locum aedificare se velle dice-
bat. Lacrymabiti quoque vultu coram nobis et lidc-
iilms nosuis asscrcbal quod si alilcr ad suum per-
agendum ministcrium otium a nobis impetrare non
posscl, magis vellel honores sibi rollatos diiiiiiteie
quam cierum et populum sibi commissum negligere,
et propterca in perdilionem, quod absit, iucidcre.
Quapropter iiuiniliter deprccatus esl nostram cle-
menliam ut liceret ei juxla canonicmn auctoritatcm
habere (economum qui pro illo exteriores curas ge-
rerel, et nosira servitia atque itinera, prout melius
posset, sua vice faceret, cl praedictus episcopus ad
e i quae Dei sunl inlendeiet et ad suum ministerium
perflciendum cerlaret. Deprecatus est ctiam ut si in
proprio clero ct in sua parochia talem oeconomum
qualcin volebat, aut qualein necessc erat, sibiquc
sccundum eanonum iustilutioncm pci omnia olic-
Dco cominissi altcnlius exorare dcleetet. Et ut Ikcc
nostra auctoritas inviolabilem et inconvulsam obti-
neat firmitatem, manu propria subter e.im firmavi-
mus, ct annuli nostri impressione assignari jus-
simus.
Signum Ludoviri piissimi impcratoris.
Magiuarius notarius ad vicem Hiigonis rccognovi
et subseripsi.
Data xv Kal. Marlias, anno, Cliristo propilio, 27 im-
perii domui Ludovici piissimi Augusii, indictione
tcrtia.
Acliim Piclavis eivitate publica in Dei nominc fe-
liciler. Amen.
( CCXXVIil.
rr.0 ECCLESIA CENOMANICA.
(Anno 838.)
[Apud Bahiz,, ibid.}
iu noniiiie Doiniui Dei el Salvatoris nostri Jesu
Cliristi, Ludovicns, divina repropitiante clemcntia,
imperalor Augustus.
Si fidelium imstrorum justas et rationabiles peti-
tioncs et postulationes, quas pro ulililate el exalta-
tioue sanetie Dei Ecclcsia: exposcunt, ad optatum
cflectum perducimus, non solum rcgiain atque im-
pcriaiem consuctudinem in boc exercemus, sed
etiam cos nobis prompliorcs, ut credimus, atque
devotioies facimus. Idcirco omnibus lidelibus sanctaB
Dci Ecclesix et nostiis, pr«sentibus sciliect ct futu-
1299 I.UDOVICl I COGNOMENTO Pll T00
ris, notum esse voluinus quia Adalbertns comes ei A jurc ccclesiastico teuere et possidere, et quidqnid
consiliarins noslcr nobis innotuit qnod quamdam
viliam siiam in pago Carmicense nomiue Iionnlla dc
jure Ceraomanicx mairis ccclesix per nostrum bcnc-
ficium possideret, de qua per singulos annos nonas
ctdccimas et legitimos census partibus prxfatx ma-
iris ecclesiae et ejusdem cec!esi;e rectoribns persol-
veret. Qua de re idem Adalberlus pertracians casum
humanx fragililalis, etpavescens ultimum vocatio-
nis dicm, liiiiensquc ne prxfala villa aliipjo eupidi-
tatis siKE slinvulo vel qnolibet ingenio ajurc prx-
tcriplx inatris ccclcskc alienata fieret ; iJeoque di-
vino fervcns amore ad clementiam nostram suppli-
citer rleprecans accessit ut inemoralain villam
noniinc Uonallam cum omnibus ad se perlincntibus
partibus prxdietx Cenomanicx malris ecclcsix et B
Aldrico ejusdera urbis venerabili ponlifici prxsen-
taliler noslra imperiali auctoritatc redderemus, et
lianc reddilioncm per noslrum prxeepluni fuluris
temporibus firmius eidcm ecclesix suisque rcetori-
bus possidendam confirmassemus. Cujus petilionem
ob amorcm Dei ct reverentiam ipsius sancli loci
servorumque Dei inibi Dco famulantium libenter
audiviraus, et deprccalionera ac pium desiderium
cjus ad opiatum eficctum adimplere dignuin duxi-
mus. Qnapropter pcr hoc nostrx auctoritalis prx-
eeplum staiuentes decernimus atquc jubcmus ut
quemadmodum sa>pediclus Adalbertus fnlelis noster
memoratam villam cum onini integritate, sicut illa
die sub jure nostrx polestatis erat quando a iargi
pro opporlunitalc el commoditate prscfalx sedis ec-
clesix exinde facere decreverinl, libcram in omni-
Iuib fnliiris teniporibus babeant potcstatem facicudi.
El Ut h.cc nostrx reddilionis auctoritas perpetuara
obtineat firmiiatem, manu propria subter cam fir-
mavimus, et de annulo nostro sigillavimus.
Signuiii Ludovici serenissimi imperatoris.
llerininmarustiotarius advicem llugonis recognovi
ct subscripsi.
Dala xv Kalend. Maias, anno, Cbristo propitio, 27
iinperii domni Ludovici piissimi Augusli, indiclione
prima.
Actmn Aquisgraui palatio in Dci noniine fcliciter.
Amcn.
CCXXIX.
■ CONCAMBIUM A TATTONF. AliUATE CAMWDONENSI CUM
WANINGO COMITE INITUM CONFIRMATLR.
{Anno 838, 14 Junii.)
[ApudNeutgart., Codex Alemannicus, pag. 231.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina repropitiante clemenlia,
imperator Augustus.
Si ea qux fideles nostri pro eorum opportunitati-
bus intcr se conimutaverint , nostris conlirmamus
cdictis, imperialeni excrcemus consueiudincm, et
boc in postmodum jure firmissinio raansurura esso
volumus. Idcirconoverit onumimfidelium noslrorum,
tara prxscnlium quain et futurorum, industria, quia
dilcctus lilius et xquivocus nostcr Ludovicus glo-
tioiie nostra ipsnni bcneficium accepisse constat, ^ riosus rex nobis innoluil co quod Talto venerabiiis
pro emolumento aniuue noslix et stabiliiate imperii
noslri memorato vencrabili Aldrieo episcopo ad par-
tem prxscriptx sux sedis ecclesix prxsenlalilor
reildidimus, ut in pcrpetuo in utilitales et usns ejus-
dem ec;l 'six Deoque in ca deservienlium perina-
ncat. Idcirco suggerenlibus atque buinililcr postu-
lantibus pr:e;!ielis fidelibns nostris, mcmorato vide-
licet Aldrico cpiscopo et Adalberto jam dicio fideli
noslro, boc nostr;e confirmalionis atque rcdditionis
pra?ceptum sa?pedicto Aldrico episcopo et ad partem
jara diclx urbis fleri jussimus, per quod decerniinus
atque julieinus ut nullus sub diiionc imperii nostri
degens ullo unquam tempore de prxdicta villa vel de
abbas monasterii vocabulo Campidona, nec non et
Waningus comes b quasdara rcs pro ambarum par-
tium opportunitate commntassent. Dedit igilur no-
stro perinissu praedictus Tatio abbas ex rebus prx-
dicti monaslerii sui prsenominato Waningo comiti ad
proprium quidquid juris ejusdem iuonasterii in locis
(|ii;o dicuntur Plczza c, P.izeinliova d , lloruuanc %
el in Suntheim f babel.atur, excepta marka silvx el
curlili, qnru pro AlJrico 6 ad memoratum monasle-
rium delegala cst, et exceptis illis pratis in Gundi-
leusee h, et Culiinwanc >, reliqua omnia, qux in
supra diclis locis in jurc prxseripti nionaslcrii pos-
sidebantur , cum markis et omnibus appenrtieiis
omnibus ad eam pertinentibus in quibuscunque pa- rv suis pradicto Waningo coraiti commutando tradidit,
gis el locis sxpedicto Aldrico episcopo suisque snc-
cessoribus ullo unquam tempore inquieludinem fa-
cere aut quamlibct calumniam ingerere prxsumat;
scd liceat ei et suc<cssoribus ejus quielo ordine me-
moralam villaiu cum omnibus locis et terriloriis
sive mancipiis ct cum omnibus ad se pertinentibus
u Ex cliartulario antiquissimo abbatix Campido-
nensis in lucem produxit R.P. Uasslerus in Append.
ad Vindical. contra Vindic, p.tg. 27.
b Waningum inter comites Nibelgovix censeo,
quod iu alii^ cbartis aperle ad dictura pagtim rcfc-
laUir.
r Dlcss, nd dextram Hilarx ft., infra Memmingcn.
•' fiatzeuliofen, prope Augustam Vindelicoruni.
> ihnbliri:.c>: , iti.
et e conlra in coinpcnsatione carumdem rerum dedit
sxpe diclus Waningus comes ex rebuscomitatus sni
aniedicto Tattoui abbati ad partem prxnominati mo-
nasterii sui quidquid in villa, vocabulo Reoda i tam
lcriisquam ct pratis, atque etiani silvis, aquis , et
raarkis, vcl oinnibus rebus ex jure cnmilalus sui in-
' Sundheim, ad C.unzain fluv.
B Aldricus presbyter, cujus cella memoratur in
alio Ludovici diplomale.
b Culpa amanuensis, nt videlur, pro Gundilensee;
bodie Gunt&eck, inler Ililarani et Gunzani.
> Goltenau prope Sundhcim. Loca hucusque re-
ceu^iia ad dioecesim Auguslanain pertinent, trans
Hilaram sila.
j Ricdcn, supra rniifliioiiiein Eitrachx ei |Iilara\
«501
DIPLOMATA ECCLESIASTICA.
mi
ibi possidere dignoscitur , similiter et quulquid in A monachorura inibi Deo laiuulantiuui fulcicmlus, m>-
loco qui dicilur Eitraha " dejure prxfati comitatus
sui possidebat. Unde et duas commutationes pari te-
nore conscriptas, maiiibusque suorum , et aliorum
honorum hominum manibus roboratas, pra* nianibus
se habere professus est, sedpro integra Grmitate pe-
tiit celsiludinem uostram ut casdcin comnmtationes
dcnuo per nostrae uiansuetudinis prscceptum plenius
conflrraare deheremus, cujus petilioni denegare no-
hiinuis , sed sicut unicuique fidelium nostrorum ju-
tte ct rationabiliter petentium , ita nos illis conccs-
sisse , alque in omnibus conlirmasse cognoscite.
Praecipicntes ergo jubemus , ut quidquid pars juste
tt rationabiliter alteri parti coutulit , per hanc no-
stram auctoritatein deinceps jure firmissimo teneat
strai auctoritatis prxceptum tradere, utque ut in
ejus jure perpctuo consistat per camdeni auctorita-
lem delegarc, cum omnibus ad sc perlineniibus, vi-
delicet domibus, ulrisque cedificiis, teiris, vineis,
silvis, pratis, campis , pascuis, aquis aquarumquc
decursibus, cultis locis et incultis, mobilihus rebus
et immobilibus, ac seipsas movenlibus, mancipiis
ntriusque sexus eiaHatis, totum et ad integruin,
vel in exquisilum quanlumcunque ad eum pisesenti
lempore juslc el legaliter pcrlinerc cognoscitur, ac
per hoc libuit celsiiudini nostra; memoratam miini-
ficentiae nostrae liberalliatem imperiali auctoritais
iirmare , el regali sanctione solemniler roborare.
Proinde hos nosirac majestatis apices fieri, aique
atque possideat, et quidquid exinde facere decrcvc- B Audacro, qui nunc idem monasterium regere digno-
rit, libero in oinnibus poliatur arbitrio faciendi. Et
ut haec noslrae confirmationis auctorilas inviolabilis
persevercl, de aunulo nostro subter eain jussimus
sigillare.
Signum domni Ludovici imperatoris Augusti.
Bartholoraseus '■ notarius ad vicem Ilugonis reco-
gnovi, et subscripsi.
Data xvm Kal. Julii, anho, Christo propilio, 2*'ini-
perii domini Ludovicii c piissimi Aiigusti, indictione
prima ''. Actum Noviomago • palafio regio in Dei
nomiiie feliciter. Ainen.
(XXX X.
I>nO HONASTERIG CORMERIACENSI.
(Aimo 838.)
[Apud Marten. , Thes. Anecd., tom. I, pag. 28.]
lu noiiiine Doniini Dei et Salvaloris uostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina propitiante clcmentia ,
imperator Augustus.
Si servoruni Dei eorumque necessitatcs, qui cx
loto sarculum rcliquisse noscuniur, consulimus, ct
cas pia solliciludine et imperiali providentia procu-
ramus, ad emolumentum animx nostre et ad acler-
nani beatitudinem capcssendam hoc procul dubio
peiiinere confidimus. Idcirco noluni ficri volumus,
Deo disponenle , successoribus nostris, rectoribus-
que, aique agenlibus, monastcrii S. Martini patroni
nostri , ubi ipse pretiosissimus Cliristi confessor
corporc requiescit, prasenlibus et fuluris, quia di-
vino tacli amore , complacuit celsitudini nostrac,
quamdara villara juris ejusdem monaslerii nomine
Cusciacus ad cellam Sancti Pauli , quae ruslico no-
niine Cormaricus dicitur, quam ltherius quondam
abbas ejusdem rnonaslerii in propriis rebus novo
opere conslruxii , atque memoraio monaslerio dele-
gavit , ob utilitales ejusdein cellac, et necessitales
» Eitrack, vicus ib. in dicecesi Constant.
■• Itefert Schannatus, Tradil. Fuldehs., p. 170,
aliml diploma Ludovici Pii xin Kal. Martias an. 2(j
impcrii datuin, atque a Bartholemaeo nolario ad
vieem Hugonis rccognitum et subscriptum. Barlho-
lomaeum abbatem S. Martini in Insula Barbara (iiue-
cesis Lugdunensis fuissc arbilror, his verbis in in-
dicc societatuin monasterii Augiensis memoraium :
< Ex monasterio S. Marlini lnsulae Barbara? Barlhnto-
scitur , successoribusquc ejus, palribus videlicet
ejusdem celhe, dare decrevimus, per quos sancimus
alque omniniodis pracciphnus , ut memorata villa
cum sui integritate abhinc in fuiurum in jure et do-
miuationc memoratae cellae monachorumque inihi
Deo per successiones famuiantium consistat, et quid-
quid publicis vel privaiis ohsequiis, abbatibus recto-
ribusque memorati monasterii S. Marlini impen-
tlere dchuit, lotuni ad jus ei profectum pracfalac
cellue proflciat, quam in honore S. Pauli dicatam csse
diximus, qiialenus fabricae ejusdem , nionachorum-
que inibi usibus Deo famulaniiuin deservial, atque
in augmenlis proficiat , ct ejusdcm beati aposioli
Christi gloriosis interventionibus nobis divina pro-
L pitiatio gloriosius cu... El ul haec noslrac delegalionis
auctoritas perpetuis lemporibus... ds annulo nostro
subter cam jussimus sigillarc.
Hirminmarus noiarius ad vicem Hugonis recognovi
ct snbsciipsi.
Dala xviKalcndas Julii, anno, Christo propitio, 24
imperiidomniLudovici Augusti, indiclionel5. Actum
Theodonis villa palatio regio in Dei nomine feliciter.
CCXXXI.
CONFinMATUn COMMUTATIO QUORUMDAB PR.EDIORl'M
INTF.lt IIILDUI.NUM ABDATfM DIOH VSIANUM KT F.RSIEN-
TRUDF.1I ABBATISSAM JOTRENSFM.
[Anno 850.)
[ Apud Mabill., de llc diplomatica, pag. oi5. J
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
" Christi , Ludovicus, divina repropiliante clementia,
imperalor Augustus.
Si enim ea qtifc fideles imperii nostri pro eorum
opporlunitalibus intcr se commutaverint , noslris
confirmamus edictis, imperialem exercemus consuc-
ludinem, et hoc in postmodum jnrc firmissimo nian-
maeus abbas « Mabillon., Vet. Analect., fol. J2G.
col. 2.
c Errore scriploris cbarlularii nro Ludovici; ut
superius marka et markis, pro marca, marcis.
d Anno 858, vicesimo quinto Ludovici Pii, curre-
!i.it indictio 1.
« Ludovicum Pium filiumque cognominem hoc
inensc Noviomagi versatos fuisse constat ex Annal.
Bertin.ad hnuc annum. Cf.Annal.Metens,, Fuldens.
{303 LlJDOVICl I COGNOMENTO Pll 1504
sururo esse volumus. lilcirto novcril omnium fide- A Oatum x Kal. Februar., indictionc 11, iu Doi no-
liuui noslrorum, latn prxsciitium quani ci futuro-
ruiii, induslria, qnia llildiiinus vir vonorabilis , mo-
nasUrii Sancti Dionysii abbas . nobis innotuit co
quod cum Ermcntrudi monasterii sanclx Marix Jo-
•lcrensis abbatissa pro ambarum partium opportuni-
tale de quibusdam rebus comuiutationom fecisset.
Dedit igttur noslro permissu prxdicta Ermentrudis
abbatissa de rebus Sanctx Marix sibi commissis
partibus monaslerii Sancli Dionysii vcl Hilduini ab-
balis in pago Meldensi el in villa qux vocatur Cucia-
cus curliles n.liabentes inler ipsos curtilcs et vincain
plus niinus bunuarium unnm et arpennum iinum ; in-
«er terram arabilem et pratum ac concitos bunuaria
xi ct arpennum unum. Contra in recoinpcnsatione
ininc feliciler. Amen.
CCXXXH.
PRO ABUVIIA CAttPlDOMENSI •.
(4mio839, 18 April.)
[Apud Ncuigart., Vodex Alemannicus, pag. 237.]
Iu nomine Domini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina repropitiante cleinenlia,
iinperator Auguslus.
Si locis Doo dicalis, etc. Idcirco noverii industria
ouiuiuin fldelium nostrorum, prxsenlium scilicet et
luturorum, quia ad deprecationcm dilectissimi fra-
tris noslri Drogonis b vencrabilis archiepiscopi,sa-
crique palatii noslri suinmica|ieUani, quamdam cel-
lulain appcllalam Aldrici cella r, qux domino ac ge-
bujus merili dedit jam dictus vir vencraliiiis Hildui- •> nitori nostro Carolo prxslanlissimo iinpcratori
nus abbas ex rebus monasterii sui jam fali parlibus
Sanctx Marix monasterii Joderensis seu Ermenlru-
dis abbatissx in ipso pago et iu villa qux dicitur Li-
niacus, de rebus Sancli Dionysii curliles tres, ba-
bentes inter ipsos curtiles et vineam plus minus bu-
nuarium unum et dimidium, inler pralmn et terram
arabilcm bunuaria xi ct arpennura unum. Unde et
duas commulaliones pari lcnore conscriptas, mani-
busque bonorum hominum roboratas se prx mani-
bus babere profcssus est ■ sed pro integra firmitatc
peliil celsiludinem nostrara ut easdem commutatio-
ues deuuo per noslrx mansuetudinis prxceptum plc-
nius coiiGnnarc deberemus. Cujus petilioni dene-
gare noluimus ; sed sicut unicuique fidelium nostro-
tradita est, qux in ducatu Alainannix sita esl in
pago Albigoi d ad quoddam monasterium quod di-
cilur Campidona, ubi prxsenti tempore venerabilis
Taltoabbasprxest, ob emolumenlum animx noslrx,
et xternx retributionis fructum subdere, et de no-
stro jure, in jus et polcstatem prxdicti luoiiaslerii
solemni donatione nobis transferre placuit. Pro hoc
ilaque nostrcfavore atque licentia deditjam dictus
venerabiiis abbas Talto ex ratione monaslerii sui
Ratulfo presbytero atque capellano nostro, qui jam
pridem eamdem cellulam noslra largitione lcnuit,
ad babendum in beneficium diebus vitx sux inpago
Keltenstein «, in loco qui dicitur Hruodoldisbova f,
sex obas vestitas sub integritale earum, et in alio
„ — , ., „ „
rum jtiste el ralionabiliter pclciilium , ita nos illis ^ loco iu pago Augustgoi s quamdam cellulam nuncu
concossisse atque in omnibus confirmasse' cogno-
scite. Prxcipienles crgo jubeinus ut quidquid pars
jusle et rationabiliter alteri contnlit parli, deinceps
per hanc nostram aucloritalem teneat atque possi-
deat, et faciat exinde jure ecclesiastico quiuquid cle-
gerit. Et iit hxc auctorilas commuialionis fumior
babeatur, ct per futura tempora plenius conscrve-
tur, de annulo nostro eam subtcrjussimus sigillare.
f.lorius notarius ad vicem Ilugonis recognovi et
Mibscripsi.
Actum Attiniaco palatio regio , anno 26 imperii
domni noslri Ludovioi piissimi imperatoris.
» Integrum ex veteri chartulario vulgavit P. Ras-
sIim in Append. ad Vindical. contra Vindic, pag.
29; cmendalius veroMabillonius ex ipso arohetypo, D Chron. Goilwic, lib. iv, pag. 649
' Rudertshofen propc Kanfieuren.
palam Uerilescclla '■ cuin omnibus ad se pertinenli-
bus, eo videlicet modo ut prxfalas res monasterii,
diebus lantuni vitx SUX baboat, et post obitum
suum rcvertanlur ad prxnominalum monasterium
porpetualiter possidendx.
Sigiium Ludovioi serenissimi imperatoris.
Hirminmaris • nolarius ad vicem Hugonis rcco-
gnovi et subscripsi.
Data xiv Kal. Maias, anno, Chrislo propitio, 26
imperii domni Ludovici piissimi Augusli, indictione
secunda. Actum Bodoma i regio palatio io Dei no-
mine feliciter. Amen.
'■ Pagus a rivo Geltnach dictus, qui in dioecesi
Augustana supra oppidum Kaufbeuren orilur. Cf.
Vet. Analect. fol. 448. Exslat quoquemendisquibus
dam compersum ap. Lunigium, Spioileg. eccles.,
lom. III, pag. 170, et Dan. Eberlh. Bariug. Clavis
diplom., p. ro. 365.
» Dmgonem episcopum Metensem, fratrem Ludo-
vici Pii, ctiam arcbiepiscopiencomio colebratauctor
Annal. Bertin. ad an. 835, et Hincmarus in poste-
riore opere adversus Gothescaloum, c. 36. Piimus
etiam subscripsit Aolis gcneralis convenlus, an.
838 in Carisiaco p.ilatio habili. < Drogo arcliiopi-
scopus et senior capellanus.i Ap. Bouquet, lom. VI,
pag. 197, 255 et 502.
■ Exstant supra et infraCampidonam, ad sinistram
«rain Hilarx, duovici, qiioruin alter Martiuszell,
aller KrugzeU vocalur. Prioreni bic indicari vcro-
similius videtur, quod possessonim nomina locis
coiijuiicla iioniiiinquam iiiiiiiutaia fucrint.
A Hoiiie AlgOTia, Algaii.
* Teiininos hiijus pagi ila dcscribit revercndissi-
mus Bcsselius : « Augustow tractus ille tcrrx esso
videlur qui hodiedum snpra Auguslam Vindelicoi uiu
inler fluvios Licuin, Wertach et Sinkcl prolcndilur,
ac campus Lici (das Lechfeld) appellalur.
11 Hirscclt prope Kaufbiiram in eoiieui tractu
> Ap. Rasslorum mstie.Hirminhardus.
i Bodama, Bodoma, hodie Bodman, ad infiinam
oram lacus .Bodaniioi, villa olim regia ac palatium,
omissum a Mabillonio de Kediplom., lib. iv. Bedon-
nia vocatur ab auctore Vitx LudoviciPii, ap. Bou-
quet., lom VI, pag. 122. Ludoviouni Pium tenipore
Quadragesimx Bodomam venisse, ac festuin Pas-
cbatisibidem hoc anno celebrassc, leslantur Anna-
ies Berliniani,cl Hcrinannus Contradus ad buncan-
num.
1306
CCXXHl.
PKO MO.NASTEHIO CAMPIDONENSI. »
(Anno 839, i Sepiemb.)
[Apud Nengart, Cadex Alemannicus, pag. 259.]
In noinine Domini Dci et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina ordinante providentia '•,
imperator Augustus.
Si erga loca divinis cullibus mancipala, etc. Id-
c.irco notum esse volumus cunctis lidelibus nostris,
prusculibus scilicel et fuluris, quia concessimus
inonasterio, quoil dicitm Campidona, quod est con-
slriiclum in bonore sanctse Maria: semper virginis ,
ct saiiclorum Gordiani, et Enimachi martyrum c ,
quosbonx memorise Hildcgarda mater nostra d ad
DIPLOMATA ECCLESIASTICA. 1306
A Si liberalitalis nostne munerc de beneliciis a Deo
nobis collatis, locis Dco dicaiis aliquid conlerimus ,
id nobis el ad inorlalein vitam feliciler transigen-
dain, et ad aetcrnam perpetualitcr obtinendam pro-
futurum liquido credimus. Idcirco uolum esse volu-
inus cunttis (idclibtis sancta; Dei ccclcsia; et uostris
llam prasentibus quam et fuluris,] quia divino tacti
amore centulimus ad monasterium Deas, in quo
sanetus Philibertus confessor Christi corpore re-
quicscit, construclum in bonore beatissimorum Pe-
tri ct Pauli apostolorum, ubi venerabilis vir Hilbodus
abbas prsesse dignoscitur, quamdam villam juris
nostri, nomine Scobrit, quse est in pago Pictavo, in
vicaria Racinse, cum omuibus ad se pertinentibus
vcl aspicientibus, et cum inaucipiis ulriusque sexus
cuiudem locum, pro divinis cis ofiiciis adbibendis B Vel «taiis. Memoratam itaque villam, cum ecclesia
collocavit, ubi et nunc vencrabilis abbas Tatlo prae
est , ut quandocunque divina vocatione praedictus
abbas vel successorcs ejus de hac. luce migravcriut ,
pro divinae aucloritatis gratia et amore prsefata:
Hildegardx matris noslrae.monachi ibidcm Deo mi-
lilanles licentiam habeant, quandiu inter se talcs
invenire potuerint, qui ipsani congregationem se-
cundum regulam sancti Benedieti regere valeant ,
per hanc nostram auctorilatem el consensum eli-
gcndi abbates, etc.
Signum Ludovici serenissimi imperaloris.
Hirminmaris notarius ad vicem Hugonis reco-
gnovi et subscripsi.
Data Kalcnd. Septembris, anno, Christo propilio
Sancti Vitalis. domibus cxterisque oedificiis, lerris
cultis et incultis, vineis, pratis, pascuis, silvis, sali-
nis, molendinis, exitibus ct regrcssibus, quantum-
cunque ad prxdictam villampertiuei, et nostri juris
atque possessionis jure proprietatis est, totum et ad
integrum vel incxquisitum, de nostro jure in jus et
dominationem pra:uicti monasterii iransferimus : ila
videlic.et ut quidquid ab hodierno die et deinceps
reetores atque ministri ejusdem monasterii de pras-
dicta villa, vel [de iis] qux ad eam pertinent, fa-
cere, ordinare atque ad utilitatem ejusdem monaslc-
rii facere elcgerint, liberam atque ftrmissimam in
omnibus babcant polestatcm faciendi. El ut ba;c no-
strse largilionis atque concessionis [auctoritas] pcr
20 imperii domni Ludovici piissimi Augusti, indi- *-• diuturna tempora inviolabilem atque inconvulsam
ctione 2 °. Actum Cabalauno ' civitate paialio regio
in Dci nomiiie feliciter. Amcn.
CCXXXIV.
PRO MONASTEMO DEENSI s-
(^mio 839.)
[ApiidCbifflctiiim in probat. ad llist. abb. Trenorcien-
tis, pag. 194, et apud D. Bouquet., Recueil dcs
Uist., loui. VI, pag. 628.]
In nomine Domini Dei cl Salvaloris noslri Jesu
Cbristi, Ludovicus, divina reprcpilianle clemcntia,
impcralor Augustus.
obeincat firmitaiem, manu propria noslra eam subler
rirmavimus, et annuli nostri imprcssioiic assignari
jussimus.
Signum Ludovici serenissimi imperatoris.
Ego Megiuarius notarius ad vicem Hugonis reco-
gnovi et subscripsi.
Datav K;den<iasDecembris, anno, Christo propitio,
26 imperii domni Ludovici serenissimi imperatoris,
iudictione tertia. Actum Pictavis iu Dei uoraine fe-
liciler. Amcn.
• ExstatapudMabillon., Vet. Analecl., nov. ed.
fol. 448, etLunigium Spicileg. eccles., part. ni.cap.
5, pag. 169. Fragmentum exhibet. D. Bouquet. ,
tom. VI, pag. 626.
Hnsolitaqiiidem est hsec forinula post annum833.
Supraenim vidimus aliudLudoviciPii diploma, abba-
lise Campidonensi concessum, u.232, ubi consucta ab
eo tempore habetur, divina repropitiante clemeniia,
quaquedeiiicepsusumfiiisseLudovicumPiumipsemet
testalur Mabillonius, de Re diplom. I. n, c. 3, n. 13.
Asserit tameu vir eruditissimus in suo Itinere Ger-
manico, Analectis prxmisso, se pleraque vidisse hu-
jus abbatiae diplomata, etiam autbentica, quorum
aliqua, qua; inter et prxsens esl, in consequentibus
referenda sint. Neqaidquam igitur dc inlegra liiijus
diplomatis fide addubitavit vir in discerneudis in-
strumenlis publicis pcrilissimus.
c Corpora horiimsanclomui »n.774 Roinain AIc-
maniiiam ac quidcm in Campidonense monasle-
rium rceens nempc cxslruvtum, delata csse, tcsta-
tur Hermannus Cont. in Cliron. ad Iiunc annum.
D J Non obscure vel ex hoc loco colligitur abbatiam
Campidoriensem ab Hildegarde, Caroli Magni uxore,
fundatam fuisse, etiamsi pro gcnuino non habeatur
diploma ejusdem imperatoris.editum in Lunigii Spici-
leg.eccl.loc. cit., ubi annus773 cum indictione 2 ad
linein legiiur contra morcmcjus asvi. Patronos simul
ac impugnatores illius recenset Dan. Eb. Baringius,
Clav. diplom. p. 38, ed. Hanov. an. 1754.
« Indictio cum anno imperii Ludovici Pii optime
cohajret.
f Id est Cabilone, Ch&ions-sur-Sabne . Consentit
auclor vilae Ludovici Pii, cap. 61 . Narratis enini quae
hoc anno acciderani : i Imperator ilaque, porro ad
dit, uli condiverat, tempore autumnali Caliiloneii-
sem urbem petiit, el lam ccclesiastiea quam publica
pro suo niorc disposuit. >
6 Vnlgo Dce seu Grand Lieu, luine prioralus in
diceccsi Namnelensi.
4507
CCXXXV.
t'IIO UU ABCATISSA.
(jifino859.)
Privilegium Lolharii I imperaloris, quo Asiiv abha-
tissa: monuslerii Ticinensis Sanctce Matiee, cui no-
mcn Theodota1, concedil lerram pusilam inter mu-
rum et antemurale civitatis Ticinensis.
[Muralori, Antiquit. Italicai, toni I, pag. 918.]
In nomine DoDiini noslri Jcsu Christi Dei aeterni,
Lolharius, divina ordinantc providenlia, imperalor
Auguslus, ctc.
Igilur oiniiiuin lidelium sanctae Dei Ecclesiae no-
slrormnqne cognoscat solertia, qnaliter
nomine Asia abba de ccenobio qnod dicilur Theodole,
quoil estfachrai iu liuuorc D.i genilricis semperque
virginis Mariae degeus sub regula cximii sanctis-
simique Patris Bencdicti, petiit piam celsitudinem
nostram ut ob Dei revereniiam el aniimc noslrae
mercedcm, ad nugmcntum utilitatis ejusdem sancti
loci, et suppleinentum necessilatum ibidem Deo fa-
mulantium, quoedam lerra ibidem neccssaria inler
murum civitatis ei antemuralem conferremus. Cujus
petitionem nos animae noslrae merccdis proficuam
i ecolentes Libenter annuinius, effectuosaque delibera-
lione perenniter inansurum ac nostra auctoritate
perfecimus; sed ut futura pcr lempora nullam refra-
gationem indc quis inferre audeat, el rei collalae
rationem, et ipsis adjacentiis in hac uostra auctori-
late inserere dccrevimus : terminia vero dc praefata
len -a haec sunt : de superiori capite porta quae dici- £
tur Marenca, usque ad turrira ipsius inonasterii,ubi
est oratorium in honorc sancti archangeli Michaclis,
cum ingressibus et egressibusque in viapublica. lu-
super eiiam ex subleriori parte turris jam dictae us-
que territoria monasierii saepe dicti : de uno latcre
terra ipsius monasterii, de alio latere via publiea
habet in longo pedes numero lxxx et vm et in Iato
pcdes xxix. Petiit etiam serenitatem culminis noslri
ul et coinnralatioiiem, quam nostra auctoritalc se
praefata dbbatissa, ncc non et Teutberga de res
sanctae Mariae seniper virginis de suprascripto mo-
nasterio Deado et monasterium novum, quod est si-
tum in honore sanctae Agathae, congruam commulatio-
ncm ac ralionabilem suh pixscnti nostra auclori-
LUDOVICI I COGNOMENTO PII 1508
\ niillam inferre praesumat moleslinm nut contraric-
talem, sed sub omni inlegritaie, sicut ibidem a no-
bis concessoe sunt, et a noslra aucloritate condonatac
pereimiier ibi in ulililate ejusdcm monastcrii absque
cujuslibet rcfragntione, nut qunlibct inquieludine
permaneant. Si quis vero contra hujus nostri pra?-
cepli securitatem violentiam aliquain vcl occasioncm
inferre tentaverit, sciat se composituruni auii opti-
ini libras lx, medietatem palaiio nostro, et medie-
tntem parli ejusdem monasterii. Et ut haec nostra
aucloritas pleniorem inDei nomine obtincat vigorem,
manu propria snbler firmavimus, et annuli nostri
impresiione jussiraus insigniri.
Signum Lotharii serenissimi Augiisli.
Druclcmirus suhdiaconus alque nolarius ad vicem
B Algimari recognovit.
Dala pridie Nonas Maias, amio, Cbristo propitio,
imperii domni Lotharii pii imperatoris 19, indi-
ctione i
Actum Papia palatio regio, in Dei noniine felicl-
tcr. Amen.
CCXXXVI.
DIPLOMA I.OTHA.MI 1MP. PBO MOWSTLBI0 LUCERNEKSI *.
(Anno S39.)
[Apud Neugart, Codex Alcmannicus, pag. 213. j
iii nomine Domini Jesu Chrisli Dei aeterni, Lo-
Iharius, divina ordinante providentia, imperator Au-
gustus.
Novcrit industria umnium fidelium noslrorum
quia vir venerahilis Sigimarus b abbas ci mona-
stcrio quod dicilur Vivarium peregrinorum, silum-
que est in ducalu Alsacense super fiuviuni Morbac,
detulit nobis sacra: memoriac geniioris nostri I.u-
dovici auctoritatem, in qua erat insertum qualiter
atavus noster Pippinus, quoudam rex, ct ipse post-
niodtim in sua elecmosyna conccssisset monasteriuin
Luciaria c vclmouachis ibidem degentes homincsin-
gcnuos quinquc his nominibus Vualdonetn, Vulfa-
rium, Vulliuuin, Vuolfoldum ct Vulbertum, cum
filiis et posteris eoruin, comraaiienles in loco nun-
cupante villa Eman d super fluvium Riusa e in pago
Arcgava videlieet, at illud quod ad partem publicam
facere consueverant, ad praedicium monasterium
late conlirmaremus, ac iirmissiino jure ex utraque D fecissent. Praecipienles igilur jubemus, elc. Et ut
parte rohorarcmus, sicuti el fecimus. Pnecipicnles haec auclorilas noslra lirmior et per futura tempora
crgo jubciuus, sicuti el perenniter inansurum volu- melius conservetur.de annulo noslrosubler jussiinus
iuus, ut neino fidelium nostroruin parti praescripli sigillari.
monasterii de his oiniiihiis rc.bus quolibet tcmpore Eichardus ad vicem Agilmari recognovi.
» Typis mandatum in Me. Tsehudii Gallia Co- n, pag. 238, ex schedis sibl communicatis vulgavit,
rnaia, pag. 149, atque a Guillimanno, Her. Helvet. ,
lih. iii, eap. 4;Lunigio, Spieileg. ecclcs. , part. m,
cnp. 5, pag. 178; Bouqueto Rer. Gall. Script. , tom.
VIII, pag. 3GG; Schoepllino, loc. cit. , ex aulhenlico
Murbacensi.
b Sigimarus Murbaccnsis in catalogo abbalum hu-
jus monastcrii. qucm P. Bucelinus Germ. Sac. part.
pcrperam ihidem dictus Sigismundus, sexto loco
ponendus cst.
c Lucerna.
J Lcg. Eman (die Entmat), Emma, Emiueta, mnjor
el niinor, in pago Lucernensi.
• Leg. llnisa, vel Husa, ui legerunt Tschudius cl
Giiiliimannus; vulgo die Ituss, Heitts.
1300 LPISTOL.E. 1310
Data vin Kalend. Augusli, amio, Christn propitio, A 3 b. Actura Slrazbur civiiale in Dei noiuine felici-
imperii domni Loiliarii pii imperatoris 21 °, indict. tcv. Ameu.
a Anni regni Lothariani in Italia ab an. 820 re-
petuntur, quo regem istius provincix declaratum
esse Lotharitim necesse est ; cum iu aliis diploma-
tibus lntjus imperatoris, ubi annus iuiperii et regni
separatim designanlur, hic vicenario numero illum
semper excedat, quamvis enim Bernhardus Lango-
bardorum rex jam anno 818 obierit, non lamcn illico
compressi erant subdili, ejus parlibus addicli, ul
conjicit ChiUlclius in probationibns Hist. Tornuc,
pag. 208. Cf. D. de Saint Marc, Abrtgi chronolvgi-
que de 1'liistoire tjinerale d'ltalie, tom. I, pag. 4(i7.
b Indictio 3 respondet anno 840.
LUDOVIGI PII EPISTOL,£.
EPiSTOLA PRIMA
UIDOVICI AD MAGMJM ARCIUEPISCOPOM SE.NONENSEM.
Uittit exemplum • regulm canonicorum decretx in
concilio Aquisgranensi.
(Anno 816.)
[Baluz., Capitul., tom. I, pag. 454.]
Gloriosissimus Ludovicus, supeino munere victor
semper Auguslus, venerabili in Christo Magno, Se-
nonicae urbis archiepiscopo, in Domino salutem.
Sicut vobis nuperrime in sacro convenlu , quem
Deo annueule Aquisgrani palalio aggregavHiius ,
ubi niulta, favenle Christo ecclesiastice, imo catho-
lice.acta sunt, meminimus promisisse, misimus ,
liiai veneranda; paternilati per praisentes missos
nostros, Ermenfredum videlicet et Haytnoncm, for-
niulam canonicx- instiiulionis quam idero sacer
convcntus ex sanctorum Patrum sparsim digestis
senieniiis colligcre atque in ununi congerere stu-
duit : quam quia vobis transcribendi angusiia teni-
poris facultatem denegavit , studii nostri fuit eam
diligenter transcribi jubere , ut absquc ulla depra-
valione aut detruncalione textus ejus ad vos usque
incolumis perferrelur. Proinde has litteras ad luam
direximus sanclitateni, per quas jubemus ut memor
admonitionis noslra? , suffraganeos tuse diceceseos
loco et leinpore competenti ad te convocare stu-
deas, et eamdem Institutionem per singula capitula
coraui ecclesiasticis ordinihus prailegi facias , ct
qualiter eam sacer conventus ob cmolumentum ani-
inarum instruere salubriter curaverit, patenter edo-
ccas, et his qui canonic* professionis censentur
nomine, secundum lninisleriuro libi divinilus colla-
lum, el noslraj auctoritatis praiccptum , coram me-
raoralis missis nostris observandam percenseas.
Eorum autem qui tardioris sunt ingcnii , et eara
forte plene intelligere neqyeunt, tuo sive compro-
vincialium ttiorum episcoporutn dono scientiae pol-
lentiura slndin, ejus nolilia sensibus perfundatur.
a Tam landabile Lttdovici Pii consilium , quod
auctores illortim lemporum summopere celebrarunt,
alii, re minus considerata , reprobarunt postcrio-
liluis sieenlis; el ut opinioni sua; potiorem fidem
conciliarent , quidam finxerunt vocem insigni pro-
digio ccelitus cidem exprobrasse Ludovico , quod
Ecclesiai venennm aildidisset. Quapropter Cointius
anuo 817 , num. 140 el seqq., exaininatquid Pelrus
Damiani, qui seripsit opusculum x\iv contra cano-
i"< " , <;;:i litft 'i: i ommune frurtibus ccclcMariim
Nam et tuam nihilominus providam voiumus esse
beatiludinera, ut eam solerti cura prxdicti missi uostri
omnes, prout insinuavcris, transcribcre absque ulla
depravalione et detruncatione prxmoueatit ; qtto-
niam qualilcr diligenter studioseque , distincte ct
apertc transcribatur , ilios salis inslituimus. Cujus
nempe exemplar idcirco in armario palatii nostri
rccondi fecimus , ut per hoc nosse et inquirere
possemus ulrumne ab aliquo negligenler transcripta
fuerit; qttia , ut comperimus, dum in eodera sacro
concilio peiiegeretur , antequam coram nobis ab
eodem concilio prolata , et necdum mensura cibi et
polus plane statuta fuisset , invidi magna ex parte
illam detruncanles , quaidam capilula inconsulte ex
ea transcripserunt. Unde necesse est ut si aliquem
in tua dioecesi tale fecisse repcreris , hujuscemodi
factum roram provincialiura tuoittm cpiscoporiim
C convenlu , el coram praescriptis niissis noslris ,
fruslreris , et lianc autiienticam , ut praimisimus ,
diligenter, sictit missi nostri eis insimiavcrinl ,
trauscribi percenseas. Volumus ergo ut omnes prae-
lati canonicorum diligenter illain transcribant, stu-
diose intelligant, eflicaciter, quantum Dominus eis
posse dederit , ob suam subditornmque ulilitalem
opere adimpiere procurent ; ut quando nos , sicut
in eorum sacro ct venerabili concilio generaliter
omnihus diximus, missos nostros hujus negotii in-
quirendi gtalia per universum imperium nostrum ,
Kalendis Seplembris venturis , direxerimtts, onmes,
prxlati videlicel et subditi, jiixta capacitatem et
possibilitatem suam , eadem instructioue informati
atque instructi , ejusdem operatores inveniantur
" strenui. Quoniara diligenti indagine, vita comitc, iu-
quirere jubebimus qualiler unusquisque prxlaioruin
ministeriiim suum expleat , qualiter jussioni nostra;
in claustris et caeteris canonicorum necessariis ha-
bitationibus , et in eorum stipendiis tlandis , et ro-
ceptaculis paupcrum praeparandis obletnperaverint,
alercntur, pecuniam aliaque bona scorsum posside-.
bant; quid Joannes Manhurnus , qui Livriacensi
ntonasterio dieecesis Parisicnsis pravral anno 1500,
in regulam Aqiiisgranensem et iu ipsunt Ludovicum
scripsit : eosqne hac in rc deceptos esse ostendit,
ut ibidem legere cst. Vide etiam Pagium ad an. XIO.
iiiiin. 10 et 17. Duasalias epistolas de eodem argu-
iiiento mis.it Ludovicus , alteram Sichario archiep.
Burdegalensi per Adalelmum , alleram Arnoui
arehiep. Salzburgensi per Nothonem.
1511
LliDOVifi 1 COCNOMLNTO Pil
1312
vel quis cleruru suum secumluin hujus insliluliouis A ut stiamus quibus gratiarnm acliones rtferre ,
norniam cl caetcra spiritalia exercilia informare
studueril , aut si quis qucm eorum quos in Dei scr-
vilio rationabiliter gubernare poluil , eausa avarilia:
abjecerit : quia ul hxc qus prxmisimus , absque
nllius difficultalis opposilione , in locis in qnibiis
facta needura erant , ficri opportunissime posscnt ,
unius anni spatium , sicut nosti, ad lucc peragenda
tribuimus. Qui voro hoc annuo teinporc nostrx ,
iinoque Dei jussioni, juxta vires obtcmperare nc-
glexerit, cxteris, ne talia facerc audeani , tcrrorem
piocul dubio inculiet. Misimus ilaque libi institu-
lionis formam quara idem sacrum et venerabile
conciliom ex sanctorum Patnmi sententiis diligenter
excerpsit, et sanctiinonialibus in uno collegio cano-
quosquc ctiani dignis correplionibus corrigerc de-
beamus. Si vcro aliquig tux dicecesis cidem inslitu-
tioni noslrxque admonitioui procaciter reniti volue-
rit, ct ca qux ab eodem sacro et venerabili concilio
constilula atque decrela sunt , quantuin Dominus
cis posse dederit, observare contempserit , prxcipi-
iiius ut si antea hujosmodi non se correxerit , qui-
cunque ille est, anle prxsentiam nostram tua vel
missorum nostroium admonitione venire festinet ;
qualenus a nobis juxta quantitatem ciilpiu dignc
corrigalur. Direximus praeierea tibi pondus et mcn-
suram sccundum quam clericis c-t sanctiraonialibus
panis ct polus xqualiter tribuenda sunt, qux ul ab
oinnibus firmissime alque inviolabiliter lenealur
nice degcnlibus obscrvandam pcrcensuit : quam B \Leg. vid. teneantur J , decernimus, et ne quid in,-
sive per te , sivc per comprovinciales luos episco-
pos, in oinnibus tux diceceseos puellaribus monas-
tcriis, in quibns canonice vivitur, studiose prxscri-
ptam haberi volumus. Sed et hoc decernimus ut
a vobis tam abbatissis quam cxtcris sanclimoniali-
hus tradatur, et qualiler cam tenere dcbeanl vestro
studio inforiuentur. Cxterura nisi aliquam abbatis-
sarum quando nos ad prxsentiam noslram venire
jusscrimus, alio tempore volumus ut abbatissx
propriis in monaslcriis resideant , el secundura
hanc institutionis formam vivere sibique subjeclas
gubcrnare decertenl ; ct nullis illarum per villas
residendi, aul foras qualibet occasione accepta eva-
gandi , suisque voluptatibus deserviendi, licentiam
attribuaut. Quanquam enim nonnulli clerici mo-
nasteria puellarum , et nonnulli laici raonasteria
virorum etiam ac puellarura babeant , tu& taraen
debet providere solertissima industria ut in om-
nibus locis sub tua dicecesi conslitutis , ubicnn-
que congregalioncs clericorum ct sanctimonialium
smil, jnxta possibilitalem et facullatem rerum se-
cundum hujus instilutionis formam vivant; quia
nulla est omniuo ccclesia , qux facultates habeat ,
ubi non possint tot ulesque gubernari qui divinum
expleant ofiicium, et ubi hospitalitas juxta vires non
possit diligi. Nos quoque prxfatos missos nostros
ad tuatn sanctitalem idco direxinras , ut tuum cx
leroruraque ccelesiasticorura in ttia dicecesi con-
sislenlium diligenter atque sublilitcr in hoc negotio
crementi aul detrimenli a quoquam patiantur, mo-
dis oninibus inhibemus. Tuain igilur in calce hujus
epislolx admonemus sanctitatera, ul secundum mi-
iiislerium tibi divino inuuere collatum , noslrx in
hoc negotio saluberrimx admonitioni obedienter
atque inexcusabiliter pareas , et cxleris in parendo
exemplum bonum iribuas. Dignum quippc esl ut
quanto sublimius sacerdotii dignilate aliis super-
emincs, el a nobis venerabililer uiligeris , tanto
■uagis ad Dei noslramque voluntaicin faciendain
devotiorera te atque promptiorem cxhibeas. Vale
in Domino, ct ora pro r.obis.
EPISTOLA 1!
LUDOVICI AD HOSACHOS AM.1NENSES.
C {Anno 821.)
[ Apud D. Bouquel. , Recueil des llist., tom. VI, ex
labulario Anianensi. ]
In nomine Domini Dei et Salvatorts nostri Jesu
Ghrisli, Ludovicus iniperator Augustus venerabilibus
fratribus in Aniano si ve Gellonc mcnaslerio constitutis.
Proxime accedit « Agobardum archiepiscopum ad
nostram deveuisse praesentiain, iudicaos nobis quo-
modo eo pnesente et Nibridio archiepiscopo , sine
raora omnes pari consensu Tructesindum super vos
elegissctis abbatem. Cui faclo, quia ralionabile no-
bis videbatur, assensum prxbere non distulimus ,
desiderantcs ac oplantes ut pielas divina id ad suam
et ad vestram communera salutem proliccrc faciat ,
et ille patris ac pastoris inter vos locum obtineat ,
iiituerentur studium , cl tib: opem in cxteris cora- ,J et vos, titCbristi oves, pari humilitate et devotione,
moiieiidis ferrent ; qui et nobis referrent qualilei
prxlati et prxlatx eam libenter susceperint, dili-
genlerque transcriherc sludueriut, et devote adiin-
plere juxta vires curaveriiit ; quoniam tandiu illos
in tua \el comprovincialium tuorum dioecesi morari
ct discurrere una cum misso tuo jussimus ,
donec ab onmibus meraoralx formulx transcribe-
reutui'; ul videlicet cuncta procuranlcs, diligen-
terque taxanles , cuiu ad nos illos redire opere
cxplelo tempiis permiserit , cuncta qux atla sunt
veslro ulrorumque scriplo notentur. atque per ipsos
tuumque inissum nostr.e dignoscentix intimcnlui ,
sicut dignum et reeium est, subditi et obedicntcs ei
sitis. Et haec obedientia vel humilitatis subjeclio
charitatis inunimine est roboranda ; qux sine simu-
latione fals;c cxtrinseciis oslentationis in vobis fieri
necesse esl. Yos enim optime nostis cum quaiito
sludio ac tudore a beatx memorix domno Benedicto
Patre vc^tro locus iste prirao inchoalus est ac eon-
slructus esl -. deinde qua ililigentia ille nitebatur.ut
vos, quos liivina superui Pastoris gratja per sux de-
votionis inst.mliam inibi coadunaveral , secundum
monaslicx vitx regulam recte conversaremini. Quod
et Dco largiente, juxta id, quod desideravit, ,id eflc-
Agobarrtus Lugdunensis erat archiepiscopus , TSibridius Narbonensis.
1M3 EPlSTOLiE. i;,ll
ctam perdiixit. Sed et de sacrosaucto eodem exa- A tres, statuimus admonore ut in omnibus abbali ve-
slro et sonioribus veslris obedientes siliset humiles,
uiine per imperium a Deo nobis commissum longe
lateque pi» conversationis normam coadoptavit , el
vobis disseminarc » non destitit. Et cuni profeclo
ita se res habcat, dignum vos admonere staluinius,
ul Deo cooperantc id eiCcere studeatis, ne in diebus
vestris res tam cgregie inchoata ci ad incremenliiin
perducta, quolibet casu quidquam detrimenli su-
mat : sed tales semper per Dei misericordiam csse
studeatis, ut de vobis possint, sicut prius , magisti i
et doctorcs sanctae non soium regularis vitae, vcrum
oiunis spiritalis nonnse et pr.Tcipui apicis assumi ,
ubicunqne necessitas vel voluntas fucrit. Porro
Tructesindum abbalem veslrum admonitum esse vo-
luinus ut circa vos paternum exerceat amorcm, et
noii protervi, non niurmuralores, sed cum omni bu-
militate ac mansuetudine scrvate proposituin ve-
strum. Namsi secus egeritis, ut aliquis vestrum ad
versus abbatem ct fratres infletur, et non solum sibi,
sed etiam aliis perversa; transgressionis fuerit invi-
tainentum, et non sui abbatis et fratrum sustinuetit
Correctionem,hunc nobis cumfcstinatione mitti pra*-
cipimus, iu emn in talcm locuin dirigamus, unde
illc vobis minime possil quidquam inferre scandali.
Haec vobis ideo scribere jussimus, ut cognoscere
possilis quantam curam ac sollicitudinem de voliis
habere dcsideramus. Eamdem enim familiaritatem ,
quam cum pioe recordalionisBcnedictoabbaie vcstro
consideret secundum setalem, vel valetudinem cor- B iiabere visi sumus, si pracepia ejus custodire obo-
poris, vel infirmitatis cujuslibet molestiam quid cui
conveniat ex subjectis sibi, et caveat omniinodis ne
in negligentes adco fervida zeli castigatio modum
cxcedat, ut eos pusiltanimcs reddat; nec apud ob-
servantcs maudata Dei talis sit, ut torpore et desidia
in eis rigorem constanliae frangat; sed maxima dis-
cretione juxta Apostolum sit omnibus omnia lactus,
ut omues ad se perlinentes salvare possit. Quod si
forte evcnerit, quod nos non optamus, ut ille extra
regulam vobis a memorato Bencdiclo optime tradi-
tam in aliquo deviaverit , et magis voluerit quae
agenda sunt proprio arhitiio et voluntate quam ve-
slro coinmuui consilio agere, vos eum, ut charissimi
fiatres et filii, cum omni mansuetudine et patientia
dientes volueritis, vobiscum similitcr habere volu-
mus, ct curam vestri ipsiusqiic monasterii semper
agere. Et quia constat per charlam donationispnedieti
Patris vestri eumdem monasterium genitoris nostri
prius, et deiuio nostrnm cssc alodem, camdcm licen-
tiaiu, quam ipse prius et nos deinceps per praecepia
iminunitalis visi suinus concedere, perpetuis leinpo-
i ibus firmiler observare et inviolabilitcr conservare
promittimus : ut quandocunque divina vocatione
prxdictus abbas vel successores ejus de hac luce mi-
graverint.quandiu inter vos tales invenire potueritis,
qui ipsam congregationem secundum regulam sancli
Benedicti rcgere valeant, pcr saspe scriptam et ro-
borataui nostram auctoritatcm licentiam habcatis
corrigite. Et si vobis assensum praebuerit, et per vos semper eligendi abbatem. Optamus vos pro nobis
correctus fuerit , hoc Dei dono tribuatis : si vero
ille perlinacior in sua, quo absit, permancre volue-
rit sententia, tunc nobis id significari prius faciatis,
qtiam foris vicinis vestris notum fiat , quia cum in
aliis regalemexerceamus potestatem, in vobis lamen
paternum scmper volumus obtinere affectum. Et
quamvis haec licentia a nobis sit vobis concessa, la-
nien summopere cavcndum esl ne de qualibet re
adversus abbatem veslrum levi ira aut parva pcr-
turbaiione infiarnmati, frustra pertinaci audacia ad-
versus eum commoveamini. Nam si aliquis vestrum
sine ratione adversus eum infiammabitur ct noslras
aures sine causa pulsaverit, nos adversus se noverit
districta animadvcrsione essecommotum, ut ille qui
ejusinodi est caeteris fial documentom ; ne in poste-
rum aliquis audeat adversus magistrum suiim inju-
ste consurgere. Vos quoquc, seniores, in omnibus
adjuvate eum, tam in districtione janiorum fratroiu,
quam etiamet reliqua utilitale monaslerii,nec illum
solum sub tanti ponderis onere gravari paliarniui :
Sed juxla Aposlolum invicem oncra porlate, ctsic ad-
implebitis legem Ckristi. Vos autem , juniores fra-
» Corrigit Cointius , coadunavil e vobis , et disse-
minare.
b Hic Ludovicus Pius vocatur imperator Franco-
rum, non vero imperator Boinanorum. Graeci cnim
necCarolum Magnuni necejus in imperium Occiden-
tale successores , quantunicunqiie eis indiguerint ,
orantes ac sanctum propositiun veslrum cusiodien-
tes semper bejie valere. Amen.
EPISTOLA 111.
HICIUELIS ET THEOPHILl FILII OIIIEMTIS 1MPERAT0RIJM
AD LUDOVICUM MIM.
(Anno 824.)
[Apud D. Bouquet., ibid., ex Baronio in Annalibus
ecclcsiaslicis. ]
lu nomine Patris , et Filii, et Spiritus sancti,
uniiis soli veri Dei, Michael et Theopbilus fideles in
ipso Deo imperatorcs Romanorum dilecto et hono-
rabili fralri Ludovico glorioso regiFrancorum, Loi>-
gobardorum, ct h vocato eorum imperatori c.
. . . . d Ex eo tempore omnes Cliristiani impcrii
nostri ad pacis unilatcm ct pristinam concordiam
redierunt, glorilicantes et magniiicantes propugna-
torem noslrura Dominum Jesum Christum qui ad
unitatem fidei coadunare popiilum suumdignaliis est
in subjectionem quod ab eo est imperii nostri. Quo-
circa dignum exislimavimus hsec quasi pacifico ami-
co et spiriiali fralri noslro, et, nt credimus, socio
gaudii a Deo imperii noslri manifesta faccre , quae
Augustos et imperatores Romanomm unquam ap-
pcllarunt.
c Narrat Michael impcr. motus a Thoma viro se-
ditioso concitalos, ejusquc necem : niuUa raentitiir
dc Leouis iinper. morte, et de adepto a se imperio.
d 1:1 est post reportalam de Thoma tyranno vklo-
riani.
iy.5
LUDOYICJ 1 COGNOMENTO PII
1"!G
nobisciim ocla sunt, ut pariler, sicutuniusejusdem- A EPISTOLA IV
que lidei et religionis culloribns facere oportet, lau- ludovici ad baduradum padf.iiroh.n(.nsf.m episcopgm.
dibiis et hymnis collaudemus ci glorificenms Salva-
lorcm noslmni Jesum Cltrislum. Oportncrat enim
staiim ■ in eiordio imperii nostri, sicut spiritali fra-
Iri nostro et pacifico amico , per' veros apices no-
stros, quae erga nos gesta sunt vobis manifeslare :
sc.l, sicut supra dictum est , prafali lyranni ct re-
bdlis ac tnrpi mortc condemnaii Thoime seditio fa-
cere prohibuit. Ac vero niinc dedit Oeus nobis boc
prasens ei opportnnum (empus post cjus interfectio-
ncm, el coadunationem etconcordiam populi noslri.
Et ideo justum existimavimus inittere ad vestram
i;Ioiiam Theodorum prolospalliarium nostrum et
stratigon, Nicetam sanctissimnm metropolitanum
Myrensem Lyci:e >' Fortunatum archiepiscopum Ve- B m,,s> ut perpema salvalione in jure ejusdero mona-
In grutiam monaslerii Corbcicn&is in Saxonia.
(.\inwSii.)
[ApudD. Bouquct., ibid., ex Scbalcn. Annal. Va-
derb., pag. 78. ]
In nomiuc Dci ct Salvatoris nostri Jcsu Cinisti ,
Ludovicus, divina ordinanle providentia, imperator
Augustus Badurado episcopo etmisso nostro.
Nosse lc non dubilamus qualiler noslra jussione
Adclhardus quondam abbas quoddam nionastcriura
in Saxoniaa novo «pcre conslruxit, ct aliqni boni
homincs de quibusdara rcbus solemni donaiione do-
tavimus; dequibus omnibus rebus nostra auctorila-
tis praceptum circa idem monasterium fieri jussi-
nctiae , Theodorum reverendissimum diaconum et
reconomiiiii istius sanctissimai Dci calholicae ct ma-
giwc ecclesix S. Sopbise, et Lconem nostrum candi-
datnm. Et non tanium per has syllabas, sed et per
ipsos viros annuntiainus vestra glorise omnia quaj
proposita sunt, ut Lam per eos quamque et per mis-
sos viros iterum scire possemus vcstra dilectionis
sanitatem, simulque fidelium vestrorum incolumita-
lem, iicc non ei omnium rerum veslrarum apud vos
consisteiiiiiim prospcrilatem. Porro per has nostras
veras et fidcles syllabas corroboramus et confirma-
mus priorem pucem et amicitiam inter vos et nos
constitutam, deprccantes mediatorem ejusdem pacis
domimim qui dixit : Pacem meant do vobis , pacem
meam rclinquo vobis (Joan.wx, 27); eamdera paecin ,j
spler.didiorem et robustiorem facere , et ostendere
tcmporibus ct potestatibus praterilis, quoniam et
nos sic lenemus et speramus quod et vestra glorio-
sissima poteslas ita consenliat, sicul et nostra episcopi in conventu pabisiensi concrfcaii ai> i,u-
stcrii eredem rcs consistcrcnt. Sed, nl relatione Wa-
rini venerabilis ejusdem monasterii cognovimii9 ,
quidam comites memoratum praceptum nostrnm in-
fringere et convellere volunt, in eo videlicet quoil
bomincs tam liberos quam ct lilos, qui super ter-
ram ejusdem monasterii consistunt , in bosteni ire
compellant et distringcre inodo judiciario velint;
quo.l nolumiis ut faciant. Et iileo pcr has lilteras
bostras lihi pracipimus utti: illud praceptum, quod,
sicut dixiinus, eideni monasterio fecimus, assumas,
et in prasenlia eorunidem comitum, in quomm
ministcriis rcs jir.edicli monastcrii essc noscuntur ,
relcgi facias, et ex nostra anclorilate eis prxcipias
nt ultciius nostra anctoiitatis praceptum violarc non
prasumant, scd potius, sicut in eodem pracepio cou-
tinetur, illud conservare sludeaut. si graliam no-
slram balicre vcliut.
EPISTOL.Y V.
Scd et boc vestra Chiisto amabili dilectioni mani-
fcstaimis, quia multi de ccclcsiasticis scu ct laicis
viris, alieni de aposlolieis traditionibus facti, el nc-
quc palernos terniinos ciislodicntes, facti sunl inven-
tores malarum rerum ' Unde bonorem
Ecclesiie Cbristi quserentes, fccimus littcras ad san-
clissimum papam anliqux Rorase , el eas misimtis
per pradictos missos nostros ad eum De cse-
tero ordinet vestra spiritalis dilcctio ut cum honore
omni et iltesione ad emn venianl Causa me-
,,,..„., . ■_•„.._ D [Baluz., Camtul., tom. I , cx Gohlasl., Conslit. imo.,
morue dilectioms qna: intcr nos est , misimus per » ' ^ ^ Cmc ^,,'-,
DOVICIM PIUM l.T I.OTHARIUM DF. CCl.TU lM.vfclNUM.
(Ah«o825.)
( IIinic epislotam vide liujusce Putroioqiie tomo
XCYIII, cot. 129!), inter Opera Caroti Uagtd.)
EPISTOLA VI
LUDOVICI AO HIF.RI.M1AM SENONENSEN f.t jonam aurf-
LIANENSEM F.PISCOPUM.
Commonitorium ipsis datum cum legati Uomam irent
ud Evgenium II papam in causa imaginum.
(Anno 824.)
pradictos missos nostros prasinovullim unuin, mi-
biiovultim unnm <i, Tyria • duo,blattas veras duas,
Dirodina f duo, divenla R duo.
Absoluta mense Aprili, dic decima, indiclione se-
cunda, a Deo consecrata regia urhc b.
Hieremiae et Jon:e , venerabilibus episcopis , in
Domino salntcm.
Vcnerunt ad prasentiam nostram > Halilgarius
ct Ainalarius episcopi vm Idus Decembris , defe-
rcnies collectiones de libris sanctorum P.itnnn ,
• Michael regnare cccpit anno 820.
b Fortunalus , ilinere Romam cum oratorihus
Michaelis imper. suscepto, inorluus est in Francia.
c Postea Michaei impcrat. catholicos calumnia-
tur, multaque narrat falsa et quai virum hxreticum
arguunt.
d Conjicit Cangius has duas voces prasinovultim el
mUinomltim efformatas ex Graco ^«<7ivo'X«Tr!5v et
uyi).tvo6),aTTr,v. Prasinum viride, melinum luleum ,
blalla vermiculus, purpura.
« Tyrium. purpura Tyria, pannns purpureus.
f Dirodinuni,prodiarbodinum,palliumroseicoloris.
e Diventiiin, vox iguota.
h Regiaurlic, id cst Consiantinopoli.
' Halitgarius episcopns crat Camcracensis, Ama-
larius Trevirensis.
1517
1.1'ISTOL.E.
1318
qnas in » convcnlu apud Parisios habito simul po- A Christo Palri Eugemo, siiiiinio ponliGci et universali
papie Ludovkus et Lolliarius, divina ordinante pro-
videnlia, imperatores Atignsti , spirilales filii veslri,
seiiipiternam in Domino nostro Jesu Chrislo sa-
Itiicm.
siti collegistis, quas eliani coram nobis perlegi feci-
mus. Et quia placnerunt, ct ad id proplcr quod
eollertae sunt necessarix alque ulilcs a nobis judi-
cautur , sub omni celerilate vobis censuimus diri-
gciidas. Idcireo admoncndo prsecipimus soleriic
veslra ut priusquam de his aliquid domno aposto-
lico indicetis, diligenti cura eadcm vos recensere
curelis, ct ea quae melins ct aptitis praesenti negotio
convcnire inveneritis, excerpere atquc describere
iliiquc ad legendnm offerre studeatis ; quia enim ,
ut nostis , nos al< eo pelivimus licenliam qualenns
bas colleciiones a sacerdotibus nostris fieri permil-
teret. Et ideo ncn poterit prxterir.itti quin ei ostcn-
datur quod ex ipsius permissionc colleclum est.
Quia veracitcr nos debitoresesse cognovimusut his
quibus regimen Ecclesiaium et ovium Dominiearum
cura commissa est , in omnibus causis ad divinuin
ciiltuui pertinentibus opem atquc auxiliura , pro
qualitalc virium nostrarum et intellectus nustri ca-
pacitate, fcramus , idcirco pioetermillere nequivi-
musquin tunc , quando legali Gnccorum nobis ma-
nifestavemnt qualem ad vos debcrent perlerre
legationem, sumnia cura ac sollicitudine tractaremus
juale vobis adjutorium ir. hoc negotio cum Dei
lllud tamen snmmopere prsevidete , ut ea illi de B allsi]io exllibcre p0luiSsemus. Et ob hoc a vestra
his oslcndalis quc ralioui dc imaginibus habendse
per omnia conveniant, et quod ipse vel sui rejicere
minimc valcanl. Sed et vos ipsi lam patienter ac
modeste cum eo de hac causa disputationem liabca-
tis, ut snmmopere cavealis ne nimis ei rcsistendo
eum in aliquam irrevocabilera pertinaciam b incidere
compellatis ; scil paulallni , verhis ejus quasi obse-
quendo. magis quam aperte resistendo , ad mensu-
ram qu;e in hahcndis imaginibus retinenda est eum
deducere valeatis, et ideo potius efficere contendatis
ut negotium de quo agilur ad meliorem quam ad
pejorem statum eum Dei adjutorio perducatur.
Postquara vero hanc rationem de earumdem iinagi-
iiiim causa consummavcritis , si tamcn hoc ad nilii-
sanctitate petivimus ut saccrdotibus nostris liccret
de libris sanclorum Palrum sentenlias quancre
atque colligere qu;e ad eamilem rem pro qua iidern
legali vos consuliuri eranl , veraciter definiendam
convenire potuissenl : quas cuin illi juxta concessam
etiam a vobis liccntiam solerter inquirerent , et
divina opitulante gralia quidquid invcnire tain brevi
temporis spalio poluerunt , collegissent , nobis ea
perlegenda direxerunt. Quibus pcrlcciis , ea veslrae
sanctitati legenda atque examinanda pcr hos legatos
nostros , Hieremiam scilicet et Jonam venerabiles
episcopos, miltere curavimus; cnm quihus si vcstra
pateinitas dignuin duxcrit, de eadem legaiione quse
in Grx-ciam a vobis miltenda cst , non inulilem .
lum Homana pertinacia permiserit , ut ratio inter C ^ p0|iug proflcuam coiialj0nem habcrc potcstis ;
vos habita aliquo bono et convenienti finc clauda-
tur, et ilie vobis imlicaverit quod Iegalos suos ob
earadem causam in Grx-ciam mittere velit, volumus
ut euni interrogetis si illi placeat ut nostri legati
pariter cum suis in Gra?ciam pergant. Et si hoc ei
melius visum fuerit, scque omuino veile rcspondcrit,
tunc volumus u stib omni festinatione litteris ves-
tris a vobis ad nos directis nos inde cerlos faciatis ,
simulque ct de vestro adventu ad nos ; ut eo teinporc
quo vos ad nostram vcneriiis pnrsenliam, Halitga-
riuni et Amalarium nobiscum inveniatis. Yos aulcni
cum domnoaposlolico consideratcubi illc vel quando
velit i;l sui ac noslri legali ad naves conscendcndas
sejungere debeant, et hoc nobis per nosmelipsos ,
cuin Deo volente veneritis, annuntiaie potestis.
EPiSTOLA Mi.
I.IDOVICI AD KUGEMliJI 11 PAPAM ,
Missu per Uieremiam et Jonam cpiscopas, cum octit
synodi Parisiensis.
(Anno 8-2i.)
[Baluz.,«»W.]
Sanctissimo ac revercndissimo domno et in
o Conventus isteParisicnsis babitus est anno 825,
ut patet ex epistola episeoporum in eo congrcgato-
rum ad Ludovicum Augustum. (Vide cpisl. A.)
t> Banonius ad annuni 8-25 rcferens bunc locum,
iil cum molliat , ha:c adnofat in margina : e 1'erli-
nacia pro Censtanlia hoc soeculo usurpari solila ,
inter alios sanctus Eulogius suis scriptis docet. »
Istam opporliinam occasioncm insurgendi adversus
quia el in sacris sunt lilteris admodiim cruditi, et in
raliouibus disputaloriis non minimum exercitati.
Quosnon ob hoc ad veslra? almitatis praisenliam cuin
memoratis sententiarum collcctionibus misimus ut
bic aliquo velut magislerii officio fungerenlur , aut
liiic doccndi gratia directi putarentiir . quia, sicut
jam commemorati sumus nos dcbitores exislcrc ut
huic sacralissim.e sedi in quibuscunque negoliis
auxiliniii ferrc debeanms , ideo et hos missos , ct
quas deferunt lilteras , si quid vohis adjutorii con-
ferre pomissent , mittere dignum duximus. Hos
vestrx sanclitali commendamus , ut et benignara
apud vos reccptionein et familiariter vobiscum lo-
Tj quendi locum inveniant : novil quippe sanctilas
veslra qualiter populus Graecorum in hac imaginum
veneratioue divisus sit. ldeo rogamus tit almitas
vestra curam el diligenliam adliibere dignetur quo-
modo per vcstram saluberrimara doctrinam atque
admonitionem magis ad concordiam et tinitalcra re-
vocelur , quam propter hoc ad majorcm discordiam
et dissensionem iinpcllatur. El ideo cautissinie con-
Baronium non passtis cst Goldastus sibi elabi :
« Sane pcrtinaciam perseveranti;e finilimam csse
seripsit alicubi Tiillius, sed cum pertinacia^ voca-
buluin , ubicunque reperitur, semper in malam
partem accipiatur , difficile est existimare hic aliain
hahere posse significationem , prxscrtim si quis
singulas • epislolae parles attenle cons'dcret. Ita
Baluzius.
jj|'J I.UDOVICI 1 COG
siderare debctis ul legaiio veslra , quam illuc diri- A
gere disponitis , tanta prudciitij l.mloque inodcra-
mine sulTtilta sit ut a nemirie , neque Gr.eco , noquc
Romano, justc valeat reprehendi , seil talis sit qua-
lem seinper decet in omnibus causis ab ista s:\cra-
lissima sedeproficisci. Et si veslrx sanctilali placet
ut pro hac ipsa iegalione missi noslri simul cum
vestris illas in partes dirigantur, el boe nos tempoie
congruo sc.irc permillile; el non solum lioc, sed
etiam si ituri sunt, ubi ct quando cum vestris
inissis sc jungcie debeant. Non ideo tamen de niissis
nostris illuc dirigendis interrogamus quasi necessa-
rium nobis videatur , aut nos vestros missos liane
lcgalionem pcr se perficere dubitenius ; sed potius
propler hoc eos vobis oflerimus ul scialis nos in
omnibus csse paratos quse hujus sacratissima? sedis D
neeessitas aut voluntas poslulaverit. Optamus sau-
clam et venerabilein ac piam palernitalem vestrani
seinper in Chrislo bene valere , et noslri ae nostro-
ruin omnium in sacrosanclis oralionibus meaiinisse,
sauctissimc ac bealissirac Pater.
EPISTOLA VIII.
EPISTOI.A CENLRAI.lTr.il rOPCLO DEI LECENDA.
De convocatione quuluor conciliorum.
(Anno 828.)
JBaluz., ibid. , pag. 654.]
In nomthe Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi. Ludovicus et Lotharius, divina ordiuante
providentia, imperatores Augusli, omnibus fidclibus
saneuc Dei Ecclesix et nostris.
Recordari vos credimus qualiter hoc anno consilio
sacerdotuin et aliorum iidclium nostrorum generale
jejunium per tolum regnum nostrum ceiebrare jus-
simus, Deumque lota devotione de.poscere ut nobis
propiliaret in qtiibus iilum maxime oflensum habe-
remus nobis manifeslare, et ut ad eoncciionem no-
stram necessariam tranquillum tempus nobis tri-
buere dignaretur. Volueramus siquidem tcmpore
congruo placilum nostrum generale habere, et in
eodem de communi correctione agere ; et ita Dco
niiserante ficret, nisi commotio iniinicoruin, sicut
nostis, pnepedisset. Sed quia tunc lieri non poluit
juxla volunlalem nostram, \istim nobis fuit pncsens
piacitum cum aliqoibus ex lidelibus nostris habere,
et in eo de his quae proptcr pradictum impcdimen- n
tum remanserunt, qualiter ad effectum pervenirenl,
Doniino adjuvante, considerare. Quapropter nosse
volumus solcrtiam vestram quod in isto praisertli
placito cum lidelibus noslris consideravinms ut pii-
mo omnium archiepiscopi cum suis suffraganeis in
locis congruis tempore opportuno convenirent, et ibi
tam de sua causa quam deomnium nostrum correctione
et emendalione secundum divinam auctoritatem
qtucrcndo invcnirent, et nobis atque lidclibus nostris
secundum miuisterium sibi commissum adnuntiarcnt.
Ilcm eonsideravimus ut missos nostros per univer-
suni regnuni nostrum mittercmus, qui de omnibus
causis qtise ad correclionem pertincre viderentur
quanlo potuissent sittdio deeerlarent, et qnidquid
NOMENTO Pll 1520
possibile invenircnt prxsenlaliter [Sirmond., per
semetipsos] noslra auctoritatc corrigerenl ; et si ali-
qtta difliculias iu qualilet re eis obsisleret, ad no-
sirani notitiam dcleire curarcnt. Quapropter volu-
iiius ut vos omnes, propter coiumuuem salutcm et
regni honorem ae popilli utilitatem, obedienlcs el
adjutores missis noslris in omnibus pro viribusesse
non ncgllgatis ; simtilqiic sciatis ob hane causam
nos velle per singulas liehdomadas uno die in pala-
lio nostro ad causas audiendas scdere, ut per huiic
ani illum comiiem et providcnlia missorum cl obe-
dientia populi nobis manifestius appareat. Et ut hxc.
onmia successuiii habeant, volumus ut gencrale tri-
duainim jcjunium secunda fcria post octabas Penle-
coslen celcbrandum indicelur, et geueraliter ab
omuibus cttni summa devotione observetnr. Et quia
tindiquc inimicos sanctx Dei Ecclesisn commoveri,
et regnum a Dco nobis coinmissnm infeslare velle
cognoscimus, pr.rcipimus atquc jubemus ut omnes
homines per totum regnum nostrum, qui exercitalis
ilineris debitores sunt, benc sint praeparali cuni
equis, armis, veslimentis, carris et victnalibus, ut
quocunque tcmpore cis a nobis denuntialum fueril,
sine ulla mora exire et in quamcunquc partem ne-
cessitas postulaverit, pcrgere possint, et tandiu ibi
esse quandiu necessilas postulaverit.
Hwc sunt capitula de instruciione missorum.
Diccndum est illis quia necesse esl ul inlelligamus
omncscommuniter quale periculum nobis immineat,
in co maximc quod in nostra negligentia tanta et
talia, per quae Dcus offendi potuit, el honor et ho-
nestas regui decrescere, adhuc aulem etiam aliam
intellectam habemus negligcntiam ex priori occa-
sione notain [Strmonrf., natam], id csl, quod ipsa
legatio non ita peracta fnit sicut ipsa necessitas de-
poscebat ; quanquam ex parte vos dicatis nos ma-
teriam in eo dedisse quod non per omnia ad hanc
necessilatein inquirendam plenam vobis dedissennis
iiissionem. Ideo summopereiractandum estquomodo,
Domino adjuvante, et in prxsenli de his qu;e per
negligentiain et incnriam depravata sunl, corrigan"
lur, cl ne ullra lalia fi.int sollirite cavealur. Posl
luec socii denominandi sunt, ct tunc qnalis dcbesl
csse legatio injungenda cst.
I. Primo injungcnduin esl missis ut hoc oinni-
modis caveant, ne populo in eorum profeclione oneii
sint, ne forte quibus subveniie dcbuerint, alDiclio-
ncm inferant.
II. Lt primo noslram populo voluntatem ei siu-
dium, et qua intcntione a nobis sinl directi, pcr
noslrum scriplum uuntient. lnstruendi sunt etiam
<iuid inqtiiraut.
III. In primis hoc maxime inquirant quomodo hi
qni populum regcre debcnt, unusquisque in suo mi-
nisterio se custoditum babeat, ut qui bene faciendo
graliartim aclione digni sunt cognoscamus, qui veio
correctionem et increpationem pro eorum negli-
gentiis merentnr, omnimodis noliis manifesli fiaut.
Inquisilio auleni hoc niodo fial. Eliganlur pcr siu-
1321
EPISTOL.*
Uia
gulos comtiaius q»i meliores et veraciores suni. Et .\
EPIVTOLA IX.
si aliquis inventUS fuei il dc ipsis qui fidelilalem pro-
inissain adhuc noliis non habeat, promittat. El tunc
instrncndi sunt qualiier ipsam fidcm erga nos sal-
vare deheanl ; id est, ut quicunque cx his talem
causain scil in iilis rccloribus et diversis ministris
qui pnpulum regerc et salvare dcbent, de qutbus
interrogati fuerinl, quaj ad populi daninuiii et detri-
inentuin pertineat, et propter hoc nobis pcriculum
auiinx' evenire possit et inhonoralio, omnino, si
salvam voluerit suam fidem et promissionem ha-
bere, inanifcstum faciat. Et si post talcm admoni-
tionem et contestationem, aliter quam sc veritas
habcat dixisse aliquis deprehensus fucrit, sciat se
inter inftdeles esse reputaudum.
Hcec uint capitula gw volunms ut diligenter inquirant.
(Collata cum codice TUiane pcrvetnslo, qui fuit
tnonusterii S. Remigii Rhemensis.)
Primo dc episcopis , quoutodo suum ministerium
eipleant, ct qualis sit illorum conversatio, vel quo-
modo ecclesias etclerumsibi commissum ordinatum
babeant atque dispositum , vel quibus rebus tnaxi-
me sliideant, in spiritalibus videlicet aut in s.-ecu-
laiibus, negoiiis. Deinde quales sint adjutorcs mi-
nisterii eorum, id est , chorepiscopi [archipresby-
teri0], archidiaconi, et vicedomim, et presbyleri per
parocbias eorum, quale scilicet studinm habeant in
doclrina, vel qualem famam habcant secundum ve-
ritalem in populo. Similiter de omnibus nionastenis
inquiraui justa uniuscujusque qualilateni ct profes-
sionem : similiter et de casteris ecclesiis nostra auc-
toritaic in beneficio datis. Uirum episcopi in circurn-
enndo parochias suas caHcras minores ecclesias
gravent, aul populo oneri sint, et si ab ipsis aut a
minislris eorum indebita (exenia [Ms., exsenia] ) a
presbyteris exiganlur. Simili modo de comitibus in-
quirant , quale studiuin de suo habcant mimsterio,
"t qui bcne evinde facit cognoseanius. Si alitcr
lacil , et hoc nosse oiniiino volumus ; id est, si po-
pulus per suara negligentiam et desidiam jtistitia et
jiace careat, aut si ipse sciens aiit nesciens aliquid
EPISTOLA GjESAREA CEKERAI.ITEB rOPt'1.0 DEI iii.imh,
Quam Ludovicns Pius itnperator ex placilo Aquisgru-
nensi niisil de cottciliis episcoporum in quatuor im-
perii puriibus congregantlis.
(Anno 828.)
[Baluz. ibid., pag. 658.]
In uominc Domiui Dei et Salvatoris nostri Jesn
Christi,LudovicusciLothariiis,di\ina ordinaute pro-
videutia, imperatores Augusti , ouinibus lidelibus
sanctx Dei Ecclesi:c el nostris.
Recordari vos credimus qualiter hoc anno, consi-
lio sacerdoium ctaliorum fideliuin nostrorum, gene-
rale jejunium per tolura regnum nostrum cclebrare
jussimus, Deumquc tota devotione deposcere ut no-
jj bis propitiari, et in quibus illum maxime offcnderi-
musnobis manifcstarc, et ad correctionem nostram
necessariam tranquilium tempus nobis tribuere di-
gnaretur. Volueramus siquidem tempore congruu
placilum noslrum generale habere, ct in eo de com-
muni correctione agere ; et ita Dco miseranle fierct,
uisi cornmolio inimicorum, sicut nostis, prapedisset.
Sedquia tunc fieri non potuit juxta voluntatem nos-
tram, visura nobis fuit prasens placiliun c.um ali-
quibus ex fidelibus nostiis habere, et in eo de Iiis
quae propter prxdiclum iinpediineiiiumremanserunt,
qualitcr ad effectum pervenireni, Domino adjuvante
considerare. Quapropier nosse volumus solcrtiam
vestram quod in isio prasenli placiio cum fidelibus
nostris consideravimus ul priino omnitim archiepi-
C scopi cum suis suffraganeis in locis congruis lem-
pore opporiuno convenirenl b, et ibi lam de su;>
quam de omnium noslrum correctione ei einenda-
lione secundum divinam aucioritaieni quxrendo in-
venirent, et nobis alque fidelibus noslris sectindnrn
ministerium bibi commissum annuntiarent. Quis
eniin non sentiat Deum nostris pravissimis aclibus
essc offensum, et ad iracuiidiam provocatum, cuni
videat tot annis multifariis flagellis iram illius in
regno nobis ab co commisso desaevire, videlicet in
fame continua, in mortalilate animalium, ;n pesti-
injuste /artum habeat. Deindeergo quales ministros ientia bominum, in sterilitate peneomniuro friigum,
liabeatad regendum populum vel inissos, ulrumjus- et ut ita dixerim, diversissimis inorborum cladibus
te an Injuste in ipsis ministeriis agant . aut conscn- ' aUfue mgentjbus pcnuriis populum istius regni mi-
liente vel negligente comite a veritate et justitia de- serabiliter vexalum et afflictiim, atque ornni abun-
clinent. Quae persoiue, vel de quibus causis culpa- ** dantia reruin quodam modo exinanitum ? Ncc illud
bilcs ad prajsentiam nostrara venire debeant , dis- eliam dubitamus ex justa vindicta iilius evenire,
cernendura est. Exceplis episcopis, abbatibus, comi-
tibus , qui ad placita nostra semper venire debent,
isli venient, si in talibus culpis ct criminibus dc-
prehensi fuerint quaies infcrius adnotaUe sunt.
a Deesi in codiee ms.
b VideErotar., Tull. Episc, 18.
c Has clades, quas ab aliquot annis patiebaniur
Franci, diabolus hoc ipso anno 828 inter exorcisinos
per os cujusdam puelhe obsessie declaravii; ut vi-
dereest apud Eginhardum in lib. m de Translatione
Pathol. civ;
quod sspe scandala per tyrannos in hoc regno ex-
surgunt, qui pacem populi Cbristiani et unitatem
imperii sua pravitale nituntur scindere. Nam el illud
nihilominus peccatis nostris deputandum est , quod
d iniraici Christi nominis praterilo auno in hoc re-
gnum ingressi deproedationes, incendia ecclesiarum,
ct captivationes Cbristianoiiiin , et interfecliones
SS. Marccllini et Pelri marlyruui, cap. 13. (Patro-
iogiai iom. Cl V.)
a His verliis dcsipnanlnr lam Saraconi, quibus,
Aizo sejunxit i,i Marca Hispanica, quain Bulgari,qui
Pannoniam vastarunl anno 827,
12
• J3
serrornm Dei audcnter cl impunc, imo crudclitcr
fecerunt. Agiiur siquidem juslo judicio Dci utquia
in cunclis delinquiruus, interius simul et exlerius
llagcllemur. Bcneftciis quippe Dei evidenter evisti-
■ims ingrati, quoniani his non ad volunlalem Dei, sed
ad libitura nostmm camalem uli invenimnr. Et id-
(iico nicriio ercaturx Dei nobis iii\iiiitns concessx
[iro r>cr> conlra nos ingralos putmant, juxia illud :
fuyitabit prp eo orbit terrarum eontra insensatot
Sap. v, ->\). Vcriim quia lot modis vexamur atque
|ic.rciiliinui' . ad cum a quo pcrcutimur toto corde
dignum necessariumquc est utrevertamur,qi:atcnus
illinf propheticum in nobis impleatur quo dicilur :
Sola rexatio inlellectnm dabil audiivi (tso. xxvm,
19). Sed qnia pius fct clcmcns Dominus sic i|>sum
nageilum moderatur ut non ad inleritum, sed polius '•
ad correctioucm nostram infcrre vidcatur, dcbemus
in conspeetu cjiis veraciter liumiliari, rt facieiu il-
lius in confcssionc praivenire, ejusque pietaiem pro-
nis mentibus exorarc ; ut qni fec.il nos juslissima
dispcnsalione flagr.lla seniirc, sciat nobis peccala
nostra , pro quibus jnsle ab eo Oagellamur , co-
Kiioscere, el in quihus iuaxinie iliuni offendimus, ct
iram illius provocavimus , manifestius inlelligere ,
>it post, eoiniseranie, prava deserendo cl corrigcn-
do, bona etiani sectando, ct toia cum devotione ex-
scquendo, valeamuspcr spirilum huraililatis etani-
mam contritam sacrificium Deo debitura oflerre ,
iramqiie illins indignalionis cvadcre , et per dignam
congruamque corrcctioncm , ei bonorum operum
exbibilionem , graliam cjus propitiationis , lieet in-
digni, promereri. At quia nos magis in hoe pcc-
casse cognoscimus, qui forina salniis omnibus essc
debuimus, et omniumeurara gcrcre, et per auctorita-
tem imperialcm pravorum acla, ne lantum accres-
eercnt, corrigere, cupimus , Domino nobis propitio,
in conspectu pietatis illius per dignam salisfactionem
vcniam adipisci, et pcrsaluberrimara correctionem,
vel perbonum studium, qund nosira desidia et igno-
rantia haclenus neglectum est, consultu fulclium
tempore opportuno, quanium in nobis est, sludiosis-
sime emcndare, et noslram in hoc volunlaiem oin-
nilius manilestam faccrc Quaproplcr slatuimus atque
ilccrcvimiis cum consultu sacerdotum cselerorumque
fi(ieliuni nostrorum, imjus rei gratia, ob placandum
sciliceicontra nosnobisquesuhjectosDomini furorcm,
conventuscorumdcmepiscoporum in quatuor imperii
nostri locis congruenlissime fieri. Primo scilicet in
Moguuiiaccnsi urbc , ubi eonvenkfnt arcbiepiscopi
LUDOVICI I COGNOMENTO I'l! r.-;j
V [Sirmond., metropolilani] Aulgarius, Hadabaldus ,
Iletlii, Bernuinus , cum suffraganeis snis. Secundo
quoque in Parisiorum urbe, ul>i futurus anlrstcs Se-
nonictis, e) Ebbo, Ragnoardus cl Landramnus cum
suffraganeis snis conveniant. Tertio vero apud Lug-
dunum, ubi Agobardus, Bernardus, Andreas, Benc-
diclus, Agericus cum snffrag.uicis suis simililcr con-
vcniant. Quarto etiam apudTolosamurhem, quoshnul
coiiveiiiautNolho, BarlhoioiiKUiis, Adalelinus, ^ginlfus
cura suffraganeis suis. In quibusconvcntibus traclare,
quacrcrc, et eiun I>ei adjutorio invcnirc debent de
causis ad religionem Chrislianam et eorum curam
pertiuentibus, quida principibus et reliquo populo,
vcl ita ut divina auctoritas docct aut aliter lencs-
lnr, vel quid imle ex parle vcl ox toto dimissum sit
> nt iiiin teneatur. Deinde quid in ipsorum qui pas-
tores populi constiluti sunt moribus, conversalione
et aciiiiiis inycniri possitquod divinx rcgute alquu
auctorilati non eoncordet ; simulque inveniant (jine
oecasioncs in utroque ordine id effcccrinl ul a
reeio tramite devialum si(. Et quidquid de his eau-
sis inventiim fuerit, lam solerti cura custodialur ut
nullatcnus ad alionnn notiliam pervenire permittant
ante tenipus constitulum. Et iileo umis notarius
inter omnes eligatur qui quodipsi invcnerint descri-
bat, el ipsesub juramenlo consiiiclusea quae inventa
et digcsla fueiinl diligenierfideliierque conservet
EPISTOLA X.
EPISCOIUN a SYNODO PAr.ISI7.NSl ANNO 829 CO.NGREGATl
AD LODOVICUM ET LOTIIARIUM IMPf.n.VTOIlf:S
(Anno 829.)
[Apud D. Bouquet. , Recueil ilrs liisi., tom. VI, ex
Sirmondo, tomo II Concil. Gallim, pag. I>12.]
Dominis prscstantissirais el pielatis gratia prajdilis,
Ludovico et Lothario orthodoxis atque invietissimis
Augnslis.
Nos famuli vestri, quamvis indigni, lamen epi-
scopi, Deo lmmiliier grales persolvimus ejusque
immcnsam piclatem et benignilatcm collaudamus
et prsedicamus, qni vos adeo in sui amorem devo-
lissimos famulos suos flagrare faeil, ut dc profcclu
<>t exaltatione sanclae suse Eeclesias indesinenter co-
giteiis, eamquc ut pote malrem spiritalem, sieul li-
deles et dilecti spiritales lilii, ad meliora et potiora
semper provehere sludealis. Nam cura mucro divinus
mperium vobis divinitus commissum interius e\te-
riusquc, merito nostne iniquilalis, mullifariis atte-
reret cladibus, prudcnter animadverlentes quod haec
uoimisi jusio Dei judicio evenirent, illieo seriptis se-
D
a Ex prxfationc bujus synodi quaedam referre
juvat : i Ciim liquido paleal Eeelesiam, qitam C.hri-
stus, qui eani suo proprio sanguine redemit, suisque
orthodoxis famulis Ludovico et Lothario gloriosis
Auguslis regendam Lnendamque committerc occulla
sua dispensationc voluit, diversorum morbornm ge-
neribus afiici, cladibus mnltifariis conteii, divinum
eontra se mncroncm interius exteriusque, merilis
cxigentibus, grassari, plagasque quas Dominns suis
jussis obcdire nolentibus, scd potius ad mala quai
vetiiit lahcntibus interminalns est, ineessanler ex-
peviii ; iidem Deo pleni principes coeiitus inspirati,
consulto ad Deum diguani conversionem judieave-
nnit esse faciendam eormn saluti, jiixia ministe-
riura nobis collatum, consulere cupientes , anno In-
carnalionis Domini dcccxxix, Ludovico (ilioque ejus
Lothario, sub die vm I 'uum Junianim, nos indigni
episcopi, ev dioeccsi scilicet Duyocoytoyum nec non
et dicecesi Senonica etTuronica atque Itothomagica,
apud Parisiorum urbcm convenimus et qualilcr de
paulo supertus prasmissis causis, juxta admoiiitionem
eorumdem priucipum, egerimus vel tractaveriimis,
in subsequenlibus breviter capitulatirt adnotara
euravimus. >
EMSTOL.-E.
15-26
renitatis vestra aimo pralerilo cunctos eeclesiarum A ncquaquam taincn liac quaj specialitcr ad veslrai
pastorcs admonuislis, ui quia cniisiabai cos specu-
iatores Doniini existere, et gladium divioum super
lerram, id est super pcccatores, grassari, memine-
rint specuiationis suao ct jejunio triduano ab omnibus
gcncraliter peracto, unusquisque in quolibel ordine
posilus, diligenter conseienliain suam conveniret, et
ubi se Deum olfendisse cognosccbal maiurato pcr
pucnileniiae satisfactionem corrigere non diffenct.
In quibus etiam apicibus inscrere vobis placuil ut,
si Deus pacem undique el olium vobis tribueret, in
hoc placilum vestrum gcneralcconsumerc voluissetis,
ut primum quidquid iu vobis, id est in pcrsona et
ministerio vestro, corrigeudum inveniretur, Domino
auxilianle corrigeretis. Deinde quaicunque in omni-
personara mimsteriumque pertinere cognovimus,
obliviqni tradidimus : sed potius vcstra saluti pro
spieientes , noiimilla capilula necessaria in secundn
liujiis operis libello, ad nomeo ministeriumque ves-
trum pertincntia , periculumque cavendum , solerij
sludio congessimus, ct vobis familiariter admoui-
tionis gratia porrigenda dcvovimus, ut ea diligeuter
aspiciendo, legendo et audiendo, aperle atque ilis-
tincte veslra coguoscat celsitudo, de qnibus et pro
quibus in memoratis convcntibus noslris, secundum
virium nostrarum possibilitatem fideliter salubriter-
quc egerimus. Abbinc scqutintur quaedam qua: ex
capitulis eonventus nostri breviler decerpsimus, quae
ad nostrani et fnlelium vestroium laicorum observa-
bus ordinibus imperii veslii Deo displicerent inqui- B tionein el salutem perlinentia, ncccssaria esse per-
rerctis, ct secundum ejus voluntatcm cuni consensu
lidi liiim vcstrorum ad tramilem rcclitudinis revoca-
retis ; scilicet ut eum vobis populoque vobis com-
misso propitium faceretis. Scd quia lempns optatum,
exlerioribus incursionibus praepedienlibus, secundum
desiderium vestrum nacli non cstis, libuit serenitali
vestra cum quibusdam fidelibus vestris praterita
bicine placitum bubere, et dc bis i|u;c pramissa sunt
diligenter tractare, Deiquc voluntatem qua;rere, el
Ecclcsiae vobis commissae utilitatem providere. Qua-
propler de omnibus qua? ad tenipus emendatioiie di-
gna vjsa sunt, congrua capitula serenitas vcslra di-
gessil, lcgatosque strennos delegavii, ut per eadcni
capitula ct flagitia malorum hominum punirent, et
bonorum laudem vcslra celsitudini notescerent. In- C
ter qu.r etiam staluistis, in quatuor partibus imperii
vestri conventus episcoporum uno eodemque teni-
pore lieri, in quibus traclartnt, quarerent, atque
cum Dei adjulorio invenirentdc causisad religionem
Christianam, eorumque curam pertinenlibus, quid
a principibus el rcliquo populo vel ita, ut divina
auctorilas docct, aul aliter teneretur : vel quid iude
cxparte, aut cxlotodiinissum essct, ut non lenealur.
Deinde quid in ipsoruin, qui pastores populi consli-
tuli sunt, inoribiis, conversalionc el actibus inveniri
posset, quod divinae regulx atque auclorilati non
concordarel : simulque inveniretur, quae occasioncs
in ulroque ordine id effecerint, ut a recto trainile
deviassent ; et quidquid de bis inventum fuissct,
vcslra cclsiludini noturn facerent. Quoii, ut Deus
posse dcdit , nos fiilelissimi ac devotissimi salulis
vestra proeuralores, juxta parvilalem seusus nostri,
prout breviias lemporis permisit, secundum sanetam
devoliuiicm ct ordinalionem vestram , de causis ad
religionem Christianam nostrumque minisleriuin ai-
(|tie periculum pertinentibus, nec non et de bis quae
ad nostram corieclionem et emendalionem perti-
nere pcrspexhnus , sive de bis qu.e populis genera-
liler anmintianda et admonenda pravidimus, capi-
tulalim in pracedentibus adnotavinius libcllis ,
veslra^qiie serenitati lcgenda, imo probanda obiuli-
nius. Et quanquam de liis quas pramissa suut, vestro
ardentissimo desiclerio prius satisfacere elegerimus,
speximus. Dehinc sequuntur alia qu:c veslra pietali
deposcenda valde salubria esse judicavimus.
EPISTOIA XI.
l.tIDOVIf.1 AD ALDIttCUM EFISCOPUU CENOUAKEKSEH.
De f/uibusdiim rebus alienatit ejus ecclesios.
{Aniio 835.)
[Baluz., lib. m ttitcell., pag. 165.]
In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropiliaute clemenlia,
imperator Augusius, Aldrico venerabili episcopo et
Gdcli noslro salulem.
Noverit lua industria quia niissus tuus nostram
adiit prasentiam innotescens quod qnidam vassalli
nostii, Ghermundus, Yulfardus, Bercbadus, Bodo ei
socius suus, lenelicia ex tuo episcopio habent, quae
olini per precarias inde alicnala fuerunt. ()ua de
re volunius ut lu nostra auctoritate recipias usquc
ad nostram prasentiam, cl de nostra lidelitate ina-
gnani curam semper habeas , sicut bactenus le ba-
bcrc cognovimus. Nani memoralus niissns tuus no-
stram deprccattis cst pielalem ut aliqucm missmn
tibi dederiinus qui pradictas res lilii Ecclesiaequs
tibi commissse consignarel , et vcstilurain legititnam
faceret. Qua de re Helisacharo misso noslro praci-
pimus ut de supradictis beneficiis tibi veslituran)
faciat, quando illas in partes a nobis direclus fucril,
Volumus etiam ut quam cilius poteris niissum tuuni
bene fideleni ad nos dirigas, qui nos certos faciai
D qualitcr erga vos el reliquos ftdeles r.uslros modo
agatur, ct quid de illis causis factum qu* vobis
agere pracepimus. Bene vale el ora pro uobis.
EPISTOLA XII.
LUDOVICI AD HILDCJNIM ABBATEM S. DIONVSll.
De coUigendit in unum corpus iis qua in Gnccorum
hisloriis de sancto Diomjsio passim scnpta repe-
rcrat.
(Anno 835.)
[Apud D. Bouquet., ibid., ex Surio ad dicm 9 Octo-
bris, pag. 716.]
In noniine Doniini Dei et Salvaloris nostri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante clcmentia,
imperator Augustus, Hilduino venerahiii abbali mo-
naslerji sani lissimorum mai tyiuin ac specialjt.ia
4527
LUDOYIC! 1 COGNOMENTO l'll
1328
protcclortim Dionysii prctiosi sociommque cjus, A men fa humaiue vanetatis eventu, quo Dei, ul sem-
xfiTnani in Chrislo salulem.
Quanlum muneris ac praesidii non moilo nobis ac
prxdecessoribus seu prngeniloribus nosliis, verum
cliam lolius imperii noslri populis, Domini provi-
tieniia per beatissimuro Dionysium saepenumero,
imo continue iu magnis graliarum ubertalibus con-
luierit, cunctae pcr transacta lempora Galiicae gene-
rationes senserunt, qu:c ejus insigni apostoialu lidci
rudimenta sumpserunt, et salutis subsiilia percepe-
runt. Prscdecessores autem nostri gloriam bujus
cximii lestis et amici Dei non inaniter coluerunt, qui
iliin; ejus sacras exuvias in lerris ob amorem et bo-
noirm Domini nostri Jesu Christi opibus, quibus
polerant, honoraveront, per ejus preces dignissimas
pcr falemlum est, juslo jtidicio, in virga cruditionis
suae visilati, et baculo speciosx miscriconliae ejus,
anie praescriplum altare per merita ei solatinra do-
mini ae piissimi Patris noslri Dionysii, virtute ili\i-
na reereati elrestituli sumus (An. 834), cingulumque
militare judicio atquc auctoritate episcopali re-
sumpsimus, et usquc ad praesens ipsius gratioso
adjutorio sustentamur. tdcirco, venerabilis custos
ac cullor ipsius provisoris ei adjutoris noslri ilomini
Dionysii, monere tc volumus nt quidquid iie cjtis no-
titia ev Graecorum bistoriis per interprelalionem
sumptum vel quod cx libris ab eo patrio scnnone
conscriptis, ct aucloritalis nostrae jussione, ac tuo
sagaci sludio, interpreiumquc sudore in nostram
bonoris privilegio potiri el iu lerreuis et in ccelesti- B linguam expiicatis, huic ncgolio inseri fncrii con-
gruiiin, quodoue etiam in Latinis codicibus jam iinte
babcs inventum, adjunctis eis quae in lihello ejus
passionis conlinelor, nec non ct illis quac in tomis
vel cbarlis vctustissimis armarii Parisiacae ecclesi:e,
sacrae videlicet sedis suae, prolatis invenerss, et olv
tiililuis nostrac serenitatis oslenderas, secundum
quod rerum, eausarum etiam ae temporam eonve-
nienliam noveris, in corpus iinuin redigas, atque
uniformem icxium exinde componas, quatenus com-
pendiosius valeanl innotesci, ei fastidiosis minusve
capacibus vel studiosis ieclionis possit lanliuni sub-
lcvari , pariterquc omnibus aediOcalionis utiliias
provideri. His iia contextis, volunms ut revelalio-
nem ostensam beato papoc Stcpbano in ecctesia
bus merueruut, ut videlicet unusex priscis Franco-
nim regibus, Dagobertus, qui eumdem preliosissi-
niuiii Cbristi lnartyrem vcneratus non mediocriter
lueratj et in mortali cst vita suhiim.iius, ei pcr ejus
adjutorium, sicul divina ac celebris a ostensio per-
hibet, i pcenis est liberalus, inque vila perenni desi-
derabiliter constitutus. Progcnitores quoquc noslri
niellifluurn nomcn domini Dionysii (sic enim verbis
ai scriptis suis eum appcllare consuevcre) non in-
congruc pia dilectione ci dilectissima pietate am-
plexi sunt. Quia proavus nostcr Carolus princeps
Francormn inclytus per orationes ipsius excellen-
tissimi marlyris indeplum se fuisse graluiatus est
apicem principatus, cidcmque decurso mortalilatis
lempore (An. 741), quod charius potuit habere de- C cjusdem sanctissimi Dionysii, sicut ab eo dietata
positum, corpus scilicet prpprium, in niagni dic
pidicii suscitandum, el animara Domino praesentan-
dam fidelHer commendavit, acper hoc maximcde-
votionem atque fiduciain co-dis sui erga peculiarcm
patvonum patenter ostcndit. Sanctae nihvkvrmnus re-
cordationis avus noster Pippinus propter altare quod
anie scpukrum saepc fali saepiusqnc dicendi domini
Dionysii per divinam et memorabiiem rcvelationem
jtissu ipsius sanctissimi martyris in bnnorem Dei et
apostolorum Pctri ct Pauli, qui praesenles ostende-
l.antur, a beato cl angelico viro Stephano summo
pontiGce dcdicatum est (An. 754), inter sacra missa-
rum solemnia una eum duobus filiis, Carolomanno
videiicel et iivse memoriae domino ac genilore no-
stio Caroio, jure praenominato Magno, ab eodem
apostol.co papa in regem Francorum unelus, super-
ni muneris benedictionem percepit. Quique cum
qnanta se bumilitate anle limina basilicx sanctorum
martyrnm, defuncto hujus vita- curriculo, scpeliri
pracceperil (An. 768), tilulus etiam ipsius condilorii
innotescit. Sed et nos multis ac frequentibus largi-
tionibus beneiicia ejus sunius experti, praccipue ta-
• Visio quam monachus San-Dionysianus, post
Dagoberti obitnm, Joanni ercmiUB Siculo primus
uslensam finxit, fabulis accensenda.
» Hisce litteris Hilduinus adjecit lucubrationem
satis prolixam, in qua coutendit Dionysium Areopa-
jjitain, dimisso fctnenicnsi episcopaln, aique alio
cst, et gesla quae eidcm subncxa sunt, una cum
hymnis quos de boc gloriosissimo raarlyre atque
pontifice habes, et oflicium no< lurnaie subjungas ;
sed el diflerenler, ac cum intcgritale sui, quaequc ex
eo reperta sunt, in allcro volumine coliigas, nobis-
que distincte et eorrecte transcripla quanlocius
dirigas aul praesentes : quoniam maximura valdcque
duieissimum pignus desidcrabiils pnescntiae illius
domini ci solatiatoris nosiri, ubicunque seimus,
habere nos credimus, si cutn eo, vel de co, aul ab eo
ilictis, oralione , collaiione, lectione eolloquiinur.
Yale inChristo, vir Dei, in sacris oralionibusjngiter
memor nostri.
EPISTOLV XIII.
f) HH.DUINI ABBATIS S. DIONYSH AD I.rjDOVICUU MOH.
Quatcunque mevtoria librique pra- mairibtts liabiii svp-
peditarunlde sunctu Dionysio, stmul collecta trans-
mitlil.
(Anno 856.)
[ApudD. Bouquct., ibid., ex Coinlio, lom VIII Annat.
ecrles., pag. 598.]
fc Domino benigni atc admirabili et auctoritatis
revcrcmia bonorabili, Ludovico Pio semperAuguslo,
llilduiniis humilis Christi famulns, e( ilnmini mei
episcopo :u ejus locum sihTccIo, Romam venisse;
eumdcinque Dionysium iu Gallias, ubi inarlyrium
postea cousummarit, a Clenieulc Itumauo pontifice
missiim fuisse. Hilduini lueubrauonein confutat
Coinlius adan. 835, nuni. ilS e! seqq.
1529
Dionysii preliosi ac soeiorum ejus niatricularius,
veslrxquc imperioli dominationi in omnibus devo-
lissimus. prxsontcm in Chrislo prosperilatem atquc
xtomx felicilalis benedielionem optal et glo-
riam.
Kvsoltavit eor meum in Domino, et exallatum esl
eoinu meum in Deo meo. Dilalatum est os nieum,
et gatidehunl labia, nt annuntieni prxeonia domini
inei gloriosissimi martyris Dionysii ab eximio impe-
ratorc domino mco jussus ; qux reticere non potc-
ram, eliam si a quoquam fuissem forte prohibilus.
Kt revera magna milii esr ratio gratulandi, qnoniam
eutniilatius mihi etTectum desiderii mei pr.rstarc vo-
biit divina dignatio, ut mentis mcae conceptnm ei
placerc cognoscerem, cum qnod agerc spontanca
disponebai mca bumililas, in agendo data mami
auctoritatis, cooperaretur vestra Deo placens snbli-
mitas. Qua de re bonorum nperuni et spirilnalium
omniuni slndiorum illum auctorem esse non dubium
est, qui quorum incitat menles, quo sibi placei in
ingenio adjuvat aetiones. Sed el in boc valdc exsultal
spiritus ineus in Deo salutari mco, quoniain Chri-
slianus anirnus vesler sic evidenlissiine erga se divi-
nx bouitatis beneficia, et sanctorum cognoscit sola-
tia, el tam promptissime se accensum ostendii circa
aucioris ct icparaloris sui sen specialium suiTraga-
torum suofnm veneralionem atque obsequium. Non
•enini sic ab intimis pia anuna vestra divina confite-
retur vera cl justa judicia, nisi se ipsaiu sancto illu-
minat.im rognosceret Spiritu, nec ita devotissiirve
amici Dei bcne gesla et dic.ta niaximx sagacitatis
vestrx prudcnlia perquireret, nisi stimmum bonnm,
a quo et per quem omnia sunt bona, diligeret. Cnjus
amore religiosa devotio vestra accensa csse dignosci-
tur, ut Christi militum gloriosos tritimphos inquire-
ret. Quos cum noverit, per eorum adjulorium robu-
slius contra viiia vitiorumque auctores pugnabil,
H|iialenus martyrum exempla sectando, qui viriliter
cerlavere, el lideliter satis vicere, ad pahnam, qna
illi niunerati sunt, ct ipse perlingat. Huc accedil ail
voti el sollicitudinis vcslrx incitamenlum, quiaEidras,
«ancta: Scripturx rcparator, magiium remunerali o-
nis donum exinde apud Denm promeruit, ei lautla-
bilc sibi nouien apud homiiies acquisivit. Quocirca
et vestrx seduliiaiis instantia, cum pro magna anti-
quitate hujus sanctissimi Patris nostri, quanlnm ad
gcneralionein tcrrenam et conversioncm seu chitum
allinet, mira sanctilate et miraculorum prodigiis orbi
pene cuncto innoluit, notilia ipsius paucis nostroriim
cognrta, pluriinis adhuc raanens incognita, cun per
vcstrum studium patuerit, et meritum, ut mclius
ipsi scilis, grandc. vobis conciliabitis, cl memoriaie
pcrpeluum acquiretis. Kaciatautcm Domjnus ut nos
idonei coopcratorcs inveniamur ad bonx voluntaiis
vestrx perfectionem, qui tanto sine aliqua bxsita-
tione vestiis jttssionibiis obedinius, ipianto illa roga-
risseduli exactores qux exhibemus volunlarii exso-
■;utores. Idcirro quia reperla quxque tam in Grxcis
qnain in Laiinis eodiuibus ex doniino ct palrono
liPlSlOuA. 1550
A nostro Dionysio, qnx hjclenus iiiiniis coguovimus,
vobis ocius iu umiii! collecta millerc poscitis. ct
incongriiuin ducimus ancXorilatis vcslrx desiderio
dilferri, quod c.v debito servilulein nostram cwislat
dcbere largiri; quantuni connivet brevitas lempnris,
quidquid ori suggesserit mcmoria cilx recordatiouis,
favenle Domino, velociter scribentium conimilte-
mus notariorum articulis, deprccanles veslram liu-
militci- sapientiam, ne in !>is qnx rcvcrenlia et
amore sauclissiini marlyris, et propler jussionis
vestrx obcdientiam scribcnda aggredimur, vcrbo-
rum pompositatcni aut diclalionis icporem, sed pu-
rissimx veritalis, sicut ab antiquorum dictis sumpsi-
mus, quxrere studeatis sinceritatcm. Nosquc repre-
Jienderc de casuum, prxpositionum atque conjun-
H ctionura virtulc, scu liltcraruin in subsequentcs iiu-
mutationc, vcl punclorum secundnm artem grani-
maticam positione noliic; quia non id studendum,
sed noslrx deservitionis obsequium ac commenda-
tionis vestix oflicium accclerandum suscepimus,
maxime cum hxcqux ab aliena lingua expressimus,
in lenoris scrie, sicut dc prxlo sunt eliquala, texc-
mus; qux licct in interprctatione non redoleant sup-
parem sermonis odorcm, sapidum tamcn referuni
verilatis cl intcllecius sui saporcm. Ordiuem igitnr
historix, sicut vestra jussit dominalio, in unumcon-
geslum , et singulatim postea picniludinein ejus
discretam, eurieiis legeniibus alque audientibus, pan-
demus. Namdivinx ciit inspirationis et exsecutionis
, id quod dcsiderainus fidcli animo propalare; vcnim
■^1 atqueprobabile dcmonstrare. Kx quo nos laborandum
non magnopere xsliinamus, quia truid lcnendum dc
boc sanctissimo matlyrc Chrisli sit, (|iiid creden-
dum, riolxel prohatissimx personx veracibus dictis
declaraiit.
EPISTOLA XIV.
LUDOVIC! Ml JOMjE AIRELIANKNSI EF-ISCOPO.
De monasterio Amsoleini.
(Anno 838.)
[Apud D. Bouq., ibid.,ex Balnzio, lib. m Miscctl.,
pag. 131.]
In noniine Domini Dei el Salvatoris noslri Jesu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante clementia,
imp. Augustiis, Jonx venerabili episcopo salutem.
rv Noium esse volumus quia perventum est ad nos
(iuod mnnacbi es monasterio Sancti Carilephi jn
egressuprxsumptivo idem monasterium cxpoliassent
ornamentis ecclcsiasticis, tam in ihesanro quamqiie
in vasisseu vestiinentis, iiecnon et libris. Quaproptcr
tibi prxcipimus et Heniico abbati ut vos omni dili-
genlia illud inquiratis, et cum oinni integrilate res
ecclesiaslicas eidem ecclesix restituere facialis.
Vale, ex hoc habeto sicut de te bcne confidimus, et
sicul in hoc nostram cognoscis voluntatem,
EPISTOLA XV.
EJUSDEM EIDEM.
(Annoeodem.)
[Apud Baltiz., ibid.]
In iiomiiic Dci el Salvalofis Jcsu Cluisli, Liiilovi-
153» INDKX IN S
cus,divina rcpropiliante clemcnlia,iniperator Atigu-
slmjona; vcnerabili episcopo salulcm.
ISoluni tibi essc volumus quia peiven'11111 est ad
uos quoil monachi cx monaslcrio Sancli Carilcpbi
egressi suni de proprio monasterio , aliena
loca quxrenles , immemores proprine promis-
sionis coruin , in qua promiserunt obedientiam
ct slaliiliialcm loci, alquc renuniiavcrunl propriis
voluntatibus secnndum regulam sancti Benedicli,
obliti eiiam sententiam evangclicam, in qua Domi-
nicum exeinplar audivimus: Non veni, inquit, fncere
volttutatem meam, sed ejus qui misit me (Joan. VI,
58); oblilique suni aposlolic;e senicnlia; ila dieen-
tis : Stibjecti cstote omni creatura', sive reqi quasi
prarellenti , sive ducibus tanquam ab eo missis
(I Petr. ii, 13). Et boc non ob aliud fecertuit nisi
quod abbas corum nobis inobediens apparuil, ct nos
Af.OIiAHDIM 1352
A eidcin abbati idcm monasleriiim liilimiis, ct iiliul
Aldrico cpiscopo •ecclcshcquc sibi commissx lcgali-
tcr, sicut a suis praedecessoribtis possessum et con-
structuni fuit, rcddidimus, sicnl lator ejus epistolx
tibi dicere poterit, quia prolixum cst nobis in bac
epistola omnia inserere qualiter acluin deliniliimquc
ralionabiliter fuii,et qnia in nullo sentimus eonlra-
riiim esse auctoritati canonum monaclios snbjectOS
cpiscopis fieri debere. Quaproptcr volumus iitmissus
noslcr sis una ciim Hcnrico ablialc, ct eosilein tno-
uacbos plena auctorilate canonum et rcgulari alquc
nostra ad proprium mon.tsterium redire cniupcllulis.
Si vero quispiam coruin vos non obaudicrit, volu-
mus ul eompellatis eum venireadnostram pra:seii-
liam in proximoplacito, quoil habiluri sumtts Domi-
15 no annuenle apud Carisiacum. Bcne vale, ct ora pro
nobis ad Domimim.
INDEX IN S. AGOBARDUM.
(Hujus vo'u ninis c>/. 9-551.)
INDEX ANAI.YTICUS RERUM ET VERBORUM QlJyE TUM 1N TEXTU S. AGOBARDI ,
TUM IN NOTIS TEXTUl SUBJECTIS CONTINENTUR.
(Numeri liujus indicis columnas nostrns imlicant.)
Abhates.si rcnnn suminam leneant, pra?lali episcopis,
175. Taxanlur, qui abuliinlur rehus ecclesiaslicis, 217.
Alilm Kloriacensis nnn inclaruit prodigiis, sed sanclitale
vita>, 151.
Abraliam foil Chrislianus, 172.
Absoluliodiscidendi, 101.
Absolvere legalos, 102.
Acephali haerelici, id esl, Eiilychianl , infeilsl dccrclis
connlii Chalcedoneusis , 56. — Clerii-i, 138.
Adalardus , alibas Corheiensis, magnae vir aurtoriiatis
in aula l.ndovici 1'ii, 100, 228, 250.
Adolesceniuli in eoclesia pnsili ad discendmn oai.tmn
ecclesiasticum, 354, 337 cl seqq.
Adupiio csi eoruni qui sunt ex aliena familia, 50.
Adoralio imaginum impfa, \99etseqq.
A-lr n iii II ordinalionis liistoria exi uiitur, 507.
Adullrr noii quseiil fiucluui prolis, sed ul im[ilcal lihl-
dinem, 195-
Adulieiiiim nec pcrmitli nec proliiberi potest, 187. —
Conunisisae dicilur vidua, quae nupsit |>ost .siisrepniiii reli-
gionis velanien, 517. Adulierium est aliqucm amare |ir;r
Chrislo, 206
/Ediluus pcculatum non admillil in his qua? ei tradjta
sunl, 239.
iEquilas iioii ciedihns, scd sapirntia el misericordia
componenda esl, 253.
Alri genus duruul e» Aliraham, 96.
Africani cnncilii ilccreluin de precibus cl oralionibus in
ecclesia cantmdis, 534.
Agareni, id cst Saraccni, ?6
Agobardus archiepiscipus I.ugduncnsis , 29. Perseru-
tionein paiiiur propier ,lu(fa?os. 70. Ejus capitula adversus
Judajos, li. Ejus modcslia el pudnr, sive, ui ille loquitur,
llmidilas, 99 et seq ., 113, 110, 198, 229 el «■;., 231. Ar-
guilur quod sacrarmu lilterarnm mterpntes dixeril igna-
ros fuisse artls grammalioo, IHJ el seq. Inteifuil synodo
Compendlensi, 324. Correxit Antipbnnariuin ecclcsiv
l.ugduiuTisis, 530. I euipora ejus pessima et cxulceralis-
sima, I3N et seq.
Alexandriuorum feslinata pielascommendatur, 211.
Altare super sanctum corpus niarlyris ad Dei uouorem
cnkumque constructum, 208.
Amalachitae genus ducnnl ex Abraham, 96.
imalanus diacomis, abbas el cliorepiscopus, 102, 3-5,
«59.
Ambrnsii episcopi Mcdiolannnsis geneiosa? el exeeUa;
mentis laciiius pcraclum in causa synagog.T Jiirt.ciimm el
lnci Valenliiiiauurum inceusi narratnr, 79. Lainlalur ,
217.
Amor corporearum rerum, etiam honarum, nocet ad
coiilemplanda Spiritualia, 211.
Ananiae uxorisquc ejus Sapphira?. punbio proioiiitur liis
qui illicite uiuntur rebus ecclisiasticis , 24.5.
Angeli iioluiit adorari, 203 Amenliir cl hnnoreiitur,
eliaril.ile, imn servilutc, 22t. Pennatns pingl soluos patct
ex Agol.ardo, 225. Angelos Dcns proposnit supcr ju.lices
el regcs lerra?, 263.
Aniinr bimiaiia' nullus dominus, nisi Deus, 105. Cam
ad corpus pervenire quomodo intclligenduni, 16-t. Non
csl pars divina? subsUnliae vel nalura?, ibid. Aiiima? virgi-
nilas, lidcs iucorriipta, 56. Intcgra lidcs, solida spe*,sin-
ciT.i cliarilas, 206. Deus esl animarum vi'a, 262. Auiina-
rum rcgiuien majiis est quim imperiale, 299.
Aiiiuius corpore mclior, 212, 256. Animnruiii unanimitas
non polcst esse iu contenlionibus, 261.
Aullirnpomorphilarum lixresis, 225.
Anlicbrislus caput omnium iniipiorum, 69 Se dicet esse
Christum; Christum aulem vocabit iuipostorem , 91. Ejus
iinpudeiuia depingitur, 280.
Anliphonaiiiim , 323, 330, 308.
Apollinaris episropus ValeiilimiS laiulalur, 82.
Aposioli abslincbanl a conviviis Judieornm, 93. Magistri
mundi, 1 14. Ecclesiae uiagistri, arieles gregis,22l. Eoruni
imagines nb arnnram lauluin el rerordalioneni e\pressa3
ab antiquis, 213.
Apnsiobca; scdes, 301. Sunl Ecrlesia? funilamenlum,
291. Aposliilicarum scdiiun magiia olim auctorila-, 295.
Aposiolni canoncs inlcrdum niiiiali cl emenlati, 301.
Apostolici dicli oliin omiies ppiscopi, 296. Apnsiobcae
scdi niagn i dibcur ab oiinibiis reverenlia, 29.3. Apo-
stolice scdis lionorc iiijiicntc, an ponlifcx possil exhouo-
rari, 501.
Aq»3? ca'i.la> et fiigida; judiciuin, 120, 250 el seq ,
251.
Arabmli, ca'lum in quo D us residcl secunlum Ju-
da'os, S7.
Arclas, t.atliaruin ri\Kas, o, ima porlu, 76, 330.
Aiiaiiiirinii pcrli lia nnndiiin prnrsus eisliiicla erat revo
Agi.banli, 117.
Ariiiaiiin h.crclici corpnspublira anclnrilale coaiburilur,
ipn din cullus liicr.t ut sauclus, 151.
1335
l\l>!.\ 1N S. AGOHARDUM.
133*
Armalura corrorca uemiucin jtisluin aut innocoutein
demnnstrare |.ote»t, 264.
Asinus moHnus, lil.
Aliianasii e|iiscopi Alexandrini exeiiiphun de cantu
ecclesiaslico refcrlur, 333.
Altiiiiacensis conveolus, 227.
Amliaiii, gcliismaUci potins quaoi h.eroiui, 225.
Aujjustinl Opera c.onlra Pelaglauislaj, 162.
\uia levslitis, ti7 etseq
A.ir.um vana et noxia delentalio reiirehemlilur eliaiu
qiiia I c:miiis erclesiasticos, 333.
Avims episcopus Viennensis, 67. Ejos liher ile iucarna-
liruie Saivalnris, 6.1. Pliolinianoruin harciic ;nim validis-
sinius expttgnator, 67. Laudalnr, 82, 124. Sigismtinduin
regetn Riirgundionum ad fidein catliolicam convertil, 1 ^t.
Deteslalur judicium quod vocahant Dei, id esi monoina-
chiarn, 121,254. lius Pialogi et Altercaliones cum rege
Gundobado, 124, 207.
Azarias sucerdos landamr quod Oziam regem increpa-
veril sacriiicare praesumeiitein, 156.
li
Baalim apud llobrseos idola siguificat, et esl plaralis nu-
mcri, 213.
Haplismus rei Ip conferlnr etiam a m.tlis. 1 12 el seq. —
Corporalis nnn osl necessarius marlvribus, 172. lleuovat
interiorem liouiiiiem, 177.
Baplizari possunt se.rvi, cliam invitis dominis, ifiid.
Barbarizare, 313.
Barnalus et Paulus a se removenl imniolalioncm vicli-
maruin, 203.
Barilinlomiciis epi-eopns Narboneusis, 179
ile-li Anglnriiiii geulis homo laudaiiir, 216.
ilclla pnv.it i teheiiicnter cnnlr.nia sunt sitnplicitali el
pietaii Chrisliiinae, 110. — Domeslioa danmaniur, 230,
233.- PubMca sunt licila, 23L
Ilellatnr fraleruus 2(ii.
Beucficiales, 1,9.
lleneGciiim, id cst feudam, iftirf.
iteiieventani, 13S. Eorum duv Grimaldus, ibid.
Ikra, conies Itaici.ionensis, dejectus ob mmeii maje-
siaiis, 309.
Berarms arcbiepiscopus Narbo lensis, 179.
Bernardiis episcopus Viennensis, 77, 127.
Bernardus comes accusalur adullerii ciun Judilli Au-
gusli, 30S el seq.
Berliuundus couies Lugduneusis, 188.
Bethsaiila, 93.
Blaspbemare, id est vituperare, 131.
Bolo, dijeoics pal tinns, ad Juda.sinum co:iversus, 72
lloni a malis iuicrliciuiuur. 234. lionis non semper in
Uic vita retrihuuiitiir merita juslilia?, 264, 2G7.
Brevicuhtm, 175.
Buryundionos, 2(58. Vocati Gundobadi, 116, 120.
C
Ca-sarea Pbilippi, 215.
Casarius episcnpus Arelalensij, 83.
Caiplias hnnuratus esl prophuiia pioplcr calhedram
501.
Canere iu ecclesia magis auiuio quam voce debemus,
534.
Canones servari debenl illibali, 229. Canonum vnlus
ms. Collectio laudalur, 241. Canones Gallicani respnuntur
a qnibusdam, qnnd ens neolerici Bomani non con nila-
verini, ciini auliqui cns religiose venerali smil,i22; et
qood iu eornm cnnsiilulioue non iuterfiierinl lcgati llo-
niani, vel imperatoris, 241. CaiMnes sacri, 213.
Canonica insiiluta perpctua vigeant firinitale, 112.
Canoiii iiiii, 137.
Caiitoruin schnlae apud Lugdunum ; eorum superbia et
lnscitia taxatur, 338.
Capharnaum, 93
Capilnla in Altiniaco oonsliUUa, 227.
Capiuilaria sanelionum, 7t.
C.irolus Calvui ncridii llernardum comitcm, 310. Se-
pultus esl iu monasteno Nanluacensi, 71.
Carolus Majjiius, vocalus cpiscopus episcnpornni, 197.
Pra; omnibns Cbristianis regilius polenlissiiniis in bello
fuil, Saxon°s aMaspie };oiiies subdi.lil Chrisln, 103. liz eo
cxnisat ibss nsionem Ecclesiae Gallicanai a Roiinna in
niliiiorum celebratinne, quod cnnsnetudo Ecclesiie Galli-
ian:e cnntra lidem n.m essel, 110. Dissidel cuiii Grimaldo,
ducc Bcnevenlorum, 15S. Ejus epitaphium, 319.
Carri pnlvere carricali, 158.
CarfiagintcHSis urbis ruina, 319.
Catalani sc iu lidcm ac clienlelam conferunt ludo.ici
XIII Prain-oruiii reg!s, 81.
Calalonia olim dicla Hwca Mispanica. 309.
Catlicdra Jacobi apostoli apud llierosoljina conservatur
usqne iu hndiernnm diem, 215.
Causidici, qui catisas referuolad principem, 187.
Cerinihi liaereses, s!|.
C.eriainiiia siugula la vch. menicr contraria sunl sim-
plicilati et pietali Clirislianae, 119. Ambiginis eorum exi-
lus, 120.
Chalcedonense coneilium, 12 i
Chantas commendalur, 118. Ejus descriplio, 261. Cha-
ritalen: coutitiuam i.on habet qui adversus proximum
sutiin con urtrii ad congrediendum, 239.
Childeberti regrs rdiclum adversus Judaeos, 83.
Christiaui Nazareni vocantur a Judaeis, 73. Christian.i
peeora, td e>t pecora a Judseis repudiala tanquam im-
inni.d i, quie oh hoc. ipsum vendontur Cbristianis, tfiidi
liis vetituin babitare cum Judans, IH9. Christiani omiiM
fralres suiil, III, 116 Omnes suut unos Cbrislus, iiirf.
Fuerunt Chrisliaui eiiam snb lege veteri, 170. Ctirisliano-
riim religio non esl novella, 174. Onmes siniul sunl ii m-
plum Dei, et singuli lempla , i02. Domeslici lidei, 257.
Debcni diligcre iiincem, 237. Clirisliani perfecti gloriau-
lnr in tribulaiionihus, 284.
Christus \enis llei Filius, nmi adoplivus, 41. Apostolus
et pontifex, 36« seq. Caput Ecclesia?, 62, 64. SponMis
Ecclesi.-e, 11(1, IS9 Nam Chrislus el Eccle^ia esl una
persoi;a, 62. Adcptavil linmanam naluram, 66. Deliria
Judjeoruin tle Ch isio, 87. Christus, veiilas, 113. No.i ic-
liquil Ecclesiam , 142. Chrislus liumilis fuil, sed lamen
errasse se non COgnovit, 139. Ad q.iil de cie'o venii,
196. Christum non fuisse anleiiuam nasccretur, aiebal
Frcdegisus, lt;9. Dei et hominum sequester, 174. Com-
mendal agnos el o\es beato Pelro, 189, l 17. Capul et
sponstis Ecclesiie , 191. llumanam naturam assamens,
Deus esse nen desm, 160. Psstor pastorum et cplscopus
episc.iporuni, 196. Suminus pastor, 197 So'us medialor
inter Deum , t liomiues, 202. Aliquem hominem amare
prx Chrislo, adulterium esl, 206. Chrisli iiomen a chrt-
smatc es[, 209. Vendeutes ejccil de templo, 236. llilniu
tfaesauros in loculis, 239. Ecclesiie sicc formain ei iusti-
•.o'ionciii piamisit f.clis et dictis, 210. (Juomodo Deus el
lioino, 271. An per aurem Virginis introieril in munduin,
332. Sponlanee pro nobis mortuus esi, et gralis . ibid.
Constilit ex rjuaiiior elemiilis, 544.
Civitas Dei et ciutas diiboli, 116. Civilas Dei constat
ex angelis et homiuibns, 271.
Clementis episc,,|ii Kotnaui libri apocrypbi, 92
Clerici acepliali, 138.
Clerieiones, 139.
Clericis vetitiun inleresse conviviis Jutlaeornm, 83, 109
In cniiiciiii iiuii leneranl ajio Agobardi, 117. Uxoremdu-
cere non pnssunt, nisi virginem, 252. f.Iericorum nOmiue
compreheiiduutur quotqunt in clerutn ascripti sunt, 248.
Coadjulorcs episcopis iiiGrmis tiari olim non poterant,
nisi in syiiodo, 1\).
Ciclicohe, iinde dicli, 2H.
Coloniae, uii.le sic nuncapalas, ibii.
Colonorum varia genera, ibid.
Comessaiiones el ehnelaies diabolus intro.lucil suh uo-
miue cliar.laiis, 22 i.
Conimunio f, aternitalis, 243.
('oni|ienJ:ciisis s>, oodus de rebus sacris illiciie usis ,
230.
Cnmpenilium palatium, iliirf. et 321
Conciliorum gencrabuni magoa reveremia elauctorilas,
123. Cnncii a regionalia et proviu:ialia cedunl auclorilati
conciliorum generalium ex totius miinli consunsu congre-
gaioruin el reec|,toriim; se.d lamen et ips3 siuit magnx
aiirloritatis in iis quae a gtneralibus illis delinita nun simt,
125, 242. — Bma per aiuios singitlos Gant, 212. Eoriun
auctorilas unde peienda, 229. Cv nciliuiu plenarinin esi,
ulii intcrfuerit ineiropoliianus anlisles, 242.— Anliqiia
deiiniernnl plcbeios psalmos in ecclesia non e^se caniaii-
dos, 327.
Consiliurii regii, 511.
Cousilialores regii, 74.
Consianlinus Magnus imperalor vocatus episcopus rom-
inuiiis, I 8. Ador.it ii iuiagines sanclorum aposlolonim
Pelri et Pauli, 217.
Coiisiietudiues uniuscujusque Ecclesiaj relinenda?, m idn
fidei coutraria; non sint, 109, 326.
Convivia e| iscopo-nm cujusmodi esse debeaut, 193.
Cordoba, civitas Hispanix, Suaceuoruiii seJcs 7fi.
Corozaim, 93.
Corporum morluoruui translatio provisa a morienlihus,
208.
[NDEX 1N S. AGC3AR' LM.
1350
Crimlnosi 1 1 saceiiliUiam proyelii nondehent, 144.
Crucis dominicae slgniim ubique locaiuut olim ab Ale-
xandrinis recenl. r atl lid. m Cluisli conveisis, 215 Crucis
judi' iuin, 551, 252.
i uiius !i, n debims, i ji iii" signlllcari non potesl uno
verbo, JOl.
Cvpnanus, martyr bcatus, 187. Translatio reliqmarum
ejus, 349.
i \ r.ln:-. episcopus Alexandrinus, 3G, 43
D
Davidis regis liumililas prxdicatur, 161.
Deciiuain aiiqui nunqoain spoute donani sarer.totihiis,
157. Deciuiat iul'. odaia», 237. D"cimae daud;e sunl, 243.
Vola» enim siinl ab iuilio genciis bumani, ci reddiue sa-
Cerdoiibus, 232.
Decor (Orpoiis in femfrta naiuraliler est imitalor libi-
dinis, 314.
Dpos llomani per niultuin ;e\i culiierunl siii" simulacro.
Siiimlacra qui primi posucruul, ideo fecerunl ut populis
meium adimerent, erniremquc addercnl, 219,
Dpus quid sil seciindum l.nciiim Ballinin, 519. Deus est
verilas, 109; el cliarilas, 236. Solus \ere. nali,ra tiouus,
137. Solus coipndus, 201, 214 el scq. Ei dcbemus hnnorem
el liuiorem, 2i3. ln eo solu spcm noslrae beatiludiniscol-
locare debcinus, 209, 221. \ u't auicm omnes lioiniues sal-
v«s lieri, 176. Ideuque \anc flagellal liomines aii erudi-
lioneni p.i couversionem, 180. Dei providentia aliquando
absolvit imiocpiiles, et damoat Roxios, 119 Kjus jiiilicium
Irequetuer ncculium, nunquam iameu iujusluin, 121, 158,
177, 181,251. Dei judicia iiicomprehensib.lia, 254; et im-
peuelrabil a,263 Servat m liue jmliciuin . i consununa-
tiouemrnuiidi, 263. Nihil in iniiitdo lil, nisi Deo di-pen-
sanle aut permilleute, 254. Deus halniai in omnibus
Cbrisiianis, 202. D. o ouuua smil praesenlia, 18", 230. Dei
inaiiiiiii efliigere impossiiiile esl, 151. Dei lilius uemo esl,
nisi qui l.ieuin iinit.ilur, 256.
Denteroses Phari-xorum, 88,
Diabulus prihceps et caput oinnium malorum, 155. Sem-
iper nocendi cupidus est, 182, 184. Nemini tamen oocere
.potest, nisi pcrmiitenle Heo, 150, 181. liabolus esi ia-
veutor el causa umuis mali, 280. Ipse el aogeli ejus liOstes
noslri sunt, 275.
Diaconos in sacerdolio < oiistiluit autiquilas, 198 Dia-
conis cantate aliud in ecclesia, pra^ler Evaiigeliuiu. prohi-
bitum, 336.
Discipuli Domini cogtioscniitur dilcctionp; discipuli
verodiaboh cognoscunlur nsiset comeiiliombiis, 258
Dissensio impellit mundum ad perlidiam, ibiU.
Divinorum verborum ordo umiquain mnlaudus, 331.
Divila in episcopu qliaodo eulpan !a?, 192.
Domesiicus liJei, id e-l, Cnrisliauus, 257.
I)i iiiina paialii seinoris, 313
Doiiiiq us auachnreta I emovicensis, 104.
Douariis illustrare meiuorias uiariyrum, dum patiperes
uegligtmlur, malum, t><3.
Duella privata vebementer conlraria sunt simplicitati
Cbrisliana', 119. Duelloium rabies et imnianiias vetita
«dictis priocipum el canonilius concilioruin, 258.
Duodeua Uemardi coimtis uxor, 309 et seq., 323.
E
Tiaof, sive Laor, episcopus Cabillonensis, 77.
Elibo archiepiscopus Rhempnsis deposuit Jevse episco-
pum Ambianeusem in svnodo lNovioinageiisi, 512. |'ubli-
cam pceuitentiam imposuil Ludovhu Pio, 322 De spe el
liiuore episloia ab Agobardo ad euiudem sci ipta, 325.
Ebcrardus, roagister pincernarum Caroli Magni,70.
Kbrielates et comessationes inlroducit diabolus sirb no-
mine i liantatis, 225.
Ecclesia est domus vci i Davld, id est, Ohristi, 97. Domus
Dei,236, 512. Virgo appuHata esl, 206. Loi viro Christo
desponsala, 410, 189. Ecclesia et (Jirislus, id est, sponsus
et sponsa, quomodo Iractandi a pastoribus, I9H. Ecciesia
el Clinstus iina pprsona, 62 cl seq. E;us fundamenlum est
m apostolicis seditms, 294 Ecclesia in annis prioribus ro-
busla, ounc langmda, 141. Pi ri.e uiferiadversus eam pra?-
vahre non posstnl, 112, 295. I celesias injuiia, Dci injuria
esl, 256. Ecctesisui qui non audienl habendus esl sicut
etbuicus et publicanus, 242. Kcclesiae diversa sunl nifm-
bra,206. (Jua-libel pecoiiares consneludiues suas relinere
polest, modo tidei conlrana? non sinl, 109, 326. Lrclesia
ditata est, ut alere possit prasdicalores suos, et choros
ministrorum, turbasque pauperuin, ac inuli.iu ■iinem con-
Ouenlium peregriuuriim, 245. Ecclesia; nuirices, id esi,
parocbiales, 140. Eccl. siarum ruus antiiiui non facile mu-
«jinur, 330. Eaxum res quadnfariam di\isa>, 240. Karuiu
usus debct esse nctus, 247. Iijuste posodeiitur a laicls
229. i i lcsia- aedilicata? suut ad laudauduiii Deum, ad de-
precaudum, ad sacrilicaudum, 237. Cum possesslouibus
veimudantur, ibid.
L.ci lcsiasnca statula lirmanda sunt per acta aposlolica ,
85. Niillius niomenli sunt, nisi coiiccrdenl sauclis Scriplu-
ris, 24i. Eccle^iasiicarnm reium dispensalio , 2S|. Non
suut iilendu: ad luxum, nec ad libidiuem, 217. Siuil res
pauperum, 245. Ecclesiastici thesauri iulacli esse debent
el sancti. 210.
Episcopi sunt \icarji Chrisli, 128. Meinbra Corporis
Clirisii, 19t. EcclesiaD piincipes, 267. Sedent tn Ihiono in
ecdesia, 148. Dehent essc docti, 32. Ettamen srpe lit ut
iiiippriu leueant in Ecclesia principaium, interim dum
viri docii et sapienles sedent ignobilps, 266. I enentur
ciccumire annualini suas dioeceses, 107. Non debent esse
accusalores, 188. (Juae episcopi in syoodla statuunl conso-
naniT sacris Scripluris, pro lege habeuda suni, 242. Nou
debent esse dediii oblcctanipiitis savculi. 191. Nuque spe-
clatorcs ludorum puerilium, 313. Et a cuuessaliontbus et
ehrielaie alistinera debent, 193. Taxanlor qui abiituulnr
rebus ecclesiaslicis , 248. Diviliis bene uii debeni, 192.
Eoium jn«sa an semper observanda, 135. 1'axanlnr qui iu-
jusium iiidieiuin jltdicant, 267. Lpiscnpi qui (idem principi
jurejurindo otili«aiam violanl, deponeiidi suul, 304.
Error lioiuiniim latere nescil, 65.
Euiditus vir lalet ut pluriiuuin in obscuro inopaque ct
egestate labescil, 266.
Eugeuius II papajuramentum fidelilalis scriplo prxsli-
lil l.uduviioel Loibano Auguslis, !03.
Eutjclieiis prror, 36.
Evrardus, missus dominicus , 70. Judaeorum magistcr,
112.
Excommiinicalio sine causa, Irrila est , et in auctorem
recidit, 300.
Exposilores divinorum voluminnm parum solliciti fuece
olim de reRulis grammaticae, 163. Legendi non suiil chiii
credeodi neccSsilale, sed cum judicaudi libertale, t(,5.
Ekiislionum stigmata iu coriioribus boioiouin appareu-
tia, 179.
Falangus, 173.
Fames sub Claudio imperalore, 95.
Faova episropus CabiLonensis, 78.
Feliriia-, malorum est lempoialis, 263.
Felix episcopus Urgcllensis, \ir morisaniiqui, 34. De-
posittis ab liouore episcopalus , 33. Murtuus apud Lugdu-
num, 31, 37.
Femma , a jndaismo ad Christianismum con>ersa , gra-
ves peiseculiines ob hor. ipsum pai lur a Judaeis, 175.
Femiiise. au homiucs sim, disj ulatum in synodo Matisco-
neusi, 89.
E'erreolus (^.) episcopus Uceticensis, 109.
Ferri calidi judicium, 119, 251, 234.
Feslis diebus amiqtii Cbrrsliani vacabant proisusora-
lioni, 75.
Fidelesqui vere sunt, mrmbra ChrisUsunt, 127. Sunl
sub ca(nle snmmo unus sacerdos, ibld.
Fidelis quomodo qiis sit principi, 287, 301.
Fideniiu^ dorior catholicus, 68.
Fides clin>liana explicalur, 267. Ejus \cri as qiiouam
modo inquiremb, 37. Non \alpt ad salutem hominis siue
pacc, 257. Adversus ejus iiiimicus i|uomodo pugnandi.ni ,
276 Non est meiieuda e\ vila homiuum, sed ex hde pro-
banda est \ita,35. Fidci domesticus, 257
Fides debetur prhi. ipi sub Deo, 188, 287.
Firmini (S.) Lceliceiisis episcopi corpus, 179 elscq.
Fiscus, 210.
Flere debemus cum flentibus, 260.
Florus iliacouus Lug.ruiieusis, 180.
Forenses, id est, non I hristiani, 252.
Franroiiim nomen clarum in tolo orbe, 310 Regnum
immnisum amplili' aium sub Carolo Magno, 321. Coniple-
rtebatur fialliam el Gennaniam. 503 Ejus pericula, 313.
Divistuii inti r lihus Ludovrei Pii, 289. Fraucoruin lcx,
117, 126.
Fiali rna congressio, 235.
Fraieruitatis oommnnio, 245.
Fralies vncaniur inler se episcopi, 297
Fredp^isos dibas SjiicIi Martim, 31, 139.
Prodericus mi-sus dmiunicu9, 70.
Fulda, mniiasteriuin saucii Bonifacii, 78.
Fulradus abbas Sancii I) on\su, ibid.
Funpia anliquoruin officiosa pieiaie curau sunl, 208.
Fnrtorum el furiim li ia geurra, 210.
Fuium nomeu geuerale esl, ibid.
1357
INDEX 1N S. AGOBAKDUM.
1538
Gallicana Ecclesia, 301. Ejus regitnen divisum inter re.
ges et episeopos, 78. Gallicanorinn canonum niagna anii-
quitus reverenlia, 121, 2il . Hi cauones respuuntur a qui-
busdain, quod eos neoleriu Koni.un non comuiendaveiint,
cuni au!i'|ui eos religiose venerali sint , 122 , vrl eo quod
legati Kuinani , seu imperaloris, in eorum conslilutiooe
non iulerfuerint, 2U. Gallicauorum episcopnrutu lihertas
ad Remaiiuro |ioiitiiicem scribenlium, 7)0.". Ki niuiauuir de*
jeetionem, si quid ag3l extra ordinem, 301.
Oarizim inlerprelalur divisio, 98.
Cedcon viroruin fortissiums, ltil, 212.
Gelasius papa scripsit Liiirtnn Sacramentorum, 223.
Gclluiiense mooaslenuui in prima Narhonensi, 309.
Gerardus comes, 137.
Gerricus, capis praelatus el missus dominicus, 70.
Gervisii ei Prolasii marlyrum revelalio facta sancto
Ambrosio episropo Mediolanensi, 217.
Gesta synodalia pingebaalur oiiui in ecclesiis ad uie-
moriain rei gestae el erroris prosliali, 223.
Gloriaj divinse, angelicae et liUmana» tnodus est, 207
Goiln. pagaui et liaeretici simul, 119.
Granditieiu sine pluvia uemouuquam vidit, 153. Gran-
dines et toniti na vi liominuui Hei i, stuliuin, 1 17 et seq.
Gregorius episcopus Lingonensis laudatur, 82.
Gregorius Maguus papa argiul episcopum 1'orojulien-
sein quod imaglues apiisloloritiii de sua basilica eraserit ob
superslitionem vulgi eas contra regulam lidei adorantis,
217. Qusedam vitia circa cantum resecavil iu Eccbsia Ho-
mana, 59,7, 330.
Gregorius IV papa venit in Erauciaiii , 296. Epistola
ejus ad episcopos regui 1'rancori.m, 297. Sponsioneui tidei
fecil Ludovico Pio in mitiis sni ponlilieaius, 302, 300.
Transgre sus deiu in partes Loiiiaiii conlia Luilovicum,
296, 303.
Griuialdus dux Benevenlorum, 158.
Gnmaldiis episcopu! Pinnensis, 318.
Guasto di: Baeioe, 231.
Guido episcopos Heleuensis, 248.
Gulielmus comes. fundator monasterii Gellnnensis ,
509.
Gundi sanclimonialis m adullerium prolapsa, 318.
Gundobada lex, 117, 120. Nou est lex, sed nex, 121.
Recepla per omnes utiique. provincias, 231*.
Guedobalus, rrx Burgiindioiium , liomo liEretieus, au-
clor legis Guudobadae, 117, 123, 207. Ejus DiaJogi cuin
Avilo episcopo \ iennensi, 124, 207, 231.
Gundobadiis, id e.st, Burguudio, 110, 120.
Guueliodigui, 117.
H
Hicinor; boissa a Chrijtc sanaia, erat civis Casarea; Pln-
lippi, 213.
H.erelici recedunl a veri domo David, id c-t Clirisii,
140. Alii non fuerunl apostoloruai temoore, nisi ex Judais
el Samaritanis, 86.
Hebal inlerprelalur vorago velus, 99.
Helisacliauis, abbas Centuleiisis, vir magnae dignatioms
apud Ludovicum Piuin impera'orem, 1011, 230.
Hero insula, 101.
Hieronyii.us presbyler el doctor, 106. Jodseos iirtnnse-
Cus et in cute novit, 73. Ejus iratislalio laudatur, 101.
llierusaleiu subjecla Saracenis, 118.
Hilarius, episcopus PicUviensis, Judaeoium et lirereti-
coruui profana devitavil consnrtia, 79. Ejus * ita a Eorlti-
nato scripla, ibid. Tamelsi exsul, dnecesiiii suam per
presbyteros suos regebat, 108.
Hildebaldus arcliiepiscopus Coloniensis, 173.
Hildignus Lugdunensis, 179.
Hilduii.iis sacri palatji anlistes, 174,
Biilel Judaeiis, vir ertidiiissiiuus, ex cujus schola multi
rnagni viri prodieru:it, 88.
Homicidu sacrilegiiiine voces addita; veleribus edilio-
uibus canonum aposlolicoiuro, 30i.
llomo mierior creatus ad im igiuem et simililudinein
Dei, 177, 22:», 203, 270 Keligioiiem rneutis dehet snJi
Deo, 103. Nihil ex se potesl, sed cimi Dei adjutorio, 277,
Hommes vocati dii, 200 Ifomines saacti respuunt adora-
liouem, 203. Omnes rromines Deus vuit salvos lieri, 176.
Nihil uiali agere possuul ab-que permissu Oei, 130.
Hoomali principes,228, 231, 310.
Ilouorem et uiiiureiii debemus Deo, 243
Hospilalilas niaguo olun hi usu apud Ecclesiam, 183.
Huiuana natora adoulala est a Christo , 60. Humani er-
rores suniinopere viiaivli , 232. lluiiianuni sanguiitein
fundi prohibct prinia lev data tioiuinihus, 203.
Hunulisipjt vi re e i, ubjccta de :>e scnttl; et qui ab-
jecta de se st-ntit, errasse se non dubital, 139, 16!.
Hypociiue nolanlur, 193.
I
Idola el simulacra tempore legissiguiucalianl omneser-
roies. 317
linaginum adoralio damnata , 199 Imagines T>ei et san-
ctorum uon sunt adorainlat, nee colend.e, 200 ei seq. Nain
sl imago eiia esset adoranua v^l rolenda, Crealoris imlius
Bssel ,:iiam creatura:, 222. Eas appellarl sanctas iudigna-
tnr Ag ibardus, 212, 220. Imagiiies sancloriini onini ge-
nere coiitereuda; sunt, et usquc ad pulverem eradendae,
218. Imaj,i cs habuerunl aiitiqui Cliristiaui, sed <ausa
histoiia?, ad recordandum, non ad coleuduin, 233
Imperatori novo neeessaria olim non erat approbalio
siiuimi poutilicis, 289, 2'W. Impcratores nuoniodo lelices,
299. imperaioruiu ei consulum conjuges et soboles ad
Chrisli lidem convertiiutur, 173,
linperiaiis jussio, 298,
Irnpietas in magnaro securitatem venerai xvo Ago-
bardi. 187.
Indiculusex nouune regis, 70. Indiculi, 173.
Inferni descriptio el varia noiniiia, 281 et seq.
Inlirmi in Ecclessa sauandi , sani veio cusiodien-
di, 197.
lunocentes, ut plurimum, vincuntur a imxiis, 118.
Innocenlia nec illis, utii defrodilur, reservalut, 187.
Innotescere, id esi, iusinuare, 09.
Inlerpretes et exposilores divmoruin voliimiiiuiii parutn
solliciti luere antiquilus de regulis artis grammaticie, 103
el seq. Interpretes sar.cia; Scripluraj nou sunt omncs
aequalis auctoritatis, 163.
Irmingardis, Ludovici Pii uvor, 313.
Iialci uiaxiineoinnium sunl coiilemplores canonum, et
■vilipensores clencorum, 122.
Jacobusa Clinsto el ab aposlolis elcdus esl episcopus
in Uierosolytniiana sede, 213.
Jejuuiuiii iridiianuuia Ludovico Pio iuduciuin, 289.
Jeroboam peccare fecit fsraei, 233.
Jesse, episeupus Ambianensis, depositus ab Ebbone in
synodo Noviotnagensi, 312.
Joanues XII, poiililex Romanus, de[>ositU8 iu synodo
Koinaua ob fideiu violatam Olloni imperatori prsesti-
tam, 306.
Juannes episcopus Antiochenus dissidet cum Cyrillo
Alexandritio, 36.
Joannis apostali historla discedenlis a Daiceo propter
Ceiiiiiiinm ha?reticum narralur, 85.
Jorulares, liistruiniim genus, 2t'C
Jonadab posleritas benedicilur a Uomino, 2li.
Josapbal rex olfendil Deum,quod iinpiis etDeuui odi n-
tibus auml.um piaebuerit, 97.
Judae liclo diicipulo el vero prodiiori magnain virlulum
graliam Chrislus conlulit, 132, Ht. Cnslodichat lofulos
Doiuini, 239. Fnit fur sacrdegiis, 239. llabuit eanidein
poteslaiem i|uam casleri apnstoh, 132.
Juda;i,70 el seq. Se palriarcliaruiu progeniem, justorum
genus, ac prophetarum sobulem esse gloiiamur, III.
Pejores sunt omnibus increduiis, 70, 86. Vocali vasa dia-
boli, 78, lilii diaboli, 111; Anlichrisli, 94. Enrum rrrores
et delirainenla recensentur, 86 et seq. Olim absiiniieiuut
acibo et potu inliilelium, 98. Eoruin convivia et consortia
vitanda. 91, I09ei seq. Pro eoutm salui publice snppli-
catur ab Ecclcsia lo dlebus passionis Dominica?, 178. Eo-
rum mancipia baptizari possunt invitts Dotnmis, 170. Eo-
rum diviiice, 73.
Judicium aquae calidje et ferri ignili, 120. Crucis, 252.
Judicia iuter homines necessaria sunt, ibid. Enrum iute-
gritas necessaria reguis et gentibus, 120. Judiciorum et
rerum veritas quierenda est a Deo, 2 ,4.
.'urameii um opportiinuin atque legilimum, 290, 292.
Juraiueiituni lidelilatis ab episcopis prueslari soliluiu pnu-
cipi, qind compleelerelur olim, 302.
Jusjurandum causa fidei, 30. Jiirejuraudo Quiuulur coo-
troversiaj, ubi lestes desuul, 250.
Laici res ccclesiarum possideules, et in praios usus
Cunierlenlis, laxantur, 248. Non possunl essr dispensa-
lores sacrartim rerum, 211. Eas ergo tractant et in usiis
proprios expendunl coima vetitum et coutra cauo-
ni'S, 229.
Latigobardi, 1 15, 119. Eoruiu lex valderavorabiliser.it
uxnnbus, 317.
Lalria, quid, 200.
1559
FNDEX IN S. AfiOI.AilDUM.
540
l.egalonim Romani ponlilicis pratsenlia n^cessarl»
noii erat olim in conciliis regionalihus ani provinciali.
bus, 141.
Leidrmlus episcoims l.ngdunensis, 51 , ~>i >, 3in.
Leo lil pmiiifex Knin; •. juramentu n liJchi.oi ; scripto
prieslitil Carolo Maguo. 503.
I.eolbas, s ror reyis Navarr.e, uxor CJSluiiis ilcRaeme,
231.
Leprosi cur iuiilanlur aJ sacerdote', nou aui em ad me-
dicos, 156.
Levatilia aun, 117 cl seq.
Levilas fugienda esi iu diviois laudihus pxsolven-
dis, 529.
Lex Francorum, 117, 1 2f>. Lex Gondobala, 117, 120;
oon est lc.v, seil nex, 121. Legum contemptus exagitalur,
187 el se~. Leguin diversitas olisislil umiaii Clirisiiaua-,
116« srq
Libcllus in synodo rompendiensi edilus ab episc >pis
perlidis, el Ludovico Pin imperalori olilatus, 522.
Liber mysteriorum, ."".5»*.
l.iber Sacrainentoriim, 221.
Licilnm videtur quoi poblicuin est, id est, quod vulgo
lit, 187.
Litania?, id esl, Rogalinnes, an (ieri possinl sine ejunio
ct carnis ahsliiieiitia, 310.
Lillera" diia? r» vi^inti apud llebraeos, 133.
Loculi Clirisll iu i|i|os usus expenJeb inliir, .'30.
Lolliarius filcunsors imperii, 287. Ejus consorliufln curu
Ludovico ronlinnalur a sniiinio pnntilice, 280, 2').;. I'r.e-
sedit in eoni ilio roinpendiensi adversus patre », '(21 .
Luol us Rallms, 218.
Lucus Valenl iniaiiorutn incensus, 70.
Lndovicus Pius hnporalor, 50, 70, 112. 175, 227, 287,
898. Bodilur ab Agnbardo, 31)7 et s<v;. I.. l.iiarinm lilium
noniinis sui participem f-.cil, 28S. Pflcititenli* publice ad-
diclus auriiinlaie r-yuodi compend cnsis, 3*>2. Ejns uxor
pulclira, sii.vis el blaiida, 3t I. Dilaceratur conviciis cl
probris, 307 et seq.
Lugdunensis ecrlesia, 323. Dicala litulo Sancli Joannis,
550. Ejus camores, 320. Lugdunensis synodus sub Ago-
liaido, 70. Lugdunensis pagus, 71.
LugJunum, 70, 72. Eral olim in reguo Burgundi-
co, IIK.
Lupus episcopusLugdunensis, 81.
M
MaJianilae, genus Abralne, 06.
Magisiri, id est magislraliis, 230, 23!.
Magonia, fn-ia regio a tempestariis, 148.
Maio, advocalus Lmh-vici II impera oris, "18.
Malediclioues inlidelibusJudaeis imposilse, 99.
Mali a tionis nunqnani inlerliciunlur, nisi iu liellis puldi-
cis el lcgalihus ju liiiis, 23+ Halorum felicitas est lum-
poralis, 203.
MiuiipiaOirisiianatiedestrvi~.nl Judreis, 72. Mancipia
Judxornui baptizari possunt invitis dominis, 102, 170.
M moa'e, 323.
Marca prudcnler imperat ut Ludovici regis nomeo di-
serte proferaim iulermysieria, 81.
Marca Ilipanica, qnai nntic Calalonia, 309.
Martvres absque bapiDmate cornorali aJ vitara sster-
ua M transieriinl, 172. !Non occidendo, sed morieodo, sub-
diJeriuil iu fide mundnm Cbrisio, 110. Diligendi sunl el
veneratidi lauqiiau. discipuli Domini, 21 1. Eis tamen teni-
pla, sacenlolia, sacra, 1 1 sacrilicia cotisliluere noti opor-
tet, 208, 223. Natn eorum m niorias oii hoc lantuin cele-
brare de.bemug, ut i o.lerilas ad eorum imilalionem liine
eicilctur, 214. Ei eorum reliquias ea menle houorare
debcmus, ut eum cu.us sunl martyres aJoremus, 207.
Maiarus, leli genns, 201.
Maif.e.lus, vir prajslaniissimus, magnieque aptid Ludo-
vicutn 1'iuiu auctorilatis, laudatur, 183. Dei miuisler, et
•djulor imperatoris, 189.
Maniccs ecclcsi.c, 140.
Matriinoiiiuni JiiiineiiJum esl, si vir uxoridebitumred-
»re uon possit, 307.
Hemnria inarlyruin, 223, 226. Memorias sancloriini am-
biliose lionorare ob caplanJam glori;un popularem, repre-
/. nsibile esl, 215.
MenJai nini niillam habet esseuliam, 149. Non rsl lan-
Luiumodo veilniiiiiii, sed el factornm, 315.
Mens snperba rum \na laudabili, m.il:'.m, 53.
Merc.iiiitn publicum, 1 17. Mcrcata olini in sabhalis. sole-
b»n| lieii, 75.
Miuiser imperaloris el iroperii, 1S5
Miracula non snnl temper sigiw ecrli simasanr.lse vila>,
12'.i e! si(] Palraiitiu enaai ab unprobis sa erJolilius, 150.
DcMeraiit a>voAi'gusliui, iHil ln nosira '.euii.ora Curare
p imis^n iion sutii, ne eornm rmis eludine frlgpsceret
genus huinaiiiim, 220. Miracula CliriMianor. m a diabolo
lieri garriunl JuJini, 8-i
Missarum soh mnia, 1 10. Celebralio, 22fi.
Missi dnmiuici, 70ct scq Missi de pn nio, 177.
Moguntina synodtis cui Ludovicus Pi' s inlerluil, 31.
MoiiOns asiniis, 121.
Moiiachiiniiii professio pliiiimmti auiioiil.vis habct apud
plehem, 81.
Moteta cani non riebenl in ecclasia, "28.
Mulier adullerii ronvie.ta, velandj, 317.
Mniiercutesupeisiiliosae notantur, qua: fiduciain snam
collncant iii j.arvis evangeliis, in ligno crucis, ct siunli-
llll1-:, 221.
Minuli juvcnia et seneclus, 141.
Miinera aut perjaria Bnem rcbus impommt apud iudi-
ces, 120.
N
Nantuadenses monachi iiiler se dissijent, 72.
Nalalia carmina, vulgo/Yoc/s, 528.
Naiolis e|;i>co|.iis Saloniiaims repreiienditnr a sancto
i regi.rio, qnoJ, omi sa episcopali cura, solisse rouviviis
occuparel, lOt.
Na7.areni,id est, Christiani, 75
Neiti itnperalor |ierseciilionetn movit adversusChrislia-
nos, 177. Ejus domeslici et aula; iniiiisln ad lldeni l.hristi
conversi, I /6.
Nestorii hxresis, 36, 39, 39.
NibriJius episcopus Narbnnensis laudalur, 107, 112.
Ninivilarom conversio, 310.
Noineti novum in Aporalypsi cl in Asia, 172.
Nnvionrigpnsis synoJus ad Vahalim Ouvium, 311.
Nuti ices ccclesia?, id esl, parociiiales, 1 10.
O
Oblalioues ipia' finiit in Ecclesia snnl res pauperum;
netiiie inveiil.e siinl ad aleiidam quoriimJam rupiJitalem
el avnrilium, 183.
OEconoinus in unaqnaque ecclesia dc prnj.ro clero
eli^einlus , qui reruni ecclesiasticaium curain su->cl-
piat, 211.
Oflicia divina celelirinda sunt cum ni3Kna gravilale et
mo leslia, 537 tjlicia publiea dcseruntiir ati iis qui prcshy-
tero- domcslici s hah ni, 130.
Olco ad sepulcia niart.vrnm ardenle uleban.ur olim
Christiani aJ curandas corpqris inlirtnitates, 184.
OrauJuin esl in allliciionihiis, 153.
Oralio debet lieri c.im tota liducia et spe, 2-sC. Ejus 'S-
siJuitas necessaria, t('id.
Ordo mililaris et eci lesias'icus, 201.
Orgclletaiia sedes, cujus ohm episcopus Felix, 35.
Ovis Dei rcliuquens paslorem, aherrans a via qna pra?.-
ccdit anes, haerel in senlihus, devoraln a lnpis, i%i. Ovis
pia sempiT qiiaarit buimn paslorem, 197. Oves seqiinntur
summe l.oiiuiii ptslnrcm, 257. Oves el as;ui rommend ui-
tur lieao Peiro a I lirislo, 189, 197.
Ozi puuitur, i|iii arcam Doiuitii suhlevarc pi'3esum|ise-
ral, 134, 181.
Ozias rex a lepia pircu-stis oh conlemptum sscerdoltim
el usurpaltoiicm Sacri iiiiuisieri', 133, 181.
Pagenses, 150.
Palaliuorum uxces, 74.
Pallinm meiropolilains dalum propler apostolcam \\-
cem, 2.13.
Pams vocahulo cmprehendiiur qiudqiiid comeni po-
lesi, 211.
1'anlalco (S.), marlvr Africa?, 350.
1'aracleius cur venire non poluit nisi post discessum
Clirisli, 212.
Parenics, id csi, consangninci vel aOines, 187.
Paschalis I ponlifex llomanus se pnrgal apud Ludovi-
cnai l'ium Je nece Tuendon prim.ceni el Leonis noineii-
rlaloris. 303.
Pastor malus tohTanJns esl al> ovibus ut merceiiarms
sedeus in catliedra Moysi, 107. l'as'ores mali quid agaul
iu Ecdcsia, i'id. Pastiirum et rcrtoriiin nomiiie mlelligit
AgobarJus eiiam ahbates, praposilos, atque presliyle-
ro>, 198. „ .
Palienlia bonn i> Chrisli esl, 261. Maxnne ad nuraicos
esi n cessaria. 202.
1'alres sanrli i tisioiiit I s'alim Ecclcsi.e, 2iH.
PatriarciBF Ju Ixnrum, 71 Pairiarchai Velens lesla-
nieiili fuerunl Chrisliaiii, 173. Dicli sunl Clinsli, 171.
«541
INDEX !N S. AGOBmUHJM.
15 12
Pautianista, 43.
Panliuus episcopus Nclanus qtiein.lam preslryleruin ob-
jnrgal, quod suaiu uxur.sque imaginem au co petic-
rit, 217.
Paulus a(ios'olns nrniini ^ravis liiit in praediralinne
Evangelii, 90 el tt}. Diserlior iiivenilnr in Hehraica lin-
gua qtiam in Grieca, I6K. Paulus tt Haruibas a se remo-
vcnt im eolaiii.ueiii t ictimaruin, 203.
Pauius Samosatenus, 109.
Panperum mn rolnmendaliir, 181. Eorum ipnd veieres
Clirislianos niagna cura, 213. lame. necaulur, rium laici
ouovivia ex rebus eccli snsii is reli branl, liisir.onesque
ac mitnos magno i onillicunt, 219 el seq.
Pecralum apml Ibbiaos est generis m.isciilini, apud
Grrcros lemiiiini, apud Latiuos autein iieutrins, Itii.
1'eccalur tribus modis, cogilationu, loculioiie, etaclio-
ne, 253.
1'rcora ocrisinnis, > • ■ est elccli, 253
PecUlalus est pe.r.uniae puhlica» aut sierae fnrlnra, 230.
Est aacrilegiuui, 240.
Pelagii dogma reprehenditur, 102.
Percussionus in corporibus, 179.
Perdiloiuin corpus, cujus capul Aiiliclirislns, 280
el seq.
Perfeelornm csl iiuiiiii sipere, duii auteiu diveisaet
adversa, 2(52.
Perjuripej- raium dcgradxre non possunl, 301.
Perjuna aul munera litietu retius iinpouuiit apud judi-
ccs, 120.
Petra ecrlpsiastica: observalionis, 112.
Peiro noinen iuditum a Cliristo propter duriiiam et he-
betudinein seusus garriunl Judaei, 87. <Jva auctoritale
ediirlis e carcere, 88. Piulenlor vitat ronvivia genii-
lium, 92. F.i coiniiiendal Oirislus oves ct agnos s ios. 180,
197. Peali Pclri basilica uni Deo vero. el vivo djcaia esl,
3ii. Heaii Peiri lucus, 301.
Pbiliberli (S.) mouasteriutii, 101.
Phuliatius, 43.
Picturam aspiriamus quasi picluram vita, semn, el ra-
lioue. careutem, 223 Picluras iii Ecctesia lieri non debcre
deliuierunl onlioioxi Paties, 22G.
Pilatusasseritur pracepisse Judaeis ut Cbris.uin adora-
rcnl, 8-1.
Pippinus rex, Paroli M .gni paler, 22\
Plenarium cunciliuni est cui mclropolilantis inieifusrtt
antistes, 242.
Pueniienlue publi. se lex el ordo, 322.
Polycarpi epistopi Smyrnensis uiariyriuin, 213.
Potllificalisjussio, 29S.
Poulilices el reges Ju.lseorum cur unge.baiitiir, 171.
Po, ulus jiihe.ur ohtdire sacer.Miluis, I5G. El lamen
populus jiislits iiiagis itigtius est teteraa vila quaili injusti
Sacerdotes, 15«.. PopnTus mer.lo conqiierilUr ariverstts
pastorcm, oh negligeiiliain pradic.nionis.vel iinpedimenta
eiempluruiii tiialoinm, 248.
Poita regni ctelesiis angusta esl, 236. Porlae inferi prae-
valere nou possunt atlversus Ecclcsiam, 112.
Possessiones eccles astii-sr, 237.
Prsecepu cx noinine princi1 is, 74.
Pra?dicatores qiial. » esseiiebeaut, lii. Qui qiiaestus vel
anibilionis c.usa |.ra\licani, ilainnaiitiir, 193, 107.
Praelalus quililiet prxcipieiis ronteioni non polest sine
dainno iuobedienlia», 244. Abutens relius erclesiasiieis ad
illicilos appeluus, damualiouis seleniae panam iucurrit,
248.
Piseposili in Ecdesia eujiisniodi esse debeant, et a qui-
lnis vuiis abslinero, I'j7 el seq.
Prt sbyteri cardiuales, 140. Presbjieri ne (lant exarlo-
res liscalimu reruui, 130. Non debenl esse si.ectalores lu-
doriini, 313. Picsbyteri domestici, 138 Proprii, id esl
tlomeslici, 139. Vilibus ofliciis uiancipali in curiis magaa-
tuiu, 138.
1'riinalus appetiiores nou longe absunt ab itlolorum cul-
tura, 318.
Prinripis nomen rerilandum est inter mysteria, 80.
Proceies palatii, 99.
Procub episcopi CP. epis'.ola ad Armenios approbala
a concilio Orieulali. 54.
Profeclus dicilur, si ad meliora quis transeai, non ad
dstertora, 212.
Provideniia Dci aliquando absolvil iiinncentes, et daiu-
fl.l! iioxios, 119.
Proviucia, Galliarum regio, 227.
Prudentilis, \ir dorlus, 310.
Psalmi antiquitus in Ecclesia decanlaii solih , 3r,0. Ple-
beios innipn psalmos in Ecclesia; caui velueii.nt cunrilia
Paliuin, 32;.
Pulrliritudo , niagna ac pecnliaris fcmi.ia um gloria,
511.
Pnlvis sparsus iu Gallia rredilur a Reneventauis, ex quo
boves lantum mireienltir. non ca-teia aniiual.a , 15X.
Pulvtrem iln pedlbus excutere cur prseceptum apo-
slolis, 90.
Q
Ouiiiiianiis episcopus, N2
Uiiiiilus Lucilius Kalbus praclare sensil de diis pagano-
rum, 218.
l\
Ilsb Acbilias, 87.
Haclia, id esl, lirmamentum, secmidiini Juilseos, ihid.
Keges el pomilict-s .luiltorum eur uiige'uutiir, 171.
It.ses qtioqiie siinl reclores erclesiaruni, 75.
Regiiia; obm apud 1'rancos ge.rebant cura u palalii ,
314, 510.
Begioiialiricon.ilia respuunlur a quibusdaoi, quoil lepa'i
Homani seu Imperaloris non itilcrfuerilll in eorum loosli-
tutimie, 241.
Itegnis el gentibus neeessaria est judicmrutii itregri-
las,.12J.
Iteiulr, 118
Heligio esl cul(u« Dt-i, 201. Dicla a religitilo, 202; vel
a religando, 22 i.
lies l)o .liito eonsecraia; debent cum uiagna re.ereniia
cusioditi, 233.
Hliabamis arcbicpiscopus illog.iuiinu.s scrij.eit libruin
adversus .liul.eus, delibalum ex libro Agol.ardi De Jii.im-
cis superstilionibus, 82.
itixae el conleniioues cuniulant co;.ianv Dagi; irrum
239.
Itoma rapta a fiolltis, 1 19
Komana Ecclesia seinpcr praeiata esi reliqtiis Ecclesiis
apostoliris, 29» Ab ea ui o une* veueraudae romniHii ouis
jura dimanant, 2 >3.
Ilomani iilns quain aiv.is 170 tleos >iiie simiilarro co-
liierunt.
lioiuani iieotfiiri, 122.
Rnma.ius pontifex, vicarilis beali Pelri, 29 •. Spousus
Krclesite ilic u« iu rourilio l.ugdiineusi , 1 1 2. Episcopus
episcoponmi qimmodo dici possil, so!it9 .liciiur aposlulicii .
ali aliqiiol s.-fciilis, 298. Vocalur f.aiera reliqnis rpiscopis,
297. Vicarius nposltilira? sed:s , 295. E|us nomen reciiau-
dum es uiler mysteria, 293. Dtqio leutlus si lide.n pnn-
i i;n t bligatain vio'el, 395, 310. Ijus ajiprobalio necessa-
ria oliin ii. ni eral novo imperatori, 289, 290. Kjus aur.ls: i-
las necess.iri.1 nnn est in otnmbus rausis e. clesiastiris
priniipum, 312 Uomanorum pontilirnm epistola' in causa
li.lei examinanlur ali episcopis congregatis, 241. Eotuin
onlinaliones iieri olim uon polera.il exlra pncsriili ,in mis-
s.iriini imperatoris, 300. Eis obviam procedebaul episcopi,
quoties veniubant ad comilatum, 298.
Saccata vina, 138.
Sarertlos iiiius sub capite sumino,127 Sjcerdos (ieri
non potesl qui aliquo vllio laboral, 12^!; nec qui itnioetiis
est, 143; nec qui criuiinosiis esl, 114; nec is qui vi inam,
repudiaiam, vel meretricem, et non virgiuem dnxerit,
252. Sacerdo» vita el tloelrina irreprehensibilis esse tle-
bel, I 45. El sarenloli uequani et indncto non rst oliedien-
dum, ibtd. Sacerdoles male doceutes, aut male jubenles,
nnn sunl au.lienib, 153. Alias poptiltis tenetur obe iru
sacertloiilius, 150 ] llis solis lirel minislrarc sacramenla,
134 el sq. Sacenlotes mali, vere sunt sacerdoles, 191 ;
possunt atilem m ili sacerdotes recle adminislrare bona,
113; n ni. lioiia uiinislrando, sibi lantnmmodo nocent, nec
Ecclesiie mysteria commacnl.ini, 144. Sic iinpii sacerdotis
sacrilicio cooficionlur sacramenla. 1 15. Sacenloles euim
ctiam mali o|ieraniur virtules e; miracula, 130. Sacerdo-
les, cum exaudiunlur a Ueo, ant prsedicando prosun', non
id deheiu tribuere stiis iuerius, 132. Sacerdoiuin qua uor
genera, 116 Saceniotes iuajnris onii.iis, 159. Sacerdolittu
incertus pl instabilis ttalus aevo Agobardi, 237. Sar.crdo-
luin conleniptores puniti a Deo, 137. S.ic r.los, si (piar.it
avocalioii ni in relius s.iriihtriliiis, non esl sacer los an!c
orulos Dei, sed destruclnr operis Dci. et adjulor Anii-
thnsii, idielseq. Sacerdntes dome.licos hahebanl olim
apu.l se. vih priucipes, 137. Sacerdulium uniLiim in Ec-
clusia, 127.
Sacramenla per Clirislum operaia, nos salvaut praHC-
riia, Patres vrro Veleris Testimenti luiura, 175. ^. e bo-
noruni merilis melioiari, nee maloniiu perversiiat' p-.s-
stin deleriorari, 1 i2. N.m possunl a luiiuiiirari a popula-
rilius jusns. se.i taulnin a sarcrdoliltus, l">4 Sacrauienlo-
rum libcr, 2-1. Sacnleg.i vorabuluin v.rias babet sigtii-
»:.ri
INDEX IN S. AC.On.\KI>l'M.
131!
Itcallones , 240. Sacrilegium est res Kccleslai auteire,
ibid.
Sacrilegi suot qui publica sarra compila»crunl, 239.
Sacnlegos vocat Agobardus qui sanclas vocanl iuiagines,
911
Salvaterra, opimluin Benearnoruin, 231.
Samariianns co lesiis, id est Christus, 237.
Sancti Dei mult» praalare fhOs^unt . 133. Oh hoe exau-
diii a Deo sanl in suis precihus , quou aiijecla dc se seu-
serint, et peicasse se erednleiiut, ICt. Sancli hoiuines
ainandi el hinoiandi suni, sed charilate, uon servilute,
221. Hunoran li propter imilalionem, oon 3u!em adoraudi
propier religionem, 220. Tolerant plerumqtie superiores,
quos noverunt os'e pejores, 281. Saneloiuni imagines
omiii generc conlerendae, et usque ad pulveiein eraden-
ttx , 218. Sanrtoruiri inemonas ambitiose honorare ob
captaudam gloriam popularem, reprehensibile esl, 213.
Sanciitas tribui non potest imaginilius, cuui siul res
inanimaiae, 212.
Sanguinem hunianum fundi prohibet prima lex data
hominibus, 263. aaiiguiues in plurali nuinero ulruiu dici
4>os«n , 163.
Sani iu Lcclesia cuslodieudi , inliriui veru sanandi ,
197.
Sarrareni, pnrlio Jnd.-eornni, 72. Umle sic dicli, 93.
Capiuni. Hierusalem, 118.
Saulis modestia couinn-moralur, 161.
Scliismaticus esi, quisquis sidi Romana» comniunione
junctus non csl, 293 ; el qiiisi|ius a seditms aposlolicis di-
visus esl,29l.
Seriplurae sanclae laus, 167.
Sf iuor, id esl lioiuitius, 73.
Seutenlia plurimorum pia>ferenda est suspiciouibus
singuloruui, 212.
Seplimaniie uouiiiie cnuiprelieinlebaiur olim eliaiu dioj-
cesis Urgellensis, 227.
Sepluaginta imerpreles maguae auctoritalis in Ecclesia,
161.
Sepiilturariirr. ocrasinn" ditita est Ecclesia, 237.
Servns liberlali donaios. prxserlim K.cciesi.e ilelegatos,
revocare i» servitulem nou licet, 256. Sei vorum cali'dilas
notalur, 101
Slccilas aliquando impedit ue agriculu? semiuare nos-
sinl, 153.
Sidnn, 95.
Sigisinuri iuslturgundionuro rex ab Arianismo ad cailio-
liiaro Ecclesian/ convcrsus opera Aviii episcopi Vieunen-
sis, 124.
Sigr.ius mons iu Hispania Tarraconeosi, 121.
Siraulacra deorum qui priini posuere, ideo feceruiit, ul
populis nietum adimerenl, erroiemque adlerent, 819.
Sol oriens adoratur, 221 .
Sorlcs leger»' de paginis evangeiicis lob rabilius quam
ad dsemouia cousuleuda coucurrere, 220.
Speratus (S.) mariyr Alncanus, 330
Spes ad quid uiilis, 224. Spem nostram ponerc non
debernus in nnmiuihus, sed in l)eo, 221.
Spiriins sancius cur veuil super aposielos in vento et
igneis liuguis, 343. Qnid inspiravcril eis cuui doniim lin-
guarum infudit, 106. SpinUis apud llebraeos leniiniui est
geoeris, 163.
Spnnsus nnns csi qni linbet sponsam, 180, 200. Sponsus
el sponsa, id esi C.lirislus et licclosia, quomodo Iraclandi
a paslonbu*, 196.
Strannacum haud procul I.ugduno, 32, 77.
Subdiaeoni psalmos ac reliquas lecliones canleut in Ec-
cle^-ia, 36.
Sulpinus Severus p.esbyter Primuliaceuss, 217.
Superstitiosi unde dicii, 219.
Svlve.sin papseGesla, 217.
S.irnmaclies iuterpres sacra; Scriplura?, 165.
Synagoga marulusa, rugusa, ac repudiala, 101
Synagogas no- as evsruere non licel Judaer», 74.
Synodalia gesla pingelianlur olim in ecclesii», ad rue-
meriaui ni ^esla?, el en oris prostrali, 223.
Synodus Compcndieiisis de rebussacris illicileusis, 230.
Lugduio nt,is adversmn Jud;eus, 76 MogwiUiia, iu qua
Agohardi ordiualio couQrtnata fuit, 31. Noyiomagensis,
pro recom iliatuuie .lniliih Augusla?, 511. Urgelleusis in
causa Kcliiis episcopi dliu-, seitis, 46, 107.
T
Talionis modum supergredi, 23S.
Tempestarii, iJ est, venelici et sortilegi, qui leinpesla-
les iminiuerecreduiilur, 117-138.
Templa Dei siuiius. uuiu boni sumus, 210, 222. Tem-
plum iiiui esi cousiruenduin in alicujus bouorem, prsrtor
solius Duivivi, 209, 221.
Tenrpluni Oei est quisquis prsceptis ijus obu-mpe
rat. 262.
I heodore lus Cyri episcopus, 56.
Tbeodotio ioterpres sacraa Scripiura;, 163.
1 hesauri ad quos usus habtri debeaut in liccle-
sia, 210.
Tbrnnus episcopi, 198.
Timor a.l quid utilis, 325. Timorem et honorcm debe-
inus l>eo, 243.
Tolerare oportct iu vita lioniin.m ea qua; lolli non pos-
suut, 229.
Tonitiua ct graudines vi liominum licri, slultuin, 147
el seq.
Tr3ctatoiia slipendialis, 71.
Tribulaiiones cur Christianis immillat Deus, 284
Tributa ac vectigalia reddeuda pi incipibus, 245.
Tyrus, 93.
li
llnitas Irahil miindum ad lidem, 238.
Urbntii »111 liyiiiiu iiuii cauuulur in Erclesia, 330.
Urgellensis synodus in causa Kelicis, 46, 107.
Uxonsunius vir, quomodo inlelligeudum, ut ad sacer-
dulium prombveri quis possil, 232.
Valeniinianoruni hireses, 79. Eoriim fanum incensuill.
ibid.
Vecligalia el tributa rc.ldeniia principibus, 213.
Venalio inlerdicla episcopis ac reliquis e rlero, 193.
Veriias quid sit, 169. V< ritas lalens mn polesl nioiislrari
per res coniiarias veriiali, 230. Veiitas jud.cioruni ol re-
ruin qiiiereinia esl a l)co, 2Si. Veritatem l'e.i qui reliu-
quit, in tenehns maneal necesse est, ;3i. Veritas anianda
e.st, miiii verba, 3o. Verilaiipercipiendaj uiaxiine obstat
vila hbtdiuidediia, 220.
Viceiomiies, uuile diili, 71. Lorum inslilutio peudcbat
olim a couiitibus, 188.
Vireli-gatus Avciiiuiiensis, 71.
Vidua qua,' veluin religiouis suscepit, duriittere illud
nou poiest, 517
Vigilauliiis patria Aquilanus, 207. Ijus scl isina.,
jbid.
Vina saccata, 138.
Viudicla lidcliuin inn esl in praeseuli, 203.
Virjiinilas aitiiua?, lides incorrupta, !6. Intcgia hies
solidaspes, sincera charitas, 206.
\ isibiha ii. r.ent ad iuvisibilia capienda, 211.
Vila libidiiu de.jiia iiiaviine ot.st.it viriiati percipien-
da', 220.
Viventiolus episcopus Lugdunen- is, 82.
Voventi et larde reddenli lardilas reputahilur in pec-
caium, 235. Melius est auiem non vovere quam post vo-
luiu promissa uou reddere, ibid.
w
Wala, Adalardi fraler, abbas Corheiensis, Magnre apud
l.uduvicum Fium imperatorem auclorilalis, 101, 173.
Zeii recliludinem quain oonuulli putaot, ca'cum furu-
rem vocat Agobardus, 223.
1343
ORDO RERUM QL.E I.N [IOC TOMO CONTINENTI R.
1>IG
OHDO EEEUM
Q\JM m HOC TOMO CONTINENTUR.
SANCTUS AGOBAZDUS EPISCOPUS LUGDU-
NENSIS.
Notitia niSTORicA. Col. 9
Balnzii prsefalio edilioni suac Opcrum sancti Agoli.ir.1i
f.rxfixa. liiid-
Elogia de Agoiiardo. 13
Papirii Massoni prsefatin ad Agobavdnm. 15
Ejusdem de vila Agobardi ejusque doclrina brevissii-iae
s-. nopseis. 17
SANCTI AGOBARDI I.IBEP. ADVERSUS FELICEM
URGELLENSEM. 29
LIHEK DE 1NSOLENTIA JUD,T.ORUM. G9
SANCT! AGODAKDI, BERNARI)! ET EAOF. Eri-
SCOPORLM, ELTSTOLA DE JUDAICIS SLPERSll-
TIO.MBUS. 77
SANCTI ACOBARDI CONSULTATTO DE BAPTISMO
JUDAICORCM MANCIPIORUM. 99
SANCTI AGOBAKDI EPISTOI.A DE CAVENDA SO-
CIETATE JUDAICA. 107
SANCTI AGOBARDI LIBEB ADVERSLS LEGEM
GUNDOBADI. 113
SANCTI AGOBARDI LIRER DE PRIVILEGIO ET
JUBE SACEKDOHl. 1«
SANCTI AGOBAIIDI I.IBER DE GRANDINE ET TO-
NITRUIS. 147
SANCTI AGOBARDI LIBER ADVEKSUS FREDE-
GISUM. 159
SANCTI AGOBAIIDI EPISTOLA AD PROCERES PA-
LATII, CONTOA PR^CEPTIM IMPIIJM DE BAPTI5M0 JUBAICO-
B.LM MANCIPIORUM. 173
SANCTI AGOBARDI EPISTOLA AD BARTHOLO-
M/EUM EPISCOPLM, de qi-orukdau illusionk signo-
»um. 179
SANCTI AGOBARDI EPISTOLA AD MATFREDLM
PROCEREM PALATII, dlploratoria de ikjostitiis. 1S5
SANCTI AGOBARDI EPISTOI.A A!> CLERiCOS ET
MO.NACHOS LUGUUNENSES, de modo regimikis eccle-
siastici. 189
SANCTI AGOBARD! LIBER DE IMAGiNIBUS SAN-
CTORLM. 199
SANCTI AGORARDI LiBER DE DISPENSATIONE
ECCLESIASTICARUM REKLM. 227
SANCll AGOBARDI LIBEB DE DIVINIS SENTEN-
TIIS, CUM iillEVISblMIS ADKOTATIONlnCS COKTB.A damnabileu
OPIMONKM PUIANTIUM DtVlNl JUDCH VERIIATEM IGNE , VEt
AQUIS, VEL CONFLlCTU ARMOIIUM patefieri. 249
SANCTI AGOBAKDI SKRMO EXHORTATOBIUS AD
PLEBEM , DB FIDEl VKRITATE E~ TOTIUS BOMl IBSTITCTIONE.
m
SANCTI AGOBARDI FLEBILIS EPISTOLA, ce divi-
SIONE IMPEftJI FRANCORUM INTER FILIOS IMPEHATOHiS. §87
SANCTT AGOKAKDI LIBER DE COMPARATIO.NE
REGIMINIS ECCLESIASTICI E'I POLITICI, et m qbi-
BCS ECCLESIjE OIU.NITAS PRdiKULGEAT IMPFRKJHUM MAJESTA Ti.
293
Epistola Gregoni papte IV, ad episcopos regni Franco-
rum. 297
SANCTI AGOBARDI LIBER APOLOGETICUS PRO
FILIIS LUDOVICI Pll IMPKR. ADVERSUS PATREM.
307
SANCTI AGCP.ARDl CHARTULA AD LOTHARILM
AUG. 3t9
SANCT! AGOBARDI EPISTOLA AD EBBONEM EPl-
SCOPUM BHEMENSEM . de c-pe et timobe. 325
SANCTI AGOBARDI LMER DE DIVINA PSALMG-
DIA. 323
SANCTI AGOBARDI LIBEB DE CORRECTIONE AN-
TIPHONARII. 329
SANCTI AGOBARDI LIBF.U ADVEBSUS AMAl.A-
RIUM. 559
SANCTI AGOBAHDI CARMINA. 319
I. — Epitaphium Caroli Magui im peratoris. Ibiit.
II. — De tr3iislatione reliquiarum saociorum martyrutn
Cvpnani, Sperati el Panlaleouis ad ai '.era LiiKduueiisnn,
ibid.
SGINIIAHUUS AJIBAS.
Notitia DlSTORICA. 331
VII A El CONVERSATIO GLORIOSISSIMI IMP. CA-
BOLl REGIS MAGNI. 555
Moniiiim iii Annalcs Laurissenses et Eginhardi. Ibid.
ANNALES 1.AUR1SSENSES ET EGlNilARDI. 3li7
EGINHAKDl EPISTOLjS. 509
Epistola prima. — Ad Ansgisum. Ibid.
Epist. II.— Ad Go?bert nbbalem. Ibid.
Epist. III. — Ad Amalharium. lbid.
Epist IV. — Ad Oigarium archiepiscopnm. 510
Epist. V. — Ad Jacobura episoium. Ibid.
Epist. VI. — Ad K^ilulluni elHurabertum. 511
Ep.st. VII. — Ad Popponeni comilem. Ibid.
Epist. VIII. — Ad Oigarium aiciiiepiscoponi. 513
Epist. IX. — A.i Geboinnm palatii comitem. Ibid.
Epist. X. — Ad Hetii archi' piscopum. Ibid.
Epist. XI. — Ad Hruoiberiuin comitem. 513
Lplst. Xli. — Ad Lnilhardum presbyterum ct Erember-
lum ficedominum. IbiU.
Epist. XIII. — Ad Popponem comilem. lbid.
Epist. XIV. — Ad Gerwardum biblioibecarium. 514
Epist. XV. — (n persona Bomae atl Bb.dihrut. Ibid.
Epist. XVI. — Ad Hationem coiniiem. 513
Epist. XVH. — Ad Hralianum abbalem. Ibid.
Eiist. XVIII. — Ad Manhradum vicedoniinuin. Ibid,
Epist. XIX. — In persoua Hludowici smp. ad G. comi-
tein. Ibid.
EpisT, XX, — In persona Hludowici Imp. ad II. ejus fide-
lem. 516
Ep^st. XXI. — In persona Hludowici imp. ad T. ejus li-
delem. Ibid.
Epist. XXII. — Ad A. Missuni doniinicum. Ibid.
Epist. XXIII. — Ad vicedominum snnm. 517
Epist. XXiV. — Aij quemdam ministrum suum. /4«o'.
Epist. \ XV. — Ad N cpiscopum. Ibid.
Epist. XXVI. — Ad amicuin suuni U. 518
Epist. XXVH. — Ad N. comitem. Ibid.
Epist. XXVIII. — Ad N. comilem. Jbid.
Epist, XXIX. — Ad N. saciTdolem. 5l»
Epist. XXX. — Ad Vussinum lilium suum. Ibid.
Epist. XXXI — Ad N. episcopum. S20
Epist XXXII — AdAmicum. Ibid.
Epist. XXXI!!, --Ad N. comitemet N. judicem, missos
donnnicos.
Epist. XXXIV. — Ad Lolliarium imperii consortem.
522
Epist. XXXV. — Ad N. abbalem. 525
EriST. XXXVi. — Ad amieum. Ibid.
Epist. XXXVII. — Ad H. viccdominum suum, 524
feiST. XXXVIII. — Ad fratrem N. Ibid.
Epist XXXIX. — Ad Emiritanos in pe.sona inuduwici
imperatoris. Ibid.
Epist. XL. — Ad imperaliicem. 525
Epist. Xl.l — Ad amicum. 526
Epist. XLIL — Ad Hliidowiram imperalorem. 527
Epist. XI. III. — Ad N. episcopurn. Ibid.
Epist. XLIV. ~ Ad. E ainicuiu suum. Ibid.
Epist. XI.V. — Ad G. comilera. 528
Epist. XI. VI. — Ad abbaleni. Ibid.
Epist. XLVH. — Ad aniicum. 52?
Epist. XLVIII. — Ad N. episcopum. Ibid.
Epist. XLIX. — Au N. optimatem, amicum sunm. Ibid.
Epist L. — Ad Hiotarium. 530
Epist. LI. — • Ad eumderc. Ilnd.
Epist. Lli — Ad N. presbyteruai et vicedominum.
531
Epist. Lill — Ad qucmdam fidelem suuni. Ibid.
Episi. LIV — Ad N abbatem. Ibitt.
Epist. LV. — Ad N. episcO|ium. 532
Epist. I V!.— Ad iniperatorem. Ibid.
Epist. LVII. — Ad N. tomuem. ibid.
Epist. LVHi. — Ad N. episcopum. 553
Epist. LiX. — Ad prificipuum iinp.ratricis capellamtm.
ihid.
Epist. I.X. — Ad M. illuslrem domioum. Ibid.
Epist. LXI — Adeumdem. 534
Eplst. LXII. — Ad Hlolarium. lbid.
Epist. LXIII. — Ad Lupum amicum suum. 535
r.n
OUDO 'IF.IU'M
ir.is
KCIMIAltDI HISTOltlA TRANSLATIONIS BR. MAU-
CKI.MM ET PETRL 537
Prologus. Hid.
Caput priuuii. — Missi abEginhardO Roniam ad procu-
randus rehquias ObtenUe sauciorutn Marcellini ci Petri.
Ihiii.
Caj>. II. — Sacras reliqniie per diversa loca dcl.itie in
Micliilinstadt, et post varias visiunes iu Muliiiheiin, posiea
Seligensladi diclain. S45
Cap. III. — AliqtiK roliquiie sancti Marcellini , olim
ahlaise, impetranttir, el ad alia loca transleruntur. Miracula
facia. :i*>0
r.-.e. IV. — Hiracula iu Biirdis et inulis, coniraclls et
aliis tcgris, Mulialieini patrala, Cervisia m viuiiui umtaia.
Cereus ultro accen us. 537
Cap. V. — Alia uiiraciila Mulinheim facla , surdis et
mulis, paralylicis cl aiiinntibiis sauatis. Lumen ilcr agen-
libus nocle couce.suiii. I.ibellus imperalori oblalus. 564
Cap. VI.— Miracula in paJalio iinpcratoris ad relii|uias
lioriim sanctoruin lacta. Ctecilas, contraclio , paralysis, fe-
l,i is sublata. 574
Caj> VII. — Miracula Valencenis in Haunonia patraia
ad reliquias horum saiiclorum. Casei decein iilUBiinati , alii
rayri sanali. 571)
Caf. \ III. — Mirarula Candavi, in moHasterio s. Ilr.n-
nis, ad reliquias lioinm smii lonim. Cieci oclo illuntinaii.
Alii a'gri adjuli. 585
Cap. IX. — Ail reliquias Trajecli deposilas sanali cscci ,
surdl, niuii, conlracti, paraiytici, 586
Cnp. \. — Duo inirocula intercessiooe sancloruni Proli
ct Hyacinllii, aiqne sancli Heniiciis, io ecclesia sancto-
rum Marcelliui ei Petri patrata. 590
EGINHARUl RHYTHMUS DE PASSIONE HAB.CEL-
LIM I.T PETttl. 595
EGIKHARDl CIIAUT/E. 601
I. — Cliarla qui K*;uiliardiis, anunente limiia uxore
siia, cellam Mi ueisladl cuui appendiciis, retento ejusilem
usufruclu. iuonaslerio Lanreshamensi concedit. Ibid.
II. — Descriplio locoruiu Lerniiuoruiiiqiie vilte Mi-
chelstadt al> ipso Egiuhardu lacla. 602
III. — Cliart., Eginhardi, monasLerii sancii Scrvaiii cou-
fessons aliliali.:, qoa Megiiifridwn ejusdem nionaslerii
servum, ad sacros ordines cluctum, solemiiiler manu-
inillil. 605
IV — Cominutalio mancipiornm inter Egiuhardum al>-
balein ei I lieodradam tnonaslerii sauc x Maicc Argeul''--
gileusis alibalissam. ' OUi
V. — riiarta Eginhardi, sancli Ulaiidiuii Gandensis »b-
batis, qua Nordbcrlo praslarie coucoiiit quasdam res ad
mOHaslerium Blandinicnse ab eodem dcle^aias. 605
\ I. — Charla ejusdcm argumenti uro Ko^elliardo. 006
APPENDIX Al) EGINHARDI — OPERA, ABBUK-
VIATIO CHRONl&E. «07
CI.AUDIUS TAURINENSIS EPISCOPVS.
KOTITIA II STOBICA. 609
PrJJFAtIO ClAUDH IN LIBROS ImIXIRMATIONUM LITTER* F.T
SPIXKUS SUPER I.EVITICtlM, AdThEOIIEMIRUVI AEBATEVi. Ol.J
INCIPIT LlllER PRIMUS INFOKMATIONl'M. 017
i). I. ('. Trombelli le> ton monilum. 619
XXX QU/ESTIONES SUPEU LIISROS REGUM. 625
Incipiuul capilula libri II. 689
Ineipit lilier l(. Ibiil.
Incipiiint capitola libri III. 721
Jncipitliber III. Ibiil.
Iiici|iiunl catiiula libri IV. 741
incipit liber IV. Ibid.
I.MCIPIT PniEFATIO C.LACDll EPISCOPI 809
i l .01111 episcol'1 piuefaiio in citenam scper sanctum
Mathi.kum. 855
Editoris monitum. Ibid.
Jucipil praelalio. S3j
c.laudii f.fiscopi in/t'i'atio in commbntahios scos ai>
Epistolas Pauli apostoli. 857
i i m iii episcopi iR efatio Kxpositioms in Epistola»
AD KtHESIOS. U50
CLAUDII EPISCOPl ENARRATIO LN EPISTOLAM
UIVI PAULI AD GALATAS. 841
AucToms epistola df.dic.toria. Ibid.
Argumentuin Epistolse divi Pauliad Galatas. si",
Item alind argumeuLiiin. Ibiil.
In caput nriiiium excgesis. s!4
In ca; ,it II. 834
iucaput II i. .K«*;
IncapntlV. S78
iii capul V. 890
IncaputVT. y05
ILACDII EPISCOPI EXPOSITIO KPISTOL.E AD
PHILEMONEM.
Moniiiiui (ditoris. 9M
lnripii Exposillo. Ilnl.
(I.ALDIl EPISCOPI BREVIS QIRONICA. 017
CLAUDU EPICUII LOC\ (..rjiaiOI EXCLRPTA LX CllMMEN-
tah is ejus im tpisrons SANCTI Pai Ll. 9it)
C'h/ ctan in (orma Dei esset. IbiU.
Kx pia-iatione Cominenlarii iu EpisLolain priinam ad C.u-
rimhios. IbiU.
E» eadeni prsfalione. Ibid.
Iu Kpisl. ad llebr vii, 17. 9i«
I ii Kpi.sl. ad Pliili; peuses. Ilmi.
Iteiraclalio Claudii episcopi de r.ucloribus evplanatio-
iiuiii super Epistnlam ad Ucbraios. IbiU.
Klogium sancti Auguslini. 927
LUDQVICUS I, COGNOMESTO PIUS, IUVERATOU.
AUGUSTUS.
I.UDOvir.i Pu Vita. 927
Prologus. Ibid.
Incipn narralio Vitae. 9i9
LliDOVIl.I 1, MvCKON FILIOBUU EJLS DIPLO-
MATA KIXLKSIASTICA , LSyUE AD DIVISIO.NKM
LMPEKII ANNO DCCCXL. 979
I. — Pro Nobiliacensi inonasterio. Ibnl.
II. — Pro monasterio Cormariceusi. 981
III. — rro moiia.sierri Gcllonensi. 982
IV. — Pro mouasterio Duserensi. 983
V. — Pro monasteiio sanrti Severiui Iiurdegaicnsi. 984
VI. — Pr.i ecclesia Ceuomanensi 985
V II. — Pro Anisolensi mouasterio. 9H6
VIII. — Pro liel one episcopo Liugsonensi. 987
IX. — i'ro Hilile^riuo Halbersiadiensi episeopo. 989
X. — Pro Hildebaldo episeopo Malisco lensi. 990
XI. — Pro Wiruiido abliatc SlaUilcnsi et Mabuunila-
riensi. 991
XII. — Pro monaslerio Crassensi. 99J
XIII. — Pro eodem monasterio, 99'i
XIV.— ProChrisliauo Nein usensi episcnpo. 994
XV. — Dp nuihlinis sancti Dionysii. 895
XVI. — De iiiintlinis mouaslerii Dinuysiani. 997
XVII. — Pro Majon monasuii io. «^
X\ III. — Pro Neiridio archiepiscopo iNarbeiieiisi. 99!)
XIX. — Pro mon.isteiio Elierslie lueii^i. 1000
XX .— Pro sancn AulliMi.i Seuensis ino.iaslerio. 1003
XXI. — Pro nioiiasteno saucii Maximi Trcvirenss.
1005
XXII. — Conlii inalur conjinutalio facta uuer Pelruiii
ablraiem Noiiaululanum tlRudulliun r, cLorein inonasierii
Ltnxiani sancti Salvaioris. 1097
XXI II. — Conlirinatur Erodoiuoabbaii monasterii Nova-
liciensis lesHsiivnluin Abbonis 1'uud.noris, aliaque jura
ojiisileni niouaslerii. !(|0<)
XXIV. — Pro ec, les.ia Viennensi. 1011
XXV. — Pro ilispanis qiti iu ieguo Kt aneorum inamv
baio 1012
XXVI. — Pro moiiMlerio Miciaeettsi, IO14
XXVII. — Pio ecclesia Vienueusi. 1015
XXV III. — Proinimuiiitaie uiMiolni Cai rofeusis. 1016
XXIX. — Pro monasterio Derveusi. 1017
XXX. — Pro monaste.rio Goizieusi. 1019
XXXI. — l'ro uiiniasierio Anlaitensi. 1020
XXXII. — Pro Vivariensi tcelesia. Ibid
XXXI.ll. — Pro iiionastcrio s.mrii MaxcnLii. 11)^1
XXXIV. — Promijiiasioiio Karfensi. 1022
XWV. — Pro inonasterio Balncoleiisi. 1024
X\\\ 1. - Pro uiouaslir.o 1'otitaiiellenSi. 1025
XXXVII. - Promonasierio liisulfe Barbars. 10i0
XXXVIII. — P10 mouasterio sancti Zenonis Vtroiieusi.
1027
XXXIX. — Pro nionasteiio Psalmodieusi. 1030
Xl,. — Pro monasleno iiionus Ulivi, 111 diofcesi Careas-
soneusi. 1031
XLl. — Pro eeciesia Viennensi. 105,'
Xl.ll. — Pro nuuasierio Prumiensi. IbiiU
XLIll. — Pro Hispauis qni in regno Francorum inane-
bant. 1055
XI. IV. — Tro Maliscoiiensi ecrlesia. 1036
XLV. — Pro moiiasterio sancti Hilani, in dioccesi Car-
cassonoisi. 1037
XI.VI — Proerclesia Aurelianensi. 1038
XLVjl. —Proinonasieriosjne.il Gormani Anlissitido-
reusis. 1039
XLVIII. — Pro monaslerio Cormaricensi. 10*0
XI. IX. — Pro mona^terio sancli Meventu. 104-2
L. — Pro ecclesia Cameracensi. 1044
Li. — Pro monaslerio Kossalensi. ibii
1349
QU.F. 1N IIQC TOMO CONTTNENTUR.
I II. — I'ro roonaslerio Uodonis, sive Tion-Mouller.
1016
I.III. - Pro rnonaslerio Ammialino. 10i7
LIV. — Hnhoraiut pacium inier e|iiscopum Conslani ieu-
sem ac monasterium sancti Galli inilum. 1018
LV. — Pro monasterio Morhacensi. 101 )
I VI. — l'ro > oilem mona-terio. 1051
l.\ II. — Pro Ecssate.nsi la-nobio. Ibul.
LVlll. — Pro Andegavensi sancii Mauricii ecclesia.
1052
LIX — Pro ecclesia Trevirensi. 1051
LX. — Pro monasterio Euldensi. 1036
I.XI. — Pro ecclesia Khemensi. 105?
I.MI. — Pio Prumieusi mouaslerio. 1038
I.XIII. — Pro monasieno Soriciniensi. 1059
LXIV. — Pro canonicis ecclesiae sancii Slepbani I e-
niovirensis. 1061
LXV. — Pro Lemovicensi sancti Slepliaui ecclesia.
10(3
LXVI. — Pro r.riiiiaien-i monaslerio. 1003
I.XVII. — Pro monaslerio Soleniniacr.iisi. I00J
LXVIII. - - Pro niouasicrio sancti Gennaui a Praiis.
1005
I.XIX. — Pro Turonensi sancii Maitini oeclesia. 1067
LXX. — Pro sancli Marlini Turonensi ecclcsia. lnfili
I.XXI. — Pro nionaslcrio Toruacensi. 1070
LXXII. — Pro ecclesia Kbemei.si. 1071
LXXIII. — Pro ecclesia Argcnlinens'. 1073
l.XXIV. — Pro monaslcrio sancti tialli. 1075
I.XXV. — Pro eodeni monasleriii. 1070
LXXVI — Pro coiiem mouasterio. 1077
LXXVTI. — P,o inonaslerio II riacensi. H>78
LX Vlll. — Pro eodcm monasteiio. 108»
LXXIX. — Pro monasterio Magnilocensi Ibiil.
LXXX. — Pro Lolbario iinperii consorte. 1082
LXXXI. — Pro abiiaiia Aprimonastericnsi. Ibitl.
LXXXII. - Pro monaslerio Comensi. 1087
LXXXIil. — Pro klagaloneusi sa'.rti Pclri ccclcsia.
1088
I.XXXIV. — Pro monasterio Deeusi. 10s9
1..WXV. — Pro monaslerio Couchensi iu diouccsi Ru-
ttienensi. 1090
LXXXYI. — Pro monaslerio sancli iluons Gandensis.
1002
LXXXVIL- Pro parlheuone Itucliaviensi. 1093
I.XXXVIIL — Pro monasterio Gravensi. 1095
LVXXIX. - Pro monasterio Earfensi. 1097
XC. — Pio mouaslerio Arulensi iu dicccesi Heleneusi,
lljid.
XCI. — Pro monaslerio Prumiensi. 1i>98
XCll. — l*io cccles.a Parisiciisi I liiu
XClll. — Pro eccli s;a Parisiensi. 1102
XI IV. — Pro monaslerio Nouanlsilano. 1 103
XCV. — Pro moiiasterin Imlensi. I lu i
Xr\T. — Pio monaslerio Buchariensi. Ildti
XCVII. — Proinon.islciio II baceiif:. 1107
Xt.\ III. — 1'iu monasieii.i saucli Galli. 1108
XCIX. — Pro Biiuriceusi sancli Sulpilii monaslrrio.
li(J9
C. — Pro monasterio Fuldensl. 1 1 10
Cl. -— Pro nioiiasleriis in urbe Sencnensi. 1111
C.ll. — Pru iiiouaslerio Einonensi. 1113
Clll. — Pro monasterio sam tae Chrislianx. 1115
CIV.— ■ Pro ecclesia saucli Victoris Massiliensis. lllfl
CV. — Pro monasterio sancti ttnandi. 1117
C\ [. — l'ro Miilineusi episro| o. 1 1 iS
CVII. — Pro inouasterio Prmniensi. 1120
CVIIL — Pio eodem monaslerto 1122
CIX. — Cont.rinaiur coinuiulaiio iacta inler Uirnolduni
episcopnm ArgeiiLinensem el Erchaugarium comilem
Nordgonoe. 1123
CX. — Pro mouaslerio sanctas Gratise in diceccsi Urgel-
lensi. 1(23
CXI. — Pio Masnnis mi.oaste.rio. I 120
('XII. — Pro monaslerin Corbcioe Novsc 1128
(1X1 1 1. — Pro mouaslerio C.nrbei nsi ni Saxonia. 1129
CXIV. — Pro monastcrio Trajectensi. 1131
CXV. — Pro Ciounensi sancti I lorcnlii uionasleriu
1 132
CXVI. — Pro monasterio Earfensi. l!3t
CXVII. — Pro monasterio sancti Medardi. 1 153
CXVUI. — Privilegiuin Loiliani pro mohasterto C.o-
aaengi. 1136
CXi.X. — Privilegiuui Lolhani pro eodeni monaslerio
1137
"XX. — De quadani cominutalione inli r Leihulfum co-
r.Vneni et Noioncin arcbiepiscopum Arelalensem . 1 139
C\M. — fro monasterio Dionysiano. II 11
I3M)
CXXII. — Monaslerium Argentoliensc cceaobi» Diony-
sianorcsiiiuiiur. 1IJ2
(.XXIII. — Pro ecrltsia tthemeusi. 111 i
CXXIV. — Pro Miciarensi sancti Maxunini monasterio.
1113
CXXV — Pro Alnoino ahbale Anisolensi. 1146
CXXVL — De villa Cluniaco, 1U7
CXXVIl. — 1 miovici et Lotliarii imp. donalio facta
Ricbodoni abbati Senonieusi. 1119
CVXVIII. — Lndcvici praeceplum pro ecclesia Briva-
lensi. Ibiit.
CXXIX. — Pro monastciio Corheia? Nnvae. 1 130
CXXX. — Privilegium Lotbarii pro monasterio Novali-
ciensi. 11 ;i
CXXXI. — Pro Viclore Curiensi episcopo. 1151
CXXXII. — Pro inonasterio Anianensi. i 153
CXXMII. — Pro monasterio Gregoiiano. 1137
C.VXXIV. — Pr.ecep.um Ludovici et LoUiarii pro mo-
nastiMn. Piumieiisi 1158
CXXXV. — Pro monasierio sancii Maxenlii. 1 160
CXXXVI. — I oiii.nius Aug. uiona lerio Nonantnlano
multa liona roni.rl. 1 101
CXXXVH — Pro monasterio Dervensi. 1102
CXXXV II. — l'ro eodem iuonasieiio. 1104
CXXXIX — Pro Miciaccnsi saucii Maximini inonaslerio.
1163
CXL. — Pro monaslerio S. hwartzacensi. 1 169
CXLI. — Pro rcstauialioue ecclesias sancli Benigni in
iii lie Divionis 1171
CALII. — Pro Burdigalensi sanc i Andreaa ecclesia.
Ibid.
( Vl.lll. — Pro monasterio Ereuiifaneusi. 1173
CXI.1V. — Pro monaslerio sancti t.alli. 1171
CXI.V. — Pro monasierio Saugermanensi. I17S
CVLVL — Pro monaslerio Earfeosi. 1177
CXLVII. — Pio ITodegsno Andegavensi ppiscopo.
1178
CXLVHI. — Pro monaslerio sancli Andreaj Jurediiisis
in dicecesi Helencnsi. 1179
CXI.IX. — Pro inonagterio Ebersheimcnsi. 1I*j0
CL. — Pro nionaslerio Centuluiisi sive saucli Kicharii.
1182
CLI. — Pro Herensi sam-u Pliiliberli inouaslerio. 1183
CLII. — Pro inon islctio BcSueusi. 1186
CI-llI. — Pro Carrofeusi monasleiio apud Piclones.
1188
Cl.l V. — l'ro < odem monasterio. Ibid.
CI.V. — Pro parthenone sanctai M.uia; Eoroiuliensi.
1190
CI.VI. — Pro nionaslerio subiensi. Ib:d.
( I.VM. — Pro monasli rio Piumiensi. 1192
CI.V III. — Pro eella de llarisiaco monaserio Elnonensi
Subjecta in diiccesi Lauduncnsi. 1105
CI.I.X. — Pio inoiiasteiio sancii Andrea; Vicnnensis.
1191
CI.X. — Pro monasterio Cormaricensi. 1 193
CLXL— pro Einplianio abbate iuonsslerii Vincenlii de
V irno. il9li
CI.XII. — Pro ecclesia Argentinensi. 1197
Ci.XIII. — Pto monasierio Eabariensi. 1199
CI.XIV. — Pro Toronensi santli Martini itclesia. I20T
C.LXV. — l'ro Viclore episcono Curiensi ejt.stpie eccle-
sia. 1203
CLXVL — D« vico qui iliriior Epaonis iu dia'cesi Vien-
nensi. Ii03
CLXV P. — Pro Dervensi monaslerio. I2iil
Cl X\ III. — Pro monasterio Coi bei:c No :e. 1203
Cl.XIX. — Pro relbrmalioiie monaslerii s.incti Dionysii.
1206
CI.XX. — Pro partilione bonorum monasterii saucii
Diouysii. 1-Tl
CI.XXI. — Prn monasterio samli Martini Turonensis.
!2lt
CLXXII. — Pro Majori mona^tcrio. 1213
CI.XMII. — Pro abbjda sancli Yincenlii apuj Ceimma-
nos. 1217
CLXXIV. — Pro ealem abbalia. 1218
CLXXV.— Pro eadcm abbatia. !2i9
CLXXVT. — Diploma l.oiliarii promonaslerioVeronciisi.
1223
CLXXVII. — Pro monasterio Sanlionysiano. 122i
CLX.WUI. — Pro Scnonensi snicii Colmiibie niouasle-
rio. 1227
CI.WIX. — Pro monasterio Corbeia Novse. 1228
CI.XXX. — Pro eo.lem mo aslerio. 122 >
CI.XXXI. -— Canobium Gljniulo iiise Fossatensi sub-
jicitur. 123C
ORDO UF.fUM QU.>E 1N IIOC TOMO CONTrNENTDR.
1551
CLXXXII. — Lotharii pra>ceptitm pro ecclesia Aretfna,
CLXXXIII. - Pro episropo Arclino. 1253
CLXXXIV. — Pro nionasleno Veroncnsi sancli Zenonis.
1238
CLXXXV. — Pro mnnasterio sanctiiiionialiiim Ticinen-
siiim Dodosi. 1210
CLXXXVI. — Pro Maxenlio patriarcba Auuiieiensi.
Ibid.
CLXXXVIL — Preceptum Ludovlci Germiaici pro
Gosberto ahbate sancti tiulli. Ili2
CLXXXVIII. — Pro monaslerin Corbciaj Novs. 1211
CLXXXIX. — !'ni eodem nvmasierio. 11*3
CXC — Pro ecclesia Gerundensi. 12S6
CXCI. — Pro monasierio Lampidonensi. 1218
CXCIL - Pro mntiaslerio Prumiensi. !bid.
CXCIIL — I'ro Alherico Lingonensj episeopo. 12i'l
CXCIV. — Pro Kulonensi sanoli Salvaioris inonasteri».
1331
CXCV. — Pro Duseronsi monasterio. 1252
CXCVI. — Pr<i monaslerio Prumiensi. 12rH
CXCVII. — Pro ecclesla Cenoinauensl. IS53
CXCVIII — Pro eadem ecclesia. 1258
CXl IV - Pro eadem ecclesla. 1237
CC. — Prn mnnasterio Aniissiodorensi. 1260
CCL — Pro Cibdoncnsi sancli Marcelli ecdesia. 126t
CCIl — Pro monaslerio Sithiensi. 1263
U III. — Pro cmnolno Floriacensi. Li6*
('.(.IV. — Pro monasterio Prnmieusi. I26S
Cf.V. — Pro Aldrico Senoneusi arcliippiscopo ct abbatia
sancii Keir.igii. 1267
CC^ I — l.oiliarii pr»c6[ i.uiii pro monast lio Sancti Ain-
brosii Mediolanensis. 1268
CCVIL — t'ro cientis dieecesis Cremonen-.is. 1270
CCVIII. — Pro eiclesia Ueleoensi. Ibid.
CCIX.— Ludovici Pii diploiiia pro ccclesi.i Cenoraaneusi.
1272
CCX. — Pi o eadem ecclesia. 1 27.'.
C.CXI. — Pro eadem ecclesia. 1271
CCXII. — Pro eadem ecctesia. 1273
CCXIII. — Pro Aldrico Cenomanensi episcopo. 1277
CCXIV . — Pro monasterio saneii Canif i>hi. 1278
CCXV. — Villa Lugiluiium daltir ecelesi.e Cenomanica».
1279
CCXVI, — Pro Senonensi sancti Coluinbre monasterio.
I2H0
CCXYII.— i'ro Koionensi sancti Salvaloris monaste.rio.
1282
CCXVfll. — Pro Vcrendsrio Curiensi episcopo. Xbid.
CCXIX. — Pro monaslerio Longeviluuo. 12X3
CCXX — r Pro mouasierio Hoheoburgensi. 1283
t.i XXI,— l'ro abbalia Hutieiibuigeiisi. 12S7
CCXXlf. — Pro tiinnaslei io Nonanlulaiio. 1289
CCXXIil. — Nolilia de monasleno saucli Csrilrplii ia
generali syoodo io Carisiaco palati>i regio facts ab Al.lrico
episcopo per judicinm episcoporum acccpta, «icul in ea
coiitinetur inseilura. 1290
CCXXIV. — Pro ecclesia Ccnomanica» urbis et Aldrieo
ejus episcopo, 1233
13>2
CCXXV. — Pro eailem ecclesia. 1294
CCXXVI.— Pro eaileni eolesia. 12:iS
CCXXVIL — Pro Aldrico episcopo. 1297
CCXXVIII. — Pro ecclesia Cenomanica. !*i»
CCXXIX. — ("o ncaiiibiiim a Tattone abhato Campido-
nensi cnm Waniago coroile inilum coniirmaiur. 13 II
CCXXX. — Pro inonasterio Conneriaeensi. 13 .1
CCXXXI. — ConOrmatnr «omiiiuunio ipiorumdam pr:e-
diorniii inier Hilduinum abbatem Dionvsianum et Ermen-
Iruilem abbatissam Joirensem. 13n2
CCXXXII. — Pro abbatia Campllonensi. 1301
CCXXXIH. — i'io m.masterio t.ampidouensi. 130.1
CCXXMV. — Prn inouasier.o Deensi. lbul.
CCXXXV. — 1'ro Asi.i at>baiissa. 1307
CCXXXYL — Diploma LoMiarii imp. pro moqasterio Ln-
cernensi 1308
LCDUVICI PIS EPISTOLjE. 1309
Kiisn li eniMi. Lulovii ad Magnum arehiepis>'0|jiim
Senonensem — M lt.it exempltim reguise cauouicorum de-
cret.t< in concilio Aquisgranensi. 1309
Epist. II. l.tidovici ad inonachos Anianenses. 13IJ
Epist. II! Micuielis eiTbeophili tilii Orieutis impera-
lortmi ad l.udovicum Pium. 13ii
Epist. IV. Ludovici ad Haduradum Paderbornengein
cpiscopum. — I ii gr;iiiam uionaslerii Corbei.ttsis in Sa»o-
nia. 1>IG
EriST. V Episcopi iu convenlu Parisiensi congre^ati ad
Ludovicum Piom el Lotiiariutu, dc culln imaginoin. Ibid.
Epist. VI. Lodovici ad Hi>remiam Senonensera et Jo-
n.iin Aurelianeusem episcopnm. — Comiuonitorium ipsi»
damm cuin legati Kotnani ireul ail Eugeuium II papam in
causa imaginum. Ibid.
Epst. VII. Ludovici ad Eugenium II papam. — Hissa
per Hieremiam et Jonam episcopos, cum actis synodi
Parisiensis. 1317
Efist. VIII. Episiola generallter i>Gpulo Dei legenda.
— Iic convocatione ipiaiuor conciliorutn. 1319
ErtsT. IX Epislola Caesarea generaliter |>Oi>ulo Dei le-
genda. — 0..iain Lttdovicus Pius imperator ex placito
AtiUisnraneiiM misn de eancili s episcoporum in ijuaiuor
imr.erii partibns ooogregandis. 13^2
EpiST. X. Episcopi in synodo Psrisiensi anno 829 cou-
grcg.id ad Ludoviciim et Lo harium imperaiores !32i
Eeisr. XI. Ludovici ad Aidricum eoiscoj.uin C.euoma-
nenseui. — De quibusiiaiii relius slieuads eius ecclesi*.
)326
Fpist. XII. Ltnlovici ad fiilduinum abbalem saucli l>io-
nysii. — De colligendis iu umi.n corpus iis quse iti Gra;co-
rum iiisionis de sancto Di.injsjo passim scripta repqrerau
tlnd.
Efist. XIII. Hil.iuiiii abbatis sancii Dinnysii aii Lu.lovi-
cuni Pium. — Quxcunqne mem>ria lilirique prs manibus
haijiii snppeditarunt de sancio Dtonjsiauo, simut colle.ta
transmiltit. . J528
Epist. XIV. I.udovici Pii Jon* Aurelianensi episcopo.
— De monaslerio Ainsulensi. 1330
Epist. XV. — Ejtisdein eidem. Ia>d.
l.siiix in saKcTou Agobaroo». $351
FLMS TOMI CENTESIM! UUARTJ.
Parisiis. — Ex Typis l.-P. MICNE.
3f(W